کریشتوف کیشلوفسکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیDeutsch
Krzysztof Kieślowski
Krzysztof Kieślowski Portrait 1994.jpg
کریشتوف کیشلوفسکی
زاده ۲۷ ژوئن ۱۹۴۱
ورشو، لهستان
درگذشته ۱۳ مارس ۱۹۹۶
(۵۴ سال)
ورشو، لهستان
ملیت  لهستان
زمینه فعالیت کارگردان
فیلم‌نامه‌نویس
صفحه در وب‌گاه IMDb

کریشتوف کیشلوفسکی (لهستانی: Krzysztof Kieślowski؛ تلفظ لهستانی: [ˈkʂɨʂtɔf kʲɛɕˈlɔfskʲi] ( )؛ ۲۷ ژوئن ۱۹۴۱ – ۱۳ مارس ۱۹۹۶) یک کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اهل لهستان بود.

جوانی[ویرایش]

کیشلوفسکی در شهر ورشو به دنیا آمد. اما دوران کودکی‌اش در چند شهر کوچک لهستان گذشت. زیرا همراه با پدر مهندسش که مبتلا به سل بود، در پی بهبودی به شهرهای مختلفی می‌رفت. در شانزده سالگی در یک دوره آموزش آتش‌نشانی شرکت کرد؛ ولی پس از ۳ ماه آن را رها کرد. در سال ۱۹۵۷بدون آنکه هدف شغلی خاصی را مدنظر داشته باشد، وارد دانشکده فنی تئاتر ورشو شد. زیرا که یکی از اقوامش آنجا را اداره می‌کرد. سپس تصمیم گرفت کارگردان تئاتر شود اما چون مدرک لیسانس لازم برای تحصیل در دورهٔ کارگردانی را نداشت، تحصیل در سینما را به عنوان قدم میانی انتخاب کرد.

کیشلوفسکی علاقه‌مند به تحصیل در مدرسهٔ فیلم لودز بود جایی که دو کارگردان دیگر لهستانی، آندره وایدا و رومن پولانسکی را تربیت کرده بود. بعد از ترک کالج و کار خیاطی تئاتر، دو بار برای ورود به مدرسهٔ فیلم لودز درخواست فرستاد و رد شد. در این حین به منظور نرفتن به خدمت سربازی دانش‌جوی هنر شد. سپس یک رژیم غذایی سخت گرفت تا معافیت پزشکی بگیرد. پس از چند ماه تلاش برای سربازی نرفتن بالاخره برای بار سوم مدرسه لودز درخواست او را پذیرفت.

او در سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۸ در مدرسهٔ لودز مشغول به تحصیل بود. در دوره‌ای با درجهٔ نسبتاً بالایی از آزادی هنری. پس از آن کیشلوفسکی، علاقه‌اش را به تئاتر از دست داد و تصمیم گرفت فیلم مستند بسازد.

مستندها[ویرایش]

مستندهای کیشلوفسکی در این دوره بیشتر به زندگی روزمره شهروندان، کارگران و سربازان می‌پرداخت. اگرچه او آشکارا فیلم‌ساز سیاسی نبود، اما زود متوجه شد که تلاش برای ارائه تصویری دقیق از زندگی مردم لهستان، او را با حکومت درخواهد انداخت. فیلم تلویزیونی‌اش «کارگران ۷۱» که تصویرگر کارگرانی بود که دربارهٔ دلایل اعتصابات سال ۱۹۷۰ بحث می‌کردند، با سانسور فراوان به نمایش درآمد.

پس از کارگران ۷۱، او در فیلم «شرح زندگی» نگاهش را مستقیماً معطوف به مقامات حکومتی کرد. فیلم شرح زندگی، ترکیبی بود از نمایش مستند گردهمایی دفتر مرکزی حزب کمونیست و داستانی خیالی دربارهٔ مردی که مقامات او را بازجویی می‌کنند. اگرچه کیشلوفسکی معتقد بود فیلم پیامی ضد اقتدارگرایی دارد، اما همکارانش او را به همکاری با حکومت در طول تولید فیلم متهم کردند.

او بعدها گفت که به دو دلیل مستند را کنار گذاشته‌است: سانسور کارگران ۷۱ که باعث تردید او در چگونگی بیان حقیقت در یک رژیم اقتدارگرا شد، و حادثه‌ای هنگام ساختن ایستگاه (۱۹۸۱)، که باعث شد قسمت‌هایی از فیلم به عنوان مدرک در یک پروندهٔ جنایی استفاده شود. فیلمِ داستانی به او آزادی هنری می‌داد و می‌توانست زندگی روزمره را صادقانه‌تر به تصویر بکشد.

فیلمسازی در لهستان[ویرایش]

اولین فیلم غیر مستند کیشلوفسکی «کارکنان» (۱۹۷۵) بود. فیلمی که برای تلویزیون ساخته شده بود و اولین جایزه را برای او از جشنواره مانهایم به ارمغان آورد. این فیلم و فیلم بعدی‌اش «زخم» هر دو دربارهٔ واقعیت‌های اجتماعی بودند. کارکنان با الهام از تجربیات اولیه‌اش در دانشکده فنی تئاتر، دربارهٔ مهندسانی بود که روی ساخت یک صحنه نمایش کار می‌کردند و زخم، تغییر و تحولات در یک شهر کوچک را پس از اجرای یک طرح صنعتی بدون برنامه‌ریزی درست نشان می‌داد. این فیلم‌ها با شیوه‌ای مستندگونه و با بازیگران غیرحرفه‌ای بسیار ساخته شدند و هم‌چون فیلم‌های قبلی‌اش با بیانی غیرصریح، تصویرگر زندگی روزمره زیر سلطهٔ یک سیستم رو به اضمحلال بود.

