ابوعطا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آواز ابوعطا)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

آواز ابوعطا، یکی از آوازهای چهار گانهٔ متعلق به دستگاه شور در موسیقی ایرانی (به همراه افشاری، دشتی و بیات ترک) است. ابوعطا با القاب دیگری مانند سارنج (صلحی) و دستان عرب نیز شناخته می‌شود. انسان با گوش دادن به ابوعطا کمی به فکر فرومی‌رود و به مسائل فلسفی پیرامونش می‌اندیشد.

گام آن با گام شور یکی است و تنها اختلاف آن با شور در توقّف مکرّر ابوعطا روی درجهٔ چهارم (نت شاهد) و درجهٔ دوم (نت ایست) می‌باشد و درجهٔ پنجم ثابت است. در نغمهٔ ابوعطا، نت متغیر وجود ندارد.

در ردیف موسیقی موسی معروفی گوشه‌های ابوعطا بعد از شش درآمد، عبارت‌اند از: محمد صادق خانی، کرشمه، سَیَخی، تک مقدم (که نوعی تحریر است)، حزین، حجاز (که در سه قسمت ذکر گردیده و مهم‌ترین گوشهٔ ابوعطاست)، بسته نگار، بغدادی (که شبیه حجاز است)، دوبیتی، شمالی، چهار باغ، گبری، رامکلی، فرود و مثنوی.

در ردیف منقول ابوالحسن صبا، گوشهٔ خسروشیرین نیز در ابوعطا ذکر شده‌است. آواز ابوعطا در میان مقام‌های قدیم به چشم نمی‌خورد اما از مقام‌های قدیم، فواصل جان فزا، بوستان و حسینی با ابوعطا مطابقت دارند. این آواز چند گوشه هم که نام‌های بخصوص دارد نواخته می‌شود که از همه مهمتر حجاز است که نخست روی درجه پنجم گام شور می‌ایستد و سپس به درجه اول گام شور فرود می‌آید، ابوعطا در محدودهٔ حجاز دارای نغمه‌هایی نزدیک به الحان عربی است. اما آواز ابوعطا خود مورد پسند و به ذوق ایرانیان است. با اینکه ابوعطا با نام دستان عرب هم شناخته می‌شود و در گوشه‌هایی از آن بسیار به نغمه‌های عربی نزدیک است اما ابوعطا مایه‌ای کاملاً ایرانی و اصیل است. از آثار معروف در این دستگاه، آلبوم عشق داند اثر محمدرضا شجریان و محمدرضا لطفی و آلبوم آتش در نیستان اثر شهرام ناظری و جلال ذوالفنون است.

گوشه‌ها[ویرایش]

این آواز در ردیف میرزا عبداللّه دارای گوشه‌های زیر است:

  • رامکِلی
  • درآمد
  • سَیَخی
  • حجاز
  • بسته‌نگار
  • چهارپاره
  • گَبری/گوری

مطابق آوازهای به جا مانده از دوره‌های ردیف خوانی استاد محمد رضا شجریان گوشه‌های دستگاه ابوعطا عبارتند از: - درآمد اول - درآمد دوم - حجاز - رامکلی - سیخی - چهارپاره - گبری - گبری نوع دیگر - لیلی و مجنون - خسرو و شیرین - دشتستانی - مثنوی

در ردیف شادروان محمود کریمی گوشه‌های آواز ابوعطا این‌گونه آمده:

درآمد- سَیَخی- رامکلی- رامکلی گونهٔ دیگر - خسرو و شیرین - خسرو و شیرین گونهٔ دیگر- گَوَری- حجاز- چهارپاره یا چهارباغ.

منابع[ویرایش]

  • ستایشگر، مهدی. واژه نامهٔ موسیقی ایران زمین جلد اوّل. چاپ دوّم. تهران: اطلاعات، ۱۳۸۱. شابک ‎۹۶۴-۴۲۳-۳۰۵-۰. 
  • دورینگ، ژان. ردیف میرزا عبدالله برای تار و سه‌تار: آوا نویسی و بررسی تحلیلی. چاپ اول. تهران: مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور. شابک ‎۹۶۴-۸۷۷۲-۰۹-۶.