حزب زحمت‌کشان ملت ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حزب زحمت‌کشان ملت ایران از احزاب سیاسی دوره دوم پهلوی به‌شمار می‌آید که در دهه ۱۳۲۰ توسط مظفر بقائی بنا نهاده شد.[۱]

تأسیس[ویرایش]

با تأسیس حزب دموکرات ایران در دههٔ ۱۳۲۰ خورشیدی به رهبری احمد قوام مظفر بقایی به این حزب پیوست و در سال ۱۳۲۶ به عنوان کاندید حزب دمکرات از کرمان به مجلس پانزدهم راه یافت. بنیاد نخستین حزب سازمان نظارت برای آزادی انتخابات بود که در شهریورماه ۱۳۲۸ در حین همه‌پرسی مجلس شانزدهم، برای ایجاد فضایی آزاد برای مردم و ممانعت از تقلب حاکمیت، به رهبری مظفر بقایی کرمانی شروع به کار کرد.[۲]

در اسفند ۱۳۲۹ رزم‌آرا به قتل رسید و طرح ملی شدن نفت که بقایی یکی از امضاکنندگان آن بود، تصویب شد. مظفر بقایی خود را به عنوان یکی از چهره‌های اصلی نهضت ملی شدن نفت مطرح می‌کرد. در این دوران بقایی و خلیل ملکی همکاری نزدیکی را آغاز کردند. او در اواخر اردیبهشت ۱۳۳۰ همراه با خلیل ملکی حزب زحمت‌کشان ملت ایران را تأسیس کرد. بقائی از بنیان‌گذاران جبهه ملی بود ولی از سال ۱۳۳۱ شروع به مخالفت با دکتر مصدق کرد و تا کودتای ۲۸ مرداد از سرسخت‌ترین مخالفان او بود.

برنامه‌ها[ویرایش]

در برنامه حزب زحمت‌کشان این موارد خواسته شده بود:[۳]

  • ایجاد سلطنت مشروطه حقیقی
  • از بین بردن امتیازات طبقه بالا
  • تشویق صنایع کوچک
  • عدم وابستگی ملی به همه اشکال امپریالیسم از جمله امپریالیسم روس
  • کاهش تنش‌های طبقاتی میان کارگران و کارفرمایان[۴]

اعضاء و حامیان[ویرایش]

اعضای این حزب که پنج هزار نفر برآورده شده بود که بیشتر از این سه منبع متفاوت جذب شده بودند: دانشگاه تهران، کرمان به عنوان زادگاه بقائی و مغازه‌داران کرمانی در بازار تهران به ویژه عطاران.[۳]

دیدگاه‌های این حزب را روزنامه شاهد بیان می‌کردم و در هنگام توقیف آن روزنامه عطار جایگزین می‌شد. روزنامه نیروی سوم نیز که توسط جوانان حزب منتشر می‌شد و مجله روشنفکری علم و زندگی از دیگر رسانه‌های این حزب به‌شمار می‌آمدند که در دانشگاه تهران خوانندگان بسیاری داشتند.[۳]

شعبان بی‌مخ هم از دیگر حامیان این حزب به‌شمار می‌آمد.[۳]

اوایل سال ۱۳۳۲ عملیات دو سازمان ام‌آی۶ و سیا علیه نهضت ملی ایران شدت گرفت. در ۱ اردیبهشت ۱۳۳۲ سرتیپ افشارطوس رئیس شهربانی دولت مصدق، به دست عوامل حزب زحمت‌کشان ملت ایران و فضل‌الله زاهدی ربوده و کشته شد.[۵] هم چنین هواداران او در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ سرگرد محمود سخایی رئیس وقت شهربانی کرمان را به قتل رساندند.[نیازمند منبع]

در ماجرای کودتای ۲۸ مرداد نیروهای حزب زحمت‌کشان ملت ایران از افرادی بودند که به خانه مصدق حمله بردند.[۶] آنان در عملیات کودتای ۲۸ مرداد نیز نقش فعال داشتند.[۶] سرانجام کودتای ۲۸ مرداد پیروز شد و دولت دکتر مصدق با کمک حزب زحمت‌کشان ملت ایران و دو سازمان خدمات مخفی اطلاعاتی بریتانیا و سیا سرنگون شد. به این دلیل مطبوعات پس از کودتا بقایی را یکی از رهبران (کودتای. ۲۸ مرداد) علیه دولت دکتر مصدق معرفی کردند.

منابع[ویرایش]

  1. http://tarikhirani.ir/fa/news/4/bodyView/781/0/حزب.زحمتکشان.ملت.ایران.و.مظفر.بقایی.html
  2. «حزب زحمتکشان ملت ایران». www.encyclopaediaislamica.com، ۲۸ دسامبر. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ آبراهیمیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. تهران: نی. ۳۱۳. 
  4. «برنامه حزبی ما». حزب زحمت‌کشان (شاهد), 25 اسفند 1329. 
  5. نخست وزیران ایران، از مشیرالدوله تا بختیار، دکتر باقر عاقلی، انتشارات جاویدان، صفحه ۷۷۴–۷۷۶
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Muzaffar Baghai's Dilemma