«شیفته دوربین» (camera buff) ساختهٔ ۱۹۷۹ (برنده جایزه اصلی از جشنواره جهانی مسکو) و «شانس کور» (Blind Chance) ساختهٔ ۱۹۸۱ فیلم‌هایی در همان خط فکری بودند. با این تفاوت که این‌بار بیشتر تمرکز این دو فیلم، به جای یک جامعه، بر انتخاب‌های اخلاقی یک شخصیت انسانی بود. در همین دوران کیشلوفسکی همراه با چند کارگردان دیگر لهستانی از جمله آندره وایدا به عنوان اعضای جنبش رهایی مطرح شدند. جنبشی که به دغدغه‌های اخلاقی در سینما معقتد بود. ارتباط او با این کارگردانان توجه دولت لهستان را برانگیخت و باعث سانسور و فیلمبرداری یا تدوین مجدد فیلم‌های او در این دوران شد. فیلم شانس کور تا شش سال پس از ساخت، امکان نمایش داخلی پیدا نکرد.

«پایانی نیست» (No End) ساختهٔ ۱۹۸۴ شاید اولین فیلم صریح سیاسی او باشد. این فیلم نمایشگر دادگاه‌های سیاسی در لهستان در زمان حکومت نظامی، از دید روح یک وکیل و همسر بیوه‌اش است. هم دولت و هم مخالفان از فیلم به شدت انتقاد کردند. این فیلم آغازگر دوران همکاری نزدیک او با دو نفر بود، یکی کریستف پیسیویچ (فیلنامه‌نویس) و دیگری زبیگنف پرایزنر (آهنگساز). پیسویچ یک وکیل دادگستری بود. کیشلوفسکی در جریان تحقیقات دربارهٔ دادگاه‌های سیاسی زمان حکومت نظامی، برای ساختن فیلم مستند درهمین باره با او آشنا شده بود. او فیلمنامه‌نویس اصلی آثار بعدی کیشلوفسکی شد. پرایزنر نیز آهنگ‌ساز اغلب آثار بعدی کیشلوفسکی شد. موسیقی پرایزنر برای فیلم پایانی نیست و بیشتر مجموعه فیلم‌های کیشلوفسکی امتیاز محسوب می‌شد. این موسیقی نقش برجسته‌ای در فیلم‌های کیشلوفسکی داشت.

ده‌فرمان (۱۹۸۸) مجموعه‌ایست از ده فیلم کوتاه که در مجتمع آپارتمانی در ورشو فیلمبرداری شده‌است. هر یک بر اساس یکی از فرمان‌های «ده‌فرمان» حضرت موسی، برای تلویزیون لهستان و با سرمایه‌گذاری آلمان غربی ساخته شد. این مجموعه در حال حاضر یکی از بهترین مجموعه فیلم‌های تحسین شده توسط منتقدان در همه دوران‌ها است. کیشلوفسکی و کریستف پیسیویچ فیلمنامه‌نویسان مجموعه بودند و قرار بود ده کارگردان مختلف این ده قسمت را بسازند. اما کیشلوفسکی متوجه شد که نمی‌تواند از کنترل کردن این پروژه دست بکشد و آن را به دیگران بسپارد. سرانجام تمام قسمت‌ها را او کارگردانی کرد و تنها مدیران فیلمبرداری متفاوت بودند. اپیزود پنجم و ششم به صورت جداگانه و با مدت زمان بیشتر با نام‌های «فیلمی کوتاه دربارهٔ کشتن» و «فیلمی کوتاه دربارهٔ عشق» ساخته شدند. او قصد داشت اپیزود نهم را هم به صورت مستقل و با نام «فیلمی کوتاه دربارهٔ حسادت» بسازد اما خستگی مانع از آن شد که او در کمتر از یک سال ۱۳ فیلم بسازد.

فیلم‌سازی در خارج از لهستان[ویرایش]

چهار فیلم آخر کیشلوفسکی تهیه‌کنندگان خارجی داشت. بیشتر با سرمایه‌گذاری فرانسه و به‌ویژه با تهیه‌کنندگی مارین کارمیتز. این فیلم‌ها متکی بر اخلاق و امور ماورایی بودند. مشابه مسیر داستانی ده‌فرمان و شانس کور اما در سطح انتزاعی بیشتر، بازیگران کمتر، داستان‌های فرعی بیشتر و توجه کمتر به اجتماع. «لهستان» در این فیلم‌ها اغلب از دید یک اروپایی غیر لهستانی به نمایش درمی‌آمد. هر چهار فیلم با کمی اختلاف با موفقیت تجاری روبرو شدند.

اولین آن‌ها زندگی دوگانه ورونیک (۱۹۹۰) با بازی ایرن ژاکوب بود. موفقیت تجاری این فیلم به او اجازه داد تا سرمایه لازم برای ساخت آرزوی خودش (ساخت سه‌گانهٔ سه‌رنگ) را فراهم سازد. آثاری بسیار تحسین شده پس از ده‌فرمان. این سه فیلم جوایز جهانی بسیاری را برای او به ارمغان آوردند. از جمله شیر طلایی بهترین فیلم و شیر نقره‌ای بهترین کارگردان از جشنواره ونیز و خرس طلایی بهترین کارگردان از جشنواره برلین همراه با سه بار نامزدی اسکار بهترین فیلم خارجی. سه‌گانه‌ای که دستاوردی مهم در سینمای مدرن به حساب می‌آیند.

