حزب ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حزب ایران
رهبر باقر قدیری اصل
شعار سوسیال دموکرات
بنیانگذاری بهمن ۱۳۲۲
ادغام میهن(شامل:استقلال + میهن پرستان+ پیکار)
انشعاب جمعیت آزادی مردم ایران (حزب مردم ایران)
ادغام میهن(شامل:استقلال + میهن پرستان+ پیکار)
روزنامه جبهه آزادی - شفق
مرام ملی گرا
سوسیال -دموکرات
سکولار
کشور  ایران

نهضت ملی‌شدن نفت

دربار

محمدرضا پهلوی
ثریا اسفندیاری

نخست‌وزیران

احمد قوام
محمد ساعد
حاجیعلی رزم‌آرا
حسین علاء
محمد مصدق
فضل‌الله زاهدی

چهره‌های مهم

محمد مصدق
سید ابوالقاسم کاشانی
غلامحسین صدیقی
اصغر پارسا
مظفر بقایی
مجتبی نواب صفوی
کریم سنجابی
علی شایگان
حسین مکی
عباس خلیلی
اللهیار صالح
سرتیپ افشارطوس
حسین فاطمی
احمد زیرک‌زاده

کاترین لمبتون
خلیل ملکی
اسدالله رشیدیان
اسکندر آزموده
شعبان جعفری
نعمت‌الله نصیری
شاپور ریپورتر
کرمیت روزولت
نورمن شوارتسکف
سیدضیاءالدین طباطبائی

احزاب و گروه‌ها

سیا
ام آی ۶
جبهه ملی ایران
حزب پان ایرانیست
حزب توده ایران
حزب ملت ایران
حزب ایران
جمعیت آزادی مردم ایران
حزب سومکا
حزب دموکرات
فدائیان اسلام
شرکت نفت ایران و انگلیس

وقایع مهم

صنعت نفت ایران
ایران جنگ جهانی دوم
کمیسیون مخصوص نفت
ملی شدن صنعت نفت
قرارداد دارسی
قرارداد ۱۹۳۳
قرارداد گس-گلشائیان
قرارداد کنسرسیوم
رویداد ۳۰ تیر ۱۳۳۱
رویداد ۹ اسفند ۱۳۳۱
انحلال مجلس
کودتای ۲۸ مرداد

هسته اصلی این حزب کانون مهندسین ایران بود و بیشتر رهبران نخستین آن را گردانندگان کانون تشکیل می‌دادند.حزب ایران به دست گروهی از استادان دانشگاه و روشنفکرانی که اندیشه‌های ناسیونالیستی و تمایلات سوسیالیستی داشتند به وجود آمد.

تاریخچه[ویرایش]

در سال ۱۳۲۲ پس از اینکه کانون مهندسین توانست با حمایت از مهندس فریور در مجلس یک نماینده کسب کند انگیزه ایجاد حزب در این گروه ایجاد گردید. اولین گروه تشکیل دهند حزب ایران عبارت بودند از احمد زیرک‌زاده،کاظم حسیبی،حسین مکی،نظام‌الدین موحد ومرتضی مصور رحمانی -مهندس فریور و...

حزب ایران پس از انتخابات دوره چهاردهم در اسفند ماه ۱۳۲۲ آغاز به کار نمود.اولین دبیرکل حزب احمد زیرک‌زاده و ارگان آن روزنامه جبهه آزادی و روزنامه شفق بود. گرایش حزب ایران، گرایش‌های ملی گرایانه و بر اساس سوسیال دموکراسی است. حزب ایران در دوران محمدرضاشاه همواره خواستار این بود که شاه سلطنت کند و نه حکومت و در حال حاضر نیز خواستار جدایی دین از ساختار حکومت بوده و جزء احزاب اپوزیسیون محسوب می‌گردد.

ائتلاف احزاب[ویرایش]

اما از سوی دیگر احزاب ناسیونالیست و سوسیال دیگر مانند استقلال به رهبری عبدالقدیر آزاد (تاسیس آذر ۱۳۲۰) پیکار به رهبری محمد پورسرتیپ -شجاع الدین شفا-مجید یکتایی(تاسیس آذر ۱۳۲۰)و حزب میهن پرستان به رهبری دکتر سنجابی (تاسیس ۱۳۲۲) در سال ۱۳۲۳تحت عنوان حزب میهن با یکدیگر ائتلاف می‌نمایند و پس از ان با توجه به اینکه در برخی از شهرستان‌ها شعب حزبی به حزب توده می‌پیوندند و بحران داخلی حزب را فرا می‌گیرد در خرداد ماه سال ۱۳۲۴ حزب میهن به رهبری دکتر سنجابی با حزب ایران ائتلاف نمود و با پیوستن این حزب به حزب ایران، مجموعه دارای شعبه هایی در خارج از تهران گردید که باعث گسترش آن شد.[۱]

ائتلاف با حزب توده[ویرایش]

