بقیةالله

بقیّة الله نزد شیعه از القاب محمد پسر حسن امام دوازدهم شیعیان دوازده‌امامی و به‌معنی باقی‌گذاشتهٔ خدا است. این اصطلاح در قرآن، ضمن توصیه‌های شعیب به قومش آمده است.

در مورد وجه استعمال این لقب شیعیان روایت می‌کنند که مردی از امام ششمشان (امام جعفر صادق علیه السّلام) پرسید که آیا هنگام سلام به مهدی (علیه السلام) باید وی را امیرالمؤمنین خطاب کرد؟ امام صادق علیه السّلام در پاسخ فرموده است که احدی جز علی (علیه السّلام) پسر ابوطالب نباید به این نام خوانده شود و هرکس بعد یا قبل از وی کس دیگری را به این نام خوانده‌است کافر بوده‌است. سپس در جواب پرسنده که چگونه باید سلام کرد گفته‌است: «بگوئید: السَّلامُ عَلَیْکَ یا بَقیَّةُ اللهُ «و سپس آیهٔ ۸۶ سورهٔ هود را خوانده‌است که «آنچه خدا برای شما باقی می‌گذارد (بقیةالله) بهتر است، اگر واقعاً به خدا ایمان دارید.»^*

تفسیر نام بقیة الله در قرآن در تفاسیر شیعه

آیه : بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ وَمَآ أَنَاْ عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ ترجمه : (مال و سرمايه‏ى حلالى كه) خداوند (براى شما) باقى گذارده (از مال و ثروتى كه در اثر كم فروشى بدست مى‏آوريد) برايتان بهتر است اگر ايمان داشته باشيد، و من نگهبان شما (بر حفظ ايمانتان و پذيرش اين راه) نيستم. تفسیر شیعه : «بقيّت اللَّه» در اين آيه به معناى درآمد و سودى است كه از يك سرمايه‏ى حلال و خداپسندانه براى انسان باقى مى‏ماند و صد در صد حلال است. امّا در روايات به هرچه كه به اراده‏ى خداوند براى بشريّت باقى مى‏ماند، «بقية اللَّه» گفته مى‏شود. از جمله به سربازان مؤمنى كه پيروزمندانه از جبهه‏ى جنگ برمى‏گردند، زيرا به اراده‏ى الهى باقى مانده‏اند. به امام عصر نيز «بقية اللَّه» مى‏گويند، چون به خواست خداوند براى هدايت مردم ذخيره و باقى نگهداشته شده است. در روايات مى‏خوانيم كه يكى از نام‏ها و اسامى امام دوازدهم شیعیان «بقية اللَّه» است و بر او به اين نام سلام مى‏كنند: «السلام عليك يا بقية اللَّه فى ارضه». شیعیان اعتقاد دارند که وقتى امام دوازدهم در مكّه ظهور کند، اين آيه را تلاوت كرده و مى‏گوید: من آن «بقيّة اللَّه» هستم. البتّه به ساير امامان شیعه نيز لقب «بقيةاللَّه» داده شده است.

پیام ها

۱ - رزق اندك ولى حلال و پاك، بهتر از درآمدهاى بسيار، امّا حرام است. «بقيّت‏اللّه خير»

۲ - دنيا، فانى و آخرت باقى است، لذا آخرت‏گرايى بهتر از دنياطلبى است. «بقيّت اللَّه خير لكم»

۳ - اگر كم فروشى نكنيم، مشتريان بيشتر و در نتيجه سود ما در آينده، زيادتر و گواراتر خواهد گرديد. «بقيّت اللَّه خير»

۴ - كسى كه حرام را بهتر از حلال بداند، در ايمان خود شك كند. «ان‏كنتم مؤمنين»

۵ - انسان‏ها در عقايد خود آزادند و حتّى انبيا هم بر آنان تحميلى ندارند. «و ما انا عليكم بحفيظ»

۶ - اگر به خاطر حرام‏خوارى، دارايى و زندگيتان تباه شد، من ضامن نيستم. «و ما انا عليكم بحفيظ»

منابع

• «نجم الثاقب»، باب دوّم، ص ۶۱.