ربنای شجریان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
«ربنا»
تک‌آهنگ اثر محمدرضا شجریان
پخش تیرماه ۱۳۵۸
سبک موسیقی سنتی ایرانی
وبسایت http://www.rabanaa.com

ربّنا یا ربّنای شجریان، یکی از آثار محمدرضا شجریان و شامل ۴ دعا از آیات قرآن است که همه با عبارت ربّنا آغاز می‌شوند. این اثر در تیرماه سال ۱۳۵۸[۱] ضبط شده و برای مدت ۳۰ سال، جزء برنامه‌های اصلی رادیو و تلویزیون ایران در ماه رمضان بوده‌است.[۲][۳]

بنا به گفتهٔ محمدرضا شجریان، انگیزهٔ اصلی وی از خواندن این دعا، تدریس آن به دو هنرجو بوده و این اثر در یکی از استودیوهای رادیو ضبط شده‌است.[۲][۳]

شجریان ربنا را در دستگاه سه‌گاه خوانده و با مرکب‌خوانی (مدولاسیون یا راه گردانی) سری به دستگاه‌ها و آوازهای دیگر ردیف موسیقی ایرانی از جمله آواز افشاری و گوشه عراق (صبا) می‌زند و با مهارت برمی‌گردد.[۴] ربنا در نواری که محمدرضا شجریان با نام به یاد پدر ضبط کرده، منتشر شده‌است.[۳]

در این اثر به خوبی می‌توان تاثیرات شیخ نصرالدین طوبار و شیخ طه الفشنی را مشاهده کرد. این اجرا تقریباً فاقد تحریر است و بجز چند نت، تماماً بوسیلهٔ غلت و ویبراسیون اجرا شده‌است. ربنای شجریان از ابتدا، روی نتهای سی بمل و سپس دو اوج می‌گیرد (روی خط حامل کلید سل) و در حوالی این نت‌ها گردش دارد و تا نت می بمل به بالاترین نت خود می‌رسد.

راغب مصطفی غلوش، قاری نامدار مصری، در سفری به ایران ربنای شجریان را می‌شنود و از این کار یک نسخه می‌خواهد تا امتحان کند که آیا می‌تواند آن را بخواند یا نه. شجریان خود در این باره می‌گوید:[۴]

بعد از دو سال دوستم او را مجدداً می‌بیند و این قاری به او می‌گوید کار من نیست، چرا که خواندن اوجی که در خواندن ربنا هست کار هر خواننده‌ای نیست.

در سال ۱۳۸۷، زمزمه‌هایی در مورد ثبت این اثر در فهرست آثار ملی ایران به گوش می‌رسید[۱] که تاکنون به نتیجه نرسیده‌است. متن کامل آیه‌هایی که این دعاها از آنها استخراج شده در ادامه آمده‌اند. در ربّنای شجریان، هر آیه از ابتدای ربّنا تا آخر آیه خوانده می‌شود.

  • ربّنای نخست:

﴿رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ﴾(سورهٔ آل‌عمران-آیهٔ ۸)

باراِلها، دل‌های ما را به باطل میل مده پس از آنکه به حق هدایت فرمودی، و به ما از لطف خویش اجر کامل عطا فرما که همانا تویی بخشندهٔ بی‌منّت.

  • ربّنای دوم:

﴿إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ﴾(سورهٔ مؤمنون-آیهٔ ۱۰۹)

زیرا شمایید که چون طایفه‌ای از بندگان صالح من روی به من آورده و عرض می‌کردند باراِلها ما به تو ایمان آوردیم، تو از گناهان ما درگذر و در حق ما لطف و مهربانی فرما که تو بهترین مهربانان هستی.

  • ربّنای سوم:

﴿إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا﴾(سورهٔ کهف-آیهٔ ۱۰)

آنگاه که آن جوانان کهف (از بیم دشمن) در غار کوه پنهان شدند، از درگاه خدا خواستند: باراِلها تو در حق ما به لطف خاص خود رحمتی عطا فرما و بر ما وسیلهٔ رشد و هدایتی کامل مهیا ساز.

  • ربّنای چهارم:

﴿وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ﴾(سورهٔ بقره-آیهٔ ۲۵۰)

چون آنها در میدان مبارزه جالوت و لشکریان او آمدند، از خدا خواستند که بار پروردگارا به ما صبر و استواری بخش و ما را ثابت قدم دار و ما را بر شکست کافران یاری فرما.

