اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اتومبیل دزدی بزرگ ۵
The game's cover art. The text "gRand theFt auto V" is in the centre، with the text "FIVE" written on a banner wrapped around the Roman numeral "V".
توسعه‌دهنده(ها) راک‌استار نورث
ناشر(ها) راک‌استار گیمز
توزیع‌کننده(ها) تیک-تو اینتراکتیو
تهیه‌کننده(ها) لسلی بنزیه
برنامه‌نویس(ها) آدام فاولر
هنرمند(ها) آرون گاربات
نویسنده(ها) دن هاوسر
روپرت هامفریز
آهنگساز(ها)
سری اتومبیل‌دزدی بزرگ
موتور ریج
سکو(ها) مایکروسافت ویندوز
پلی‌استیشن ۳
پلی‌استیشن ۴
اکس‌باکس ۳۶۰
اکس‌باکس وان
تاریخ(های) انتشار پلی‌استیشن ۳ و اکس‌باکس ۳۶۰
۱۷ سپتامبر ۲۰۱۳
پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان
۱۸ نوامبر ۲۰۱۴
مایکروسافت ویندوز
۱۴ آوریل ۲۰۱۵
سبک(ها) اکشن-ماجراجویی
حالت(ها) تک‌نفره، چندنفره
توزیع دیسک بلو-ری، دانلود

اتومبیل دزدی بزرگ ۵ (به انگلیسی: Grand Theft Auto V) (کوتاه شده:GTA V) عنوان یک بازی ویدئویی به سبک اکشن-ماجراجویی است که توسط راک‌استار نورث توسعه یافته و راک‌استار گیمز آن را منتشر کرده‌است. . این بازی ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۳ برای پلی‌استیشن ۳ و اکس‌باکس ۳۶۰، ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴ برای پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان منتشر شده، و در ۱۴ آوریل ۲۰۱۵ نیز برای مایکروسافت ویندوز عرضه شد. ساخت این بازی حدود ۲۷۰ میلیون دلار هزینه برداشت، که دومین بازی پرهزینه تاریخ محسوب می‌شود.[۱][۲]

روند بازی[ویرایش]

اتومبیل دزدی بزرگ ۵ یک بازی اکشن-ماجراجویی است[۳] که، بسته به علاقهٔ بازیکن، می‌تواند از زاویهٔ سوم شخص[۴] یا اول شخص[۵] بازی شود.[الف] بازیکنان مأموریت‌ها را—سناریوهایی خطی با اهداف ازپیش‌تعیین‌شده—برای پیشرفت داستان کامل می‌کنند.[۶] خارج از مأموریت‌ها، بازیکنان می‌توانند آزادانه در جهان باز بازی گردش کنند. جهان این عنوان از ناحیهٔ حومهٔ شهر سن آندریاس، شامل محلهٔ خیالی بلین کانتری، و شهر خیالی لس سانتوس تشکیل شده‌است. جهان این عنوان بسیار وسیع‌تر از عناوین پیشین مجموعه است.[۷][ب] پس از آغاز بازی، بازیکن می‌تواند بدون محدودیت تمام جهان بازی را بگردد، هرچند پیشروی داستان منجر به آزاد شدن محتویات بیشتری از گیم‌پلی می‌شود.[۹]

بازیکنان می‌توانند برای جلوگیری از آسیب دیدن خود در هنگام تیراندازی‌ها، پشت اجسام متفاوتی پناه بگیرند.

بازیکنان برای مبارزه با دشمن از دست خالی، تفنگ و مواد منفجره استفاده می‌کنند[پ] و قابلیت دویدن، پریدن، شنا یا استفاده از وسایل نقلیه برای گردش در جهان بازی وجود دارد.[ت] برای تطبیق روش‌های گشت‌وگذار با اندازهٔ جهان بازی، این نسخه دارای انواعی از وسایل نقلیه، مثل هواگرد ثابت‌بال، است که در اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ وجود نداشتند.[۱۲] در مبارزه‌ها می‌توان برای شکست دشمنان از سامانهٔ هدف‌گیری خودکار و پناه‌گیری یاری گرفت.[۱۳] در صورت آسیب دیدن بازیکن، نوار سلامتی او کم‌کم تا نیمه پر می‌شود.[ث] با خالی شدن نوار سلامتی، بازیکن در یک بیمارستان بازظاهر می‌شود.[۱۱] اگر بازیکن مرتکب جرم شود، نهادهای امنیتی بازی او را به‌عنوان مجرم نشانه‌گذاری می‌کنند و این وضعیت در نمایشگر بالا به نمایش درمی‌آید. پنج ستاره نشان‌دهندهٔ میزان سنگینی جرم بازیکن هستند و در هنگام پنج‌ستاره شدن بازیکن، نیروهای سوات و بالگردهای پلیس به‌طور گسترده دست به حملات کشنده علیه بازیکن می‌زنند. در هنگام پنهان شدن بازیکن، مأمورهای قانونی شروع به جست‌وجو برای یافتن او می‌کنند. میزان جرم به‌مرور شروع به کاهش می‌کند و در نهایت با پنهان شدن بازیکن از چشم مأموران کاهش می‌یابد.[۱۴][ج]

حالت تک‌نفره به بازیکن اجازهٔ کنترل سه شخصیت را با نام‌های مایکل د سانتا، ترور فیلیپس و فرانکلین کلینتون می‌دهد. این افراد مجرمانی هستند که داستانشان با کامل کردن مأموریت‌ها به یکدیگر متصل می‌شود. بعضی مأموریت‌ها فقط با یک شخصیت به پایان می‌رسند و بعضی نیازمند حضور دو یا سه شخصیت هستند.[۱۶] بیرون از مأموریت‌ها، بازیکن می‌تواند به خواست خود بین سه شخصیت جابه‌جا شود. در حین بعضی مأموریت‌ها، بازی خودبه‌خود شخصیت قابل‌بازی را تغییر می‌دهد تا اهداف مشخصی توسط او انجام شوند. آواتار هر شخصیت (که در یک دایره قابل‌مشاهده است) در هنگام در خطر قرار گرفتن او قرمز شده و در هنگام برتری استراتژیک به رنگ سفید درمی‌آید.[۱۷] با وجود این که بازیکن در نقش یکی از سه شخصیت اصلی مأموریت‌ها را به پایان می‌رساند، شخصیت‌های کنترل‌شده با هوش مصنوعی، که مهارت‌های منحصربه‌فردی همچون رانندگی یا هک دارند، در سرقت‌های دشوارتر همدست بازیکن می‌شوند. اگر یکی از همدستان در یک سرقت موفقیت‌آمیز زنده بماند، سهمی از پول برای خود برمی‌دارد[۱۸] و ممکن است در سرقت‌های بعدی با مهارت بالاتر در دسترس باشد.[۱۹] بعضی سرقت‌ها می‌توانند با استراتژی‌های متفاوت اجرا شوند؛ مثلاً در یک مأموریت دستبرد، بازیکن می‌تواند پنهان‌کارانه شهروندان را با جنگ‌افزار ناتوان‌کننده تسلیم کرده یا آشکارا با استفاده از اسلحه به محل یورش ببرد.[۲۰]

هر بازیکن هشت مهارت دارد که نشان‌دهندهٔ توانایی او در حوزه‌هایی مثل تیراندازی و رانندگی است. هر شخصیت از ابتدا یک مهارت برتر دارد و در طول بازی هم تمام مهارت‌های شخصیت‌ها افزایش می‌یابد.[۲۱] هشتمین «مهارت» تأثیر یک ویژگی منحصربه‌فرد هر شخصیت را کنترل می‌کند. مایکل توانایی آهسته کردن زمان در هنگام تیراندازی را دارد و فرانکلین می‌تواند در حین رانندگی زمان را آهسته کند. توانایی منحصربه‌فرد ترور هم به او اجازهٔ دو برابر کردن قدرت ضربه‌هایش را به دشمنان می‌دهد و در عین حال، میزان آسیب‌پذیری او را به نصف مقدار عادی کاهش می‌دهد.[۲۲] یک نوار در رابط کاربری بازی در هنگام استفاده از توانایی خالی شده و در هنگام انجام دادن اعمال ماهرانه (مثلاً دریفت در نقش فرانکلین یا شلیک به سر در نقش مایکل) پر می‌شود.[۲۳]

در هنگام گشت‌وگذار آزادانه در جهان بازی، بازیکن می‌تواند در فعالیت‌های ویژه‌ای همچون غواصی اسکوبا یا بیس جامپ شرکت کند. هر شخصیت یک تلفن هوشمند برای تماس با دوستان، آغاز فعالیت‌ها و دسترسی به یک اینترنت ایجادشده درون بازی در اختیار دارد.[۲۴] اینترنت به بازیکنان اجازهٔ معاملهٔ سهام را در یک بازار سهام می‌دهد.[۲۵] بازیکنان می‌توانند مکان‌هایی مثل گاراژها و کسب‌وکارهای متفاوتی را خریداری کنند و اسلحه‌ها و خودروهای خود را ارتقا دهند. بازیکنان می‌توانند به مکان‌هایی مثل سالن سینما و باشگاه برهنگی بروند و ظاهرشان را با خرید لباس، تعویض مدل مو و خال‌کوبی تغییر دهند.[۲۶]

