مفصل زلالی

مفصل سینوویال یا مفصل زلالی (به انگلیسی: Synovial joint)‏ قسمتی از دستگاه اسکلتی است که تحرک بیشتر و ساختمان پیچیده تری نسبت به مفاصل دیگر (یعنی مفاصل لیفی و غضروفی) دارد. این مفاصل در حرکات روزمره موجودات به خصوص انسان اهمیت بسزایی دارند. مفاصل سینوویال، مفاصل متحرک نیز نامیده می‌شوند.

اجزای مفاصل سینوویال

مفاصل سینوویال یا دیارتروز دارای ویژگی‌های خاصی هستند که شامل موارد زیر است:

• سطوح مفصلی
• غضروف مفصلی
• کپسول مفصلی که از دو لایه خارجی (کپسول لیفی) و داخلی (غشاء سینوویال) تشکیل می‌گردد.
• مایع سینوویال
• رباط‌های مفصلی
• برخی از مفاصل سینوویال حاوی منیسک یا دیسک مفصلی هستند.

انواع مفاصل زلالی

مفاصل سینوویال ازنظر شکل سطوح مفصلی عبارتنداز:

• مسطح
• لولایی
• محوری
• لقمه‌ای یا کوندیلی
• زینی
• گوی و کاسه‌ای
• بیضوی

انواع حرکات مفاصل سینوویال

مفاصل سینوویال که بیشتر مفاصل بدن را تشکیل می‌دهند، ازنظر شکل متنوع بوده، بنابراین براساس نیاز آن مفصل دارای حرکت یا حرکات خاصی هستند که می‌تواند درارتباط با موارد زیر باشد:

• خم کردن-باز کردن یا فلکسیون-اکستانسیون
• دور کردن-نزدیک کردن یا ابداکسیون-ادداکسیون
• چرخش یا روتاسیون
  • چرخش داخلی یا خارجی که به عنوان مثال در حرکات چرخشی مفاصل شانه و ران به کار می‌رود.
  • چرخش ساعد به داخل یا خارج که به اولی پروناسیون (Pronation) و به دومی سوپیناسیون (Supination) می‌گویند.

درجات آزادی حرکت یک مفصل

مفاصل سینوویال براساس درجات آزادی حرکت به سه گروه تقسیم می‌شوند که شامل موارد زیر است:

• مفاصل یک‌محوری (Uniaxial). این مفاصل یک درجه آزادی دارند و حرکت فقط در یک سطح انجام می‌گیرد (مانند مفصل آرنج).
• مفاصل دومحوری (Biaxial). در گروه دو محوری، حرکت در دو سطح و حول دو محور صورت می‌گیرد. بنابراین دو درجه آزادی دارند (همانند مفصل مچ دست).
• مفاصل سه یا چندمحوری (Triaxial or Multiaxial). این مفاصل سه درجه آزادی دارند، چون حرکت در هر سه صفحه انجام می‌گیرد (مانند مفاصل شانه و ران).

جستارهای وابسته

• مفصل
• مفاصل لیفی
• مفاصل غضروفی
• غشاء سینوویال

منابع

• Williams & Warwick. Gray's Anatomy. Thirty-seventh edition. Churchill Livingstone. ISBN 0-443-04177-6