محسن حججی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محسن حججی
Death of Mohsen Hojaji.png
تصویری از محسن حججی که در آن یکی از افراد داعش با شیئی که چاقو یا سرنیزه به نظر می‌رسد، پشت سر وی ایستاده‌است.
زاده ۲۱ تیر ۱۳۷۰
نجف‌آباد، اصفهان، ایران
درگذشت ۱۸ مرداد ۱۳۹۶
التَنْف، سوریه
علت درگذشت قتل به‌دست داعش

محسنِ حُجَجی (زادهٔ ۲۱ تیر ۱۳۷۰ در نجف‌آباد – درگذشتهٔ ۱۸ مرداد ۱۳۹۶ در التَنْف) از نیروهای ایرانی موسوم به مدافع حرم بود که در مرداد ۱۳۹۶ در عملیاتی در گذرگاه مرزی الولید –منطقهٔ مرزیِ بین سوریه و عراق– توسط نیروهای داعش به اسارت درآمد و پس از دو روز به‌دست آنان به‌قتل رسید.

ابتدا خبرگزاری اسپوتنیک نیوز، به نقل از رسانه‌های وابسته به داعش، خبر اسارت وی را اعلام کرد.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]

داعش چندی پس از انتشار فیلمی که ادعای به اسارت درآوردن محسن حججی را داشت، اعلام کرد که وی را کشته‌اند. او دهمین عضو از «لشکر زرهی ۸ نجف اشرف» بود که طی جنگ در خاک سوریه کشته شد. او پیش از اسارت از ناحیهٔ پهلو زخمی شده بود و طی دو روز اسارت توسط نیروهای داعش در مناطق تحت کنترل آن‌ها چرخانده شده بود.[۱۰][۱۱] در جریان توافق جرود که بین نیروهای حزب‌الله لبنان و داعش انجام شد، بازای تحویل پیکر محسن حججی، دو کشته مقاومت لبنان و اسیران آنها، ۳۵۰ تن از نیروهای داعش به همراه خانواده‌هایشان به شرق سوریه منتقل شدند.[۱۲]

زندگی‌نامه[ویرایش]

حُججی متولد سال ۱۳۷۰ در نجف‌آباد اصفهان بود.[۱۳][۱۴] محسن حججی دانش‌آموختهٔ مرکز آموزش علمی کاربردی علویجه در رشتهٔ تکنولوژی کنترل ورودی سال ۱۳۸۷ بود.

اسارت و قتل[ویرایش]

در تاریخ دوشنبه ۱۶ مرداد ماه سال ۱۳۹۶، حججی در منطقه تنف، در منطقه مرزی سوریه، عراق و اردن اسیر می‌شود.[۱۵]منطبق بر فیلمی که خبرگزاری داعش آن را منتشر کرده‌است، محسن حججی در پشت سنگری است. اجساد نیمه جان تعدادی از همرزمانش در اطراف سنگر او افتاده‌است و در واپسین لحظات در برابر حمله غافلگیرانه داعش از خویش دفاع می‌کنند. صدای تیراندازی پراکنده به گوش می‌رسد. کمی بعد یکی از نیروهای داعش محسن حججی را اسیر می‌کند.[۱۶]

تصویر خبرساز[ویرایش]

تصویر مشهوری از محسن حججی که در آن یکی از افراد داعش پشت سر وی ایستاده‌است و با شیئی که چاقو یا سرنیزه به نظر می‌رسد، حججی را به قتلگاه می‌برد، در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شده‌است. زهرا عباسی، همسرش در مصاحبه‌ای با جام‌جم‌آنلاین گفته‌است:

به چشم‌های شوهر من نگاه کنید، اصلاً ترس در این چشم‌ها نیست، همه‌اش شجاعت است، دلیری است، محسن توی این عکس مثل کوه با صلابت است.[۱۷][۱۸]

