حزب پان ایرانیست

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
The Pan-Iranist Party
حزب پان ایرانیست
رهبر زهرا صفارپور (غلامی پور)
بنیانگذاری سپتامبر، ۱۹۴۱
ستاد تهران
مرام پان‌ایرانیسم
ملی‌گرایی ایرانی
کشور  ایران
وبگاه
paniranist-party.org/index.php
سیاست در ایران
حزب‌های سیاسی
انتخابات

نهضت ملی‌شدن نفت

دربار

محمدرضاشاه پهلوی
ثریا اسفندیاری

نخست‌وزیران

احمد قوام
محمد ساعد
حاجیعلی رزم‌آرا
حسین علاء
محمد مصدق
فضل‌الله زاهدی
حسین علا
منوچهر اقبال
علی امینی

چهره های مهم

محمد مصدق
سید ابوالقاسم کاشانی
مهدی بازرگان
محسن پزشکپور
محمدرضا عاملی تهرانی
مجتبی نواب صفوی
کریم سنجابی
علی شایگان
حسین مکی
عباس خلیلی
اللهیار صالح
سرتیپ افشارطوس
حسین فاطمی
احمد زیرک‌زاده

کاترین لمبتون
تیمور بختیار
خلیل ملکی
مظفر بقائی
اسدالله رشیدیان
اسکندر آزموده
شعبان جعفری
نعمت‌الله نصیری
شاپور ریپورتر
کرمیت روزولت
نورمن شوارتسکف
سیدضیاءالدین طباطبائی

احزاب و گروه‌ها

سیا
ام آی ۶
جبهه ملی ایران
حزب پان ایرانیست
حزب توده ایران
حزب ملت ایران
حزب ایران
حزب سومکا
حزب دموکرات
فدائیان اسلام
شرکت نفت ایران و انگلیس

وقایع مهم

صنعت نفت ایران
ایران جنگ جهانی دوم
کمیسیون مخصوص نفت
ملی شدن صنعت نفت
قرارداد دارسی
قرارداد ۱۹۳۳
قرارداد گس-گلشائیان
قرارداد کنسرسیوم
رویداد ۳۰ تیر ۱۳۳۱
رویداد ۹ اسفند ۱۳۳۱
انحلال مجلس
کودتای ۲۸ مرداد

حزبِ پان ایرانیست تشکیلاتی است که هدفِ خود را مبارزه با استکبار، استبداد، استعمار و نژادپرستی می‌داند. پایه‌های ایدئولوژیکِ این تشکیلات، در ۱۵ شهریور ۱۳۲۰ بنیاد گذاشته شد و در سال ۱۳۳۰ واردِ مرحلهٔ حزبی و سیاسی شد. این سازمان در دوره‌های گوناگون در مجلس شورای ملی نماینده داشت. پس از انقلاب ایران (۱۳۵۷) مرکزِ اصلیِ حزب به خارج از کشور منتقل شد و هم اکنون در داخل و خارج از ایران به فعالیتِ خود ادامه می‌دهد.

تاریخچه[ویرایش]

مکتب پان ایرانیسم در سال ۱۳۲۶ به رهبری محسن پزشکپور بنیانگذاری گردید. افراد این مکتب در سال‌های ۱۳۲۰ به هنگام ورود نیروهای انگلیسی به ایران و در سال‌های ۱۳۲۴ و ۲۵ به هنگام اشغال آذربایجان بدست ارتش سرخ با تشکیل گروه‌های ضربت و زیرزمینی به مبارزه علیه بیگانگان پرداخته بودند. در سال ۱۳۳۰ خورشیدی مکتب پان ایرانیسم به مرحله نوینی گام گذاشت و حزب پان ایرانیست تشکیل گردید.[۱] در همان سال داریوش فروهر و محسن پزشکپور، دو تن از اعضای برجستهٔ حزب بر سر روش فعالیت سیاسی و موضعگیری در قبال درگیری میان شاه و مصدق و سلطنت شاه مطابق با قانون اساسی مشروطه، اختلاف نظر پیدا کردند و حزب ملت ایران بر بنیاد پان ایرانیسم به رهبری داریوش فروهر از حزب پان ایرانیست جدا شد.[۲][۳]

ملی شدن صنعت نفت[ویرایش]