درگذشت[ویرایش]

سنگ قبر کیشلوفسکی

کیشلوفسکی در ۵۴ سالگی در ۱۳ مارس ۱۹۹۶ در حین عمل باز قلب، از حمله قلبی درگذشت و در قبرستان پوازکی در ورشو به خاک سپرده شد. قبر او در قطعه مخصوص شماره ۲۳ قرار دارد و مجسمه‌ای از هر دو دست او که همان شکل معروف کادر دوربین فیلمبرداری را تشکیل می‌دهند بر روی آن قرار دارد. مجسمه‌ای کوچک از جنس سنگی سیاه رنگ بر پایه‌ای با ارتفاع یک متر. روی سنگ قبر هم نام سال تولد و درگذشت نوشته شده‌است. از او و همسرش ماریا، دخترش مارتا به یادگار مانده‌است.

او پس از گذشت سال‌ها از درگذشتش همچنان یک از کارگردانان مهم و تأثیرگذار اروپایی است که آثارش در جهان تدریس می‌شوند. در سال ۱۹۹۳ کتاب «کیشلوفسکی از زبان کیشلوفسکی» که توصیفی از زندگی و آثار او بر پایه گفتگوهایش با دانیوش استوک است، به چاپ رسید. همچنین فیلمی بر اساس زندگی او با نام «کریشتوف کیشلوفسکی: من آدم متوسطی هستم» (۱۹۹۵) به کارگردانی کریشتوف ویرزبیکی ساخته شده‌است.

اگرچه او می‌گفت که پس از ساخته شدن سه رنگ می‌خواهد بازنشسته شود، ولی روی سه‌گانه‌ای جدید با فیلمنامه‌ای از پیسویچ دربارهٔ بهشت، دوزخ، برزخ برپایه کمدی الهی اثر «دانته» کار می‌کرد. فیلم‌نامه همانند «ده فرمان» برای کارگردانی شخص دیگری نوشته شده بود اما با مرگ نابهنگام او مشخص نشد چه زمانی او این بازنشستگی خودخواسته را پایان خواهد داد و خودش این سه‌گانه را کارگردانی خواهد کرد. تنها فیلم‌نامه کامل این سه‌گانه «بهشت» بود که تام تایکور آن را در سال ۲۰۰۲ ساخت و در جشنواره جهانی تورنتو به نمایش درآمد. از دو فیلم دیگر در زمان درگذشت او فقط ۳۰ صفحه پیش‌نویس باقی‌مانده بود. پیسویچ آن‌ها را کامل کرد و در سال ۲۰۰۵ کارگردان بوسنیایی دانیس تانوویچ «جهنم» را با بازی «امانوئل برت» کارگردانی کرد.

کارگردان و بازیگر لهستانی «جرزی اشتور» که در چند فیلم او بازی کرده بود و فیلمنامه‌نویس اصلی Camera Buff نیز بود اقتباس خودش را از فیلم‌نامه فیلم نشده «حیوان بزرگ» در سال ۲۰۰۰ به فیلم درآورد.

کتاب «زندگی‌ام همه‌چیز من است»، سلسله گفتگوهای کیشلوفسکی با رسانه‌های لهستانی و غیرلهستانی است که «آنا مارچینوفسکا» که سال‌ها در ایران زندگی کرده، آن را برای آشنایی بیشتر ایرانیان با شخصیت فیلم‌ساز لهستانی، گردآوری و ترجمه کرد.[۱]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

نام فیلم سال توضیحات
از شهر اودز ۱۹۶۹ فیلم مستند
من سرباز بودم ۱۹۷۰ فیلم مستند
کارگران ۷۱: در نبود ما، چیزی درباره ما نیست ۱۹۷۱ فیلم مستند
راهروی زیرزمینی ۱۹۷۳ تلویزیونی
عشق اول ۱۹۷۴ فیلم مستند
سوابق کاری (فیلم) ۱۹۷۵ فیلم مستند
بیمارستان ۱۹۷۶ فیلم مستند
کارکنان ۱۹۷۶ تلویزیونی (TV)
زخم ۱۹۷۶
نمی‌دانم ۱۹۷۷ فیلم مستند
از دیدگاه کارگر شب‌کار هتل ۱۹۷۸ فیلم مستند
شیفته دوربین ۱۹۷۹
تاکینگ هدز ۱۹۸۰ فیلم مستند
ایستگاه ۱۹۸۰ فیلم مستند
صلح ۱۹۸۰ تلویزیونی (TV)
شانس کور ۱۹۸۱
روز کوتاه کاری ۱۹۸۱ تلویزیونی (TV)
پایانی نیست ۱۹۸۵
فیلمی کوتاه درباره کشتن ۱۹۸۸
فیلمی کوتاه درباره عشق ۱۹۸۸
ده فرمان (سریال تلویزیونی) ۱۹۸۹ تلویزیونی
زندگی دوگانه ورونیک ۱۹۹۱
سه‌رنگ: آبی ۱۹۹۳
سه‌رنگ: سفید ۱۹۹۴
سه‌رنگ: قرمز ۱۹۹۴