داستان[ویرایش]

مایکل تاونلی، ترور فیلیپس و برد اسنایدر در یک سرقت با برنامه‌ریزی نادرست از یک بانک در لودندرف، یانکتون شمالی شرکت می‌کنند. نه سال بعد، مایکل همراه با خانواده‌اش در لس سانتوس و با نام مستعار مایکل د سانتا، تحت برنامهٔ محافظت از شاهد، زندگی می‌کند. در محله‌ای دیگر از شهر، فرانکلین کلینتون برای یک فروشندهٔ خودروی فاسد ارمنی کار می‌کند. او در حین تلاش برای تملک ثانوی کلاهبردارانهٔ خودروی پسر مایکل با مایکل روبه‌رو می‌شود و این مواجهه آغازی بر دوستی دو شخصیت است. هنگامی که مایکل متوجه خوابیدن همسرش با یک مربی تنیس می‌شود، او و فرانکلین مربی را تا عمارتی بزرگ تعقیب کرده و مایکل از روی عصبانیت خانه را تخریب می‌کند. پس از آن، مشخص می‌شود که صاحب خانه دوست دختر مارتین مادرازو، یکی از بزرگان صنعت مواد مخدر در مکزیک، بوده و مادرازو برای عدم اعمال خشونت، طلب خسارت می‌کند. مایکل برای به‌دست آوردن پول دوباره به زندگی خلافکارانه رو می‌آورد و در این راه، فرانکلین را هم با خود همراه می‌کند. با همکاری دوست قدیمی مایکل، لستر کرست، که یک هکر ازکارافتاده است، آن‌ها برای پرداخت بدهی مایکل دست به سرقت از یک فروشگاه جواهرات می‌زنند. ترور، که حالا در یک خانهٔ سیار در حومهٔ لس سانتوس زندگی می‌کند، از سرقت باخبر شده و آن را کار مایکل، که تا پیش از این تصور می‌کرد در سرقت نه سال پیش مرده‌است، می‌داند. ترور پس از پیدا کردن خانهٔ مایکل، او را شگفت‌زده کرده و دوباره با مایکل متحد می‌شود.

با گذر زمان، زندگی شخصی شخصیت‌های اصلی از کنترل خارج می‌شود. اخلاق دم‌دمی مزاج مایکل افزایش یافته و خانواده‌اش را وادار به ترک او می‌کند. هنگامی که او تبدیل به یک تهیه‌کنندهٔ فیلم در استودیوی ریچاردز مجستیک[چ] می‌شود، مایکل با دوین وتسون،[ح] یک سرمایه‌گذار خطرپذیر میلیاردر که پس از خنثی‌شدن تلاش‌هایش برای تعطیل کردن استودیو توسط مایکل سوگند خورده تا انتقام بگیرد، به مشکل برمی‌خورد. در همان حال، فرانکلین دوستش لامار دیویس[خ] را از دست دوست سابق و گانگستری با نام هارولد «استرچ» جوزف[د] آزاد می‌کند؛ جوزف مداوماً به‌دنبال کشتن لامار است تا خود را به دوستان تازه‌اش اثبات کند. در همان زمان، تلاش‌های بی‌پروای ترور برای تحکیم تسلطش بر چندین بازار سیاه در بلین کانتی[ذ] باعث افروختن آتش جنگ در برابر کلوب موتورسواری غیرقانونی گم‌شده، چندین گروه گانگستری خیابانی آمریکای لاتین، دلال‌های مت‌آمفتامین رقیب، یک شرکت نظامی خصوصی با نام مری‌ودر[ر] و وِی چنگ،[ز] یک رهبر زیرزمینی اهل چین، می‌شود.

دیو نورتون[ژ] و استیو هینز،[س] مأموران ادارهٔ فدرال تحقیقات (اف‌آی‌بی)،[ش] با مایکل تماس گرفته و از او درخواست می‌کنند تا برای تضعیف یک سازمان رقیب با نام سازمان امور بین‌الملل (آی‌ای‌ای)[ص]، چند عملیات انجام دهد. [ض] با رهبری استیو و کمک لستر، آن‌ها به یک کاروان زرهی متعلق به سازمان امور بین‌الملل حمله کرده و یک اسلحهٔ شیمیایی آزمایشی را از یک آزمایشگاه تحت کنترل این سازمان می‌دزدند. هنگامی که استیو هدف بررسی‌های دقیق قرار می‌گیرد، مایکل و فرانکلین را مجبور به حذف تمام شواهدی که قابل‌استفاده علیه او باشد از سرورهای اف‌آی‌بی می‌کند. مایکل از این فرصت برای حذف تمام داده‌های مربوط به فعالیت‌های خودش استفاده کرده و نفوذ استیو را بر خود از بین می‌برد.

در نهایت مایکل، ترور، فرانکلین و لستر شروع به نقشه‌کشی برای شجاعانه‌ترین عملشان، یورش به ذخیرهٔ شمش طلای یونیون دیپازیتوری،[ط] می‌کنند. تا این زمان، مایکل با خانوادهٔ خویش آشتی می‌کند. با این وجود، ترور متوجه می‌شود که برد در واقع زندانی نشده بوده، بلکه در جریان سرقت لودندرف مرده و در قبر مایکل دفن شده‌است. احساس خیانت به‌وجودآمده در ترور، در گروه اختلاف ایجاد کرده و ترور آن‌ها را تهدید به خراب کردن نقشهٔ سرقت از یونیون دیپازیتوری می‌کند. استیو به مایکل و دیو خیانت کرده و این دو بین اف‌آی‌بی، آی‌ای‌ای و مری‌ودر در یک بن‌بست مکزیکی گیر می‌افتند. ترور، که حس می‌کند تنها کسی است که می‌تواند مایکل را بکشد، به کمک مایکل و دیو می‌آید. با وجود نبخشیدن مایکل، ترور با اجرای نقشهٔ سرقت از یونیون دیپازیتوری موافقت کرده و تسویه‌حساب را به بعد موکول می‌کند.

سرقت کاملاً موفق پیش می‌رود؛ اما استیو و دیو، که ادعای نامتعهد بودن ترور را دارند، و دوین، که قصد تلافی خیانت مایکل را دارد، با فرانکلین ارتباط برقرار می‌کنند. فرانکلین حالا سه انتخاب پیش‌رو دارد: کشتن ترور، کشتن مایکل یا تلاش برای حفظ هر دو در یک مأموریت خودکشی. اگر فرانکلین تصمیم به کشتن مایکل یا ترور بگیرد، او ارتباطش را با آن فرد قطع کرده و سپس به زندگی قدیمی‌اش بازمی‌گردد.[۲۸][۲۹] در غیر این صورت، این سه نفر پیش از کشتن استیو، استرچ، وی و دوین، در برابر یورش نیروهای اف‌آی‌بی و مری‌ودر قرار می‌گیرند. مایکل و ترور دوباره متحد شده و با وجود تمام شدن رابطهٔ کاری این سه نفر، دوستی آن‌ها باقی می‌ماند.[۳۰]ّ

توسعه[ویرایش]

راک‌استار نورث در سال ۲۰۰۸ و پس از عرضهٔ اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴، توسعهٔ اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵ را آغاز کرد.[۳۱] فرایند توسعه بر عهدهٔ گروهی متشکل از بیش از ۱٬۰۰۰ فرد، شامل تیم مرکزی راک‌استار نورث و کارمندانی از استودیوهای راک‌استار گیمز در سرتاسر جهان، گذاشته‌شد.[۳۲] موتور بازی پیشرفته راک‌استار (ریج) برای توسعهٔ بازی ارتقا یافته و به قابلیت‌های فاصلهٔ ترسیمی بهتری مجهز شد. رندر و پویانمایی‌های اضافی با نرم‌افزارهای یوفوریا و بولت انجام شد.[۳۳] تیم راک‌استار، که در طول زمان با سخت‌افزار پلی‌استیشن ۳ و اکس‌باکس ۳۶۰ آشنایی پیدا کرده‌بود، متوجه شد که قابلیت استفادهٔ بیشتر از منابع گرافیکی کنسول‌ها نسبت به بازی‌های قبلی وجود دارد.[۳۴] تخمین زده شده که مجموع هزینه‌های توسعه و بازاریابی بازی بیش از ۱۷۰ میلیون پوند استرلینگ (۲۶۵ میلیون دلار)[ظ] بوده که این بازی را در آن زمان تبدیل به گران‌ترین بازی تاریخ کرد.[ع][۳۶]