حزب پان ایرانیست در جریان مبارزات مربوط به ملی شدن صنعت نفت تا وقوع کودتای بیست و هشتم مرداد حضور فعال داشت و رسماً از دولت دکتر محمد مصدق حمایت می‌کرد.[۴] در سال ۳۰ تیرماه ۱۳۳۱ یکی از اعضای حزب در جریان تظاهرات کشته شد و در جریان کودتای بیست و هشتم مرداد سال ۱۳۳۲ اوباش همراه با شعبان جعفری به دفتر مرکزی حزب در تهران یورش بردند.[۵] حزب پان ایرانیست تا کودتای سال ۱۳۳۲ از دولت قانونی مصدق رسماً حمایت کرد. اما پس از برکناری مصدق، سیاست عدم تقابل با حکومت را در پیش گرفت. حزب ملت ایران به عنوان یک گروه مخالف به جبهه ملی ایران پیوست و فعالیت خود را در قالب یک گروه اپوزیسیون ادامه داد.

فعالیت‌های پارلمانی[ویرایش]

حزب پان ایرانیست از سال ۱۳۴۶ با شرکت در انتخابات مجلس دوره ۲۲ توانست ۵ عضو در مجلس شورای ملی داشته باشد. هم‌زمان نیز در مجلس مؤسسان برای اصلاح قانون اساسی نیز حضور داشت.[۶] اعضای حزب پان ایرانیست تا سال ۵۷ به گونه آشکار و نهان در میدان سیاسی و فرهنگی ایران‌زمین حضور داشتند و چه در مجلس شورای ملی (دوره‌های ۲۲ و ۲۵) و چه در کابینه‌های وقت فعالیت می‌کردند؛ محسن پزشکپور و دکتر محمدرضا عاملی تهرانی دو تن از اندیشمندان و سیاستمدارانی هستند که به پایداری پایه‌های تئوریک نهضت پرداختند.[۷]

تجزیه بحرین[ویرایش]

با کودتای بیست و هشتم مرداد و سرنگونی دولت مصدق، برخی اعضای حزب دوران چند ماهه‌ای را در بازداشتهای کوتاه مدت بسر بردند. اما سیاست کلی حزب تا جریان تجزیهٔ بحرین و استیضاح دولت هویدا بر تنش زدایی و عدم تقابل با نظام حاکم استوار گردید و همچنین سلطنت شاه به عنوان اصلی از اصول قانون اساسی مشروطه مورد پذیرش قرار گرفت. اما پس از استیضاح دولت هویدا،[۸] تابلوهای دفاتر حزب پان ایرانیست در سراسر کشور جمع‌آوری شد و هر پان ایرانیستی که به شغلی بالاتر از آموزگاری اشتغال داشت از سمت خود برکنار گردید.[۹]

حزب رستاخیز[ویرایش]

با تصمیم شاه مبنی بر ظهور حزب رستاخیز به عنوان تنها حزب رسمی کشور، تمام احزاب قانونی و از جمله حزب پان ایرانیست موظف شدند تا در این حزب به صورت فرمایشی ادغام شوند اما این وضعیت چندان به درازا نکشید و در زمان نخست وزیری شریف امامی، محسن پزشکپور رسماً ابقای مجدد حزب پان ایرانیست و خروج از حزب رستاخیز را اعلان کرد که کشمکشهایی را هم به دنبال داشت.[۷]

انقلاب اسلامی و انتقال به خارج از ایران[ویرایش]

پس از انقلاب سال پنجاه و هفت و دستگیری اندامان و اعدام دکتر عاملی تهرانی، کادر مرکزی حزب پان‌ایرانیست در سال ۱۳۵۹ به برون مرز انتقال یافت،[۱۰] و لیکن محسن پزشکپور در سال ۱۳۷۰ به ایران بازگشت و حزب کوششهای خود را از سرگرفت.[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

کنگره‌های حزب پان ایرانیست بعد از انقلاب[ویرایش]

بعد از انقلاب حزب پان ایرانیست موفق به برگزاری کنگره خود در سالهای ۱۳۷۶، ۱۳۷۹، ۱۳۸۱ گردید ولی در برگزاری کنگره دهم خود در سال ۱۳۸۴ ناکام مانده و دیگر کنگره‌ای برگزار نکرده است.[۱۵]

کنگره هفتم[ویرایش]