جوایز و افتخارات[ویرایش]

  • کاندیدای دریافت بفتای بهترین کارگردانی برای فیلم سه‌رنگ: قرمز در سال ۱۹۹۴

منابع[ویرایش]

  1. «میزبانی کتابفروشی‌ها از کیشلوفسکی در «زندگی‌ام همه چیز من است»». ایبنا. ۱۳۹۵. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک)
  • Amiel, Vincent. (1995). Kieslowski. Paris: Editions Payot and Rivages. ISBN 2-86930-992-9
  • Andrew, Geoff. (1998). The Three Colours trilogy. London: BFI Publishing. ISBN 0-85170-569-3
  • Attolini, Vito. (1998). Krzysztof Kieslowski. Taranto: Barbieri. ISBN 88-86187-34-3
  • Bleeckere, Sylvian de. (1994). Levenswaarden en levensverhalen: een studie van de decaloog van Kieslowski. Leuven: Acco. ISBN 90-334-2852-0
  • Campan, Veronique. (1993). Dix breves histoires d'image: le Decalogue de Krzysztof Kieslowski. Paris: Presses de la Sorbonne nouvelle. ISBN 2-87854-041-7
  • Coates, Paul. (1999). Lucid Dreams: The Films of Krzysztof Kieslowski. Wiltshire: Flicks Books. ISBN 0-948911-63-8
  • Dalla Rosa, Richard. (2003). La fascination des doubles: selon La double vie de Veronique de Krzysztof Kieslowski. Sarreguemines: Edition Pierron. ISBN 2-7085-0307-3
  • Dzieko'nska, El'zbieta. (2002). The best of all worlds: public, personal and inner realms in the films of Krzysztof Kieślowski. London: University of London (PhD Thesis).
  • Enser, Martha. (1995). Krzysztof Kieslowski: das Gesamtwerk. Wien: Universtat Diplomarbeit.
  • Erbstein, Monika. Untersuchungen zur Filmsprache im Werk von Kryzstof Kieslowski. Alfeld: Coppi Verlag. ISBN 3-930258-57-9
  • Esteve, Michel, ed. (1994). Krzysztof Kieslowski. Paris: Lettres Modernes. ISBN 2-256-90934-4
  • Franca, Andrea. (1996). Cinema em azul, branco e vermelo: a trilogia de Kieslowski. Rio de Janeiro: Sette Letras. ISBN 85-85625-51-1
  • Fritz, Heiko. (2004). Was von der DDR bleibt oder die produzierte Geschichte mit einem Blick auf das filmwerk von Krzysztof Kieslowski. Oldenberg: Igel Verlag. ISBN 3-89621-178-1
  • Furdal, Malgorzata, ed. (2001). Remembering Krzysztof: il cinema di Kieslowski. Udine: Centro espressioni cinematografiche; Pordenone: Cinemazero.
  • Furdal, Malgorzata, Turigliatto, Roberto, eds. (1989). Kieslowski. Torino: Museo nazionale del cinema.
  • Garbowski, Christopher. (1996). Krzysztof Kieslowski's Decalogue series: the problem of the protagonists and their self-transcendence. Boulder: East European Monographs. ISBN 0-88033-349-9
  • Haltof, Marek. (2004). The cinema of Krzysztof Kieslowski: variations on destiny and chance. London: Wallflower Press. ISBN 1-903364-92-2 (hbk) ISBN 1-903364-91-4 (pbk)
  • Insdorf, A. (۲۰۰۲). Double lives, second chances: the cinema of Krzysztof Kieslowski. New York: Hyperion Miramax Books. ISBN 0-7868-8474-6
  • Jazdon, Mikolaj. (2002). Dokumenty Kieślowskiego. Pozna'n: Wydawnictwo Pozna'nskie. ISBN 83-7177-022-7
  • Kickasola, Joe. (2004). The films of Krzysztof Kieslowski. London: Continuum. ISBN 0-8264-1558-X (hbk) ISBN 0-8264-1559-8 (pbk)
  • Kieślowski, Krzysztof. (1998). Przypadek i inne teksty. Kraków: Znak. ISBN 83-7006-702-6
  • Kieślowski, Krzysztof. Piesiewicz, Krzystof. (1999). Raj, czyś'ciec, pieklo: [three novels in one case]. Warsaw: Skorpion. ISBN 83-86466-30-8 (vol 1) ISBN 83-86466-31-6 (vol 2) ISBN 83-86466-32-4 (vol 3)
  • Kieślowski, Krzystof. Piesiewicz, Krzystof. (1991). The decalogue: the ten commandments [screenplays]. London: Faber and Faber. ISBN 0-571-14498-5
  • Kieślowski, Krzystof. Piesiewicz, Krzystof. (1998). Three colours trilogy [screenplays]. London: Faber and Faber. ISBN 0-571-17892-8
  • Lagorio, Gina. (1992). Il decalogo di Kieślowski: ricreazione narritiva. Casale Monferrato: Piemme. ISBN 88-384-1634-6
  • Lesch, Walter. Loretan, Matthias, et al. (1993). Das Gewicht der Gebote und die Moglichkeiten der Kunst: Krzysztof Kieślowskis Dekalog Filme als ethische Modelle. Freiburg, Schweiz: Universitatsverlag; Freiburg: Herder. ISBN 3-7278-0910-8 (Univerlag) ISBN 3-451-23275-8 (Herder)
  • Lubelski, Tadeusz, ed. (1997). Kino Krzysztofa Kieślowskiego. Kraków: Universitas. ISBN 83-7052-926-7
  • Murri, Serafino. (1996). Krzysztof Kieślowski. Milan: Il Castoro. ISBN 88-8033-061-6
  • Rimini, Stefania. (2000). L'etica dello sguardo: introduzione al cinema di Krzysztof Kieślowski. Napoli: Liguori. ISBN 88-207-2996-2
  • Ripa di Meana, Gabriella. (1998). La morale dell'altro: scritti sull'inconscio dal Decalogo di Kieślowski. Firenze: Liberal libri. ISBN 88-8270-009-7
  • Rodriguez Chico, Julio. (2004). Azul, Blanco, Rojo: Kieślowski en busca de la libertad y el amor. Madrid: Ediciones Internacionales Universitarias. ISBN 84-8469-111-X
  • Simonigh, Chiara. (2000). La danza dei miseri destini: il Decalogo di Krzyzstof Kieślowski. Torino: Testo and immagine. ISBN 88-86498-90-X
  • Spadaro, Antonio. (1999). Lo sguardo presente: una lettura teologica di "Breve film sull'amore" di K. Kieślowski. Rimini: Guaraldi. ISBN 88-8049-166-0
  • Stok, Danusia, ed. (1993). Kieślowski on Kieślowski. London: Faber and Faber. ISBN 0-571-17328-4
  • Termine, Laborio. (2002). Immagine e rappresentazione. Torino: Testo and immagine. ISBN 88-8382-081-9
  • Wach, Margarete. (2000). Krzysztof Kieślowski: kino der moralischen Unruhe. Köln: KIM; Marburg: Schuren. ISBN 3-934311-06-7 (KIM) ISBN 3-89472-360-2 (Schuren)
  • Wilson, Emma. (2000). Memory and survival: the French cinema of Krzysztof Kieślowski. Oxford: Legenda. ISBN 1-900755-27-0
  • Wizner, Dariusz. (2002). Stile cinematografico di Krzysztof Kieślowski. Roma: Universita Pontificia Salesiana. Thesis.
  • Wollermann, Tobias. (2002). Zur musik in der Drei Farben: triologie von Krzysztof Kieślowski. Osnabrück: Epos Musik. ISBN 3-923486-38-3
  • Zawiśliński, Stanislaw, ed. (1996). Kieślowski: album pod redakcja Stanislawa Zawiślińskiego; teksty [by] Krzysztof Kieślowski...[et al]. Warsaw: Skorpion. ISBN 83-86466-11-1
  • Zizek, Slavoj. (2001). The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-Theory. London: BFI Publishing. ISBN 0-85170-755-6 (hbk) ISBN 0-85170-754-8 (pbk)
  • WWW.IMDB.COM

