شانه‌دارتباران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شانه‌داران)
پرش به: ناوبری، جستجو
شانه‌دارتباران
محدوده زمانی: کامبرین - امروزه
شانه‌داران، از کتاب اشکال هنری طبیعت ارنست هاکل، ۱۹۰۴
طبقه‌بندی علمی
دامنه: یوکاریوت‌ها
فرمانرو: جانوران
زیرفرمانرو: هوپس‌زیان[۱]
شاخه: شانه‌دارتباران
اش‌شولتز، ۱۸۲۹
رده

Tentaculata
Nuda

شانه‌دارتباران یا شانه‌داران (Ctenophora) شاخه‌ای از جانوران هستند که در دریاهای سراسر جهان زندگی می‌کنند. نام شانه‌داران برای آن‌ها رایجتر است، فرهنگستان زبان فارسی اما با تایید پسوند -تباران برای شاخه‌های زیستی، معادل شانه‌دارتباران را برای این شاخه برگزیده است.[۲]

شانه‌داران آبزیان لطیف و شکننده‌ای هستند که معمولاً در آب‌های با جریان زیاد دیده می‌شوند. ۱۰۰ گونه از شانه‌داران شناسایی شده‌است. شانه‌داران همگی دریازی هستند. ساختمان مدروزی دارند. حرکت آن‌ها توسط ۸ صفحه شانه‌ای نصف‌النهاری است و بازوها اگر وجود داشته باشد دارای سلول‌های چسبناک هستند.

شانه‌دارتباران دارای تقارن شعاعی دوتایی هستند که معمولاً بیضوی یا کروی است و هشت ردیف صفحۀ شانه‌ای برای شنا کردن دارند؛ اعضای این شاخه به‌جای نخ‌کیسه (nematocyst) چسب‌تَنده (colloblast) دارند که بر روی زواید بلند اطراف دهانشان قرار دارد.[۳] در شانه‌داران جنس‌های نر و ماده یکی است و جانور دوجنسی است.

برجسته‌ترین ویژگی آن‌ها داشتن دسته‌ای از مژک به نام شانه است که برای شنا کردن از آن بهره می‌گیرند. شانه‌داران بزرگ‌ترین جانورانی هستند که با مژک شنا می‌کنند. این جانداران شناگران آزاد ضعیفی هستند و برخی از گونه‌های آن‌ها شنای موجی شکل دارند و برخی دیگر دارای، حرکت نسبتاً کند و خزنده هستند. این موجودات دارای خاصیت زیست‌تابی می‌باشند.

شانه‌داران به ستاره‌های دریایی کمی شبیه‌اند و پیش از این با مرجانیان طبقه‌بندی می‌شدند، ولی به علت داشتن ویژگی‌های ساختمانی و زیستی در شاخهٔ جداگانه‌ای جای می‌گیرند.

صفات ویژه[ویرایش]

  • ۱-دارای تقارن دو شعاعی (شعاعی + دوطرفی)، روی یک محور دهانی - مقابل دهانی می‌باشند، دارای سه لایهٔ رویشی با مزوگله[۴] زیادند، حلقه یا بند وجود ندارد.
  • ۲-بدن کم و بیش کروی است (در بعضی پهن است)، معمولاً دارای هشت ردیف صفحهٔ شانه‌ای در خارج هستند. نماتوسیست[۵] موجود نیست.
  • ۳-دستگاه گوارش دارای دهان، حلق، معده و مجاری منشعب است.
  • ۴-دستگاه عصبی منتشر است و در آن یک اندام حسی مقابل دهانی وجود دارد.
  • ۵-جنس‌های نر و ماده یکی می‌باشند و سلول‌های مولد از آندودرم مجاری گوارشی واقع در زیر صفحات شانه‌ای تشکیل می‌شوند، رشد و نمو (سیر تکاملی) مستقیم است، تکامل غیر جنسی و تناوب نسل وجود ندارد.[۶]

همانندی و ناهمانندی با مرجان‌ها[ویرایش]

همانندی‌ها[۷]:

  • ۱- تقارن شعاعی دارند.
  • ۲- قسمت‌های بدن روی محور دهانی و مقابل دهانی قرار دارند.
  • ۳- دارای یک حفرهٔ معدی – عروقی و شاخه‌های آن می‌باشند.
  • ۴- مزوگله ژلاتینی دارند.
  • ۵- به استثنای دستگاه گوارش، فضاهای درونی وجود ندارد.
  • ۶- به جز دستگاه گوارش دستگاه‌های دیگری موجود نیست.

ناهمانندی‌ها[۸]:

  • ۱- هشت ردیف صفحهٔ شانه‌ای دارند.
  • ۲- عضلات مزانشیمی یا مزودرمی موجود است.
  • ۳- دستگاه گوارش حاوی تشکیلات عالیتری است.
  • ۴- یک ناحیهٔ حسی مقابل دهانی دارند.
  • ۵- نماتوسیست موجود نیست.

انواع[ویرایش]

منابع[ویرایش]

Hinde, R.T., (1998). "The Cnidaria and Ctenophora". in Anderson, D.T.,. Invertebrate Zoology. Oxford University Press. pp. 28–57. ISBN 0-19-551368-1.

پانویس[ویرایش]

  1. Eumetazoa
  2. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  3. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  4. Mesoglea
  5. Nematocyst
  6. حبیبی، طلعت، جانورشناسی عمومی، انتشارات دانشگاه تهران: ۱۳۸۵.
  7. حبیبی، طلعت، جانورشناسی عمومی، انتشارات دانشگاه تهران: ۱۳۸۵.
  8. همان.