جهان بازی بر پایهٔ جنوب کالیفرنیا و لس آنجلس طراحی شده[۳۷] و کار روی آن بخش عمدهٔ امور اولیهٔ توسعه را تشکیل می‌داد.[۳۸] افراد کلیدی در گروه توسعهٔ جهان بازی به تحقیقات میدانی در قالب سفر در این مناطق پرداخته و تحقیقاتشان را با عکس و فیلم ثبت کردند.[۳۴] نقشه‌های گوگل مپس از لس آنجلس توسط گروه برای کمک به طراحی شبکهٔ جاده‌ای لس سانتوس استفاده شد.[۳۹][۴۰] برای شبیه‌سازی پراکندگی جمعیت لس آنجلس، توسعه‌دهندگان داده‌های سرشماری را مطالعه کرده و به مشاهدهٔ مستندهایی دربارهٔ شهر پرداختند.[۴۱] این گروه توسعهٔ جهان را فنی‌ترین بخش توسعهٔ این بازی دانسته‌اند.[۳۱]

یکی از اهداف اساسی از ابتدای طراحی بازی، تغییر ساختار پایه‌ای این مجموعه با بخشیدن کنترل سه شخصیت به بازیکن به‌جای یک شخصیت بود.[۴۲] این ایده نخستین بار در زمان توسعهٔ اتومبیل‌دزدی بزرگ: سن آندریاس مطرح شد؛ اما با توجه به محدودیت‌های سخت‌افزاری آن زمان غیرممکن بود.[۴۳] با توجه به توسعهٔ دو بستهٔ الحاقی داستانی برای اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ در سال ۲۰۰۹ که شخصیت‌های اصلی تازه‌ای به بازی اضافه می‌کردند، گروه توسعه قصد داشت که بازیکنان در اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵ بتوانند همزمان سه شخصیت را کنترل کنند.[۴۴] گروه توسعه به این بازی به چشم یک ادامهٔ معنوی برای بازی‌های پیشین خود (مثل اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴، رد دد ریدمپشن و مکس پین ۳) نگاه می‌کردند. بازی طوری طراحی شده که سازوکارهای گیم‌پلی بهتری نسبت به عناوین پیشین راک‌استار داشته‌باشد.[۴۵][۴۶] برای ارتقای بخش اکشن گیم‌پلی، گروه سازوکارهای تیراندازی و پناه‌گیری بازی را بهبود داده[۴۷] و برای حل کردن مشکلات رانندگی موجود در اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴، سیستم رانندگی را بازسازی کردند.[۴۸]

پس از یک آزمون ورودی، ند لوک، شاون فونتنو و استیون آگ به‌ترتیب برای ایفای نقش مایکل، فرانکلین و ترور انتخاب شدند.[۴۹] ضبط بیشتر عملکرد آنان با فناوری ضبط حرکت انجام شد؛[۵۰] اما دیالوگ مربوط به صحنه‌های نشستن شخصیت‌ها در خودرو در استودیو ضبط شد.[۵۱] این بازی نخستین عنوان در این مجموعه است که از یک موسیقی فیلم بهره می‌برد. این موسیقی توسط گروهی از آهنگ‌سازان که در طول چندین سال گردهم آمده‌اند ساخته شده‌است.[۵۲] علاوه بر این، آهنگ‌های دیگری لایسنس شده و به‌وسیلهٔ رادیوی داخل بازی قابل‌دسترسی هستند.[۵۳] گروه توسعه بیش از ۲۴۱ آهنگ را لایسنس کرده و آن‌ها را بین ۱۵ ایستگاه رادیویی متفاوت موجود در بازی توزیع کردند و ۲ ایستگاه دیگر هم به پخش گفت‌وگوهای رادیویی می‌پردازند.[غ] بعضی آهنگ‌ها اختصاصاً برای بازی ساخته شده‌اند؛ مثلاً فلایینگ لوتوس، یک رپر و تولیدکنندهٔ آهنگ، مدیریت ایستگاه رادیویی فلای‌لو اف‌ام[ف] را در بازی بر عهده داشت.[۵۵]

نخستین معرفی بازی در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۱ توسط راک‌استار گیمز صورت گرفت.[۵۶] این استودیو یک هفته بعد تریلری از بازی منتشر کرد[۵۷] و در یک جلسهٔ خبری رسمی، اطلاعاتی از نحوهٔ توسعه ارائه داد.[۵۸] خبرنگاران بیان کرده‌اند که معرفی بازی به‌دلیل پیشینهٔ فرهنگی چشم‌گیر این مجموعه، انتظارات بسیاری را در صنعت بازی‌سازی ایجاد کرده‌است.[۵۹][۶۰][۶۱] در ابتدا قرار بود که بازی در تابستان ۲۰۱۳ عرضه شود، اما به‌دلیل نیاز به زمان بیشتر برای بهبود زمان عرضه به ۱۷ سپتامبر همان سال عقب افتاد.[۶۲] برای افزایش پیش‌فروش بازی، راک‌استار با چندین خرده‌فروشی همکاری کرده و یک نسخهٔ محدود را از بازی با ویژگی‌های اضافهٔ درون بازی منتشر کرد.[۶۳] این استودیو از استراتژی بازاریابی ویروس‌وار استفاده کرده و وبگاهی را برای یک فرقهٔ مذهبی ساختگی با نام «برنامهٔ اپسیلون»[ق] راه‌اندازی کرد. این وبگاه به کاربران اجازه می‌داد تا در بازی در نقش یکی از اعضای فرقه ظاهر شوند.[۶۴]

مقایسهٔ نسخه‌های پلی‌استیشن ۴ (چپ) و پلی‌استیشن ۳ (راست). نسخهٔ بازعرضه‌شده دارای فاصلهٔ ترسیمی بالاتر و وضوح بیشتر بافت‌ها نسبت به نسخهٔ اصلی بود.

این بازی در ای۳ ۲۰۱۴ برای مایکروسافت ویندوز (رایانه‌های شخصی)، پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان عرضه شد. این نسخهٔ پیشرفته از فاصلهٔ ترسیمی بالاتر، جزئیات بهتر بافت‌ها، ترافیک متراکم‌تر، اثر ارتقایافتهٔ آب‌وهوا و زندگی گیاهی و حیات وحش تازه برخوردار بود.[۶۵] این نسخه همچنین شامل یک گزینه برای تغییر به نمای اول شخص بود. برای گنجاندن این ویژگی در بازی، گروه توسعه سیستم پویانمایی‌های بازی را تغییر دادند تا با گیم‌پلی اول شخص سازگاری داشته‌باشد.[۶۶] نسخه‌های پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴ عرضه شد.[۶۷] انتشار نسخهٔ رایانهٔ شخصی، که در ابتدا قرار بود همزمان با نسخهٔ کنسولی انجام شود،[۶۸] به ۱۴ آوریل ۲۰۱۵ موکول شد. با توجه به گفته‌های راک‌استار، این نسخه نیازمند زمان توسعهٔ بیشتری برای بهبود بوده‌است.[۶۹] نسخهٔ رایانه از فریم ریت ۶۰ فریم بر ثانیه در وضوح ۴کی برخوردار بود و قابلیت ویرایشگر راک‌استار[ک] به بازیکنان اجازهٔ ضبط و ویرایش ویدئوهای گیم‌پلی را می‌داد.[۷۰] به‌دلیل تمرکز گروه توسعه بر اتومبیل‌دزدی آنلاین و رد دد ریدمپشن ۲، توسعهٔ محتوای قابل دانلود برای این عنوان متوقف شد.[۷۱]

بازتاب‌ها[ویرایش]

بازخورد
تلفیق چند نقد
گردآورندهامتیاز
متاکریتیک۹۷/۱۰۰[۷۲][۷۳]
نقدها
ناشرامتیاز
اج۱۰/۱۰[۷۴]
یوروگیمر۹/۱۰[۷۵]
فامیتسو۴۰/۴۰[۷۷]
گیم اینفورمر۹٫۷۵/۱۰[۷۶]
گیم‌اسپات۹/۱۰[۷۸]
گیمز ریدار+5/5 ستاره[۷۹]
آی‌جی‌ان۱۰/۱۰[۸۰]
جویستیک4.5/5 ستاره[۸۱]
پلی۹۷/۱۰۰[۸۲]
The Escapist3.5/5 ستاره[۸۳]


انتشار اولیه[ویرایش]

اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵ در زمان عرضه با بازخورد مثبت مواجه شد.[۸۴] متاکریتیک، یک وبگاه که رتبه‌ای نرمال‌سازی‌شده در بازهٔ ۰–۱۰۰ ارائه می‌دهد، امتیاز ۹۷ از ۱۰۰ را بر اساس ۵۰ نقد برای نسخهٔ پلی‌استیشن ۳[۷۲] و ۵۸ نقد برای نسخهٔ اکس‌باکس ۳۶۰ ارائه داد.[۷۳] این بازی پنجمین رتبهٔ برتر بین امتیازات متاکریتیک است و امتیازی برابر با بسیاری از عناوین دیگر دارد. منتقدان وجود سه شخصیت اصلی در بازی،[۸۵][۷۶][۷۶][۸۰] طراحی مراحل سرقت[۸۶][۸۷][۸۸] و ارائهٔ بازی[۸۹][۸۲][۹۰] را ستودند؛ اما برخی با کیفیت داستان و شخصیت‌ها موافق نبودند.[۷۵][۸۱][۸۳][۹۱] کزا مک‌دونالد[گ] از آی‌جی‌ان اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵ را «یکی از برترین بازی‌های ویدئویی که تا کنون ساخته شده» خواند[۸۰] و مجلهٔ پلی به آن لقب «تعیین‌گر نسل» و «استثنایی» داد.[۹۲] مجلهٔ اج نوشت که این بازی یک «دستاورد قابل‌توجه» در زمینهٔ جهان باز و روایت داستان است[۹۳] و تام هاگینز[ل] از دیلی تلگراف آن را یک «شاهکار غول‌آسا در زمینهٔ مهندسی فنی» دانست.[۹۴] این بازی دومین بازی ساختهٔ غرب در تاریخ است که از مجلهٔ بازی‌های ویدئویی ژاپنی فامیتسو نمرهٔ کامل دریافت کرده‌است.[۹۵] اعتقاد جف باکالار[م] از سی‌نت بر این بوده که این عنوان بازیکنان را به تجربهٔ هر سه شخصیت تشویق می‌کند.[۹۶] اج معتقد است که تغییر سریع بین شخصیت‌ها فاصلهٔ طولانی را بین نقاط آغاز مراحل کاهش داده‌است.[۹۷] مت برتس[ن] از گیم اینفورمر دربارهٔ سازوکار تغییر شخصیت اصلی ذکر کرده که بازیکنان در حین تیراندازی‌ها در اوج اکشن باقی می‌مانند.[۹۸] تام برم‌ول[و] از یوروگیمر نوشته که قابلیت کنترل سه شخصیت عنصری تاکتیکی به تیراندازی‌ها افزوده؛ چرا که شخصیت‌ها در مکان‌های استراتژیک پناه گرفته و این وضعیت باعث کمتر شدن موقعیت‌های حملهٔ ناگهانی و انبوه دشمن به یک شخصیت نسبت به عناوین پیشین می‌شود.[۹۹] مک‌دونالد از آی‌جی‌ان هم بیان کرده که ویژگی تغییر شخصیت به بازیکنان انتخاب‌های بیشتری در روند پیشروی مراحل داده و از میزان قابل‌پیش‌بینی بودن مأموریت‌ها کاسته‌است.[۸۰]

جف گرستمان از جاینت بامب مراحل سرقت را انحراف خوبی از ساختار معمول مراحل این مجموعه دانسته‌است.[۱۰۰] برم‌ول از یوروگیمر آن‌ها را به «قطعه‌های بلاک‌باستر» تشبیه کرده[۱۰۱] و کارولین پتیت،[ه] نویسندهٔ گیم‌اسپات، فیلم مخمصه را در طراحی این مراحل تأثیرگذار دانسته‌است.[۷۸] ژاو د ماتوس[ی] از جویستیک بیان کرده که رویکردهای استفاده‌شده در طراحی این مراحل، علمی و خلاقانه بوده‌اند.[۱۰۲] کریس پلنت[اا] از پولیگان تغییر سریع شخصیت قابل‌بازی در حین مأموریت‌های سرقت را به «ویرایش فیلم» تشبیه کرده و گفته: «بازیکنان در نقش ویرایشگر هستند و سریعاً به جالب‌ترین صحنهٔ هر لحظه منتقل می‌شوند».[۱۰۳] احساس اندی کلی[اب] از مجلهٔ بازی‌های کامپیوتری و ویدئویی نسبت به طراحی کلی مراحل این بود که این موضوع عمیق‌تر از نسخه‌های قبلی بوده ولی از نبود مأموریت‌های اسکورت رنج می‌برد.[۱۰۴]

لس سانتوس، شهر موجود در جهان بازی. منتقدان طراحی و شباهت این شهر به لس آنجلس را ستودند و جابه‌جایی از لیبرتی سیتی در اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ به این شهر هم با بازخورد خوبی مواجه بود.

اج گرافیک بازی و نبود صفحه‌های بارگذاری را تحسین کرده[۸۵] و پلی فاصلهٔ ترسیمی، آب‌وهوا و نورپردازی بازی را ستوده است.[۱۰۵] برم‌ول از یوروگیمر نورپردازی را قابل‌توجه‌ترین پیشرفت بازی دانسته[۱۰۶] و مایکل رپاراز[اپ] از مجلهٔ رسمی ایکس‌باکس از قابلیت اجرا شدن جهان باز این عنوان روی اکس‌باکس ۳۶۰ شگفت‌زده شده و بیان کرده که این بازی «احتمالاً بزرگترین دستاورد فنی اکس‌باکس ۳۶۰» است.[۱۰۷] منتقدان طراحی جهان بازی را ستودند و برخی هم ساده‌سازی جغرافیای لس آنجلس را در قالب یک فضای شهری تحسین کردند.[۱۰۸][۱۰۹] برندون جونز[ات] از گیم تریلرز شبیه‌سازی دقیق لس آنجلس و جهان بازی را «پر از صدا و شخصیت» دانسته‌است.[۱۱۰] آی‌جی‌ان و مجلهٔ رسمی پلی‌استیشن - بریتانیا مقایسه‌هایی بین لس سانتوس و لیبرتی سیتی اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ انجام دادند.[۸۰][۱۱۱] رپاراز از مجلهٔ رسمی ایکس‌باکس لیبرتی سیتی «خاکستری و پر از ریگ» را بهتر از لس سانتوس دانست.[۱۱۲] منتقدان طنز موجود در جهان بازی نسبت به فرهنگ کنونی آمریکایی ستودند[۸۰][۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵][۱۱۶] و جوئل گرگوری[اث] از مجلهٔ رسمی پلی‌استیشن «تفسیر منتقدانه» بازی را «امروزی و صحیح» دانست.[۱۱۷]

جیم استرلینگ از دستراکتید طراحی صوت بازی را «بی‌عیب‌ونقص» دانست و عملکرد بازیگران، موسیقی متن و استفاده از موسیقی‌های لایسنس‌شده را ستود.[۱۱۸] آی‌جی‌ان و جاینت بامب انتخاب موسیقی را ستودند و معتقد بودند که موسیقی متن بازی تنش دراماتیک مراحل را بالاتر برده‌است.[۸۰][۱۱۹] پتیت از گیم‌اسپات نوشت که موسیقی متن «طعم سینمایی‌تری به مراحل داده»[۷۸] و اج موسیقی‌های لایسنس‌شده را از عوامل بهبود «حس‌وحال از قبل عالی» شهر دانست و نوشت که موسیقی متن باعث بهبود گیم‌پلی بازی شده‌است. آن‌ها این بازی را «خلاصه‌ای از تمام آن‌چه راک‌استار در دههٔ گذشته دربارهٔ قدرت موسیقی بازی آموخته» دانستند.[۱۲۰]

بسیاری از منتقدان وسایل نقلیهٔ زمینی را واکنشی‌تر از عناوین قبلی و کنترل آن‌ها را ساده‌تر دانستند.[۷۸][۱۲۱][۱۲۲][۱۲۳][۱۲۴] برتس از گیم اینفورمر بیان کرد که «خودروها حس سنگینی مناسبی دارند و همزمان چابکی لازم برای رانندگی با سرعت بالا در ترافیک را حفظ کرده‌اند».[۱۲۵][۷۶] علاوه بر هدایت‌پذیری وسایل نقلیه، بیشتر منتقدان سازوکارهای تیراندازی را بهتر از عناوین پیشین دانستند،[۷۸][۸۰][۱۲۶] اما استرلینگ از دستراکتید بیان کرده که با وجود ارتقا، هدف‌گیری خودکار «متشنج و نامطمئن» بوده و سازوکارهای پناه‌گیری «همچنان همان‌قدر قدیمی و بی‌روح» هستند.[۱۲۷] برخی منتقدان معتقدند که بازی با افزودن نقاط ذخیره در بین مراحل، یک مشکل همیشگی را حل کرده‌است.[۱۲۸][۱۲۹][۸۰]