پیوند به بیرون[ویرایش]

Krzysztof Kieślowski (1994)

Audio-Datei / Hörbeispiel Krzysztof Kieślowski?/i (* 27. Juni 1941 in Warschau; † 13. März 1996 ebenda) war ein polnischer Filmregisseur und Drehbuchautor, international bekannt für seine Filmzyklen Dekalog und Drei Farben.

Leben[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Kieślowski wurde in Warschau geboren, wuchs aber in verschiedenen Kleinstädten auf. Die Umzüge waren dadurch bedingt, dass sein an Tuberkulose erkrankter Vater, ein einfacher Mechaniker, ständig nach einer besseren Behandlung suchte. Im Alter von 16 Jahren besuchte Kieślowski eine Schule, die Feuerwehrmänner ausbildete, aber er verließ sie bereits nach drei Monaten wieder. Ohne jegliches Karriereziel begann er 1957 ein Studium an der Warschauer Hochschule für Theaterwissenschaften, mit dessen Direktor er verwandt war. Er beschloss, Theaterregisseur zu werden, und weil es keine spezielle Ausbildung für Regisseure gab, studierte er zunächst Film.

Nachdem er die Hochschule verlassen und einige Zeit als Kostümschneider fürs Theater gearbeitet hatte, versuchte Kieślowski, sich an der Staatlichen Hochschule für Film, Fernsehen und Theater in Łódź anzumelden, jener Hochschule, die auch schon Talente wie Roman Polański, Krzysztof Zanussi oder Andrzej Wajda hervorgebracht hatte. Er wurde jedoch zweimal abgelehnt. Um seine Wehrpflicht zu umgehen, begann er kurzfristig ein Kunststudium in Warschau und verschrieb sich außerdem einer drastischen Diät, in der Hoffnung, er würde aus Fitnessgründen von der Armee abgelehnt werden. Nachdem er die Einberufung so einige Monate erfolgreich umgangen hatte, wurde er im dritten Versuch endlich an der Hochschule in Łódź aufgenommen.

Er besuchte die Hochschule von 1964 bis 1968, als die Regierung ein hohes Maß an künstlerischer Freiheit zuließ. Kieślowski verlor schnell das Interesse am Theater und entschied sich, stattdessen Dokumentationen zu drehen. Außerdem heiratete er im Abschlussjahr die Liebe seines Lebens, Maria Cautillo. Am 8. Januar 1972 wurde ihre gemeinsame Tochter Marta geboren.