به هنگام زمامداری قوام السلطنه این حزب با حزب توده و حزب دموکرات (حزب قوام) ائتلاف کرد. این ائتلاف در حقیقت در پی مذاکرات انجام شده بین شورای مرکزی کانون مهندسین ایران و سندیکای مهندسین و کارکنان فنی ایران (وابسته به حزب توده)و در پی اقدامات اولیه برای ایجاد جبهه واحد و ائتلاف احزاب آزادی خواه و ملی صورت می‌گیرد:[۲] ائتلاف احزاب آزادی خواه و ملی در شرایطی صورت عملی به خود گرفت که انتخابات کمیته مرکزی حزب ایران چند روز قبل از آن یعنی ۲۸خرداد ۱۳۲۵ صورت گرفته بود و اعضای کمیته سیاسی به این شرح انتخاب شده بودند:الله‌یار صالح- فریور- صادقی -دکتر سنجابی - زیرک زاده[۳] پس از این انتخابات رهبری حزب بر عهده الله‌یار صالح گذاشته می‌شود و حزب ایران در مورخ ۱۳۲۵/۴/۹ طی بیانیه‌ای ائتلاف خود را با حزب توده ایران بصورت رسمی اعلامی کند و پس ازان طی چند بیانه مشترک با فرقه دموکرات آذربایجان --حزب دموکرات کردستان-حزب سوسیالیست - حزب جنگل (اجتماعیون) تحت عنوان جبهه موتلف آزادی خواه اعلام موضوع می‌نماید.[۴]

این ائتلاف تا زمان آزاد سازی آذربایجان به دست قوام (۲۱ آذر سال ۱۳۲۵) یعنی حدود ۶ ماه بیشتر دوام نمی‌آورد ولی باعث شده که تعدادی از اعضا از این حزب جدا شوند. بعد از این واقعه حسین مکی، مرتضی مصور رحمانی، محسن خواجه نوری، ارسلان خلعتبری از حزب ایران جدا شده و حزب وحدت ایران را پایه گذاری کردند. همچنین فریور یکی از پایه‌های اصلی و بنیانگذاران حزب نیز از مجموعه جدا می‌شود. البته به غیر از این موارد، چند نفر دیگر نیز پس از این واقعه از سوی حزب اخراج می‌شوند مانند: محمد نخشب - جعفر شهیدی- علی رضا صاحب- ضرابی- باغی و... این ائتلاف و تبعات ناشی از آن باعث بروز بحران و رکود در فعالیت‌های حزب می‌گردد که در کنگره ۱۳۲۷ یکی از مهمترین محورهای مورد بحث قرار گرفت.

شرایط عضویت[ویرایش]

شرایط عضویت در حزب ایران در سال ۱۳۲۵ عبارت اند از:[۵]

  • ایرانی باشد
  • مسلمان باشد
  • مشهور به فساد اخلاقی و خیانت به کشور نباشد
  • در هیچ یک از احزاب یا جمعیت‌های سیاسی دیگر عضو نباشد
  • سن او کمتر از ۱۸ سال نباشد

پس از ان در سال ۱۳۲۷ شرط سنی از شرایط عضویت حذف شده و ایرانی بودن و تابعیت دولت ایران و اجازه عضویت ایرانیان زردشتی و عدم عضویت در احزاب و سازمانهای سیاسی دیگر و پرداخت حق عضویت طبق مقررات حزبی و معرفی از طرف ۲ نفر دیگر از اعضای حزب به این شرایط اضافه گردید[۶] حزب ایران از احزاب اصلی تشکیل دهنده جبهه ملی ایران محسوب می‌شود و همواره اعضای اصلی و هیئت رهبری یا اجرائی جبهه ملی از رهبران حزب ایران بوده‌اند. در حال حاضر باقر قدیری اصل(اقتصاد دان ) دبیر کل حزب ایران است.

دبیران حزب[ویرایش]

شخصیت‌ها[ویرایش]

  1. ابوالفضل قاسمی
  2. احمد زیرک‌زاده
  3. ادیب برومند
  4. اصغر پارسا
  5. اللهیار صالح
  6. امیررضا امیربختیار
  7. ایرج صراف
  8. بابک موسوی
  9. باقر قدیری اصلی
  10. جهانگیر حقشناس
  11. حبیب الله ذوالنور
  12. خسرو سعیدی
  13. شاپور بختیار
  14. علی اردلان
  15. علیقلی بیانی
  16. کاظم حسیبی
  17. کریم سنجابی
  18. کمال‌الدین جناب
  19. مرتضی سمیعی
  20. مهدی مقدسی زاده
  21. مهدی آذر
  22. ناصر فربد
  23. نظام الدین موحد

منابع[ویرایش]

  1. حزب ایران ۱۳۲۳-۱۳۳۲ به کوشش مسعود کوستانی نژاد- نشرشیرازه ۱۳۷۹ص ۷۰الی ص۷۲
  2. حزب ایران ۱۳۳۲-۱۳۲۳ به کوشش مسعود کوستانی نژاد- نشرشیرازه ۱۳۷۹ ص۱۲
  3. روزنامه جبهه -ش۱۸۳-۳۱/۳/۱۳۲۵
  4. روزنامه جبهه --ش۲۸۳-۸/۸/۱۳۲۵
  5. حزب ایران ۱۳۳۲-۱۳۲۳ به کوشش مسعود کوستانی نژاد- نشرشیرازه ۱۳۷۹ ص۷۲
  6. حزب ایران ۱۳۳۲-۱۳۲۳ به کوشش مسعود کوستانی نژاد- نشرشیرازه ۱۳۷۹ ص۲۲۲

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستار های وابسته[ویرایش]

محمدعلی سفری، قلم و سیاست، جلد اول، چاپ اول، تهران، نشر نامک، ۱۳۷۱.