داستان و شخصیت‌ها، مخصوصاً ترور، با واکنش‌های متفاوتی از سوی منتقدان همراه بود. برخی منتقدان روایت داستان را در اندازهٔ عناوین پیشین راک‌استار ندانسته و به داستان اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ و رستگاری سرخ‌پوست مرده اشاره کردند.[۱۳۰][۱۳۱][۱۳۲][۱۳۳] دیگران فکر می‌کردند که شخصیت متضاد قهرمان‌های بازی، داستان را بهتر کرده‌است.[۱۳۴][۸۰][۸۵][۱۳۵] هولاندر کوپر[اج] از گیمز ریدار داستان بازی را در تناقض با عناوین پیشین می‌داند؛ چرا که در این عناوین شخصیت اصلی دارای صفات اخلاقی نامناسبی بوده‌است.[۷۹] پتیت از گیم‌اسپات ترور را «یک انسان واقعاً افتضاح، وحشتناک و روانی—و یک شخصیت فوق‌العاده» دانسته‌است.[۷۸] برم‌ول از یوروگیمر شخصیت ترور را «کم‌عمق و نامتقاعدکننده» خوانده و بیان کرده که رفتارهای عجیب او، به داستان صدمه زده و توسعهٔ شخصیت مایکل و فرانکلین را تحت‌الشعاع قرار داده‌است.[۱۳۶] د ماتوس از جوی‌استیک ترور را فاقد جذابیت قهرمانانه دانسته و دوگانگی موجود بین مایکل و ترور را قدیمی دانسته‌است؛ چرا که اختلاف آن‌ها تبدیل به «چرخه‌ای ظاهراً بی‌پایان» می‌شود.[۱۳۷] گرگ تیتو[اچ] از د اسکیپیست در برقراری ارتباط با احساسات شخصیت‌ها مشکل داشته؛ چرا که شخصیت‌ها از نظر او با طمع و بدون اخلاقیات بوده و دلایل کمی برای دوست‌داشتنشان توسط بازیکنان وجود دارد.[۸۳]

انتشار مجدد[ویرایش]

انتشار مجدد
تلفیق چند نقد
گردآورندهامتیاز
متاکریتیک(رایانهٔ شخصی) ۹۶/۱۰۰[۱۳۸]
(پلی‌استیشن ۴) ۹۷/۱۰۰[۱۳۹]
(اکس‌باکس وان) ۹۷/۱۰۰[۱۴۰]
نقدها
ناشرامتیاز
گیم اینفورمر۹٫۷۵/۱۰[۱۴۲]
گیم‌اسپات۹/۱۰[۱۴۱]
آی‌جی‌ان۱۰/۱۰[۱۴۳][۱۴۴]
پی‌سی گیمر (ایالات متحده)۹۲٪[۱۴۵]
VideoGamer.com۱۰/۱۰[۱۴۶][۱۴۷]

انتشار مجدد اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵، مثل نسخهٔ اصلی، با تحسین منتقدان همراه بود. متاکریتیک بر اساس ۶۶ نقد برای نسخهٔ پلی‌استیشن ۴[۱۳۹] و ۱۴ نقد برای نسخهٔ اکس‌باکس وان،[۱۴۰] میانگین نمرات بازی را ۹۷ از ۱۰۰ اعلام کرد و بر اساس ۴۸ نقد برای نسخهٔ رایانه‌های شخصی، میانگین نمرات بازی در این وبگاه برابر ۹۶ از ۱۰۰ بود.[۱۳۸] اندرو رینر از گیم اینفورمر اضافه شدن زاویهٔ اول شخص را پس از مهاجرت به زاویهٔ سوم شخص در اتومبیل‌دزدی بزرگ ۳، «پیشرفت چشم‌گیر دیگری برای مجموعه» دانست.[۱۴۲] مارک والتون[اح] از گیم‌اسپات بازی از زاویهٔ اول شخص را یک عامل افزایش‌دهندهٔ خشونت موجود در بازی خواند و بر همین اساس، بیش از پیش به جنبه‌های اخلاقی و انگیزهٔ شخصیت‌ها پرداخت.[۱۴۱] نظر ویدئوگیمر.کام این بود که بازیکنان بیش از آن که حس «یک تفنگ متصل به دوربینی معلق» را داشته باشند، حس حضور در دنیای حقیقی را در تجربهٔ زاویهٔ اول شخص تجربه می‌کنند.[۱۴۶] دن استاپلتون[اخ] از آی‌جی‌ان بازی را در حالت اول شخص واقعی‌تر دانست و تجربهٔ بازی در این حالت را «به‌طرز شگفت‌آوری متفاوت» توصیف کرد.[۱۴۳] ویدئوگیمر.کام «جزئیات ظریف» موجود در انیمیشن‌های اول شخص را، مثل کج شدن دوربین در هنگام دور زدن بازیکن با موتورسیکلت یا ابزارهای مسیریابی در کابین خلبان، ستود.[۱۴۶] منتقدان بازی در حالت اول شخص را دشوارتر دانستند؛[۱۴۱][۱۴۳] ولی رینر از گیم اینفورمر چنین چالشی را می‌پسندید.[۱۴۲]

والتون از گیم‌اسپات معتقد بود که ارتقای گرافیکی، مخصوصاً به‌خاطر ضدپلگی بهبودیافته، جهان بازی را «حتی تماشایی‌تر» کرده‌است. از زاویهٔ اول شخص، او بیان کرد که به‌دلیل گرافیک ارتقایافته، «روی سطح زمین، همه‌چیز بزرگ‌تر و باابهت‌تر به‌نظر می‌رسد».[۱۴۱] استاپلتون از آی‌جی‌ان گرافیک نسخهٔ پلی‌استیشن ۴ را بهتر از گرافیک نسخهٔ اکس‌باکس وان دانست ولی بیان کرد که هر دو کنسول بازی را به‌خوبی بازی را رندر کرده و اغلب فریم ریت پایداری داشته‌اند.[۱۴۳] او فریم ریت افزایش‌یافته و تنظیمات گرافیکی ارائه‌شده در نسخهٔ رایانهٔ شخصی را ستود.[۱۴۸] ویدئوگیمر.کام فریم ریت نسخهٔ کنسول را چنان بالا دانست که «به‌ندرت قابل‌باور» است؛[۱۴۶] اما والتون از گیم‌اسپات به افت گاه‌وبی‌گاه فریم ریت اشاره کرد.[۱۴۱] نظر پیتر براون[اد] از گیم‌اسپات این بود که نسخهٔ رایانهٔ شخصی به بازیکنان اجازهٔ «مشاهدهٔ تمام وسعت کار دست قابل‌تحسین راک‌استار» را می‌دهد؛ اما اشاره کرد که این نسخه «با ساختار هندسی ساده ... بخش‌هایی از ریشه‌های نسل پیشین را حفظ می‌کند».[۱۴۱] ویدئوگیمر.کام دسترسی به ویرایشگر راک‌استار در رایانه را تحسین کرد؛ اما محدودیت‌های آن، مثل محدودیت‌های زاویهٔ دوربین، را مورد انتقاد قرار داد.[۱۴۷] استاپلتون از آی‌جی‌ان کنترل‌های دارای قابلیت سفارشی‌سازی در نسخهٔ رایانهٔ شخصی را ستود[۱۴۸] و براون از گیم‌اسپات تعویض مداوم بین موس و صفحه‌کلید و دستهٔ بازی را برای کسب «بهترین تجربه»، ضروری دانست.[۱۴۱] کریس تورستن[اذ] از پی‌سی گیمر این بازی را «زیباترین، گسترده‌ترین و بخشنده‌ترین» نسخهٔ مجموعه دانست.[۱۴۵]

استاپلتون از آی‌جی‌ان گزارش کرد که بیرون پریدن‌های ناگهانی از بازی، قطع شدن از سرورها، زمان انتظار طولانی و تعداد کم بازیکنان در بخش چندنفرهٔ بازی وجود دارد. او در این باره گفت: «به این دلیل، من نمی‌توانم با قاطعیت ... تجربه انحصاری چندنفره را توصیه کنم».[۱۴۳] ویدئوگیمر.کام پیشرفت شخصیت‌ها در بخش برخط را نسبت به نسخهٔ اصلی بازی، بهتر دانست. در نقد این وبگاه آمده بود که «یکنواختی انجام کارهای بازیکن در برابر بازیکن در بازی تا هنگامی که نوبت به مأموریت‌های چندنفرهٔ باقاعده می‌رسد»[۱۴۶] از بین رفته، و تازه‌واردان به این عنوان احتمالاً بخش چندنفره را لذت‌بخش و متعادل خواهند یافت. با این وجود، ویدئوگیمر.کام هم به قطعی معمول از سرورها، مخصوصاً در زمان نمایش صفحات بارگذاری، اشاره کرد.[۱۴۶] والتون از گیم‌اسپات بیان کرد که اتومبیل‌دزدی بزرگ برخط «همچنان از نبود نقشهٔ راه» برای گیم‌پلی پرانرژی و پایان‌باز خود رنج می‌برد، اما معتقد بود که با این وجود، این بخش از بازی همچنان جذاب است.[۱۴۱] رینر از گیم اینفورمر هم «لگ یا مشکلات کوچک در تیراندازی‌های گسترده و مسابقات» را در بخش برخط بازی گزارش کرد.[۱۴۲]

فروش[ویرایش]

اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵ در کمتر از ۲۴ ساعت بعد از انتشارش درآمد ۸۰۰ میلیون دلاری داشت و حدود ۱۱ میلیون نسخه فروخت، که بسیار فراتر از انتظارات بود. ۳ روز پس از انتشار؛ فروش بازی از یک میلیارد دلار گذشت و عنوان سریعترین فروش یک سرگرمی در تاریخ را ازان خود کرد. بازی هفت رکورد جهانی گینس را شکست؛ بهترین فروش بازی در ۲۴ ساعت، پرفروشترین بازی و ماجراجویی اکشن در ۲۴ ساعت، پرفروش‌ترین بازی در ۲۴ ساعت، سریعترین فروش ۱ میلیاردی در محصولات سرگرمی، سریعترین فروش ۱ میلیاردی در بازی‌ها، بیشترین سود خالص در ۲۴ ساعت و همین‌طور رکورد پربیننده‌ترین تریلر بازی اکشن. بازی پرفروشترین عنوان دیجیتال در فروشگاه پلی‌استیشن در کنسول پلی‌استیشن ۳ و ایکس‌باکس لایو در کنسول اکس‌باکس ۳۶۰ شد. بازی رکورد ندای وظیفه: بلک اپس برای بیشترین فروش در ۵ روز در انگلستان را شکست.[۱۴۹]

در آخرین گزارش‌های مالی از تیک-تو (مالک راک‌استار گیمز) خبر از فروش ۱۰۰ میلیونی این بازی داد.