Dokumentarfilme[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Kieślowskis erste Dokumentarfilme zeigten das tägliche Leben einfacher Arbeiter, Bürger oder Soldaten. Obwohl er kein politischer Filmemacher war, stellte sich schnell heraus, dass der Versuch, das Leben der Polen darzustellen, unweigerlich zu Konflikten mit der Regierung führen würde. Sein Fernsehfilm Workers ’71, der Arbeiter zeigt, welche über die Massenstreiks im Jahr 1970 diskutieren, wurde nur in einer stark zensierten Form ausgestrahlt.

Nach Workers ’71 setzte er sein Augenmerk auf die Regierenden selbst: In dem Film Curriculum Vitae kombiniert er eine Dokumentation über ein Treffen im Politbüro mit einer fiktiven Geschichte über einen Mann, der unter politischer Beobachtung steht. Obwohl Kieślowski davon überzeugt war, dass sein Film eine antiautoritäre Aussage hatte, wurde er von seinen Kollegen heftig kritisiert – er soll mit der Regierung zusammengearbeitet haben.

Kieślowski sagte später, er habe die Dokumentationen aus zwei Gründen aufgegeben: Erstens wegen der Zensur von Workers ’71, die ihn daran zweifeln ließ, ob man die Wahrheit in einem autoritären Regime wirklich darstellen könne, und außerdem wegen eines Vorfalls beim Dreh von Der Bahnhof (1980), bei dem ein paar Aufnahmen beinahe als Beweismaterial für einen Kriminalfall Verwendung gefunden hätten. Er habe erkannt, dass die Fiktion nicht nur mehr künstlerische Freiheit zulasse, sondern das tägliche Leben auch wirklichkeitsnäher darstellen könne.

Polnische Filme[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Sein erster nichtdokumentarischer Film war Das Personal (1975), der fürs Fernsehen gedreht wurde und ihm seinen ersten Filmpreis auf dem Mannheimer Filmfestival einbrachte. Das Personal und auch sein nächster Streifen Die Narbe waren deutlich von sozialem Realismus geprägt und bestachen durch ein ziemlich großes Aufgebot an Schauspielern. Das Personal zeigt die Geschichte einiger Techniker, die an einer Bühnenproduktion arbeiten, und beruht auf Erfahrungen aus seiner Studienzeit. Die Narbe handelt von dem Umbruch einer Kleinstadt aufgrund eines eher mäßig geplanten Industrieprojekts. Beide Filme wurden im dokumentarischen Stil gedreht, fast ausschließlich mit semiprofessionellen Schauspielern. Die Filme porträtieren, wie schon seine früheren Werke, das alltägliche Leben in einem fehlerhaften Regierungssystem – nur hat er diesmal die Interviews und Kommentare weggelassen.

Der Filmamateur (1979), der den ersten Preis beim Moskauer Internationalen Filmfestival gewann, und Der Zufall möglicherweise (1981) verfolgen in etwa dieselbe Linie, wobei sie sich mehr auf die Ansichten eines Charakters statt einer ganzen Gemeinschaft konzentrieren. In dieser Zeit war Kieślowski Teil einer losen Vereinigung polnischer Regisseure, darunter Janusz Kijowski, Andrzej Wajda, und Agnieszka Holland. Die Vereinigung nannte sich Cinema of Moral Anxiety. Seine Verbindung zu diesen Regisseuren (insbesondere Holland) führten immer wieder zu Streitigkeiten mit der polnischen Regierung. So gut wie alle seine Filme wurden zensiert, verschnitten oder überhaupt nicht der Öffentlichkeit zugänglich gemacht, wie auch Der Zufall möglicherweise, der erst sechs Jahre nach Fertigstellung gezeigt wurde.

Ohne Ende (1984) war wahrscheinlich sein politischster Film. Er zeigte politische Prozesse in Polen in der Zeit des Kriegsrechts zwischen 1981 und 1983, und zwar aus der eher untypischen Perspektive eines Geistes und seiner Witwe. Der Film wurde sowohl von der Regierung als auch von deren Kritikern verurteilt. Während der Dreharbeiten machte Kieślowski die Bekanntschaft zweier zukünftiger Begleiter, des Drehbuchautors Krzysztof Piesiewicz und des Komponisten Zbigniew Preisner. Piesiewicz war damals Anwalt für Kriegsrecht, zu welchem Thema Kieślowski recherchierte. Piesiewicz assistierte Kieślowski bei der Drehbucharbeit sämtlicher nachfolgenden Filme. Die Filmmusik spielte schon immer einen immens wichtigen Part in den Filmen Kieślowskis und die meisten Stücke Preisners werden in Verbindung mit diesen Filmen genannt. Oftmals werden die Musikstücke im Film selbst als Arbeit eines fiktiven niederländischen Komponisten namens Van den Budenmayer vorgestellt.

