قائم آل محمد
قائم (به عربی: القائم) در لغت به معنای برخاسته است. مسلمانان -همچون پیروان بسیاری ادیان قدیمی دیگر- معتقدند که در آخرالزمان فردی قیام (ظهور) میکند و تمام جهان را از عدل و داد پر میکند. مسلمانان این فرد موعود را مهدی، قائم آل محمد میدانند.
اهل سنت مهدی را شخصی از تبار پیامبر اسلام میدانند که در آخر زمان زاده میشود و قیام خواهدکرد.
شیعیان دوازده امامی، مهدی را شخصی معلوم از تبار پیامبر اسلام -امام دوازدهمشان- میدانند، که در سال ۲۵۵ هجری زاده شده است و به غیبت رفته ولیکن عمر بسیار طولانی دارد و همچنان زندهاست؛ ایشان معتقدند آن امام در آخرالزمان ظهور خواهدکرد. در روایات شیعیان این لقب رواج فراوانی دارد. نامهای دیگر او عبارتند از مهدی، حجّت، قائم آل محمد، خلف صالح، صاحبالزّمان، بقیةالله، ولی عصر، منتظَر، خاتم و دیگرها.
برخی از پژوهشگران روایاتی را که از پیامبر در معرفی مهدی با اسم و رسم مشخص از نوادگان حسین آمده است، جعلی و متاخر میدانند؛ زیرا که در زمان جعفر صادق امام ششم، شیعیان او را قائم دانستند؛ هرچند او گفت قائم منتظر نیست و قائم ظهور خواهد کرد. پس در آن زمان اندیشه این که قائم کیست و چه خصوصیاتی دارد٬ هنوز بین شیعیان نسج نگرفتهبودهاست.
[ویرایش] دلایل شیعه در وجه صدور لقب
- امام ششم شیعیان در حدیثی می فرمایند: او به دلیل قیام به حقش قائم نامیده شده است. [۱]
- در روایتی صقر بنِ دلف از محمد بن علی امام نهم شیعیان علت این نامگذاری را می پرسد و ایشان در پاسخ می فرمایند: «چون او بعد از فراموش شدن نامش و ارتداد اکثر کسانیکه به او اعتقاد دارند قیام می کند.» [۲]
- ابوحمزه ثمالی میگوید: «از ابوجعفر محمد بن علی (امام پنجم شیعیان) پرسیدم: «ای فرزند رسول خدا! آیا همه شما قائم و به پا دارنده حق نیستید؟» فرمود: «بلی.» عرض کردم: «چرا قائم را قائم نامیدهاند؟» فرمود: «هنگامی که جد من، حسین شهید شد، فرشتگان به درگاه خداوند ضجه و ناله نموده، نزد او شکایت کردند... پس خداوند عز و جل امامان از فرزندان حسین را به آنان نشان داد و فرشتگان از دیدن آنان خوشحال شدند. در آن هنگام، دیدند که یکی از ایشان ایستاده و نماز میخواند. پس خداوند فرمود: به وسیله این قائم [= ایستاده] از آنان[= قاتلان حسین] انتقام خواهم گرفت.»
امام هشتم شیعیان به هنگام ذکر این لقب امام دوازدهم از جای بر می خاسته و دست بر سر می نهاده و می فرمودند:«اللهم عجل فرجه و مخرجه وانصرنا به نصرا عزیزا.»[۴] از این رو شیعیان به تاسی از امام خویش به هنگام ذکر این لقب از جای برخاسته و ادای احترام می نمایند.
هر چند شیعیان موعود خود را به این لقب می خوانند، اما در کتاب در انتظار ققنوس نقل قولی از کتاب شاکمونی (از کتب مقدس هندوان) اینچنین آمده است:
| « | پادشاهی و دولت دنیا به فرزند سید خلایق دو جهان کشن بزرگوار تمام شود، او کسی باشد که بر کوه های شرق و غرب حکم براند و فرمان دهد ... دین خدا یک دین شود و دین خدا زنده گردد و نام او ایستاده (قائم) باشد.[۵] | » |
[ویرایش] منبعها
- ↑ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ ...سُمِّيَ الْقَائِمَ لِقِيَامِهِ بِالْحَقِّ. بحارالانوار، ج۵۱، ص۳۰، ح۷.
- ↑ ... لِمَ سُمِّيَ الْقَائِمَ قَالَ لِأَنَّهُ يَقُومُ بَعْدَ مَوْتِ ذِكْرِهِ وَ ارْتِدَادِ أَكْثَرِ الْقَائِلِينَ بِإِمَامَتِهِ...، محمد باقر مجلسی، بحارالاانوار ج۵۱، ص۳۰ و همچنین شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه ج۲، باب ۳۶ ح۳.
- ↑ عنِ الثُّمَالِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ الْبَاقِرَ ... فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَلَسْتُمْ كُلُّكُمْ قَائِمِينَ بِالْحَقِّ قَالَ بَلَى قُلْتُ فَلِمَ سُمِّيَ الْقَائِمُ قَائِماً قَالَ لَمَّا قُتِلَ جَدِّيَ الْحُسَيْنُ ع ضَجَّتِ الْمَلَائِكَةُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْبُكَاءِ وَ النَّحِيبِ ... ثُمَّ كَشَفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنِ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ ع لِلْمَلَائِكَةِ فَسُرَّتِ الْمَلَائِكَةُ بِذَلِكَ فَإِذَا أَحَدُهُمْ قَائِمٌ يُصَلِّي فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِكَ الْقَائِمِ أَنْتَقِمُ مِنْهُمْ. بحارالانوار، ج۳۷، ص ۲۹۴، ح۸
- ↑ محمد لک علی آبادی، عزیز آل یاسین، طاووس بهشت،۱۳۷۹، به نقل از کتاب منتهی الامال
- ↑ سیّد ثامر هاشم العمیدی، در انتظار ققنوس (کاوشی در قلمرو موعودشناسی و مهدی باوری)، مترجم:مهدی علیزاده، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،۱۳۸۷، ص۵۵ به نقل از کتاب بشارات عهدین اثر محمد صادقی
[ویرایش] منابع شیعی برای مطالعه بیشتر در این زمینه
- لطفالله صافی گلپایگانی. منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر. چاپ اول. قم: موسسه السیده المعصومه.
- غلامحسین تاجرینسب. فرجام شناسی حیات انسان (ریشه و پیشینه و اساس دینی مهدویت). تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، ۱۳۸۷.
- سیّد ثامر هاشم العمیدی. در انتظار ققنوس (کاوشی در قلمرو موعودشناسی و مهدی باوری). ترجمهٔ مهدی علیزاده. موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۷. نسخه PDF بخش اول: موعودشناسی، پایگاه تراث؛ متن کامل کتاب، مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن.
- مأخذشناسی «حضرت مهدی»، پایگاه حوزه.
- سید هاشم بحرانی. المحجة فیما نزل فی القائم الحجّة.
- محمدباقر مجلسی. مهدی موعود (بحار الانوار، جلد ۱۳). ترجمهٔ علی دوانی. دارالکتب الاسلامیه.
