عملیات طبس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۲۶°۳۳′۱۸″ شمالی ۳۳°۰۷′۵۸″ شرقی / ۲۶.۵۵۵۰۵۸° شمالی ۳۳.۱۳۲۸۷۷° شرقی / 26.555058; 33.132877

عملیات پنجه عقاب
بخشی از بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا
Eagle Claw wrecks at Desert One April 1980.jpg
بازنگری از لاشه یک هواپیما مستقر در ایران
زمان ۲۴-۲۵ آوریل ۱۹۸۰
مکان طبس, ایران
نتیجه عملیات نجات ناموفق ایالات متحده با برخورد یک هواپیما در صحرا
علت جنگ بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام
جنگندگان
 ایالات متحده آمریکا  ایران
فرماندهان
ایالات متحده آمریکا جیمی کارتر
ایالات متحده آمریکا سرلشکر جیمز وات
ایالات متحده آمریکا سرهنگ جیمز کیل
ایالات متحده آمریکا سرهنگ چارلز بکویس
ایران روح‌الله خمینی
ایران ابوالحسن بنی‌صدر
تلفات
۸ کشته
۴مجروح
۱ هلیکوپتر سی‌اچ-۵۳ و ۱ هواپیمای سی۱۳۰ نابود شد
۵ هلیکوپتر سی‌اچ-۵۳ متروک و تصرف شد
۱ افسر کشته (تیراندازی اشتباهی به نیروی خودی)
۱ مجروح

عملیات طبس که نام عملیاتی آن در ارتش آمریکا عملیات پنجه عقاب (به انگلیسی: Operation Eagle Claw) بود، عملیاتی نظامی توسط نیروی دلتا برای آزادسازی آمریکایی‌های گروگان گرفته‌شده توسط دانشجویان پیرو خط امام در تهران بود. این عملیات نخستین تجربهٔ عملیاتی نیروی دلتا بود.

در پی ناکامی دولت ایالات متحده آمریکا در اعمال فشار سیاسی و اقتصادی برای آزادی گروگان‌های آمریکایی در تهران که در ماجرای تصرف سفارت آمریکا بازداشت شده بودند، جیمی کارتر رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا دستور انجام عملیات آزادسازی را صادر کرد.برژینسكی می گوید:روز اول آوریل (22 فروردین) جیمی كارتر از من خواستارتشكیل جلسه ی اضطراری شورای امنیت ملی شد وگفت كه به نظر وی زمان اقدام فرا رسیده است.كارتر جلسه یاد شده را با این سخنان آغاز كرد: به نظرم امكان خلاصی گروگان ها بسیار بعید به نظر می رسد و ما بایستی حاكمیت خود را اعمال كنیم و حالا وقت آن است كه عمل مناسب انجام پذیرد و جدول زمانی آن هم تهیه شود.و ادامه داد: «ما باید برای آزادی گروگان ها وارد عمل شویم و عملیات در اولین فرصت ممكن باید آغاز شود.» رییس ستاد مشترك ارتش ژنرال جونز، تاریخ 4 اردیبهشت را مناسب ترین زمان شروع عملیات اعلام كرد.این عملیات نهایتاً با شکست مواجه شد و ۸ تن از نظامیان آمریکایی در این واقعه کشته شدند.

شرح عملیات[ویرایش]

در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹[۱] (۲۴ آوریل ۱۹۸۰) هواپیماها و بالگردهای آمریکایی برای آزادی ۵۳ گروگان در تهران وارد فضای پروازی ایران شدند. در هنگام اجرای عملیات با ورود به حریم هوایی ایران یکی از بالگردها در ۱۲۰ کیلومتری راور کرمان دچار نقص فنی شده و به اجبار فرود می‌آید و سرنشینان آن به بالگردی دیگر منتقل می‌شوند و همان بالگرد نیز دچار نقص فنی شده و به ناچار به ناو هواپیما بر باز می‌گردد. ۶ هواپیما و ۶ بالگرد دیگر خود را به طبس رسانده و در تاریکی شب در منطقه‌ای دور افتاده بدون متوجه شدن نیروهای نظامی ایرانی فرود می‌آیند. در حین سوختگیری یکی دیگر از بالگردها دچار نقص فنی شده و در مجموع در حالیکه هنوز عملیات آغاز نشده، ۳ فروند بالگرد از دست رفته بود. پس از تماس با مرکز عملیات، کارتر دستور بازگشت نیروها را می‌دهد. ولی هنگام برخاستن هواپیماها و بالگردها توفان‌شن آغاز شده و یک هواپیمای سی۱۳۰ و یک بالگرد سی‌اچ-۵۳ به هم خورده و هر دو آتش می‌گیرند که در این حادثه ۸ نفر از نیروهای آمریکایی در آتش سوخته و باقی‌مانده نیروها خود را به ناو نیمیتز می‌رسانند و بدین‌ترتیب عملیات بطور کامل شکست می‌خورد.[۲]

صدور دستور بمباران هلی كوپترهای به جا مانده توسط بنی صدر[ویرایش]

پس از فرار امریكایی ها و صدور اعلامیه توسط كاخ سفید مبنی بر شكست عملیات و این كه اسنادی سری و مهمی در درون هلی كوپترها به جای مانده است. به دستور مستقیم بنی صدر كه در آن زمان سمت فرماندهی كل قوا را داشت، هلی كوپترهای به جا مانده بمباران شدند و اسناد سری و مهم باقی مانده در آتش سوختند و محمد منتظر قائم فرمانده سپاه پاسداران یزد كه از هلی كوپترها حفاظت می كرد، کشته شد. بهانه ی بنی صدر برای انهدام هلی كوپترها این بود كه امریكایی های جامانده، فرصت مجدد استفاده از آنها را به دست نیاورند! در حالی كه حتی اگر چنین احتمالی می رفت، باز كردن وسایل و قطعات حساس پروازی كافی بود كه آنها را از پرواز باز دارد.[۳]

تحلیل‌ها[ویرایش]

  • حسن عباسی معتقد است فرسودگی تجهیزات و هلی‌کوپترهای استفاده شده در این عملیات و اشتباه استراتژیک و ضعف لجستیک ارتش آمریکا سبب بروز این حادثه شد. به گفته وی از آنجائیکه فرمانده تفنگداران آمریکایی می‌دانست که قرار است این هلی‌کوپترها در ورزشگاه امجدیه تهران باقی بماند، هلی کوپترهای فرسوده را به طبس فرستاد.[۴][۵]
  • سرهنگ جیمز کایل فرمانده هوایی عملیات، پنج مشکل اصلی را مطرح می‌کند که به نظرش دلایل اصلی شکست نیروهای آمریکا بودند: اشتباه در پیش‌بینی وضع هوا، ضعف در استفاده از ابزار ارتباطی و نقص کنترل و فرماندهی، مورد سؤال بودن تصمیم توقف خلبانان، محدودیت‌های تاکتیکی نامعقول و فاکتورهای برنامه‌ریزی پرواز.[۶]

فیلم[ویرایش]

فیلم سینمایی توفان شن به کارگردانی جواد شمقدری در سال ۱۳۷۵ و با موضوع این عملیات ساخته شد.

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • اسدالله خلیلی، «روابط ایران و آمریکا، بررسی دیدگاه نخبگان آمریکایی»، (موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، تهران، ۱۳۸۱)، چاپ اول
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «عملیات طبس»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۶ آبان ۱۳۹۱).

پیوند به بیرون[ویرایش]