حزب سوسیالیست (ایران)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حزبِ سوسیالیست (یا سوسیال اونیفیه یا حزب اجتماعیون یا حزب سوسیالیزم)، یکی از چهار حزبِ اصلیِ آغازِ دورهٔ حکومتِ رضاخان به عنوانِ سردار سپه بود.[۱] سه حزبِ دیگر شاملِ حزب اصلاح‌طلبان، حزب تجدد و حزب کمونیست بودند.

پیدایش و اُفتِ نخستین[ویرایش]

اعضای این حزب را سوسیالیستهایی که قبلاً حامی حزب دموکرات بودند و قصد بسیج کردن طبقه‌های متوسط و پایین‌تر مانند طبقه کارگر را داشتند تشکیل دادند. در زمانی که اعضای حزب دموکرات و نیز افرادی از اعتدالیون به خاطر دولت موقت مهاجرین در قصر شیرین بودند، ائتلافی میان آن‌ها شکل گرفت که با عنوان حزب سوسیالیست ایران نام‌گذاری شد. این حزب در عمل جای حزب دموکرات قدیم را گرفت و در مجلس چهارم در سال ۱۳۰۱-۱۳۰۰ اعلام موجودیت کرد. حزب سوسیالیست در آن مجلس در اقلیت بود و جناح مخالف حزب اصلاح‌طلبان را که اکثریت مجلس را در دست داشتند، به وجود آورد. حزب سوسیالیست متمایل به سیاست‌های سوسیالیستی روسیه بود و حزب اصلاح طلبان متشکل از اعتدالیون قدیم و بقایای دموکرات‌ها تشکیل شده‌بود و حزبی محافظه‌کار به‌شمار می‌رفت.[۲]

حزب سوسیالیست به رهبری سلیمان‌میرزا اسکندری در کرمانشاه اعلام موجودیت کرده و بلافاصله پس از آغاز به کار مرام‌نامهٔ خود را در چاپخانهٔ شرافت احمدی این شهر منتشر کرد که یک جزوهٔ ۲۰ صفحه‌ای به قطع جیبی بود که از تغییر سیستم و انقراض سلسلهٔ قاجار حمایت می‌کرد. حزب سوسیالیست در این جزوه همچنین به مخالفت با مشی انگلستان پرداخته و هم‌زمان از سیاست‌های رضاخان نیز پشتیبانی می‌کرد. حزب سوسیالیست علاوه بر کرمانشاه در تهران، رشت، قزوین، بندر انزلی، تبریز، مشهد و کرمان نیز شعبه‌هایی تأسیس کرد.[۳]

رهبران[ویرایش]

رهبران این حزب سلیمان‌میرزا اسکندری، سید محمدرضا مساوات و قاسم خان صور (مدیر مجله صور اسرافیل و برادرزاده صور اسرافیل) بودند.

روزنامه هاو تبلیغات[ویرایش]

حزب سوسیالیست چهار روزنامه از جمله روزنامه توفان (ناشر: محمد فرخی یزدی) منتشر می‌کرد.

مواضع و برنامه‌های حزب[ویرایش]

برنامه‌های حزب عبارت بودند از: «ایجاد جامعه‌ای برابر در آینده، ملی کردن ابزار تولید از جمله کشاورزی، طرح‌های آبیاری برای کمک به کشاورزان، تقویت حکومت مرکزی و تشکیل انجمن‌های ایالتی با تأمین عدالت برای کلیه مردم «بدون توجه به نژاد و ملیت»، آزادی بیان، اندیشه، نشر و اجتماع، حق راه انداختن اتحادیه و اعتصاب؛ انتخابات آزاد، عمومی، مخفی و مستقیم؛ آموزش دبستانی اجباری برای همه کودکان، استفاده از زبان مادری در دبستان‌ها، حق تحصیل زنان، ممنوعیت کار کودکان، ساعات کاری روزانه هشت ساعته، پرداخت حقوق برای روزهای جمعه، طرح‌های دولتی برای از بین بردن بیکاری در شهر و روستا. این حزب با حزب کمونیست و جمعیت نسوان وطنخواه ارتباطی نزدیک داشت.[۴]

حزب سوسیالیست ایران نخستین حزبی در تاریخ ایران بود که از لغو مجازات اعدام دفاع می‌کرد. این حزب همچنین نخستین حزب در تاریخ ایران بود که برابری جنسیتی را صراحتاً در مرام‌نامۀ‌ خود مورد اشاره قرار داد و از «تساوی حقوق افراد ایرانی اناثا و ذکورا بدون فرق نژاد، دین، ملیت در پیشگاه قانون» دفاع می‌کرد.[۵]

پیدایش و اُفتِ دوباره[ویرایش]

پس از کودتای ۲۸ امردادِ سالِ ۳۲، دکتر محمدعلی خنجی این حزب را به همراهِ سایر مبارزانی که سال‌ها با او در حزبِ نیروی سوم همکاری داشتند از جمله غلامرضا تختی (قائم مقام دبیرکل حزب)، دکتر مسعود حجازی، دکتر یوسف جلالی، دکتر ترابعلی براتعلی، دکتر ایرج وامقی، دکتر عبدالله خنجی، حسین سکاکی، مهدی غضنفری، حسن خرمشاهی، دکتر احمد سپهری و مهندس عباس سنگانی به وجود آورد.

پانویس[ویرایش]

  1. آبراهامیان، ص. ۱۰۷
  2. سلطانی، محمد علی، احزاب سیاسی و انجمن‌های سری در کرمانشاه از فراموش‌خانه تا خانۀ سیاه: دوره‌های ۵-۱ انتخابات مجلس شورای ملی و فریادگران بر نام دیکتاتوری از کرمانشاه (۲ جلد)، تهران: مؤسسۀ فرهنگی نشر سها، چاپ اول: ۱۳۷۸؛ ص ۲۳۰.
  3. سلطانی، محمد علی، احزاب سیاسی و انجمن‌های سری در کرمانشاه از فراموش‌خانه تا خانۀ سیاه: دوره‌های ۵-۱ انتخابات مجلس شورای ملی و فریادگران بر نام دیکتاتوری از کرمانشاه (۲ جلد)، تهران: مؤسسۀ فرهنگی نشر سها، چاپ اول: ۱۳۷۸؛ ص ۲۳۱.
  4. آبراهامیان، ص. ۱۱۵ تا ۱۱۷
  5. رادیو زمانه: «آزادی نسوان» و «موقوفی مجازات اعدام» − یک سند تاریخی، نوشته‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۷.

منابع[ویرایش]

  • آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ترجمهٔ کاظم فیروزمند، حسن شمس آوری، محسن مدیر شانه‌چی. چاپ دوم. نشر مرکز، ۱۳۷۸. ص. ۱۰۷ تا ۱۱۷. 

پیوند به بیرون[ویرایش]