نمازخانه
نمازخانه[۱] مکانی ویژهٔ عبادت در بعضی از اماکن عمومی است.
- اطاقی مخصوص خواندن نماز در خانه مسلمانان. جایی که در آن نماز خوانند.
- کلیسای ترسایان، معبد مسیحیان. محلی در کلیسا یا کاخ مسیحیان که برای خواندن دعا اختصاص دهند.
- کنشت، کنیسه.
نمازخانه در مسیحیت
[ویرایش | اشتراکگذاری]نمازخانه (به آلمانی: Kapelle) یک فضای کوچک برای دعا، مراسم عبادت یا عبادت خصوصی است. این فضا میتواند یک ساختمان کلیسایی مستقل یا اتاقی درون یک ساختمان بزرگتر باشد. درون کلیساهای (بزرگتر)، نمازخانهها فضاهای جانبی عبادتی هستند که میتوانند کارکردهای گوناگونی داشته باشند. برخی نمازخانهها بهصورت خصوصی ساخته میشوند. در بناهای کلیسایی بزرگ، بهویژه در اواخر قرون وسطی، به اصناف و خانوادههای ثروتمند این فرصت داده میشد تا بهعنوان بنیانگذار، طاقچههایی[۲] در سطح داخلی دیوارهای بیرونی ایجاد کرده و به محراب مجهز کنند.[۳]
حقوق کلیسا در کلیسای کاتولیک رومی میان یک نمازخانه[۴] و یک نمازخانه خصوصی[۵] تمایز قائل میشود. در برخی کلیساهای آزاد، محل گردهمایی عبادی جماعت را نمازخانه مینامند. در برخی مناطق، از سوی جوامع بزرگ دینی اصطلاح «نمازخانه» بهعنوان مترادف برای کلیسای وابسته به کار میرود.
ریشهشناسی واژه
[ویرایش | اشتراکگذاری]واژه "Kapelle" (نمازخانه) از واژه لاتین "cappa" به معنای "نیمتنه" و شکل کوچکشده آن "capella" گرفته شده است. در اصل، این واژه به مکانی اطلاق میشد که در سده هفتم میلادی، نیمتنه سنت مارتین تور به عنوان یادگار مقدس امپراتوری در پاریس[۶] و همچنین خود قدیس توسط مروونژیها در آن مورد احترام قرار میگرفت. "Capella"، نام آن فضای کوچک و بسته، در زبان آلمانی کهن به صورت "Kapella" رایج بود. گروهی از روحانیون که در این نمازخانه خدمات گروه سرایندگان و نیایشهای روزانه را انجام میدادند، "Capellani" (کاپلانها) نامیده میشدند.[۷]
نمازخانه به عنوان یک مفهوم ساختمانی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نام نمازخانه از نمازخانه پاریس به فضاهای کوچک و غیرمستقل دعا یا عبادت درون بناهای مقدس بزرگتر یا ساختمانهای غیرمذهبی تعمیم یافت، مانند نمازخانههای گروه سرایندگان،[۸] نمازخانههای محرابگاه،[۹] نمازخانههای تاجی،[۱۰] نمازخانههای تالارهای جانبی[۱۱] و نمازخانههای نذری[۱۲] در کلیساها، فضاهای دعا در بیمارستانها و مانند آن، و همچنین به بناهای مستقل مانند نمازخانههای تعمید، نمازخانههای تدفین،[۱۳] نمازخانههای قلعه و کاخ و به عبادتگاههای کوچکتر.