از دید بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی، مفسران و رسانه‌ها حالت چهره و رفتار حججی در این تصویر آرام است و این عکس را نماد شجاعت و آرامش او می‌دانند، هرچند در صحنه‌های فیلمی که منتشر شده، احساس واقعی حججی کمتر قابل حدس است.[۱۹] همچنین از دید برخی چهرهٔ نیروی داعش در پشت سر حججی، چهرهٔ آرام وی، دود و شعله‌های آتش در پشت زمینه، صحنهٔ نبرد کربلا را در ذهن تداعی می‌کند.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳]

ماجرای جسد[ویرایش]

داعش ضمن توافق آتش‌بسی با ارتش سوریه، ارتش لبنان و حزب‌الله لبنان، جنازهٔ محسن حججی را در مقابل اجازهٔ تخلیهٔ امنِ منطقهٔ مرزیِ لبنان و سوریه تحویل داد. حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان، برای قانع کردن بشار اسد به پذیرش این توافق آتش‌بس، به دمشق سفر کرده بود. به گفتهٔ نصرالله، بشار اسد دربارهٔ آتش‌بس با داعش گفته بود: «این مایهٔ سرافکندگی من می‌شود، اما باشد.»[۲۴]

سپاه پاسداران ایران جنازهٔ محسن حججی را روز ۷ شهریور تحویل گرفت و با انجام آزمایش دی‌ان‌ای، هویت او را تأیید کرد. یک ماه بعد از تأیید هویت، در تاریخ ۳ مهر ۱۳۹۶ هم‌زمان با عزاداری‌های ماه محرّم جنازهٔ وی به ایران بازگشت.[۲۴]

طبق گزارش رسانه‌ها در روز شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۶ محمدرضا حججی، پدر محسن حججی، اعلام کرد باقیماندهٔ بدن فرزندش را که به ایران انتقال یافته، مشاهده نکرده‌است. وی در مصاحبه با خبرگزاری فارس گفت که تنها بخش‌هایی از پا، لگن و دنده‌های فرزندش را لمس کرده و پیش‌تر در تاریخ تحویل جسد به سوریه رفته ولی در آنجا هم به وی گفته شده که بدن فرزندش کامل نیست و باید کمی صبر کند تا تکمیل شود.[۲۵][۲۶] پدر محسن حججی ماجرای تأخیر به خاطر آزمایش دی‌ان‌ای را رد کرد و به فارس چنین گفت:

این [تأخیر بخاطر آزمایش دی ان ای] را ما خودمان مطرح کردیم که بشود حالا یک جوری جواب مردم را بدهیم. چون توی مردم اعلام شده بود که قرار است تشییع بشود. مردم منتظر بودند که پیکر بیاید ایران و تشییع کنند. یک جوابی باید برایش داشتیم که ما خودمان پیشنهاد کردیم.[۲۷]

وی دربارهٔ اینکه جسد فرزندش چقدر کامل بوده‌است نیز چنین پاسخ داده‌است:

هیچی نبود. فقط از طریق دی‌ان‌ای و چون پاهای شهید بود، از کفش‌هایش… البته آن موقع هم هنوز کامل نبود. دی‌ان‌ای کامل نبود؛ ولی خوب، خیلی شواهد نشان می‌داد که شهید، همان شهید ماست و آقایان هم در سپاه قدس قانع شده بودند که این پیکرِ شهید ماست.[۲۸][۲۹]

مراسم تشییع جنازه[ویرایش]

مراسم تشییع جنازه محسن حججی، در تاریخ ۵ مهر ۱۳۹۶ در پایتخت ایران برگزار گردید. بسیاری از مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی، نظیر علی و صادق لاریجانی، روسای مجلس شورای اسلامی و قوه قضاییه، در این مراسم حضور پیدا کردند. علی خامنه‌ای رهبر ایران نیز قبل از مراسم تشییع جنازه در جمع اعضای خانوادهٔ محسن حججی و در کنار تابوت او حضور پیدا کرد.[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]

آرامگاه[ویرایش]

برای او آرامگاهی در نجف آباد تدارک دیده شد و امروزه نیز بدل به مکانی برای گرامی داشت یاد او شده‌است. آرامگاه حججی که در میان مدفن برخی شهدای شهر نجف آباد بنا شده‌است، با تجمع زیاد مردم روبرو بوده و بعضی از نظم دهندگان آرامگاه به مردم زیارت قبول می‌گویند.[۳۴][۳۵]

