ابوعطا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آواز ابوعطا)
پرش به: ناوبری، جستجو

آواز ابوعطا، یکی از آوازهای چهار گانهٔ متعلق به دستگاه شور در موسیقی ایرانی (به همراه افشاری، دشتی و بیات ترک) است. ابوعطا با القاب دیگری مانند سارنج (صلحی) و دستان عرب نیز شناخته می‌شود. انسان با گوش دادن به ابوعطا کمی به فکر فرومی‌رود و به مسائل فلسفی پیرامونش می‌اندیشد.

گام آن با گام شور یکی است و تنها اختلاف آن با شور در توقّف مکرّر ابوعطا روی درجهٔ چهارم (نت شاهد) و درجهٔ دوم (نت ایست) می‌باشد و درجهٔ پنجم ثابت است. در نغمهٔ ابوعطا، نت متغیر وجود ندارد.

در ردیف موسیقی موسی معروفی گوشه‌های ابوعطا بعد از شش درآمد، عبارت‌اند از: محمد صادق خانی، کرشمه، سَیَخی، تک مقدم (که نوعی تحریر است)، حزین، حجاز (که در سه قسمت ذکر گردیده و مهم‌ترین گوشهٔ ابوعطاست)، بسته نگار، بغدادی (که شبیه حجاز است)، دوبیتی، شمالی، چهار باغ، گبری، رامکلی، فرود و مثنوی.

در ردیف منقول ابوالحسن صبا، گوشهٔ خسروشیرین نیز در ابوعطا ذکر شده‌است. آواز ابوعطا در میان مقام‌های قدیم به چشم نمی‌خورد اما از مقام‌های قدیم، فواصل جان فزا، بوستان و حسینی با ابوعطا مطابقت دارند. این آواز چند گوشه هم که نامهای بخصوص دارد نواخته می‌شود که از همه مهمتر حجاز است که نخست روی درجه پنجم گام شور می‌ایستد و سپس بدرجه اول گام شور فرود می‌آید، ابوعطا در محدودهٔ حجاز دارای نغمه‌هایی نزدیک به الحان عربی است. اما آواز ابوعطا خود مورد پسند و به ذوق ایرانیان است. با اینکه ابوعطا با نام دستان عرب هم شناخته می‌شود و در گوشه‌هایی از آن بسیار به نغمه‌های عربی نزدیک است اما دستگاه ابوعطا دستگاهی کاملاً ایرانی و اصیل است. یکی از آثار معروف در این دستگاه، آلبوم عشق داند اثر محمدرضا شجریان و محمدرضا لطفی است.

گوشه‌ها[ویرایش]

این آواز در ردیف میرزا عبداللّه دارای گوشه‌های زیر است:

  • رامکِلی
  • درآمد
  • سَیَخی
  • حجاز
  • بسته‌نگار
  • چهارپاره
  • گَبری/گوری

مطابق آوازهای به جا مانده از دوره‌های ردیف خوانی استاد محمد رضا شجریان گوشه‌های دستگاه ابوعطا عبارتند از: - درآمد اول - درآمد دوم - حجاز - رامکلی - سیخی - چهارپاره - گبری - گبری نوع دیگر - لیلی و مجنون - خسرو و شیرین - دشتستانی - مثنوی

در ردیف شادروان محمود کریمی گوشه‌های آواز ابوعطا این‌گونه آمده:

درآمد- سَیَخی- رامکلی- رامکلی گونهٔ دیگر - خسرو و شیرین - خسرو و شیرین گونهٔ دیگر- گَوَری- حجاز- چهارپاره یا چهارباغ.

منابع[ویرایش]

  • ستایشگر، مهدی. واژه نامهٔ موسیقی ایران زمین جلد اوّل. چاپ دوّم. تهران: اطلاعات، ۱۳۸۱. ISBN 964-423-305-0. 
  • دورینگ، ژان. ردیف میرزا عبدالله برای تار و سه‌تار: آوا نویسی و بررسی تحلیلی. چاپ اول. تهران: مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور. شابک ‎۹۶۴-۸۷۷۲-۰۹-۶.