به دلیل پیشکشهای مراسم عشای ربانی[۱۴] رایج در قرون وسطی، تأسیس اخوتها[۱۵] و وقف محرابهای نذری و همچنین برگزاری مراسم انفرادی کشیشان که تا پیش از شورای دوم واتیکان رایج بود، بسته به اندازه کلیساها، دو یا چند محراب جانبی در آنها ایجاد میشد. اگر در اثر این جداسازی، فضاهای نیمهبازی پدید میآمد، به آنها «نمازخانههای جانبی» میگویند. اگر اینها بهطور متعدد پیرامون محرابگاه وجود داشته باشند، این مجموعه «تاج نمازخانهها» نامیده میشود. یکی از نخستین تاجهای نمازخانه در تور[۱۶] (حدود ۱۰۰۰) طراحی و اجرا شد. «نمازخانههای گروه سرایندگان» عمدتاً در میان کلونیها[۱۷] و سیسترسیها[۱۸] یافت میشوند. به نمازخانههایی که در بنای اصلی ادغام شده و بهصورت الحاقی به آن افزوده نشدهاند، «نمازخانههای تعبیهشده»[۱۹] میگویند. به چنین فضاهایی میان تکیهگاههای خارجی که به سطوح داخلی دیوارهای بیرونی کشیده شدهاند، حتی بدون محراب و بدون استفاده عبادی، نمازخانه گفته میشود.[۲۰]
اینکه یک نمازخانه کموبیش مستقل بهعنوان یک ساختمان جداگانه محسوب شود، به موقعیت آن در کالبد بنا بستگی دارد. ساختمانهای جانبی مستقل در کنار کلیساها با بنای اصلی یک مجموعه معماری تشکیل میدهند، یعنی از نظر حفاظت از آثار تاریخی یک مجموعه کلی. ایوانهای جانبی که از بیرون به کلیسا افزوده شدهاند، بهعنوان بخشی از ساختمان به بنای اصلی محسوب شده و اگر از داخل نیز قابل دسترسی باشند، یک مجموعه ساختمانی را تشکیل میدهند. همچنین ساختمانهای نمازخانه در قلعهها، صومعهها، محوطههای بیمارستانی یا گورستانها گاهی بهعنوان بخشی از بنا و گاهی بهعنوان بنایی از مجموعه یا مجموعه ساختمانی به حساب میآیند.
جنبههای کارکردی نمازخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]درون کلیساها، بسته به موقعیت یا کارکرد، میتواند انواع مختلفی از نمازخانهها وجود داشته باشد:
بر اساس موقعیت میتوان به نمازخانههای تالار عرضی، گروه سرایندگان، محرابگاه، تاجی یا تالارهای جانبی اشاره کرد.
بر اساس کارکرد میتوان نمازخانههای تعمید، اعتراف، آیین مقدس، مقبرهای یا نذری را برشمرد.
در زیر بعضی از انواع نمازخانهها شرح داده میشوند.
نمازخانههای صومعهای
[ویرایش | اشتراکگذاری]شعبات جوامع مذهبی باید، اگر کلیسای خاص خود را ندارند، «حداقل یک نمازخانه داشته باشند که در آن عشای ربانی برگزار و نگهداری شود، تا واقعاً مرکز جماعت باشد». این نمازخانه معمولاً درون ساختمان صومعه قرار دارد، اما اغلب از بیرون نیز قابل دسترسی هستند.
نمازخانههای معاصر
[ویرایش | اشتراکگذاری]تحولات جدیدتر «نمازخانههای ایستگاه قطار» و «نمازخانههای فرودگاه» هستند؛ همچنین در دوران جدیدتر، نمازخانههایی در ورزشگاههای فوتبال نیز ایجاد شدهاند، در آلمان در ورزشگاه المپیک برلین، پارک دویچه بانک در فرانکفورت آم ماین و همچنین ورزشگاه ولتینس-آرنا در گلزنکیرشن. در این مکانها بهطور منظم مراسم تعمید و ازدواج کلیسایی برگزار میشود.
نمازخانه تعمید
[ویرایش | اشتراکگذاری]از سده چهارم میلادی تا قرون وسطی، در کنار کلیساها نمازخانههای تعمید ساخته میشد که معمولاً مستقل بودند و میتوانستند با کلیسا مرتبط باشند. امروزه در کلیساها، به نمازخانههایی که در آنها سنگ تعمید[۲۱] قرار دارد، نمازخانه تعمید میگویند.
نمازخانه زیارتی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نمازخانههای زیارتی[۲۲] هدف زیارتهای مسیحی یا راهپیماییهای زیارتی هستند. در آنها تصویر فیضبخش یا نماد مذهبی دیگری مورد احترام قرار میگیرد که اغلب به یک «معجزه» (ظهور مریم یا قدیس، نجات از خطر، شفا و غیره) بازمیگردد. این نمازخانهها گاهی توسط شخص یا اشخاص بهرهمند از یک معجزه وقف میشدند، اما بعداً اغلب بازسازی و بزرگتر میشدند. برخی از نمازخانههای زیارتی در موقعیتهای برجسته در چشمانداز پیرامون خود قرار دارند (مثلاً بر روی تپهای، بر فراز چشمهای یا در درهای رودخانهای).
نمازخانه خصوصی
[ویرایش | اشتراکگذاری]به پیروی از الگوی کاخ سلطنتی فرانکها، در دربارهای غیرمذهبی و کلیسایی، نمازخانههایی بهعنوان فضاهای خصوصی دعا و عبادت اربابان کاخ ایجاد شد. اینها سپس بر اساس موقعیت مکانی، حامی یا سفارشدهنده نامگذاری میشوند: نمازخانه کاخ، نمازخانه قلعه، نمازخانه کاخ، نمازخانه اسقفی، نمازخانه سیستین.[۲۳] همچنین در برخی تالارهای شهرداری و خانههای شهروندی چنین فضاهای عبادی وجود دارد که در آنها عمدتاً یادگارهای مقدس، نشانهای سلطنتی، اسناد یا مهرها نگهداری میشود.