Zwischen 1988 und 1989 veröffentlichte Kieślowski die Filmreihe Dekalog. Zehn Kurzfilme, die alle in einem Warschauer Hochhaus spielen, basierend auf den zehn Geboten, mit finanzieller Unterstützung aus Westdeutschland für das polnische Fernsehen produziert. Mittlerweile ist sie eine der meistgefeierten Filmserien aller Zeiten. Dekalog wurde von Kieślowski und Piesiewicz geschrieben und die zehn jeweils einstündigen Episoden sollten ursprünglich alle von verschiedenen Regisseuren gedreht werden, jedoch war es Kieślowski nicht möglich, die Kontrolle über das Projekt abzugeben, und so hatte wenigstens jede Episode einen anderen Kameramann. Die fünfte und sechste Episode wurden außerdem als längere Version gedreht und international unter dem Namen Ein kurzer Film über das Töten und Ein kurzer Film über die Liebe veröffentlicht. Kieślowski wollte auch eine verlängerte Version der neunten Episode Ein kurzer Film über die Eifersucht drehen, aber Erschöpfung hielt ihn letztendlich davon ab. Es wäre sein 13. Film binnen eines Jahres gewesen.

Casting[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Kieślowski engagierte oft dieselben Schauspieler für die Hauptrollen seiner Filme:

Ausländische Produktionen[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Kieślowskis letzte vier Filme waren ausländische Produktionen, insbesondere mit Geld aus Frankreich produziert. Diese handeln von moralischen Werten, wie den Idealen der Französischen Revolution, oder existenziellen Fragen, wie schon zuvor Dekalog und Der Zufall möglicherweise, aber auf eine etwas abstraktere Art und Weise, mit weniger Schauspielern, tiefgründigeren Geschichten und geringerem Fokus auf die Gesellschaft. Kieślowskis Heimatland Polen tauchte im Folgenden meist nur noch aus dem Blickwinkel anderer Europäer auf. Diese vier Filme zählen mit Abstand zu seinen finanziell erfolgreichsten Produktionen.

Der erste war La double vie de Véronique (Die zwei Leben der Veronika, 1990) mit Irène Jacob in der Hauptrolle. Der große kommerzielle Erfolg ermöglichte Kieślowski wesentlich höhere Budgets für seine letzten Filme, die Trilogie Drei Farben (Blau, Weiß, Rot) mit Marin Karmitz als Produzenten – die drei Farben sollen die drei Werte der französischen Nationalflagge symbolisieren. Drei Farben war nicht nur sein künstlerisch ambitioniertestes Werk (neben Dekalog), sondern auch sein kommerziell erfolgreichstes. Mit den drei Filmen gewann er eine Reihe internationaler Preise, zum Beispiel den Goldenen Löwen auf dem Filmfestival in Venedig für den besten Film (Drei Farben: Blau) und den Silbernen Bären für die beste Regie (Drei Farben: Weiß) auf der Berlinale, außerdem drei Nominierungen für die Academy Awards. Die Trilogie wird allgemein als herausragende Leistung im zeitgenössischen Kino angesehen.

Tod und Nachlass[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Kieślowskis Grab

Krzysztof Kieślowski starb im Alter von 54 Jahren am 13. März 1996 an einem Herzinfarkt während einer Herzoperation. Er wurde auf dem Powązki-Friedhof in Warschau begraben. Auf dem Grabstein steht eine Skulptur, deren Hände den klassischen Vierecksblick durch die Kamera imitieren. Die kleine Skulptur besteht aus schwarzem Marmor und ist etwa einen Meter hoch. Die Gussplatte mit Kieślowskis Namen und Daten liegt davor.

Auch Jahre nach seinem Tod ist er als einer der einflussreichsten europäischen Regisseure in Erinnerung geblieben, und seine Werke werden ständig Filmklassen an Universitäten in der ganzen Welt gezeigt. Das 1993 erschienene Buch Kieślowski über Kieślowski beschreibt sein Leben in eigenen Worten und basiert auf Interviews von Danusia Stok. Er ist außerdem Thema der Biografie Krzysztof Kieślowski: I'm So-So (1995) von Krzysztof Wierzbicki.

Nach Kieślowskis Tod schrieb Harvey Weinstein, damaliger Chef von Miramax Films (Vertrieb der letzten vier Kieślowski-Filme in den USA), eine Lobesrede im Premiere-Magazin. Darin hieß es, dass Quentin Tarantino den Film Die zwei Leben der Veronika auf dem Cannes-Film-Festival gesehen habe und nicht nur von dem Film selbst begeistert gewesen sei, sondern sich auch in die Hauptdarstellerin Irène Jacob verliebt habe. Anscheinend schrieb er für sie die Rolle von Butch Coolidges (dargestellt von Bruce Willis) Frau in Pulp Fiction, aber unglücklicherweise war sie wegen der Dreharbeiten für Drei Farben: Rot verhindert. Laut Weinstein sagte Tarantino außerdem, Rot würde die Goldene Palme gewinnen – gewonnen hat aber Tarantinos Pulp Fiction.

Obwohl es geheißen hatte, Kieślowski werde nach Drei Farben in Rente gehen, war er zu der Zeit dabei, Drehbücher für eine neue Trilogie zu schreiben, wiederum assistiert von Piesiewicz. Sie sollte Himmel, Hölle und Fegefeuer heißen und war inspiriert von Dantes Göttliche Komödie. Wie schon bei Dekalog geplant, sollten die Drehbücher von unterschiedlichen Regisseuren gedreht werden, aber nach Kieślowskis frühzeitigem Ableben blieb offen, ob er die Filme nicht doch selber gemacht hätte. Das einzige fertige Drehbuch Heaven wurde von Tom Tykwer realisiert und 2002 auf dem Toronto International Film Festival veröffentlicht. Aus den anderen beiden Skripten – damals nur 30-seitige Fragmente – hat Piesiewicz inzwischen Drehbücher gefertigt. Wie in der Hölle vom bosnischen Regisseur Danis Tanović wurde 2005 mit Emmanuelle Béart veröffentlicht, 2007 folgte Hope (Regie: Stanisław Mucha).