در بهمن ۱۳۷۶ با ادامهٔ فعالیتها، اولین کنگره حزب پس از انقلاب تشکیل شد. کنگره هفتم پان ایرانیست‌ها در بهمن ماه ۱۳۷۶ به ریاست مهدی صفارپور تشکیل و افراد زیر را به سمت شورای عالی رهبری انتخاب می‌کند: عبدالرضا باستانی، سهراب اعظم زنگنه، قدرت‌الله جعفری، مهدی صفارپور، سید رضا کرمانی، ابراهیم می‌رانی، منوچهر یزدی. در این کنگره محسن پزشکپور به سمت رهبری نهضت پان ایرانیسم برای همیشه انتخاب می‌شود و سید رضا کرمانی نیز مسوولیت دبیر شورای عالی حزب و مسوولیت اجرایی ان را عهده دار می‌گردد.[۱۶][۱۷]

کنگره هشتم[ویرایش]

کنگره هشتم در مورخ ۲ اردیبهشت ماه ۱۳۷۹ در محل دفتر فعلی حزب پایگاه سیاووشان آغاز به کار می‌کند که با فشار مأموران امنیتی پس از سه ساعت به کار خود پایان می‌دهد با توجه به شرایط اضطراری کنگره قبل از خاتمه به ابقای شورای عالی رهبری قبلی رای می‌دهد.[۱۸]

کنگره نهم[ویرایش]

کنگره نهم حزب پان ایرانیست در تاریخ ۱۵شهریور ماه ۱۳۸۱ با حضور ۲۷۰ نفر از منتخبان برگزار گردید که آخرین کنگره تشکیل شده این حزب می‌باشد در این کنگره اعضای شورای مرکزی برای مدت سه سال انتخاب شدند. مطابق با نتایج انتخابات اعضای اصلی و علی‌البدل شورای رهبری، هیئت داوری به شرح زیر است:[۱۹][۲۰]

اعضای اصلی شورای عالی رهبری[ویرایش]

  • ۱ – سهراب اعظم زنگنه
  • ۲ - قدرت‌الله جعفری – قائم مقام دبیرکل
  • ۳ – ابراهیم می‌رانی
  • ۴ – منوچهر یزدی – سخنگو
  • ۵ – رضا کرمانی – اخراج
  • ۶ – حسین شهریاری - اخراج
  • ۷ – زهرا صفارپور – دبیرکل

اعضای علی‌البدل[ویرایش]

  • ۱ – اسماعیل رحیمی
  • ۲ – نوربخش رحیم زاده
  • ۳ – ابراهیم قیاسیان
  • ۴ – خلیل طلایی
  • ۵ – رسول رازی
  • ۶ – مهدی توکلی
  • ۷ – مسعود جهان نما

شورای داوران[ویرایش]

  • ۱ – رسول رازی
  • ۲ – مهندس فضل‌الله امینی
  • ۳ – مسعود جهان نما
  • ۴ – عبدالرضا باستانی
  • ۵ – غلامحسین آصف

کنگره دهم و دستگیری‌های حزب پان ایرانیست[ویرایش]

پس از آن در سال ۱۳۸۴ با یورش نیروهای انتظامی و امنیتی، کنگرهٔ دهم حزب ناکام ماند[۲۱] و[۲۲] فشار بر اعضای حزب روزبه روز بیشتر شده و متعاقباً تعدادی از اعضا در کرج، تهران، و خوزستان دستگیر و برخی با احکام حبس مواجه شدند.[۱۹][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷]

تغییرات[ویرایش]

تا تابستان ۱۳۸۷ حزب کماکان با همان کنگرهٔ قبل فعال بود ولی در شهریور ماه ۱۳۸۷ با انجام تغییراتی در کادر رهبری به خانم زهرا صفارپور (غلامی پور)به دبیر کلی حزب انتخاب شد.[۲۸][۲۹][۳۰] اما در سال ۱۳۸۹ با توجه به اختلافات به وجود آمده و عدم امکان تشکیل کنگره جدید دو نفر از اعضای شورای رهبری در شهریور ماه ۱۳۸۹ رضا کرمانی و حسین شهریاری به همراه امضاء حدود ۱۰۰ نفر از اعضا با انتشار بیانیه‌ای ادامهٔ فعالیتهای کنگره نهم رابه مصلحت ندانسته و خواستار تشکیل شورای موقت رهبری در برونمرز شدند.[۳۱][۳۲][۳۳] در برابر شورای عالی رهبری حزب پان ایرانیست، رضا کرمانی عضو شورا عالی رهبری را به همراه چند نفر دیگر از اعضای سازمان جوانان اخراج نمود[۳۴] و به جای رضا کرمانی و حسین شهریاری از اعضای علی‌البدل برای تکمیل شورای عالی رهبری استفاده کرد.[۳۵][۳۶]

اساسنامه حزب پان ایرانیست

حزب پان ایرانیست در خارج از ایران[ویرایش]

در طول تمام سالهای پس از انقلاب ایران (۱۳۵۷)، علاوه بر آن دسته از هواداران حزب پان ایرانیست که در بیشتر شهرهای بزرگ ایران فعالیت دارند، بسیاری از ایشان در پایتختهای اروپایی و برخی شهرهای کانادا، استرالیا وآمریکا به کوشندگی‌های خود ادامه می‌دهند.

انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ و مجلس دهم[ویرایش]

حزب پان ایرانیست مانند سایر احزاب ملی‌گرای اپوزیسیون داخل این انتخابات‌ها را تحریم کرد.[۳۷][۳۸]

گروه‌های موازی[ویرایش]

با توجه به خروج برخی از افراد از حزب پان ایرانیست این موضوع سبب گردید که زهرا صفارپور (غلامی پور) دبیر کل حزب پان ایرانیست در خصوص فعالیت‌های این حزب و همچنین دربارهٔ گروه‌های موازی بیانیه‌ای صادر کند و فعالیت‌های گروه‌های موازی مدعی پان‌ایرانیست و همین‌طور «سازمان جوانان حزب پان ایرانیست» و سایت‌های وابسته به این گروه‌ها را فاقد اعتبار و بی‌ارتباط با حزب پان ایرانیست اعلام کند. تکرار موضوع فوق باعث شد که مجدداً حزب پان ایرانیست در این خصوص بیانیه‌هایی مبتنی بر غیررسمی بودن و عدم وابستگی سایر سایت‌ها و گروه‌های همنام را اعلام نماید.[۳۹][۴۰]

تشکیلات حزب پان ایرانیست و ساختار حزبی[ویرایش]

ارکان حزب پان ایرانیست به قرار زیر است:

  • - کنگره‌های عادی و فوق‌العاده؛
  • - شورای عالی رهبری؛
  • - دبیر کل و سازمان‌های تشکیلاتی زیرنظر او؛
  • - شورای داوران.

مطابق با آخرین کنگره حزب پان ایرانیست (کنگره دکتر حسین طبیب) و تغییرات پس از ان افراد زیر مسولیت‌های گروه‌های رهبری، داوری، دبیر کلی دارند.
[۱۹]

  1. اعضای شورای عالی عبارتند از: شورای عالی رهبری (زهرا صفارپور (غلامی پور) (-دبیر کل، قدرت‌اله جعفری (قائم مقام دبیرکل)، منوچهر یزدی (سخنگو)، خلیل طلایی، سهراب اعظم زنگنه.[۳۵][۴۱]
  2. دبیر کل زهرا صفارپور (غلامی پور)
  3. مسولان شهرستان‌ها و سازمانها:[۴۲] ابراهیم قیاسیان / دفتر مرکزی تهران (پایگاه سیاوش)، غلام حسین آصف / مسئول استان خوزستان، حسن حیدری / مسئول شهرستان آبادان، اسماعیل رحیمی / مسئول تشکیلات آذربایجان و کردستان، خلیل طلایی / مسئول استان گلستان، ضرغامی / مسئول استان لرستان، امیری / مسئول شهرستان شیراز، کیومرث پشتکوهی / مسئول شهرستان شاهین شهر
  4. شورای داوری:[۴۳] رسول رازی، فضل‌اله امینی، عبدالرضا باستانی، غلام حسین آصف، مسعود جهان نما

ارگان حزب پان ایرانیست[ویرایش]

ارگان حزب پان‌ایرانیست، حاکمیتِ ملت است. از فروردین ۱۳۷۷ نشریه داخلی حزب پان‌ایرانیست به نام «ضد استعمار» منتشر شد و از شماره ۴۴ به «حاکمیت ملت» تغییر نام داد.

دفاتر حزب پان ایرانیست[ویرایش]

حزب پان ایرانیست دو دفتر رسمی در حال حاضر برای برگزاری نشست‌های خود به نشانی‌های زیر دارد که بصورت منظم و دوره‌ای اقدام به برگزاری نشست‌های حزبی می‌نماید[۴۴]

دفتر مرکزی (پایگاه سیاوش)[ویرایش]

نشانی: تهران – سعادت آباد – بلوار فرحزادی – بین میدان سرو و میدان بوستان – ضلع جنوبی خیابان سرو غربی – شماره ۱۲۲ – لابی.

دفتر اهواز (پایگاه پندار)[ویرایش]

نشانی: اهواز – فرهنگ شهر – خیابان ششم رشد – خیابان پنجم صراط – شماره ۲

پانویس[ویرایش]

  1. «در باب جدایی». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  2. جدایی حزب ملت ایران از حزب پان ایرانیست
  3. هوشنگ طالع. «نقدی کوتاه و فشرده بر کتاب حزب پان‌ایرانیست (1388 – 1330 ش)». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  4. هوشنگ طالع. روز 28امرداد سه راه بوذرجمهری. سمرقند، 1392. گفتار دهم227 الی284. 
  5. اعلامیه شورای رهبری حزب پان ایرانیست در دفاع از دولت مصدق و حملهٔ اوباش به دفاتر حزب پان ایرانیست
  6. هوشنگ طالع. تاریخچه مکتب پان ایرانیسم،. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ سهراب اعظم زنگنه. * تاریخچه مختصر حزب پان ایرانیست،. 1389. 
  8. استیضاح دولت هویدا در مجلس شورای ملی
  9. فشار بر اعضای حزب پان ایرانیست پس از تجزیه بحرین
  10. «راه سبز - محسن پزشکپور، بنیانگذار جنبش پان ایرانیسم درگذشت». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  11. «زندگینامه دکتر عاملی». بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  12. «یادداشتی بر مرگ پزشکپور». بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  13. «BBC». بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  14. علی اکبر رزمجو. حزب پان ایرانیست ایران. مرکز اسناد انقبلاب اسلامی، 1378. سند28. 
  15. تاریخچه مکتب پان ایرانیسم، هوشنگ طالع
  16. تاریخچه مکتب پان ایرانیسم، هوشنگ طالع
  17. «رضا کرمانی از رهبران حزب پان ایرانیست درگذشت». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  18. تاریخچه مختصر حزب پان ایرانیست، سهراب اعظم زنگنه ص 36
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ http://paniranist-party.org/pages-675.html
  20. تاریخچه مختصر حزب پان ایرانیست، سهراب اعظم زنگنه. 1389. 
  21. «چقدر ازتاریخچه فاشیسم در ایران خبر داریم». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  22. «نیروهای امنیتی از برگزاری دهمین کنگره آن جلوگیری کردند». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  23. [بازداشت یک عضو حزب پان ایرانیست «بازداشت یک عضو حزب پان ایرانیست»]. سایت ملی - مذهبی. بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  24. «بازداشت گروهی از اعضای حزب پان ایرانیسم در خوزستان». جرس. بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  25. «بازداشت اعضای حزب پان ایرانیست در کرج». رادیو فردا. بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  26. «رادیو فردا-ادامه بازداشت رهبر حرب پان ایرانیست». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  27. تاریخچه مختصر حزب پان ایرانیست، سهراب اعظم زنگنه. 1389. 
  28. «بانو زهرا صفار شد پور دبیر کل حزب پان ایرانیست». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  29. «عصر نو». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  30. «مصاحبه دبیر کل حزب پان ایرانیست با روز انلاین». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  31. اطلاعیهٔ رضا کرمانی و حسین شهریاری
  32. بیانیهٔ اعضای حزب پان ایرانیست پیرامون تشکیل کنگرهٔ حزب
  33. مصاحبهٔ رضا کرمانی با صدای آمریکا
  34. «بیانیه حزب پان ایرانیست». بازبینی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  35. ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ http://paniranist-party.org/pages-198.html
  36. http://paniranist-party.org/pages-120.html
  37. https://www.balatarin.com/permlink/2013/6/1/3327986
  38. «مصاحبه رادیو فردا». بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۶. 
  39. http://paniranist-party.org/pages-124.html
  40. http://paniranist-party.org/pages-972.html
  41. http://paniranist-party.org/pages-3.html
  42. http://paniranist-party.org/pages-7.html
  43. http://paniranist-party.org/pages-6.html
  44. http://paniranist-party.org/pages-11.html

منابع[ویرایش]

  • Engheta, Naser (2001). 50 years history with the Pan-Iranists. Los Angeles, CA: Ketab Corp. ISBN 1-883819-56-3
  • تاریخچه مکتب پان ایرانیسم، هوشنگ طالع
  • حزب پان ایرانیست، علی اکبر رزمجو
  • حزب پان ایرانیست به روایت اسناد، شهلا بختیاری
  • تاریخچه مختصر حزب پان ایرانیست، سهراب اعظم زنگنه

روز ۲۸ امرداد سه راه بوذرجمهری هوشنگ طالع http://fr.wikipedia.org/wiki/Parti_pan-iraniste_d'Iran *

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]