دستگاه سه‌گاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دستگاه سه‌گاه، یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.

این دستگاه تقریباً در همه ممالک اسلامی متداول است. این دستگاه بیشتر برای بیان احساس غم و اندوه که به امیدواری می‌گراید مناسب است. آواز سه گاه بسیار غم انگیز و حزن آور است.گوشه‌های مهم این دستگاه عبارت‌اند از: در آمد، مویه، زابل، مخالف، حصار، گوشه‌های دیگر مانند: آواز، نغمه، زنگ شتر، بسته نگار، زنگوله، خزان، بس حصار، معربد، پهلوی(رجز)، حاجی حسینی، مغلوب، دوبیتی، حزین، دلگشا، رهاوی، مسیحی، ناقوس، تخت طاقدیس، شاه ختایی(حدی)، مداین، نهاوند. آوازی است بی نهایت غمگین و ناله‌های جانسوز آن ریشه و بنیاد آدمی را از جا می‌کند و از راز و نیاز عاشقان دوری کشیده و از بیچارگی بی نوایان و ضعیفان گفتگو می‌کند (روح الله خالقی- نظری به موسیقی). به تعبیر استادمجید کیانی " سه گاه" سپیده دم است. پایان شب و آغاز روشنایی یا آغاز زندگی انسان، آن هم عشق است. (مقام عشق در هفت وادی عرفان)

دستگاه‌های موسیقی ایرانی  ن  ب  و 

البته حالت این دستگاه در همه جا ثابت نیست و بویژه در مخالف بسیار باشکوه است به عنوان نمونه قطعهٔ «من از روز ازل» ساختهٔ مرتضی محجوبی دارای نغمه‌ای بسیار تاثیرگذار و غم انگیز است. قابل ذکر است که آهنگهای شادی آور در سه گاه فراوان هستند از جمله «چهار مضراب مخالف سه گاه» اثر زنده یاد پرویز مشکاتیان.

گوشه‌ها[ویرایش]

گوشه‌های مهم دستگاه سه گاه عبارت‌اند از :

  1. درآمد :که معمولاً همه دستگاه‌ها با گوشه‌ای به نام درآمد که نشان دهنده حالت دستگاه است آغاز می‌شود.
  2. نغمه
  3. کرشمه
  4. کرشمه با مویه
  5. زنگ شتر
  6. زابل : بر درجه سوم گام تاکید دارد.
  7. بسته نگار
  8. مویه : که بر درجه پنجم گام تاکید می‌کند و حالتی مانند شور دارد .
  9. مخالف :که بر درجه ششم گام تاکید دارد و حالت آن با سه گاه فرق دارد و می‌توان از این گوشه برای مرکب خوانی به اصفهان نیز استفاده کرد .
  10. حاجی حسینی
  11. بسته نگار ۲
  12. مقلوب
  13. نغمهٔ مقلوب
  14. حزین
  15. مویه ۲
  16. رهاب
  17. مسیحی
  18. شاه خطایی
  19. تخت طاقدیس (تخت کاووس)
  20. رجز (ارجوزه)

گام[ویرایش]

با نمادگذاری عددی فواصل بر اساس ربع پرده در گام دستگاه سه‌گاه چنین هستند: 4,3,3,4,3,3,4