واکنش‌ها[ویرایش]

رسانه‌ها[ویرایش]

  • رسانه‌ها و شخصیت‌های اجتماعی و هنری ایران در واکنشی‌هایی مشابه اسارت وی را در نبرد در برابر داعش همراه با موج وسیعی از بازتاب آن در جامعه ایران و خارج توصیف کردند؛ و برخی خبرگزاری‌ها مانند خبرگزاری تابناک به توصیف آن پرداختند.[۳۶]
  • وبگاه المانیتور با بهره‌برداری از مصاحبه‌ای از همسر حججی نوشت که قتل محسن حججی موجب اتحاد بیشتر ایرانیان شد و بسیاری از شخصیت‌های هنری، سیاسی و اجتماعی ایران، دربارهٔ وی اظهار نظر کردند.[۳۷]
  • حسن روح الامینی بلافاصله پس از اعلام خبر قتل وی، یک نقاشی در این باره کشید که مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. همچنین تعدادی از شعرای کشور نیز دربارهٔ وی شعر سرودند.[۳۸][۳۹]
  • چند قطعه موسیقی نیز به افتخار وی تولید و منتشر شد.[۴۰][۴۱][۴۲][۴۳]
  • جشنواره شعری با عنوان «حماسه چشمهایش» در بوشهر و محفل قرآن توسط شورای توسعه فرهنگ قرآنی در نجف آباد برگزار گردید.[۴۴]
  • انجمن هنرهای تجسمی انقلاب در پی فراخوان شورای شهر تهران برای ساخت تندیس وی اعلام آمادگی کرد.[۴۵][۴۶]
  • شبکه یک داستان زندگی محسن حججی را در قالب سریالی فاخر تولید می‌کند.[۴۷]
  • رونمایی از دو نرم‌افزار «سر به راه» تهیه شده در شبکه اطلاع‌رسانی راه دانا و نرم «سر بلند» تهیه شده در سازمان فضای مجازی سراج با حضور رسول شکری نیا مسئول رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی قرارگاه فضای مجازی سازمان بسیج مستضعفین[۴۸][۴۹][۵۰]

افراد[ویرایش]

شهید خیلی هستند… لکن یک خصوصیتی در این جوان وجود داشته، اخلاص این جوان و آن نیت پاک این جوان و به موقع حرکت کردن این جوان و نیاز جامعه به این‌جور شهادتی، این موجب شده که خدای متعال، نام این جوان شما را، شهید شما را، بلند کرد؛ بلندمرتبه کرد

سید علی خامنه‌ای در دیدار با خانواده او، [۲۴]

مراسم بزرگداشت[ویرایش]

مراسم بزرگداشت محسن حججی در بسیاری از شهرهای ایران از جمله تهران، اصفهان، اردبیل ،رشت ،بیرجند، یزد، مشهد ،اهواز، قم، نجف آباد، گرمسار، جاسک، دلوار برگزار گردید.[۷۰][۷۱][۷۲][۷۳]

نامگذاری[ویرایش]

  • با تصویب شورای شهر مشهد نام یکی از میدان‌های اصلی این شهر بنام وی نامگذاری می‌گردد شورای شهر قم نیز تغییر نام یک خیابان اصلی بنام وی را تصویب کرد. دانشگاه آزاد نجف آباد نیز بنام وی نامگذاری خواهد شد.[۷۴]
  • تیم تراکتورسازی با تصاویر منقش به تصویر محسن حججی در بازی حضور یافت.[۷۵] نمایندگان جامعه کشتی ایران که در میانشان برخی قهرمانان المپیک ایران نیز دیده می‌شدند برای ادای احترام در منزل وی حضور یافتند.[۷۶] و کاروان اعزامی ورزشهای رزمی ایران به بازیهای آسیایی نیز بنام وی نامگذاری گردید.[۷۷]
  • ایستگاه خدمات چندمنظوره قرارگاه جهاد اجتماعی در حاشیه استان البرز نیز بنا وی نامگذاری گردید.[۷۸]