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. حالت اول شخص فقط روی نسخه‌های مایکروسافت ویندوز، پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان در دسترس است.[۵]
  2. آرون گاربات، کارگردان هنری بازی، تخمین زده که جهان این بازی آن‌قدر بزرگ هست که بتوان دنیای رد دد ریدمپشن، اتومبیل‌دزدی بزرگ: سن آندریاس و اتومبیل‌دزدی بزرگ ۴ را در آن جای داد.[۸]
  3. دسترسی به این سلاح‌ها از طریق یک «گرداننده اسلحه» که شامل هشت بخش برای انواع مختلف سلاح‌هاست امکان‌پذیر است.[۱۰]
  4. به‌جای این کار، بازیکنان می‌توانند برای رفتن به مقصدی خاص از تاکسی استفاده کنند.[۱۱]
  5. با مصرف غذا و نوشیدنی یا استفاده از کمک‌های اولیه، سلامتی بازیکن کاملاً پر می‌شود.[۱۱]
  6. راه‌های دیگری هم برای کاهش میزان جرم وجود دارد. برای مثال، اگر بازیکن خودروی خود را در یک فروشگاه رنگ کند، دیگر از سوی مأموران تعقیب نمی‌شود.[۱۵]
  7. Richards Majestic
  8. Devin Weston
  9. Lamar Davis
  10. Harold "Stretch" Joseph
  11. Blaine County
  12. Merryweather
  13. Wei Cheng
  14. Dave Norton
  15. Steve Haines
  16. Federal Investigation Bureau (FIB)
  17. International Affairs Agency (IAA)
  18. در دنیای اتومبیل‌دزدی بزرگ ۵، اف‌آی‌بی و آی‌ای‌ای به‌ترتیب نشان‌دهندهٔ ادارهٔ تحقیقات فدرال و آژانس تحقیقات مرکزی هستند.[۲۷]
  19. Union Depository
  20. ۲۸۵٬۰۲۶٬۴۲۹ دلار در سال ۲۰۱۹
  21. آرویند باتیا، تحلیل‌گر رسانه‌ای، تخمین زده که بودجهٔ توسعه از ۱۳۷ میلیون دلار آمریکا فراتر رفته‌است.[۳۵] مارتی مک‌لافلین، گزارشگر د اسکاتس‌من، تخمین زده که مجموع بودجهٔ توسعه و بازاریابی از ۱۷۰ میلیون پوند استرلینگ (۲۶۵ میلیون دلار) فراتر رفته‌است.[۳۶]
  22. در نسخه‌های مایکروسافت ویندوز، پلی‌استیشن ۴ و اکس‌باکس وان ۱۶۲ آهنگ دیگر به رادیوی بازی اضافه شده‌است.[۵۴]
  23. FlyLo FM
  24. The Epsilon Program
  25. Rockstar Editor
  26. Keza MacDonald
  27. Tom Hoggins
  28. Jeff Bakalar
  29. Matt Bertz
  30. Tom Bramwell
  31. Carolyn Petit
  32. Xav de Matos
  33. Chris Plante
  34. Andy Kelly
  35. Mikel Reparaz
  36. Brandon Jones
  37. Joel Gregory
  38. Hollander Cooper
  39. Greg Tito
  40. Mark Walton
  41. Dan Stapleton
  42. Peter Brown
  43. Chris Thursten

منابع[ویرایش]

