سامانه پیچیده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سامانه پیچیده[۱] به سامانه‌ای پرتعداد از اجزاء کوچکتر گفته می‌شود که با یک دیگر و پدیده‌های خارج از سامانه برهم‌کنش‌هایی دارند و به این علت پیچیده گفته می‌شوند. سامانه پیچیده رفتارهایی از خود بروز می‌دهد که از رفتار اجزاء به تنهایی قابل استنتاج نیست.[۲] و برای فهم این رفتار باید در نگاهی کل‌نگرانه به جای نگاه کلاسیک گذشته رفتار کلی این سامانه را بررسی کنیم نه رفتار جداگانه هر جزء آن.

به زبان ساده باید اینطور می‌توان گفت که کسی نمی‌پذیرد یک نورون دارای آگاهی نیست اما مجموعه تعداد زیادی از آن‌ها به عنوان مغز، آگاه و هشیار است. درست مانند یک اجتماع که می‌توان گفت تک تک اعضای آن نقش چندانی در اداره کشور ندارند اما مجموعه رفتار همه اشخاص کشور را اداره می‌کند. این مسئله در اقتصاد البته روشن تر از سیاست است.

به گفته هربرت الکساندر سیمون «در یک سامانه که بتواند به تعداد زیادی مولفه که دارای رابطه با یک دیگر اند تجزیه شود، رفتار هر جزء آن تابع رفتار دیگر اجزاء است» که این خود بر پیچیدگی بررسی سامانه میفزاید.

تاریخچه[ویرایش]

مطالعات در مورد سیستمهای پیچیده به دید انتزاعی از سال ۱۹۸۴ و در آزمایشگاه سانتافه در نیومکزیکو در ایالات متحده آمریکا آغاز شد. با گذشت اندکی مورد توجه بسیاری از محققان در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی قرار گرفت.[۳]

مثال‌هایی از سامانه‌های پیچیده[ویرایش]

دود نوعی سیستم پیچیده است که برآیند حرکت ذره‌ها در آن رفتار کلی‌ای اینگونه به نمایش می‌گذارد
اما می‌توان دید رفتار یک ذره در آن چیزی شبیه به این است

اغلب پدیده‌های طبیعی و بسیاری از ساخته‌ها و آفرینش‌های امروزی انسانی را باید تحت مطالعات سامانه‌های پیچیده بررسی کرد. مثال‌های فراوانی می‌شود برای این سامانه‌ها ذکر کرد: سامانه‌های اقتصادی کلان، دستگاه عصبی موجودات زنده، یک سامانه فرومغناطیس در فیزیک آماری[۴] حتی یک سیستم آشوبناک در ریاضیِ یک سامانه تعینی[۵] و همچنین، موجودات زنده و از جمله خود انسان مثال‌های بارزی از سامانه‌های پیچیده هستند.

شبکه عصبی[ویرایش]

یک شبکه عصبی پیچیده مانند مغز انسان را تصور کنید که از حدود ۱۰۰ میلیارد سلول عصبی، به عنوان اعضایش، تشکیل شده. مطمئناً کسی نمی‌پذیرد که این هر کدام از این نورون‌ها دارای آگاهی از خود باشند و هر کدام مانند یک ماشین الکترومغناطیسی در حال فعالیت صفر و یکی است. اما سامانه پیچیده ای از این تعداد نورون در مغز ما توانسته است هوشیاری و آگاهی و فهم را به ارمغان بیاورد.[۶]

با همین تعریف آگاهی برخی زنده بودن را به صورت کاملاً علمی همین پیچیده بودن تعریف می‌کنند.

هشیاری سامانه[ویرایش]

مقاله اصلی: هشیاری مصنوعی یک سامانه متشکل از تعداد زیادی از اجزای کاملاً ناآگاه مثلاً اشیائی در نرم‌افزار درست مانند نورون‌های ناآگاه می‌تواند آگاهی پیدا کند. در علوم اعصاب نیر گفته می‌شود که هشیاری ناشی از هم‌بستگی بخش‌های مختلف مغز است.

حال جا دارد که برخی مسائل اخلاقی در این حوزه را مثلاً در فلسفه هوش مصنوعی بیشتر مطالعه کنیم.

تلاطم و آشوب[ویرایش]

مقاله اصلی: آشفتگی در مکانیک سیالات می‌توان یکی از اصلی‌ترین مسائل را آشوب یک سیال بیان کرد که البته حل مشخص تحلیلی برای آن نداریم اما می‌شود با مدلسازی آن به صورت یک سامانه پیچیده با تعداد بسیار زیاد مولفه آن را تعبیر کرد. البته در حل این مسئله مولفه‌ها مولکول‌های تشکیل‌دهنده سیال نیستند بلکه قسمت‌های موضعی هم‌دما و هم‌فشار اند. درست مانند بررسی آب و هوا و وضعیت توده ابرها.

زلزله[ویرایش]

زلزله با وجود عوامل تاثیرگذار بسیار زیاد و البته رفتار غیرخطی و آشوبناک اولیه و عدم تقارن یک سامانه پیچیده به حساب می‌آید. با مطالعه دقیق زمین‌شناختی به کمک تحلیل‌های به دست آمده از لرزه نگارها می‌توان از حدود عوامل مطلع شد و آن‌ها را مدل کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «سامانهٔ پیچیده» [آینده‌پژوهی] هم‌ارزِ «complex system»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی و زیر نظر غلامعلی حداد عادل، «فارسی»، در دفتر سیزدهم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ سامانهٔ پیچیده) 
  2. Joslyn, C. and Rocha, L. (2000). Towards semiotic agent-based models of socio-technical organizations, Proc. AI, Simulation and Planning in High Autonomy Systems (AIS 2000) Conference, Tucson, Arizona, pp. 70-79.
  3. آزمایشگاه سیستم‌های پیچیده سانتافه http://www.sfcomplex.org/
  4. یک سامانه فرومغناطیس به عنوان سامانه پیچیده http://iutjournals.iut.ac.ir/ijpr/browse.php?a_code=A-10-1-276&slc_lang=fa&sid=1&sw=فرومغناطیس
  5. سامانه تعیّنی https://en.wikipedia.org/wiki/Deterministic_system
  6. brain as a complex system https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22432419