یادمان[ویرایش]

در ۸ آبان ۱۳۹۶ از تندیس یادبود محسن حججی اثر علی‌اصغر یوزباشی در مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی رونمایی شد.[۷۹][۸۰][۸۱][۸۲]

منتقدان[ویرایش]

روزنامه «قانون»[ویرایش]

روزنامه قانون، در مطلبی زیر عنوان «پشت‌صحنه یک شهادت» به بررسی عوامل کشته شدن محسن حججی پرداخته‌است.[۸۳]

اشتباهاتی که جان می‌گیرد

یک روز خان طومان و امروز التنف؛ طیفی از بهترین بندگان خدا به دلایل مختلف جان خود را از دست می‌دهند و برخی فقط با تقسیم تقصیر، به بریده‌شدن سر حقانیت نظاره می‌کنند. گردن کلفت جهانی (روسیه) که منافع خود را دنبال می‌کند نیز فقط گاهی اعلام می‌کند که قابل قبول نیست. آری، قابل قبول نیست جوانان ایرانی که برای حفظ امنیت مرزهای کشورش به صدها کیلومتر آن‌طرف‌تر از مرزهای ایران رفته‌اند، با اشتباهات محاسباتی برخی سیاست‌مداران جان خود را از دست بدهند. قابل قبول نیست که روسیه هرجا منافع او حکم می‌کند، با آمریکا باشد و پشت ایران را خالی کند. قابل قبول نیست که مانند عملیات کربلای ۴ عزیزترین مردان خدا با دستان بسته شهید شوند و هزاران غیرقابل قبول دیگر که در این میان دل را می‌آزارد.

—روزنامه «قانون»، [۸۳]

سرپوش گذاشتن به ضعف نظامی[ویرایش]

گروهی تبلیغات گسترده در پی اسارت و کشته‌شدن حججی را برای «سرپوش گذاشتن» به ضعفی می‌دانند که مقدمات اسارت و کشته‌شدن او و دیگر نیروهای ایرانی در منطقه را به وجود آورده‌است. در همین ارتباط متنی از مجتبی لطفی، «فرمانده گروهان ضد زره گردان فاتحین، لشکر کربلا» خطاب به قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه منتشر شده‌است. در این متن به صورت تلویحی به فقدان تدابیر دفاعی از منطقه‌ای اشاره شده که حججی در آن اسیر شده‌است؛ این‌که این منطقه اخیراً از تصرف داعش خارج شده بوده و باید از آن محافظت می‌شده‌است. نویسنده این متن انتقادی همچنین به برخی عملیات نظامی پرتلفات و پُرخسارت در جریان جنگ ایران و عراق اشاره کرده که هنوز هم از دست‌اندرکاران آن‌ها بازخواست نشده‌است.[۸۴]

استفاده ابزاری از تأمین امنیت[ویرایش]

نکته‌ای برجسته شده که جمهوری اسلامی در توجیه حضور نظامی خود در منطقه بیش از همه به آن تکیه می‌کند: تأمین امنیت داخلی و جلوگیری از گسترش مرزهای افراط‌گرایی؛ وظیفه‌ای که به دست «مدافعان حرم» متحقق می‌شود. سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخنان خود پس از حمله به مجلس شورای اسلامی و مقبره بنیانگذار جمهوری اسلامی، هم بار دیگر به صراحت از عملیات نیروهای نظامی ایران در منطقه دفاع کرد: «[...] خود این حوادث هم نشان داد که اگر چنانچه جمهوری اسلامی در آن نقطه‌ای که مرکز اصلی این فتنه‌هاست ایستادگی نمی‌کرد، تا حالا ما گرفتاری‌های زیادی از این ناحیه در داخل کشور داشتیم.»[۸۴]

منابع[ویرایش]