  1. «بازی کامپیوتری «اتومبیل دزدی بزرگ» وارد بازار شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۷ شهریور ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۰ دی ۱۳۹۳.
  2. «پرهزینه‌ترین بازی‌های ویدئویی تاریخ (قسمت دوم)-زومجی».
  3. Pitcher, Jenna (9 October 2013). "Grand Theft Auto 5 smashes 7 Guinness World Records". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 9 October 2013. Retrieved 9 October 2013.
  4. Hamilton, Kirk (24 September 2013). "Five Ways You Can Make Grand Theft Auto V More Immersive". Kotaku. Gawker Media. Archived from the original on 6 August 2014. Retrieved 12 September 2014.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Krupa, Daniel (4 November 2014). "Grand Theft Auto 5: A New Perspective". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 4 November 2014. Retrieved 4 November 2014.
  6. Simmons, Alex (12 November 2012). "Grand Theft Auto V: Reinventing the Open-World Rulebook". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 20 February 2014. Retrieved 9 April 2014.
  7. Hussain, Tamoor (8 November 2012). "GTA V world 'is bigger than Red Dead Redemption, San Andreas and GTA 4 combined'". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 10 November 2012. Retrieved 10 November 2012.
  8. Bertz 2012, p. ۸۱.
  9. Simmons, Alex (13 November 2012). "Grand Theft Auto 5's Unseen Mastermind". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 16 November 2012. Retrieved 20 November 2012.
  10. Bogenn & Barba 2013, p. ۷.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ Bogenn & Barba 2013, p. ۱۳.
  12. Stuart, Keith (12 November 2012). "Grand Theft Auto V preview: the inside story". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 31 July 2013. Retrieved 29 August 2013.
  13. Hoggins, Tom (2 May 2013). "Grand Theft Auto V preview". The Daily Telegraph. London: Telegraph Media Group. Archived from the original on 14 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  14. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  15. Bogenn & Barba 2013, p. ۱۵.
  16. Bogenn & Barba 2013, p. ۵۷.
  17. Reilly, Luke (3 September 2013). "World-First Hands-On With Grand Theft Auto V". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 3 September 2013. Retrieved 3 September 2013.
  18. Petit, Carolyn (2 May 2013). "Grand Theft Auto V: The Making of a Great Heist Sequence". GameSpot. CBS Interactive. Archived from the original on 31 October 2013. Retrieved 23 August 2013.
  19. Bertz, Matt (2 May 2013). "The Art Of The Heist In GTA V". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 13 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  20. MacDonald, Keza (9 July 2013). "What's New in the Grand Theft Auto V Gameplay Trailer". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 21 September 2013. Retrieved 23 August 2013.
  21. Weaver, Tim (3 May 2013). "Preview: GTA V rewrites the open-world rulebook... again". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 14 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  22. Bertz, Matt (2 May 2013). "Running And Gunning In Grand Theft Auto V". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 11 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  23. Bogenn & Barba 2013, p. ۶.
  24. Aziz, Hamza (2 May 2013). "Grand Theft Auto V Everything is Bigger and Better". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 5 May 2013. Retrieved 4 May 2013.
  25. Cooper, Hollander (16 September 2013). "GTA 5 Review". GamesRadar. Future plc. Archived from the original on 12 October 2013. Retrieved 19 October 2013.
  26. Bertz, Matt (2 May 2013). "Putting Your Personal Stamp On Grand Theft Auto V". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 13 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  27. Chick, Tom (21 September 2013). "Is Grand Theft Auto V the most relevant story about torture since Zero Dark Thirty?". Quarter to Three. Archived from the original on 17 March 2014. Retrieved 17 March 2014.
  28. Rockstar North. Grand Theft Auto V. (Rockstar Games). PlayStation 3 and Xbox 360, (v1.0). Level/area: Something Sensible. (17 September 2013)
  29. Rockstar North. Grand Theft Auto V. (Rockstar Games). PlayStation 3 and Xbox 360, (v1.0). Level/area: The Time's Come. (17 September 2013)
  30. Rockstar North. Grand Theft Auto V. (Rockstar Games). PlayStation 3 and Xbox 360, (v1.0). Level/area: The Third Way. (17 September 2013)
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ Hill, Matt (7 September 2013). "Grand Theft Auto V: meet Dan Houser, architect of a gaming phenomenon". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 8 September 2013. Retrieved 9 September 2013.
  32. French, Michael (4 October 2013). "Inside Rockstar North – Part 2: The Studio". Develop. Intent Media. Archived from the original on 4 October 2013. Retrieved 6 October 2013.
  33. Morgan, Thomas (17 September 2013). "Face-Off: Grand Theft Auto 5". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 17 September 2013. Retrieved 13 October 2013.
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ Bernstein, Joseph (13 August 2013). ""Way Beyond Anything We've Done Before": Building The World Of "Grand Theft Auto V"". BuzzFeed. Archived from the original on 15 August 2013. Retrieved 3 September 2013.
  35. Sinclair, Brendan (1 February 2013). "GTA V dev costs over $137 million, says analyst". GamesIndustry.biz. Archived from the original on 4 February 2013. Retrieved 9 September 2013.
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ Villapaz, Luke (8 September 2013). "'GTA 5' Costs $265 Million To Develop And Market, Making It The Most Expensive Video Game Ever Produced: Report". International Business Times. IBT Media. Archived from the original on 12 September 2013. Retrieved 9 September 2013.
  37. Schreier, Jason (2 November 2011). "Grand Theft Auto V Rolls Back to San Andreas". Wired. Condé Nast. Archived from the original on 2 November 2011. Retrieved 15 March 2012.
  38. "Rockstar North's Aaron Garbut on the making of Grand Theft Auto V – our game of 2013". Edge. Future plc. 2 January 2014. Archived from the original on 2 January 2014. Retrieved 2 January 2014.
  39. French, Michael (7 October 2013). "Inside Rockstar North – Part 4: The Art". Develop. Intent Media. Archived from the original on 9 October 2013. Retrieved 7 October 2013.
  40. Bertz 2012, p. ۹۱.
  41. Bertz 2012, p. ۹۳.
  42. "Rockstar North's Aaron Garbut on the making of Grand Theft Auto V – our game of 2013". Edge. Future plc. 2 January 2014. Archived from the original on 2 January 2014. Retrieved 2 January 2014.
  43. French, Michael (3 October 2013). "Inside Rockstar North – Part 1: The Vision". Develop. Intent Media. Archived from the original on 5 October 2013. Retrieved 4 October 2013.
  44. Stuart, Keith (12 November 2012). "Grand Theft Auto V preview: the inside story". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 31 July 2013. Retrieved 29 August 2013.
  45. Reilly, Luke (3 September 2013). "World-First Hands-On With Grand Theft Auto V". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 3 September 2013. Retrieved 3 September 2013.
  46. Reilly, Luke (5 September 2013). "Grand Theft Auto V: The Sum of all Peers". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 7 September 2013. Retrieved 6 September 2013.
  47. Bertz, Matt (9 July 2013). "Grand Theft Auto V Q&A: Gun Combat". Wired. Condé Nast. Archived from the original on 10 July 2013. Retrieved 24 August 2013.
  48. Bertz 2012, p. ۷۶.
  49. Molina, Brett (9 October 2013). "Interview: Crime pays for 'Grand Theft Auto V' actors". USA Today. Archived from the original on 8 August 2017. Retrieved 8 March 2014.
  50. Stuart, Keith (13 September 2013). "Grand Theft Auto 5 – inside the creative process with Dan Houser". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 14 September 2013. Retrieved 4 October 2013.
  51. Tuffclub (17 December 2013). "GTA V's Trevor Talks To TSA: An Exclusive Interview With Steven Ogg". The Sixth Axis. Archived from the original on 18 December 2013. Retrieved 8 March 2014.
  52. Corriea, Alexa Ray (3 October 2013). "The accidental excellence of GTA 5's soundscape". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 3 October 2013. Retrieved 6 October 2013.
  53. Stutz, Colin (26 October 2013). "Rockstar Music Head on 'Grand Theft Auto V': We've Topped What's Come Before (Audio)". The Hollywood Reporter. Archived from the original on 27 October 2013. Retrieved 19 December 2013.
  54. "Grand Theft Auto V Reveals Expanded Radio Station Tracklists for Game Relaunch". Pitchfork.com. 17 November 2014. Archived from the original on 18 November 2014. Retrieved 18 November 2014.
  55. Shamoon, Evan (28 August 2013). "Inside the 'Grand Theft Auto V' Soundtrack". Rolling Stone. Jann Wenner. Archived from the original on 30 August 2013. Retrieved 29 August 2013.
  56. "Rockstar announces GTA V". GameSpot. CBS Interactive. 25 October 2011. Archived from the original on 22 October 2013. Retrieved 15 March 2012.
  57. Stuart, Keith (2 November 2011). "GTA 5 trailer: Rockstar unveils its Hollywood dream". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 26 September 2013. Retrieved 26 March 2012.
  58. Robinson, Andy (3 November 2011). "GTA 5: Los Santos confirmed, 'most ambitious Rockstar game ever'". Computer and Video Games. Archived from the original on 4 November 2011. Retrieved 4 November 2011.
  59. Video Game Awards (13 December 2011). "Every VGA Winner From Years Past". Spike. Archived from the original on 18 November 2013. Retrieved 10 November 2013.
  60. Poole, Steven (9 March 2012). "Bang, bang, you're dead: how Grand Theft Auto stole Hollywood's thunder". The Guardian. Guardian Media Group. Archived from the original on 26 September 2013. Retrieved 3 April 2012.
  61. Terdiman, Daniel (17 April 2012). "How Grand Theft Auto changed video games (and the world)". CNET. UGO Networks. Archived from the original on 17 May 2013. Retrieved 5 May 2012.
  62. Karmali, Luke (31 January 2013). "Grand Theft Auto V Gets a September Release Date". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 31 January 2013. Retrieved 11 March 2014.
  63. Win-Poole, Lesley (23 May 2013). "Grand Theft Auto 5 Collector's Edition includes a real-life money bag and cap". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 7 June 2013. Retrieved 24 May 2013.
  64. Prescott, Shaun (30 April 2013). "News: Grand Theft Auto 5: Rockstar sends casting call for Los Santos cult members". Computer and Video Games. Archived from the original on 1 May 2013. Retrieved 30 April 2013.
  65. Sarkar, Samit (9 June 2014). "Grand Theft Auto 5 coming to PC and Xbox One as well as PS4 this fall". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 26 June 2014. Retrieved 9 June 2014.
  66. Krupa, Daniel (4 November 2014). "Grand Theft Auto 5: A New Perspective". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 4 November 2014. Retrieved 4 November 2014.
  67. R* Q (12 September 2014). "Grand Theft Auto V Release Dates and Exclusive Content Details for PlayStation 4, Xbox One and PC". Rockstar Newswire. Rockstar Games. Archived from the original on 12 September 2014. Retrieved 12 September 2014.
  68. Sarkar, Samit (9 June 2014). "Grand Theft Auto 5 coming to PC and Xbox One as well as PS4 this fall". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 26 June 2014. Retrieved 9 June 2014.
  69. Makuch, Eddie; Crossley, Rob (13 January 2015). "GTA 5 PC Release Date Delayed Again, First Screenshots Revealed". GameSpot. CBS Interactive. Archived from the original on 17 January 2015. Retrieved 14 January 2015.
  70. R* Q (14 April 2015). "Grand Theft Auto V Is Now Available for PC". Rockstar Newswire. Rockstar Games. Archived from the original on 14 April 2015. Retrieved 15 April 2015.
  71. Joe Donnelly. "Grand Theft Auto 5 is not getting single player DLC". pcgamer.com. Archived from the original on 24 October 2017. Retrieved 23 October 2017.
  72. ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ "Grand Theft Auto V for PlayStation 3 Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Archived from the original on 1 December 2013. Retrieved 15 November 2013.
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ "Grand Theft Auto V for Xbox 360 Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Archived from the original on 17 December 2013. Retrieved 15 November 2013.
  74. Edge 2013, p. 85-89.
  75. ۷۵٫۰ ۷۵٫۱ Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  76. ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ ۷۶٫۲ ۷۶٫۳ Bertz, Matt (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – The Seedy Side Of A Sunny State". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  77. "Famitsu Review Scores: Issue 1296". Gematsu. 10 January 2013. Archived from the original on 7 November 2017. Retrieved 30 October 2017.
  78. ۷۸٫۰ ۷۸٫۱ ۷۸٫۲ ۷۸٫۳ ۷۸٫۴ ۷۸٫۵ Petit, Carolyn (16 September 2013). "Grand Theft Auto V Review: City of Angels and Demons". GameSpot. CBS Interactive. Archived from the original on 12 October 2013. Retrieved 16 September 2013.
  79. ۷۹٫۰ ۷۹٫۱ Pearson, Rob (28 November 2014). "Grand Theft Auto 5 review". GamesRadar. Archived from the original on 12 October 2013. Retrieved 21 December 2014.
  80. ۸۰٫۰ ۸۰٫۱ ۸۰٫۲ ۸۰٫۳ ۸۰٫۴ ۸۰٫۵ ۸۰٫۶ ۸۰٫۷ ۸۰٫۸ ۸۰٫۹ MacDonald, Keza (16 September 2013). "Grand Theft Auto V Review". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 16 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  81. ۸۱٫۰ ۸۱٫۱ de Matos, Xav (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: How to take it in America". Joystiq. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  82. ۸۲٫۰ ۸۲٫۱ "Grand Theft Auto V review". Play. Future plc. 16 September 2013. Archived from the original on 24 November 2013. Retrieved 17 September 2013.
  83. ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ ۸۳٫۲ Tito, Greg (17 September 2013). "Grand Theft Auto 5 Review – People Suck". The Escapist. Defy Media. Archived from the original on 5 October 2013. Retrieved 26 September 2013.
  84. Hussain, Tamoor (17 September 2013). "GTA 5 review round-up: Ten ton hammer". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 22 April 2014. Retrieved 21 April 2014.
  85. ۸۵٫۰ ۸۵٫۱ ۸۵٫۲ Edge 2013, p. 86.
  86. Gertsmann, Jeff (16 September 2013). "Grand Theft Auto V Review". Giant Bomb. CBS Interactive. Archived from the original on 6 October 2013. Retrieved 4 October 2013.
  87. Plante, Chris (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: golden years". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  88. Kelly, Andy (16 September 2013). "GTA 5 review: Grand Theft Auto V achieves the extraordinary". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 19 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  89. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  90. Gregory, Joel (16 September 2013). "GTA 5 PS3 review – Three men and a little LA deed sign the generation off in style". PlayStation Official Magazine. Future plc. Archived from the original on 19 December 2013. Retrieved 16 September 2013.
  91. Reparaz, Mikel (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Official Xbox Magazine. Future plc. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 16 September 2013.
  92. "Grand Theft Auto V review". Play. Future plc. 16 September 2013. Archived from the original on 24 November 2013. Retrieved 17 September 2013.
  93. Edge 2013, p. ۸۸.
  94. Hoggins, Tom (16 September 2013). "GTA 5 review". The Daily Telegraph. London: Telegraph Media Group. Archived from the original on 17 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  95. kevingifford (2 October 2013). "Japan Review Check: GTA5, Fairy Fencer F". Polygon. Archived from the original on 10 December 2017. Retrieved 9 December 2017.
  96. Bakalar, Jeff (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – PlayStation 3 Games – CNET Reviews". CNET. UGO Networks. Archived from the original on 16 October 2013. Retrieved 16 October 2013.
  97. Edge 2013, p. ۸۶.
  98. Bertz, Matt (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – The Seedy Side Of A Sunny State". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  99. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  100. Gertsmann, Jeff (16 September 2013). "Grand Theft Auto V Review". Giant Bomb. CBS Interactive. Archived from the original on 6 October 2013. Retrieved 4 October 2013.
  101. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  102. de Matos, Xav (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: How to take it in America". Joystiq. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  103. Plante, Chris (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: golden years". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  104. Kelly, Andy (16 September 2013). "GTA 5 review: Grand Theft Auto V achieves the extraordinary". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 19 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  105. "Grand Theft Auto V review". Play. Future plc. 16 September 2013. Archived from the original on 24 November 2013. Retrieved 17 September 2013.
  106. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  107. Reparaz, Mikel (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Official Xbox Magazine. Future plc. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 16 September 2013.
  108. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  109. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  110. "Grand Theft Auto V Review". GameTrailers. Viacom Media Networks. 16 September 2013. Archived from the original on 20 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  111. Gregory, Joel (16 September 2013). "GTA 5 PS3 review – Three men and a little LA deed sign the generation off in style". PlayStation Official Magazine. Future plc. Archived from the original on 19 December 2013. Retrieved 16 September 2013.
  112. Reparaz, Mikel (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Official Xbox Magazine. Future plc. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 16 September 2013.
  113. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  114. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  115. de Matos, Xav (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: How to take it in America". Joystiq. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  116. Kelly, Andy (16 September 2013). "GTA 5 review: Grand Theft Auto V achieves the extraordinary". Computer and Video Games. Future plc. Archived from the original on 19 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  117. Gregory, Joel (16 September 2013). "GTA 5 PS3 review – Three men and a little LA deed sign the generation off in style". PlayStation Official Magazine. Future plc. Archived from the original on 19 December 2013. Retrieved 16 September 2013.
  118. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  119. Gertsmann, Jeff (16 September 2013). "Grand Theft Auto V Review". Giant Bomb. CBS Interactive. Archived from the original on 6 October 2013. Retrieved 4 October 2013.
  120. Edge 2013, p. 89.
  121. Edge 2013, p. 88.
  122. "Grand Theft Auto V review". Play. Future plc. 16 September 2013. Archived from the original on 24 November 2013. Retrieved 17 September 2013.
  123. Gregory, Joel (16 September 2013). "GTA 5 PS3 review – Three men and a little LA deed sign the generation off in style". PlayStation Official Magazine. Future plc. Archived from the original on 19 December 2013. Retrieved 16 September 2013.
  124. Reparaz, Mikel (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Official Xbox Magazine. Future plc. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 16 September 2013.
  125. Bertz, Matt (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – The Seedy Side Of A Sunny State". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  126. Bertz, Matt (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – The Seedy Side Of A Sunny State". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  127. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  128. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  129. Hoggins, Tom (16 September 2013). "GTA 5 review". The Daily Telegraph. London: Telegraph Media Group. Archived from the original on 17 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  130. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  131. Bertz, Matt (16 September 2013). "Grand Theft Auto V – The Seedy Side Of A Sunny State". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  132. de Matos, Xav (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: How to take it in America". Joystiq. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  133. Reparaz, Mikel (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Official Xbox Magazine. Future plc. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 16 September 2013.
  134. Sterling, Jim (16 September 2013). "Review: Grand Theft Auto V". Destructoid. ModernMethod/Destructoid LLC. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 27 September 2013.
  135. Plante, Chris (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: golden years". Polygon. Vox Media. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  136. Bramwell, Tom (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review". Eurogamer. Gamer Network. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 17 September 2013.
  137. de Matos, Xav (16 September 2013). "Grand Theft Auto 5 review: How to take it in America". Joystiq. Archived from the original on 18 September 2013. Retrieved 16 September 2013.
  138. ۱۳۸٫۰ ۱۳۸٫۱ "Grand Theft Auto V for PC Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Archived from the original on 23 January 2014. Retrieved 16 April 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  139. ۱۳۹٫۰ ۱۳۹٫۱ "Grand Theft Auto V for PlayStation 4 Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Archived from the original on 19 March 2017. Retrieved 18 November 2014. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  140. ۱۴۰٫۰ ۱۴۰٫۱ "Grand Theft Auto V for Xbox One Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Archived from the original on 20 March 2017. Retrieved 21 November 2014. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  141. ۱۴۱٫۰ ۱۴۱٫۱ ۱۴۱٫۲ ۱۴۱٫۳ ۱۴۱٫۴ ۱۴۱٫۵ ۱۴۱٫۶ ۱۴۱٫۷ Walton, Mark; Brown, Peter (17 November 2014). "Grand Theft Auto V Review". GameSpot. CBS Interactive. Archived from the original on 17 April 2015. Retrieved 16 April 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  142. ۱۴۲٫۰ ۱۴۲٫۱ ۱۴۲٫۲ ۱۴۲٫۳ Reiner, Andrew (21 November 2014). "Grand Theft Auto V – Intimate Violence". Game Informer. GameStop. Archived from the original on 24 November 2014. Retrieved 23 November 2014. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  143. ۱۴۳٫۰ ۱۴۳٫۱ ۱۴۳٫۲ ۱۴۳٫۳ ۱۴۳٫۴ Stapleton, Dan (17 November 2014). "GTA 5 PlayStation 4 and Xbox One Review". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 19 November 2014. Retrieved 23 November 2014. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  144. Stapleton, Dan (14 April 2015). "GTA 5 PC Review". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 19 November 2014. Retrieved 14 April 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  145. ۱۴۵٫۰ ۱۴۵٫۱ Thursten, Chris (20 April 2015). "GTA 5 PC review". PC Gamer. Future plc. Archived from the original on 20 April 2015. Retrieved 23 July 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  146. ۱۴۶٫۰ ۱۴۶٫۱ ۱۴۶٫۲ ۱۴۶٫۳ ۱۴۶٫۴ ۱۴۶٫۵ "Grand Theft Auto 5 Review". VideoGamer.com. Pro-G Media. 20 November 2014. Archived from the original on 29 November 2014. Retrieved 23 November 2014. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  147. ۱۴۷٫۰ ۱۴۷٫۱ "Grand Theft Auto 5 Review". VideoGamer.com. Pro-G Media. 15 April 2015. Archived from the original on 15 April 2015. Retrieved 16 April 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  148. ۱۴۸٫۰ ۱۴۸٫۱ Stapleton, Dan (14 April 2015). "GTA 5 PC Review in Progress". IGN. Ziff Davis. Archived from the original on 15 April 2015. Retrieved 16 April 2015.
  149. «7 رکورد گینس شکسته شده توسط اتومبیل دزدی بزرگ 5-Polygon».

پیوند به بیرون[ویرایش]

صفحه در سایت راک استار گیمز