ماجرای شکایت شجریان از صدا و سیما[ویرایش]

پس از دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران، محمدرضا شجریان در نامه‌ای به عزت الله ضرغامی از وی خواست تا از پخش آثار او در صدا و سیما خودداری کند.[۵] دعای ربّنا با سفرهٔ افطار ایرانیان در ماه رمضان عجین شده‌است.[۶] بنابراین، شجریان هم پس از شکایت از صدا و سیما، به صورت خاص اجازهٔ پخش ربّنا و ادعیه (مثنوی افشاری) را به صدا و سیما داد[۷] ولی اعلام کرد که تا زمانی که وارونه نمایاندن واقعیت‌ها در صداوسیما صورت می‌پذیرد، به پخش سایر آثارش از شبکه‌های مختلف آن رضایت نخواهد داد.[۸] محمد حسین صوفی، معاون صدای صدا و سیمای ایران، در واکنش به این موضوع اعلام کرد که رادیو حتی در ماه رمضان هم ربّنا و ادعیهٔ محمدرضا شجریان را پخش نمی‌کند.[۷]

در تابستان ۱۳۸۹ و همزمان با آغاز ماه رمضان، سازمان صدا و سیما پخش دعای ربنا با صدای محمدرضا شجریان را به طور کامل در تمام شبکه‌ها ممنوع کرد. این سازمان اعلام کرد که حتی از پخش آگهی‌های بازرگانی که معمولاً در ماه رمضان با نوای اذان یا دعا همراه است در صورتی که صدای ربنا زیر صدای آگهی قرار گرفته باشد ممانعت می‌کند.[۹]

ربنای شجریان از نگاه دیگران[ویرایش]

  • کویتی‌پور خواننده مطرح مذهبی، گفته است «اگر کلام خدا عاشقانه خوانده شود و عاشقانه به آن گوش کنی، امکان ندارد تن و بدنت نلرزد. به‌خاطر ندارم زمانی را که «ربنا» استاد شجریان را شنیده باشم و از خود بی‌خود نشوم. ربنای ایشان مثل بسیاری از آثار دیگرشان جاودانه و جزیی از فرهنگ و هنر ماست.»[۱۰][۱۱]
  • سید علی خامنه‌ای (سال ۱۳۷۰): «... آن «ربّنا» هایی که شجریان خوانده و در ماه رمضان قبل از اذان مغرب می‌گذارند، یک کار هنری است؛ یک کار حالی نیست؛ مناسب نیست که بعد از اذان، کسی بخواهد آن‌طور چیزی را بگذارد؛ نه، بعد از اذان، به نظرم می‌رسد که همین صدای معمولیِ مسجدیِ ما بهتر و مناسبتر باشد.»[۱۲]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «ثبت ربنای شجریان در فهرست آثار ملی بررسی می‌شود». خبرگزاری اجتماعی و فرهنگی میراث آریا، ۲ مهر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «رمز ماندگاری یک مناجات در گفتگو با اهالی موسیقی؛ سی سال رمضان با ربنای شجریان»(فارسی)‎. خبرگزاری ایسکانیوز، ۱۹ شهریور ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «ربنا با صدای شجریان»(فارسی)‎. وب‌گاه هارمونی‌تاک. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «در حاشیه توقیف یک دعا؛ ربنای شجریان، یک آواز ایرانی است». بی‌بی‌سی فارسی، ۱ شهریور ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در شهریور ۱۳۹۰. 
  5. «شجریان بار دیگر رادیو و تلویزیون را از پخش آثارش منع کرد». بی بی سی فارسی، ۲۶ خرداد ۱۳۸۸. 
  6. «صوت: رمضان و سی سال ربنای شجریان»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی خبرگزاری تابناک، ۱۱ شهریور ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «ارادهٔ یک مدیر در برابر خواست مردم؛ رادیو «ربنا»ی شجریان را پخش نمی‌کند.»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی خبرگزاری تابناک، ۱۳ مرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  8. «جزئیات شکایت شجریان از صدا و سیما و کیهان»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی خبرگزاری تابناک، ۴ مرداد ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۸. 
  9. «پخش ربنای استاد شجریان از صداوسیما ممنوع شد». پایگاه خبری فراکسیون خط امام مجلس شورای اسلامی (پارلمان‌نیوز)، ۲۱ مرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۹. 
  10. «گفته‌های جالب خوانندهٔ مذهبی مطرح کشورمان در یک مجله». موسیقی ایرانیان. 
  11. «یادداشت کویتی‌پور درباره «ربنا» شجریان: هر وقت «ربنا» را می‌شنوم از خود بی‌خود می‌شوم». سایت قطره. 
  12. بیانات در دیدار اعضای گروه ویژه و گروه معارف اسلامی صدای جمهوری اسلامی ایران پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار سیدعلی خامنه‌ای؛ تاریخ: ۱۳ اسفند ۱۳۷۰

پیوند به بیرون[ویرایش]