  1. «داعش اسیر ایرانی را کشت». رادیو زمانه، ۱۱/۰۸/۲۰۱۷. 
  2. ««محسن حججی» به جمع شهدای مدافع حرم پیوست+تصاویر». خبرگزاری آریا. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۸-۰۹. 
  3. «داعش اسیر ایرانی را در سوریه کشت». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۱۱ اوت ۲۰۱۷. 
  4. «از قاسم سلیمانی تا نوید محمدزاده؛ واکنش‌های گسترده به کشته شدن محسن حججی». یورونیوز، ۱۱/۰۸/۲۰۱۷. 
  5. «چه فردی اولین بار خبر شهادت محسن حججی را منتشر کرد؟». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۰ مرداد ۱۳۹۶. 
  6. «پیام اینستاگرامیِ دبیر هیئت دولت در پی شهادت شهید محسن حججی». خبرگزاری ایسنا، ۲۰ مرداد ۱۳۹۶. 
  7. «حس و حال شهید «محسن حججی» از حضور در اردوهای جهادی+عکس و فیلم». خبرگزاری تسنیم، ۲۰ مرداد ۱۳۹۶. 
  8. «سردار سلیمانی به سر بریدهٔ اسیر کشته‌شدهٔ ایرانی برای انتقام قسم خورد». اسپوتنیک نیوز، ۱۱ اوت ۲۰۱۷. 
  9. «واکنش رهبر ایران به کشته شدن جوان ایرانی توسط داعش +عکس». اسپوتنیک نیوز، ۱۱ اوت ۲۰۱۷. 
  10. «Haunting last image of Iranian soldier before ISIL execution». almasdar news. 
  11. «انتشار اولین جزئیات از شهادت محسن حججی». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران. بازبینی‌شده در 2017-08-16. 
  12. «کاروان حزب‌الله به محل مبادلهٔ پیکر مطهر شهید حججی رسید». خبرگزاری تسنیم، ۸ شهریور ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۷. 
  13. «در گفتگو با تسنیم مطرح شد: اولین هدیه‌ای که شهید حججی به همسرش داد/ محسن پول کتابفروشی را خرج اردوهای جهادی می‌کرد». تسنیم. 
  14. http://www.bbc.com/persian/iran-40911727
  15. «داعش اسیر ایرانی را در سوریه کشت»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-08-09. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  16. «داستان اسارت و مرگ بسیجی ایرانی در دوربین داعش»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-08-12. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  17. جم, Jamejam, جام, مصاحبه با پدر، مادر و همسر شهید محسن حججی, retrieved 2018-05-05 
  18. «داستان اسارت و مرگ بسیجی ایرانی در دوربین داعش»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-08-12. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  19. «داستان اسارت و مرگ بسیجی ایرانی در دوربین داعش»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-08-12. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  20. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «تکرار واقعه عاشورا این بار در سوریه +فیلم». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  21. Behnegarsoft.com. «الطاف احمد: تصور صحنه کربلا با دیدن عکس معروف «شهید حججی» برایم امکان‌پذیر شد». پایگاه خبری الف. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  22. “Iran Praises 'Martyrdom' Of Fighter Beheaded By Islamic State Extremists”. RadioFreeEurope/RadioLiberty. Retrieved 2018-05-05. 
  23. Press، Associated. «Iranian Soldier Beheaded by IS in Syria Mourned as an Icon»(en)‎. به کوشش VOA. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ «تشییع جنازهٔ محسن حججی در تهران برگزار شد». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۷. 