نمازخانههای حیاطی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نمازخانههای حیاطی کلیساهای کوچک یا ستونهای تصویری هستند که به یک یا چند مزرعه تعلق دارند و اغلب توسط خانوادههای کشاورز در محل مزرعه خود یا نزدیک آن وقف و ساخته شدهاند. آنها برای عبادتهای گاهبهگاه یا دعای تسبیح خانوادههای اطراف خدمت میکنند. گاهی، مثلاً در روزهای یادبود سالانه، یک مراسم عشای ربانی در آنجا برگزار میشود و نمازخانههای حیاطی میتوانند در محل، ایستگاههای برکت در راهپیماییهای مزرعهای یا راهپیمایی عید بدن مسیح[۲۴] باشند. بسیاری از نمازخانههای حیاطی که برخی از آنها با هزینه زیاد تجهیز شدهاند، تحت حفاظت آثار تاریخی قرار دارند.
نمازخانههای کنارراهی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نمازخانههای کنارراهی، نمازخانههای کوچکی هستند که اغلب در چهارراهها یا انشعابات جادهها قرار دارند. گاهی به آنها «کلبههای مقدس» نیز گفته میشود؛ مرز میان آنها با نمازخانههای مزرعهای و ستونهای تصویری سیال است. برخی از نمازخانهها به صلیبها و سنگهای کنارراهی قدیمیتر که سرپوشیده یا محصور شدهاند، محدود میشوند. در مسیرهای زیارتی، «نمازخانههای ایستگاهی» پدید آمدهاند.
نمازخانه نذری
[ویرایش | اشتراکگذاری]افراد، انجمنها، اخوتها یا جوامع روستایی از روی شکرگزاری یا در پی یک نذر، نمازخانههای نذری ساختهاند. تعداد زیادی "نمازخانههای طاعون[۲۵]" که بیشتر به قدیس محافظ بیماری طاعون، روخوس[۲۶] تقدیم شدهاند – یادآور قربانیان یک بیماری طاعون هستند، مانند نمازخانه طاعون (کوخم[۲۷]) یا نمازخانه طاعون (وایت[۲۸])، یا زمانی ساخته شدند که محل از طاعون در امان مانده بود.
نمازخانههای گوشهنشینان
[ویرایش | اشتراکگذاری]بهویژه در منطقه جنوب اروپا تعداد زیادی «نمازخانههای گوشهنشینان» وجود دارد. در بیشتر موارد، در اینجا هیچ گوشهنشینی زندگی نمیکرد، بلکه آنها بهعنوان نمازخانههای زیارتی و راهپیمایی که یک یا دو بار در سال از آنها بازدید میشد، خدمت میکردند.
نمازخانه صلح
[ویرایش | اشتراکگذاری]تقدیم به صلح یا یادبود قربانیان جنگها.
نمازخانههای بزرگراهی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نماز خانههایی در بزرگراهها که عمدتاً به هر فرد مسافری، ناشناس و در هر زمانی برای توقف و تفکر خدمت میکنند.[۲۹]
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
Marienkapelle (Würzburg) (14. Jh.) مارین کاپله وورتسبورگ قرن ۱۴
Kapelle St. Antonius in Tönnishäuschen نمازخانه سنت آنتونیوس در تونیزهویشن
Kapelle neben der St.-Aegidien-Kirche in Heiligenstadt نمازخانه سنت اگیدین در هایلیگنشتات
Methodistenkapelle in Sontheim نمازخانه متودیستهای در زونتهایم
Wendelinuskapelle bei Mönchberg (1744) نمازخانه زائران پیادهرو در منخشبرگ ۱۷۴۴
Ein Schönstattkapellchen یک نمازخانه کوچک
Bleiken-Kapelle bei Simplon Dorf نمازخانه بلایکن در روستای زیمپلن
Hueber-Kapelle in Pleinfeld نمازخانه ستونی در پلاینفلد
Die Gadfield Elm Chapel نمازخانه گادفیلد الم
Bruder-Klaus-Feldkapelle (2007) نمازخانه صحرایی
نمازخانه طاعون
نمازخانه مزرعه
نمازخانه ای در ایتالیا
یک نمازخانه خانگی
نمازخانه مقبره ای
نمازخانه یک قلعه
نمازخانه مقبره ای
نمازخانه خیابانی
_naar_Colle_Tsa_Sètse_in_Cogne_Valley_(Italië)._Kapelletje_uit_1926_boven_Gimillan_(1805m.).jpg)
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ «نمازخانهٔ» [باستانشناسی] همارزِ «chapel1»؛ منبع: گروه واژهگزینی. دفتر دوازدهم. فرهنگ واژههای مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۶۶-۸ (ذیل سرواژهٔ نمازخانهٔ۱)
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:پینوشت (رده) - ↑ (به آلمانی: Nischen)
- ↑ "Kapelle". Wiktionary (in German). 2025-07-07.