Der polnische Schauspieler und Regisseur Jerzy Stuhr, der in diversen Kieślowski-Filmen mitwirkte und unter anderem am Script für Der Filmamateur mitschrieb, verwirklichte im Jahr 2000 ein weiteres Kieślowski-Werk unter dem Titel Das große Tier (Duże zwierzę).

Kubrick über Kieślowski[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Stanley Kubrick schrieb das Vorwort zu Kieślowski & Piesiewicz, Dekalog: Die Zehn Gebote, London: Faber & Faber, 1991. Er sagt darin:

„Ich bin immer abgeneigt einen bestimmten Punkt aus dem Werk eines großes Filmemachers herauszupicken, weil man immer Gefahr läuft, das Ganze zu vereinfachen oder gar zu dezimieren. Aber in diesem Buch hier von Krzysztof Kieślowski und seinem Co-Autor, Krzysztof Piesiewicz, darf nicht unangemerkt bleiben, dass die beiden nicht nur das seltene Talent haben, ihre Ideen zu erzählen, sondern auch das, sie zu dramatisieren. Beim Durchlaufen der Etappen in ihren Filmen schaffen sie es, das Publikum so zu fesseln, dass dieses wirklich erforscht, was in dem Film los ist, statt sich einfach unterhalten zu lassen. Sie machen dies mit einer so wunderbaren Technik, dass man nie weiß, was genau passiert, und erst später merkt, wie sehr sie das eigene Innere berührt haben.“

Stanley Kubrick: Januar 1991[1]

Filmografie[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Dokumentationen und Kurzfilme[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • 1966: Urząd
  • 1968: Zdjęcie
  • 1968: Z miasta Łodzi
  • 1970: Byłem żołnierzem
  • 1970: Fabryka
  • 1971: Robotnicy '71: Nic o nas bez nas
  • 1971: Przed rajdem
  • 1972: Między Wrocławiem a Zieloną Górą
  • 1972: Podstawy BHP w kopalni miedzi
  • 1973: Murarz
  • 1974: Prześwietlenie
  • 1974: Pierwsza miłość
  • 1975: Życiorys
  • 1976: Szpital
  • 1976: Klaps
  • 1977: Nie wiem
  • 1977: Z punktu widzenia nocnego portiera
  • 1978: Siedem kobiet w różnym wieku
  • 1980: Der Bahnhof (Dworzec)
  • 1980: Gadające głowy

Spielfilme[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Anhand seiner Drehbücher entstanden folgende Filme:

  • 2000: Das große Tier (Duże zwierzę), Regie: Jerzy Stuhr
  • 2001: Heaven, Regie: Tom Tykwer
  • 2005: Wie in der Hölle (L'enfer), Regie: Danis Tanović

Auszeichnungen und Ehrungen[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Krzysztof Kieślowski wurden unzählige Preise für sein Dokumentar- und Spielfilmwerk verliehen. Die folgende Auflistung ist nicht vollständig, da allein sein Film Drei Farben: Rot 15 Auszeichnungen in verschiedenen Ländern erhielt.

Internationales Filmfestival in Mannheim

Grand Prix für Das Personal (1976)

Polnische Wochenzeitschrift „Polityka

1976 „Drozdze“-Preis

Internationales Filmfestival Moskau

Der erste Preis für den Film Der Filmamateur

Filmfestival von Venedig

1993 der Goldene Löwe für den Film Drei Farben: Blau

Internationale Filmfestspiele Berlin

Berlinale 1980 – Otto-Sibelius-Preis für Der Filmamateur
Berlinale 1994Silberner Bär für die Beste Regie (Drei Farben: Weiß)

15. Lubuser Filmsommer in Lagow

1985 Preis für das künstlerische Gesamtwerk.

Cannes Film Festival

1988 FIPRESCI-Preis für Ein kurzer Film über das Töten
1991 FIPRESCI-Preis für Die zwei Leben der Veronika

Europäische Filmakademie

1988 Felix-Preis für Ein kurzer Film über das Töten

British Film Institute

1990 wurde ihm die Ehrenmitgliedschaft des Britischen Filminstituts für den „hervorragenden Beitrag im Filmbereich“ verliehen.

Französisches Kulturministerium

Verlieh ihm 1993 den Literatur- und Kunstorden

Stiftung Bibel und Kultur

Verlieh im 1994 den Stiftungspreis für Bibel und Spielfilm[2]

Dänischer C. J. Sonning-Preis

1994 für seinen Beitrag im Bereich des Filmes und europäischer Kultur.

Academy Awards

1994 Oscar-Nominierung im Bereich der Regie für Drei Farben: Rot

Europäischen Medienpreis (Girona)

1996 erhielt er den Europäischen Medienpreis (Girona)

Academy of Motion Picture Arts and Sciences

Mitglied seit 1995

Rundfunk- und Fernsehfakultät der Universität Silesia in Katowice

Trägt seit 2000 seinen Namen.

Literatur[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Einzelnachweise[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  1. Originalzitat, englisch, abgerufen am 20. Oktober 2010
  2. Stiftung Bibel und Kultur - Auszeichnungen. Abgerufen am 27. Dezember 2019.

Weblinks[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Commons: Krzysztof Kieślowski – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Artikel