  25. «خبرگزاری فارس - فیلم/ حرف‌های تکان‌دهنده پدر شهید حججی: از پیکر فرزندم فقط یک پا و قسمتی از بدنش را لمس کردم/ وقتی محسن اسیر شد مادرش نذر کرد که شهید شود»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری فارس. 2017-11-05. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  26. «پدر محسن حججی: پیکرش را ندیدیم»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-11-11. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  27. «خبرگزاری فارس - فیلم/ حرف‌های تکان‌دهنده پدر شهید حججی: از پیکر فرزندم فقط یک پا و قسمتی از بدنش را لمس کردم/ وقتی محسن اسیر شد مادرش نذر کرد که شهید شود»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری فارس. 2017-11-05. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  28. «خبرگزاری فارس - فیلم/ حرف‌های تکان‌دهنده پدر شهید حججی: از پیکر فرزندم فقط یک پا و قسمتی از بدنش را لمس کردم/ وقتی محسن اسیر شد مادرش نذر کرد که شهید شود»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری فارس. 2017-11-05. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  29. «پدر محسن حججی: پیکرش را ندیدیم»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-11-11. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  30. «پدر محسن حججی: پیکرش را ندیدیم»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2017-11-11. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  31. «رهبر انقلاب: خداوند شهید حججی را در چشم همه عزیز کرده‌است»(fa)‎. به کوشش روزنامه دنیای اقتصاد. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  32. «حضور رهبر انقلاب در کنار پیکر مطهر شهید حججی + فیلم»(fa-IR)‎. به کوشش ایسنا. 2017-09-27. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  33. Khamenei.ir. «دیدار خانواده شهید محسن حججی با رهبر انقلاب». 2017-10-03. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  34. «حال و روز مقبره شهید حججی / عکس»(fa)‎. به کوشش روزنامه دنیای اقتصاد. بازبینی‌شده در 2018-05-05. 
  35. «عکس | حال و روز مقبره شهید حججی در نجف‌آباد». www.khabaronline.ir. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۵-۰۵. 
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ «غوغای پس از شهادت محسن حججی در ایران». تابناک. 
  37. «Beheading of IRGC fighter unites Iranians». al-monitor. 
  38. «در قالب پوستر منتشر شد اثر تحسین‌برانگیز حسن روح‌الامینی دربارهٔ شهید محسن حججی». تسنیم. 
  39. «به یاد شهید مدافع حرم محسن حججی سروده عبدالله حسینی: چهره لبخند تو قابل ترسیم نیست». تسنیم. 
  40. ««کربلا همچنان جاریست» به مناسبت شهادت محسن حججی منتشر شد+صوت». تسنیم. 
  41. «یک جوان از جماعتی دل برد … چهارپاره سیدمهدی موسوی‌تبار در وصف شهید محسن حججی». تسنیم. 
  42. ««نام تو «محسن» و حسنی از ازل شهید» «بهار سرخ»؛ سروده اسماعیلی دربارهٔ شهید راست‌قامت حرم». تسنیم. 
  43. «به یاد شهید مدافع حرم محسن حججی سروده رحیمیان: ماجرای شهادتت خیلی/ مثل آقای کربلا شده‌است». تسنیم. 
  44. «مدیرعامل خانه مطبوعات استان بوشهر: جشنواره شعر "حماسه چشم‌هایش" با موضوع شهید حججی در بوشهر آغاز بکار کرد». تسنیم. 
  45. «پس از پیشنهاد شورای شهر تهران برای طراحی تندیس شهید حججی اعلام آمادگی انجمن هنرهای تجسمی انقلاب برای ساخت تندیس اقتدار». تسنیم. 
  46. «با همت شورای توسعه فرهنگ قرآنی محفل قرآنی به یاد شهید «حججی» برگزار می‌شود». تسنیم. 
  47. «زندگی شهید محسن حججی سریال می‌شود». تسنیم. بازبینی‌شده در 28 سپتامبر 2017. 
  48. «رونمایی از اپلیکیشن‌های «سر به راه» و «سربلند»». فاذس نیوز. بازبینی‌شده در 28 سپتامبر 2017. 
  49. «رونمایی از دو اپلیکیشن شهید حججی». افکار نیوز. بازبینی‌شده در 28 سپتامبر 2017. 