- ↑ (به لاتین: oratorium)
- ↑ (به لاتین: sacellum (privatum))
- ↑ Wilfried Koch und zahlreiche andere Quellen
- ↑ Heinz Koberg: Der Mantel des Heiligen Martin, in Stefan Amt (Red.), Sascha Aust, Simon Benne, Marcus Buchholz, Heinz Koberg, Martin-G. Kunze: Kirchen, Klöster, Kapellen in der Region Hannover, mit Fotografien von Thomas Langreder, Hrsg. : Region Hannover und Evangelisch-lutherischer Sprengel Hannover, Lutherisches Verlagshaus, Hannover 2005, ISBN 3-7859-0924-1, S. 119
- ↑ (به آلمانی: Chorkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Scheitelkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Kranzkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Seitenschiffskapellen)
- ↑ (به آلمانی: Votivkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Totenkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Messstipendien)
- ↑ (به آلمانی: Bruderschaften)
- ↑ (به آلمانی: Tours)
- ↑ (به آلمانی: Cluniazensern) به یک فرقه مذهبی مسیحی (راهبان بندیکتی) اشاره دارد که مرکز آنها صومعه معروف کلونی (Cluny) در فرانسه بود، این فرقه در قرون وسطی بسیار ثروتمند و قدرتمند بود و سبک خاصی از معماری رومانسک را گسترش داد. بسیاری از کلیساهای متعلق به این فرقه از اولین و باشکوهترین نمونههای طاقهای متقاطع استفاده میکردند. آنها به دنبال بازگشت به معنویت بودند، اما صومعههایشان به دلیل شکوه معماری و هنری بسیار مشهور شد.
- ↑ (به آلمانی: Zisterziensern) سیسترسیها (Cistercians) یک فرقه مذهبی مسیحی بودند که در سال ۱۰۹۸ میلادی در فرانسه پایهگذاری شدند. آنها در واقع از دل همان فرقه کلونیاییها بیرون آمدند، اما با یک تفاوت بزرگ: آنها معتقد بودند کلونیاییها بیش از حد تجملاتی و ثروتمند شدهاند. در رابطه با معماری سیسترسیها ویژگیهای منحصربهفردی داشتند: سادگی محض: برخلاف کلونیاییها که عاشق تزیینات و مجسمههای پیچیده بودند، سیسترسیها معتقد بودند تزیینات حواس راهبان را از دعا پرت میکند؛ بنابراین معماری آنها بسیار ساده، عریان و هندسی است. پیشگامان مهندسی: آنها در استفاده از طاقهای متقاطع (Groined vaults) و بعدها طاقهای نوکتیز (Pointed arches) بسیار ماهر بودند. در واقع، بسیاری از تاریخنگاران معماری معتقدند سادگی و دقت مهندسی سیسترسیها راه را برای پیدایش سبک گوتیک هموار کرد. نور و تناسب: به جای طلا و نقره، آنها از تناسبات ریاضی و نور طبیعی برای ایجاد شکوه در کلیساهایشان استفاده میکردند.
- ↑ (به آلمانی: Einsatzkapellen)
- ↑ Markus Huber in Backsteinbaukunst, Bd. 11, Wismar 2023, S. 34–47
- ↑ (به آلمانی: Taufstein)
- ↑ (به آلمانی: Wallfahrtskapelle)
- ↑ (به آلمانی: Sixtinische Kapelle)
- ↑ (به آلمانی: Fronleichnamsprozession)
- ↑ (به آلمانی: Pestkapellen)
- ↑ (به آلمانی: Rochus) نام قدیسی که از بیماران طاعونی حمایت میکرد.
- ↑ به آلمانی: Pestkapelle (Cochem)
- ↑ به آلمانی: Pestkapelle (Waith)
- ↑ "Kapelle (Kirchenbau)". Wikipedia (in German). 2025-11-24.
- فرهنگ فارسی معین
- فرهنگ فارسی عمید
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |