خالکوبی


در این خالکوبی، عبارت «نیویورک» با فونت و سبکی که نوشتهشده، با چرخش ۱۸۰ درجهای، «مرد ثروتمند» خوانده میشود.
خالْکوبی یا خالزنی به عمل ایجاد طرح دائمی یا با ماندگاری طولانی بر روی پوست گفته میشود. این عمل پدیدهای فراگیر در جهان است. حتی در بین نقوشی که در نقاط گوناگون جهان انجام میشود، تشابه هایی مشاهده شدهاست. تتو رسانه بیان خود است خالکوبی می تواند جنبه هایی از هویت یک فرد را تجسم بخشد. خالکوبی می تواند نمایانگر فلسفه های شخصی یا باورهای معنوی باشد.
دلایل و نقشها
[ویرایش]زنان معمولاً برای زیباتر شدن اقدام به خالکوبی میکردهاند.[۱] گاه نیز به دلایل خرافی همچون افزون شدن مهر شوهر، سپیدبختی یا دور کردن چشم بد این عمل را انجام میدادهاند. محل خالکوبی بستگی به دلیل خالکوبی داشتهاست. طرح بوته گل یا گنجشک در زیر گردن برای زیبایی به کار میرفتهاست. نقش سرو یا بوته گل بر سینه و خال تکی بر چانه یا میان دو ابرو، همگی از خالهای زیباکننده بودهاند. خال محبت بر زبان نقش میشده و خال چشم بد و افزونی مهر شوهر در زیر ناف بهکار میرفتهاست.[۲] گاه نیز از خالکوبی به عنوان یک روش درمانی برای گلودرد (خالکوبی بر گلو) یا ترس (خالکوبی بر آلت تناسلی) یا باد فتق (خالکوبی زیر ناف) استفاده میشدهاست. پهلوانان و شبه پهلوانان، معمولاً خال را بر بازو یا سینه و به نقش شیر و اژدها میکشیدند.[۲]
خالکوبی اغلب به یاد رویدادها یا نقاط عطف مهم زندگی است تتو چیزی بیشتر از تزیین و آرایش پوست است بلکه میتواند بیان عمیقی از هویت، تجربیات و احساسات بشمار آید.خالکوبی به عنوان یک فرم هنری و ابراز هویت، میتواند نمایانگر احساسات، تجربیات یا باورهای فرد باشد. بسیاری از افراد با خالکوبی به دنبال ایجاد حس تعلق، قدرت یا زیبایی هستند. این عمل میتواند به عنوان راهی برای مقابله با استرس یا دردهای عاطفی نیز عمل کند.
برخی از مطالعات نشان داده اند که خالکوبی به افراد کمک می کند تا هویت شخصی خود را شکل دهند یا آن را تقویت کنند. تتو تلاشی است برای بیان منحصر به فرد بودن خود را در جامعه ای که اغلب به انطباق اهمیت می دهد.
خالکوبی همچنین می تواند به عنوان راهی برای پردازش تروما یا تجارب عاطفی مهم باشد.افراد ممکن است برای بزرگداشت عزیزانشان یا تاب آوری و نمادی برای غلبه بر سختی ها خالکوبی کنند، در این معنا تتو میتواند درد را به چیزی معنادار تبدیل می کنند.خالکوبی میتواند نشاندهنده تغییرات در زندگی، مانند شروعی جدید یا یادآوری یک رویداد مهم باشد. با این حال، برخی افراد ممکن است به دلایل اجتماعی یا فرهنگی تحت فشار قرار گیرند تا خالکوبی کنند. آنچه که مسلم است هر خالکوبی داستان خاص خود را دارد و میتواند به عمق شخصیت فرد اشاره کند.
خالکوبی ها همچنین می توانند نماد سرپیچی از انتظارات یا هنجارهای اجتماعی باشند، به ویژه زمانی که دیدگاه های سنتی در مورد هنر بدن را به چالش می کشند. تتوی بدن یک عمل پیچیده است که میتواند نمایانگر ابراز فردیت و هویت باشد، اما همچنین ممکن است نشاندهنده بحرانهای روانی و اختلالات شخصیتی باشد. درک دقیقتر از انگیزهها و پیامدهای این عمل نیازمند بررسیهای بیشتر در زمینه روانشناسی و جامعهشناسی است.[۳]
واژهشناسی
[ویرایش]خالکوبی در واقع معنای واژه tattoo به انگلیسی است و اصل واژه tatu به لاتین بوده که از کشور تاهیتی واقع در اقیانوس آرام آمدهاست. این کلمه بعد از ترجمه به انگلیسی به این شکل درآمده و «علامت گذاری چیزی» معنای اصل واژه است.[۴]
خالکوبی یک واژه از زبان پارسی میانه است. واژه تاتو نیز در زبان فارسی به کاربرده میشود که در واقع وامواژهای از زبان انگلیسی به حساب میآید. تاتو در سده هجدهم میلادی در زبان انگلیسی پدیدار شد. زبانشناسان معتقدند که تاتو از زبان ساموآیی به معنای کوبیدن وارد انگلیسی شدهاست.
تاریخچه
[ویرایش]اولین خالکوبیهای جهان بر بدن اوتسی یا مرد یخی مشاهده شده که متعلق به ۵۳۰۰ سال قبل است. در سال ۱۹۹۱ پیکر یخزده مردی در کوههای آلپ پیدا شد که ۶۱ خالکوبی بر بدن خود داشت. خالکوبیهای اوتسی کوچک و نامشخص بود. فقط چند نقطه و خط، مردمشناسان معتقدند اینها جای نوعی طب سوزنی برای مقاصد درمانی آن زمان بودهاست.[۵][۶] جای شگفتی است که در دوران نوسنگی یا عصر برنز چنین خالکوبیهایی انجام شده چرا که این میزان صدمه به پوست نیاز به چند ماه برای ترمیم داشتهاست و چنین دانشی برای آن زمان حیرتآور است.[۷]
در اسطورهها آمده است که کاپیتان جیمز کوک، در اواخر قرن هجدهم در سفرهای دریایی خود در اقیانوس آرام افراد گوناگونی را از مردم بومی با خالکوبیهای گوناگون مشاهده کرده است. میگویند ۹۰٪ از خدمهٔ کشتی او خالکوبیهایی به یادگار سفرهای دریایی خود بر بدن داشتند.[۸]
دریانوردان نیروی دریایی بریتانیا این رسم را پی گرفتند و یادگارهایی از سفرهای دریایی بر بدن خود خالکوبی کردند. آنها با ترکیب ادرار و باروت مادهای تهیه میکردند که به جوهر دریایی مشهور بود.
در اواخر قرن ۱۹ ماشین تتو بر مبنای دستگاه چاپ توماس ادیسون اختراع شد. این دستگاه توسط ساموئل اورایلی در سال ۱۸۷۵ ساخته شد که امروزه به عنوان دستگاه روتاری شناخته میشود. اما نسخه جدید تر دستگاه هایی که امروزه رایج است برای تتو استفاده شود کویل نام دارند.[۹]
در طول زمان خالکوبی یا تتو به روشی برای بیان داستان شخصی هر فرد تبدیل شده است.[۱۰]
خالکوبی در ایران
[ویرایش]خالکوبی در ایران به ادوار بسیار قدیم تاریخی بازمیگردد. تندیسههایی در پازیریک و لرستان از دورهٔ هخامنشیان یافت شدهاست که نشان خالکوبی بر بدنشان بودهاست.[۱۱] مولوی در مثنوی معنوی، در ضمن داستان پهلوانِ قزوینی (شیر بی یال و دُم) به عمل خالکوبی با عنوان کبودی زدن اشاره میکند.[۱۲]
شعبان جعفری در بخشی از خاطراتش دربارهٔ خالکوبی میآورد:
[خالکوبی]والا نشونی [چیزی] نبود. اون وقتا اینایی که ورزشای باستانی می کردن بیشتر تو زورخونه لخت می شدن و دلشون میخواست یه دو تا خال تو تنشون باشه و از این حرفا. بیشتر خالا رم تو زندان می کوبیدن… خود زندانیا که تو زندان بودن می کوبیدن دیگه. بالاخره اونجا آدمایی بودن که تو زندان مثلاً خال می کوبیدن. بیشتر تو زندان این کارو می کردن.[۱۳]
همچنین خود در پایان کتاب میآورد که:
«خالکوبی جزو مراسم زورخانه نبوده و هیچ وقت مخصوص ورزشکار و پهلوان نیست. خالکوبی تنها از نیم قرن گذشته در زورخانهها رایج شدهاست. در عکسهای قدیمی تر اثری از خالکوبی بر دست و بازو و سینه پهلوانان دیده نمیشود.»[۱۴]
در سالهای اخیر، خالکوبی در ایران بین جوانان رشد قابل توجهی داشته و بهعنوان راهی برای خودابرازی و نشان دادن هویت و فردیت شناخته میشود. کارشناسان معتقدند تأثیر شبکههای اجتماعی و الگوگیری از سلبریتیها، همراه با تمایل جوانان به متفاوت بودن، باعث محبوبیت بیشتر این هنر شده است.[۱۵][۱۶]
خالکوبی در فرهنگ و ملل مختلف
[ویرایش]خالکوبی در ایران بیشتر نزد پهلوانان و اوباش جاهل مرسوم بودهاست.[۲]

آینوها، مردم بومی ژاپن، بهطور سنتی بر روی صورت خود خالکوبی میکنند. امروزه خالکوبی بر روی صورت در میان آمازیغها در شمال آفریقا، مائوریهای نیوزیلند و آتایالهای تایوان نیز شایع است. خالکوبی به ویژه در اقوام پولینزی، و برخی گروههای قومی در تایوان، فیلیپین، برنئو، جزایر منتاوی، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، آمریکای مرکزی، اروپا، ژاپن، کامبوج، نیوزیلند و میکرونزی شایع است.[۱۷]
خالکوبی در میان شیعیان
[ویرایش]در تشیع اکثر مراجع نظر به مباح بودن آن دارند. در فتوای آیت الله خامنه ای گفته شده: «تتو کردن اگر برای بدن ضرر قابل توجهی داشته باشد یا تصاویر مستهجن یا مطالب باطلی را بر بدن تتو کنند جایز نیست؛ اما اگر برای بدن ضرری نداشته باشد و مطالبی که نوشته شده، مطالب یا نماهای حرامی نباشد و مفسدهٔ دیگری بر این کار مترتب نشود اصلش اشکالی ندارد؛ اگرچه مستحب و پسندیده هم نیست.»[۱۸]
بر اساس گزارشهای رسانهای، خالکوبی در میان برخی جوامع شیعی در ایران با انگیزههای مذهبی و هویتی افزایش یافته است. در ایران نیز طبق گزارشها، تتوهای مذهبی شامل نام امامان و نمادهای شیعی با استقبال بیشتر روبهرو شده، این منابع اشاره میکنند که خالکوبی برای بخشی از شیعیان کارکردی نمادین در بیان باور دینی و هویت دارد. [۱۹]
خالکوبی در دیگر ادیان
همچنین با استناد به کتاب تورات[۲۰] در دین یهودیت، خالکوبی مجاز شمرده نشدهاست.[۲۱] در مسیحیت کاتولیک نیز چنین عملی نهی شدهاست[۲۲]
فرایند
[ویرایش]پوست بزرگترین عضو بدن است که حدود 15٪ از وزن انسان را تشکیل میدهد. پوست سه لایهٔ اصلی دارد: اپیدرم یا روپوست که در سطح قرار دارد، درم یا میانپوست که رگهای خونی و غدد عرق و فولیکولهای مو و عصبها دراین بخش قرار دارند و درونیترین و ضخیمترین بخش که هیپودرم یا زیرپوست نام دارد و لایههای چربی پوست در آن قرار دارد.[۲۳]

بیرونیترین لایهٔ پوست هر ۲۸ روز تجدید میشود اما تتوها باقی میمانند و از بین نمیروند چون جوهر تتو به میانپوست یا درم تزریق میشود. لایهٔ میانی پوست با اپیدرم یا روپوست محافظت میشود. وقتی جوهر به میانپوست وارد میشود بدن برای مقابله با آسیب شروع به فرستادن ماکروفاژها (سلولهای سیستم ایمنی) و گلبولهای سفید به منطقه میکند و آنها تلاش میکنند جوهر را جذب کنند و به جریان خون منتقل کنند.[۲۴]
البته رنگدانههای رنگی جوهر بزرگتر از آن هستند که ماکروفاژها بتوانند آنها را حمل کنند و در نتیجه سر جای خودشان باقی میمانند. به همین دلیل است که ما میتوانیم آنها را از ورای روپوست یا اپیدرم ببینیم.[۲۵]
درد
[ویرایش]به سبب آنکه جوهر خالکوبی به غشاء میانی پوست تزریق میشود و در آن قسمت عصب وجود دارد، خالکوبی همراه با درد است.
خالکوبی در ناحیهای از بدن که چربی کمتری دارد و پایانههای عصبی بیشتری دارد موجب ایجاد درد بیشتری میشود. علاوه بر رویه و مچ پا، ساق پا و زیر بغل و قفسهٔ سینه هم از مناطق حساس بدن است. با این وجود احساس درد بستگی به میزان حساسیت هر فرد دارد. واکنش هر فرد نسبت به روال خالکوبی همانند فرد دیگر نیست. و آستانهٔ تحمل درد افراد مختلف با هم فرق میکند.[۲۶]
روش
[ویرایش]شیوه قدیمی خالکوبی، با اندک تفاوت در همه جای ایران یکسان بودهاست. ابتدا نقش را با سوزنی بر پوست حک میکردند تا اندکی خون بیاید. سپس ماده رنگی را بر این زخم قرار میدادهاند تا به تدریج جذب پوست شود. ماده رنگی میتوانسته شامل نیل، سرمه، دوده چراغ، آب تره یا هر رنگ طبیعی ماندگار دیگر به صورت مایع یا جامد باشد که به آن خالکوبی گوشتی میگویند و به خاطر دلایلی از جمله خون آمدن و خطرات بهداشتی آن، این کار حرام اعلام شده بود.[۲۷]
اما در روش جدید خالکوبی با دستگاه توسط دو نوع عمده از ماشینهای خالکوبی انجام میشود، دستگاههای آهنربایی که به مگنت یا گان هم مشهورند و دستگاههای روتاری که درون خود موتور کوچکی دارند. سازوکار هر دو دستگاه در نهایت باعث حرکت رفت و برگشتی سوزن میشود. معمولاً وقتی مردم از واژه «تتو» استفاده میکنند به خالکوبی با ماشین اشاره دارند و وقتی از «خالکوبی» یاد میکنند بیشتر روش قدیمی استفاده از سوزن مد نظر است.[۲۸]
در بخش دیگری از خاطرات شعبان جعفری دربارهٔ شیوه خالکوبی میآورد:
اون وقتا آب تره و دوده رو با شیکر قاطی می کردن. اون وقت یه خطی، یه نقشه ای که مثلاً مثل این صورت در بیاد می کشیدن… بعد این نقشه رو با سوزن یواش یواش و دونه دونه همینجوری انقد می زدن تا این خون و این مواد بره زیر این پوست و رنگ بگیره. این تقریباً میشد یه خال. گاهی تب و لرزم میاورد… بله. اصلاً یه لرزی میکردیم که نگو، حسابی ناراحت میشدیم. همینجور یواش یواش هی میکوبیدیم… آخه اون وقتا این خالکوبی که رو اسلوبی نبود، اسلوب صحیحی که بخوان خال بکوبن. اینجا [آمریکا] مثلاً خال قهوه ای و سبز و اینا رو با ماشین راحت و قشنگ می کوبن، خالشم قشنگه. اونجا یه هچلفی [هشلهفی] مثل مال من بود…[۲۹]
بهداشت تتو
[ویرایش]رعایت بهداشت در فرایند انجام خالکوبی یکی از مهمترین اصول در این حرفه است، زیرا نقش اساسی در پیشگیری از عفونتها و انتقال بیماریها دارد. تاتوکار موظف است پیش از شروع کار، دستهای خود را کامل بشوید، از دستکشهای استریل و یکبارمصرف استفاده کند و محل تتو را با دقت ضدعفونی نماید. تمامی ابزارهایی که با پوست تماس دارند باید پیش و پس از هر بار استفاده در اتوکلاو استاندارد استریل شوند و مواد مصرفی مانند سوزن، دستمال و پیشبند بهصورت یکبارمصرف به کار روند. علاوه بر این، تمیز نگهداشتن میز کار و استفاده از محلولهای قوی ضدعفونیکننده برای جلوگیری از آلودگی بسیار ضروری است. رعایت چنین اصولی نهتنها ایمنی مشتری و تاتوکار را تضمین میکند، بلکه کیفیت نهایی تتو را نیز افزایش میدهد.
خطرهای بهداشتی
[ویرایش]خالکوبی به دلیل شکستن سد دفاعی پوست میتواند سلامتی فرد را تهدید کند، از جمله بیماریهای عفونی و بروز حساسیت. اگر وسایل خالکوبی به خوبی ضد عفونی نشوند ممکن است باعث انتقال بیماریهایی همچون ایدز شود. همچنین استفاده از رنگهای تقلبی توسط برخی تتوکاران ممکن است به پوست آسیب برساند.[۳۰]
با این حال، اگر تتو در استودیوهای حرفهای و با رعایت استانداردهای بهداشتی و استریلیزاسیون تجهیزات انجام شود، ریسک بروز عفونت، حساسیت یا آسیب پوستی به حداقل میرسد و بسیاری از مشکلات مرتبط با تتو به مراکز غیرمجاز و شرایط بهداشتی نامناسب مربوط میشود. بنابراین، انجام تتو در محیط مناسب و با مراقبتهای پس از تتو، معمولاً بیخطر تلقی میشود.[۳۱][۳۲]
پاک کردن خالکوبی
[ویرایش]در برخی از موارد میتوان خالکوبی را بهطور کامل یا بخشهایی از آن را از سطح پوست حذف کرد. این فرایند توسط لیزر انجام میگیرد و معمولاً رنگ سیاه و رنگهای تیره بهطور کامل حذف میشوند. حذف خالکوبی دارای هزینه و درد بیشتری در مقایسه با انجام خالکوبی است. گاهی جهت حذف خالکوبیها مواردی چون درم ابریژن و پیوند پوست یا جراحی سرمایی نیز انجام میگیرد.
انواع
[ویرایش]آکادمی آمریکایی پوست پنج نوع تاتو را تمایز میدهد:[۳۳] تاتوهای آسیبزا که بر اثر جراحات بهوجود میآیند، مانند آسفالت ناشی از تصادف رانندگی یا گرافیت مداد؛ تتوهای آماتور؛ تتوهای حرفهای که هم به روشهای سنتی و هم با استفاده از دستگاههای تتوی مدرن انجام میشوند؛ تتوهای آرایشی که بهنام «آرایش دائم» نیز شناخته میشوند؛ و تتوهای پزشکی. تاتوها تنها نقش روی پوست نیستند. آنها داستانها، باورها، نقاط عطف شخصی و نمادهای فرهنگیاند.[۳۴] آنها معنای خاصی دارند و با اهداف گوناگون زده میشوند. بنابراین، تتوها همچنین براساس نوع طرحشان دستهبندی میشوند.
تاتوهای آسیبزا
[ویرایش]تاتو آسیبزا زمانی شکل میگیرد که مادهای مانند آسفالت یا باروت در اثر حادثه یا جراحت وارد زخم شود.[۳۵] وقتی این موضوع شامل کربن باشد، متخصصان پوست ممکن است این اثر را لکه کربنی بنامند نه تاتو. معدنکاران ممکن است علائم مشخصی به نام خطوط معدنکار داشته باشند که بهدلیل ورود گرد و غبار زغالسنگ به خشها و دیگر زخمهای کوچک ایجاد میشود.[۳۶] تاتو آمالگام هنگامی است که ذرات آمالگام وارد بافتهای نرم دهان، معمولاً لثهها، در هنگام نصب یا برداشتن پرکردگی دندان میشوند. نمونه دیگری از چنین تاتوهای اتفاقی، نتیجه ضربه عمدی یا غیرعمدی مداد یا خودکار است که در نتیجه آن گرافیت یا جوهر زیر پوست باقی میماند.
شناسایی
[ویرایش]ایجاد اجبار تاتو برای شناسایی
[ویرایش]مثال شناختهشده، عمل نازیها در اجباری کردن تاتوهای شماره شناسایی روی زندانیان اردوگاههای کار اجباری در زمان هولوکاست بود که بخشی از سیستم شناسایی نازیها بود و از پاییز 1941 شروع شد.[۳۷] اساس این روش را در اردوگاه آشویتس برای شناسایی اجساد زندانیان ثبتشده اعمال کرد. در هنگام ثبت نام، نگهبانها به هر زندانی معمولاً روی ساعد چپ یا گاهی روی قفسه سینه یا شکم، شماره تاتو میزدند. تنها اردوگاه آشویتس در میان اردوگاههای نازی زندانیان را تاتو میکرد. زندانیانی که پس از آزادی در اردوگاههای مائوتهاوزن و بوخهنوالد با تاتو یافت شدند، احتمالا بهخاطر «راهپیمایی مرگ» از آشویتس منتقل شده بودند.[۳۸] این تاتو شماره اردوگاه زندانی بود که گاهی با نماد ویژهای همراه بود؛ برخی از یهودیان مثلث داشتند و سینتی/روما حرف «Z» (از کلمه آلمانی Zigeuner بهمعنای «چاپلوس») داشتند. در مه 1944، مردان یهودی حروف «A» یا «B» را برای نشان دادن توالی خاصی از اعداد دریافت کردند. در دوران سلسله ژو، حکومت چین از تاتو صورت به عنوان مجازات برای برخی جرایم یا برای علامتگذاری زندانیان یا بردگان استفاده میکرد. در دوران امپراتوری روم، به گلادیاتورها و بردگان تتو زده میشد؛ بردگان صادراتی تتوی «مالیات پرداخت شده» داشتند و روی پیشانی بردگان فراری تتوی «فراری» (با حروف «FUG») رایج بود. بهدلیل ممنوعیتهای کتاب مقدس از این عمل ، امپراتور کنستانتین اول حدود سال 330 میلادی تاتو صورت را ممنوع کرد و شورای دوم نیکئا در سال 787 میلادی هر نوع تاتو بدن را بهعنوان عملی ناپسند و کفرآمیز منع نمود.
آرایشی
[ویرایش]آرایش دائم به معنای استفاده از تاتو برای ایجاد آرایش پایدار در ابروها، لبها (با مداد یا رژگونه)، چشمها (خط چشم دائم) و حتی خالکوبیهای کوچک است. برای شبیهسازی ابروها و ککومکها از رنگهای طبیعی استفاده میشود و برای لبها و خط چشم از رنگدانههای مختلف بهره میبرند تا ظاهری نزدیک به آرایش سنتی ایجاد کنند.[۳۹][۴۰]
خالکوبی و بهداشت روانی
[ویرایش]خالکوبی در سالهای اخیر بهعنوان ابزاری برای آرامش روان و کنار آمدن با تجربههای دشوار زندگی شناخته میشود. بسیاری از افراد با انتخاب نقش و نگارهای معنادار، احساس میکنند دوباره اختیار بدن خود را به دست آوردهاند و روند بهبود پس از آسیبهای روحی، بیماری یا فشارهای روانی را برای خود معنا میکنند. برای برخی، انجام یک خالکوبی هدفمند میتواند حس توانایی، آرامش و رهایی درونی ایجاد کند. در برخی مراکز یاریرسانی نیز برنامههایی برای پوشاندن جای زخمهای خودآزاری با نقشهای مناسب و دلخواه وجود دارد که شرکتکنندگان آن را دگرگونیای مثبت و تبدیل نشانههای درد به نمادهای توانمندی میدانند.
پژوهشها نشان میدهد که خالکوبی میتواند باعث افزایش ارزشمندی فردی، پذیرش بیشترِ اندام و کاهش نگرانیهای ظاهری شود. خالکوبی برای بسیاری راهی برای بیان هویت، نشاندادن استقلال بدنی و بازیابی احساس اختیار پس از مشکلات جسمی است. با این حال، کارشناسان یادآور میشوند که خالکوبی جای درمان حرفهای را نمیگیرد و باید با آرامش فکری و آگاهی انتخاب شود.
نگارخانه
[ویرایش]- یک مرد با خالکوبی کامل در کمر
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ McDougall, Russell and Davidson, Iain; eds. (2016). The Roth Family, Anthropology, and Colonial Administration, p.97. Routledge. شابک ۹۷۸۱۳۱۵۴۱۷۲۸۸.
- 1 2 3 از خشت تا خشت. محمود کتیرایی. مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. ۱۳۴۵ تهران
- ↑ smprogram. «مدیر و موسس خانه تاب آوری : تتو رسانه بیان خود است». جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۹-۱۷.
- ↑ T، L &. «تصاویری از طرح تاتو Tatu و تاریخچه ای از تاتو بدن». luxtehran.com. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۷-۰۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «مرد یخی 5300 ساله به حرف آمد!+تصاویر». ایسنا. ۲۰۱۶-۰۹-۲۴. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۷-۱۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ R. Girshman. Persia, from the Origin to Alexander the Great, 1964, p. 366
- ↑ مثنوی معنوی، مولوی بلخی، به کوشش رینولد نیکلسون. انتشارات مولی، ۱۳۶۳ تهران
- ↑ (سرشار ه. شعبان جعفری، ۱۳۸۱، ص ۱۰۳)
- ↑ (سرشار ه. شعبان جعفری، ۱۳۸۱، ص ۴۳۰)
- ↑ ««تاتو» چگونه شکاف بین نسلی را در جامعه ایرانی فریاد می زند». ایسنا. ۲۰۲۲-۰۴-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۰.
- ↑ «پرونده زیرِ پوست | تتو چگونه در هویت جوان ایرانی جا باز کرده است؟». خبرگزاری حوزه. ۲۰۲۵-۱۰-۰۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۰.
- ↑ Wikipedia contributors, "Tattoo," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tattoo&oldid=333950229 (accessed December 26, 2009).
- ↑ «فتوای مقام معظم رهبری دربارهٔ احکام پوشش و آرایش».
- ↑ "Ink of Faith: Rising Tattoo Trend in Iran Amid Challenges". iranwire.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-10.
- ↑ Book of Leviticus (19:28)
- ↑ Tattooing in Jewish Law بایگانیشده در ۲۵ مارس ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine, My Jewish Learning
- ↑ «خالکوبی برای مسلمانان؛ گناه است یا نیست؟». دویچه وله. دریافتشده در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۰.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ «خالکوبی در کدام قسمت بدن درد بیشتری دارد؟». بیبیسی فارسی. ۱۹ اوت ۲۰۲۲. دریافتشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۲.
- ↑ "Original Tattoo Artist: Times Changing". The Washington Post (به انگلیسی). 9 November 1980. ISSN 0190-8286. Retrieved 5 March 2019.
- ↑ «انواع دستگاه تتو». بایگانیشده از اصلی در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافتشده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۰.
- ↑ سرشار ه. شعبان جعفری، ۱۳۸۱، ص ۱۰۲–۱۰۳
- ↑ «وقت صبح در گفتگو با یک تتو آرتیست؛ درآمد تا 80 میلیون، دردسرهای کرونا». وقت صبح. دریافتشده در ۲۰۲۴-۱۱-۰۳.
- ↑ Rahimi, Iliana A.; Eberhard, Igor; Kasten, Erich (2018-03). "TATTOOS: What Do People Really Know About the Medical Risks of Body Ink?". The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 11 (3): 30–35. ISSN 1941-2789. PMC 5868782. PMID 29606998.
{{cite journal}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Chalarca-Cañas, David; Caviedes-Cleves, Mario A.; Correa-Londoño, Luis A.; Ospina-Gómez, Juan Pablo; Velásquez-Lopera, Margarita M. (2024). "Tattoos: risks and complications, clinical and histopathological approach". Anais Brasileiros De Dermatologia. 99 (4): 491–502. doi:10.1016/j.abd.2023.07.004. ISSN 1806-4841. PMC 11221160. PMID 38521707.
{{cite journal}}: Check|pmc=value (help) - ↑ «Types of Tattoo Styles - Rita Charitable Trust». ritacharitabletrust.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Tattoo Meanings, Styles & Symbolism». inkapes.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Tattoos · English reading exercise (advanced level)». www.bitgab.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Occupational skin and lung disease in coalfield communities». www.nursingtimes.net. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Survivors in a barracks in Mauthausen. Note the tattoo on the chest of the man in the left foreground». collections.ushmm.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz». encyclopedia.ushmm.org. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «The ultimate guide to permanent makeup: eyebrows, lips, lashes, face and body». belecolukso.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- ↑ «Permanent Makeup Tips - Natural-Look Enhancements». biomasertattoo.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۲۶.
- کتاب «شعبان جعفری»، به کوشش هما سرشار، نشر ناب لس آنجلس، چاپ دوم، ۱۳۸۱، شابک 9-9-9661291-0# ISBN