  50. «رونمایی از اپلیکیشن‌های موبایلی «شهید حججی»». خبرگزای دانشجو. بازبینی‌شده در 28 سپتامبر 2017. 
  51. [پیام حاج قاسم سلیمانی به مناسبت شهادت محسن حججی + تصویر «http://fa.alalam.ir/news/3024586»]. العالم. 
  52. «پست اینستاگرامی ظریف دربارهٔ شهید حججی». ایسنا. 
  53. «لاریجانی شهادت رزمنده مدافع حرم را تسلیت گفت». العالم. 
  54. «سید عمار حکیم شهادت محسن حججی را تسلیت گفت». تسنیم. 
  55. «واکنش امیرعبدالهیان به شهادت محسن حججی». فردا. 
  56. «پیام وزیر خارجه و معاون اول رئیس‌جمهور به مناسبت شهادت شهید حججی». باشگاه خبرنگاران جوان. 
  57. «واکنش علیرضا عصار به شهادت محسن حججی». تسنیم. 
  58. «طارمی: تمامی موفقیت‌هایم به دلیل دعای مادرم است/ شهید حججی با دستان بسته شجاعت را به تصویر کشید». تسنیم. 
  59. «واکنش چهره‌های مشهور به شهادت محسن حججی». باشگاه خبرنگاران جوان. 
  60. ۶۰٫۰ ۶۰٫۱ «واکنش چهره‌ها به انتشار تصویر «حججی» شهید مدافع حرم ولایتی: امنیت کشور مدیون شجاعت امثال این شهید است». تسنیم. 
  61. «پیام حاج قاسم سلیمانی به مناسبت شهادت محسن حججی/ فرزندان دلیر ایران انتقام اقدام ددمنشانه داعش را خواهند گرفت». fars. 
  62. «Iran vows revenge on IS over beheading serviceman». Xinhua. 
  63. . https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5001596,00.html. 
  64. «Popular Iranian commander vows to retaliate against ISIL for recent execution in Syria». almasdar. 
  65. «پیام ارتش در پی شهادت محسن حججی». الف. 
  66. «فتوتیتر/امیرحاتمی:نیروهای مسلح درگرفتن انتقام خون شهید حججی "هم‌قسم" شده‌اند». تسنیم. 
  67. «تداعی واقعه عاشورا با خون مطهر شهید «محسن حججی»». افکار نیوز. 
  68. «عضو مجلس خبرگان رهبری در گفتگو با تسنیم: پیام شهادت شهید حججی به شعاع عاشورا است/ مدافعان حرم عظمت اسلام و مقاومت را گسترش دادند». تسنیم. 
  69. «سفیر سوریه: خون مطهر شهید حججی پیروزی را بر تروریسم تکفیری رقم می‌زند». تسنیم. 
  70. . http://econews.com/fa/content/810682. 
  71. «"یاد بود شهید محسن حججی"در گرمسار برگزار می‌شود». 
  72. «مراسم بزرگداشت شهید حججی در مسجد مقدس جمکران به روایت تصویر». تسنیم. 
  73. «تسنیم گزارش می‌دهد لحظه ورود خانواده "شهید حججی" به فرودگاه مشهد و استقبال پرشور مردم + فیلم». تسنیم. 
  74. «با تصویب شورای شهر مشهد یکی از میادین اصلی شهر مشهد به نام "شهید حججی" نامگذاری می‌شود». تسنیم. 
  75. «حضور گل‌محمدی در مؤسسه خیریه تراکتورسازی با لباس‌های منقش به تصویر شهید حججی در زمین حاضر می‌شود». تسنیم. 
  76. «ظهر امروز با حضور در منزل شهید حججی ادای احترام جامعه کشتی به شهید مدافع حرم». تسنیم. 
  77. «نامگذاری کاروان ورزشی اعزامی به بازی‌های داخل سالن به نام شهید حججی». تسنیم. 
  78. «نام‌گذاری ایستگاه جهادی «زندگی خوب» به نام «شهید محسن حججی»». تسنیم. 
  79. خبرگزاری تسنیم/جزئیاتی از ساخت تندیس شهید حججی
  80. خبرگزاری مهر/علی‌اصغر یوزباشی: مجسمه شهید حججی قسمتی از وجود من است/ادای دین کردم
  81. خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی (آنا)/پایان ساخت تندیس شهید حججی/رونمایی در حوزه هنری
  82. جام جم آنلاین/علی‌اصغر یوزباشی:کسی نمی‌تواند مقابل جریان‌سازی حق را بگیرد !
  83. ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ «پشت صحنه یک شهادت». روزنامه قانون. بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۷. 
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ «بحث‌های جنجالی کشته‌شدن یک "مدافع حرم" در شبکه‌های اجتماعی». http://www.dw.com. DW. بازبینی‌شده در 28 سپتامبر 2017.