پیروز نهاوندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ابولؤلؤ یا فیروز یا فیروز ترسایی قاتل عمر بن خطاب است. وی برده مغیرة بن شعبه بود و از سخت گیرهای وی به عمر شکایت برد که بی حاصل ماند در نتیجه وی را به قتل رساند. به تلافی قتل عمر، عبید الله بن عمر زن، دختر خردسال او و دو ایرانی دیگر (هرمزان و جفینه) را به ظن دست داشتن درترور کشت. اطلاعات دقیقی پیرامون زندگی او پیش از ترور عمر و سرنوشت پیکرش موجود نیست. مقبره‌ای قدیمی در کاشان وجود دارد که برخی معتقدند متعلق به اوست.

قتل عمر[ویرایش]

آرامگاه منسوب به پیروز نهاوندی در کاشان

شهرت وی تنها پیرامون قتل عمر و رویدادهای پس از آن است.[۱]او عمر بن خطاب را در ۲۶ ذی‌الحجه ۲۳ ه. ق/۲ نوامبر ۶۴۴ با ۳ یا ۶ ضربه با خنجر ۲ سر ترور کرد.[۲] نظر شیعیان این است که کشته شدن عمر در ۹ ربیع الاول بوده است.[۳][۴]

درباره خاستگاه وی و زندگانی اش اطلاعات مختلف اند اما می‌توان قویترین قول را اصالت نهاوندی وی دانست و اینکه در جنگ به اسارت اعراب و به بردگی مغیره بن شعبه حاکم کوفه در آمده بود.[۱]

دین وی را اغلب منابع زرتشتی دانسته‌اند اما برخی گفته‌اند که چون قبلاً در جنگ با رومیان اسیر شده بود به دین مسیحیت گروید.[۱] دانشنامهٔ اسلام نیز دین او را مسیحی نوشته‌است.[۵] در کتاب سفينة البحار ج ۷ ص ۵۶۱ ماده لؤلؤ آمده است که او بعدا مسلمان شد. اگر چه ممکن است قبلا مسیحی بوده باشد.

درباره انگیزه قتل عمر نیز همچون دیگر بخش‌های زندگی او اختلاف است. اغلب منابع گفته‌اند که با وجودی که در دوران عمر ورود غیر عرب به کوفه ممنوع بود، مغیرة بن شعبه در نامه‌ای عمر خواست تا وی به کوفه یاید تا از توانایی‌هایش همچون آهنگری و درودگری و نقاشی استفاده کنند، عمر با این درخواست موافقت کرد.[۱]

پس از چندی ابولولو از میزان بالای خراجی که مغیره از وی دریافت می‌کرد (روزی دو درهم یا ماهی سه درهم) به عمر شکایت کرد اما عمر شکایتش را مردود دانست و کار آندو به مشاجره انجامید. اندکی بعد ابولولو یا خنجری عمر را در مسجد مضروب کرد و هنگامی که قصد فرار از میان جمعیت را داشت تعدادی را مجروح کرد. به گفته برخی منابع دستگیر و کشته شد اما برخی دیگر معتقدند که هنگام فرار خودکشی کرد.[۱][۲]

درباره قتل عمر برخی دیگر نیز معتقدند نقشه قتل را دیگرانی که از سخت گیریهای عمر ناراضی بودند طراحی کردند و او تنها مجری این نقشه بود، زیرا چند روز قبل برخی هشدارهایی به عمر داده بودند.[۱]

عبدالرحمن بن عوف یا عبدالرحمن بن ابی بکر قتل عمر را توطئه‌ای میان ابولولو و دو ایرانی دیگر بنامهای جفینه و هرمزان دانستند. پس از آن عبید الله بن عمر فرزند عمر، آن دو نفر و همچنین دختر خردسال ابولولو و زنش را نیز کشت.[۱]

فرزند عمر را چند ساعتی بازداشت کردند اما خلیفه بعدی عثمان در اولین روز خلافت دستور آزادی وی را داد. این اقدام مورد اعتراض شدید علی بن ابیطالب و یارانش واقع شد. پس از به خلافت رسیدن علی بن ابیطالب، عبید الله بن عمر از ترس قصاص به نزد معاویه گریخت و در جنگ با علی بن ابیطالب و یارانش کشته شد.[۶]

از آنجا که اتهام ابولولو ثابت نشده بود، این انتقام گیری فرزند عمر به منازعات کلامی انجامید.[۱]

مقبره[ویرایش]

مقبره باباشجاع الدین منسوب به ابولولو،کاشان، ایران، اکنون مقر نیروی انتظامی است.
نوشتار اصلی: آرامگاه ابولؤلؤ

سرنوشت پیکر ابولولو روشن نیست، اما در ایران و در میان برخی شیعیان شایع است که وی پس از قتل عمر به زادگاهش در فین کاشان گریخته و پس از مرگ در آنجا دفن شده‌است. در جنوب جاده کاشان به فین مقبره‌ای با عنوان «مقبره بابا شجاع الدین» منسوب به وی موجود است، که اثر آنرا می‌توان دست کم در کتب قرن ششم نیز یافت.[۶]

این بقعه شامل صحن، ایوان مقابل بقعه، رواق و گنبد هرمی ۱۲ ضلعی است که با کاشی فیروزه‌ای پوشش یافته‌است.[۶]

از هنگام ساخت این بنا اطلاع دقیقی نیست، خواندمیر در حبیب السیر و قاضی نورالله شوشتری در مجالس المومنین از وجود قبری منسوب به ابولؤلؤ در کاشان خبر داده‌اند، بلکه صاحب مجمل‌التواریخ و القصص (تألیف ۵۲۰ هجری قمری) به نقل از مأخذی قدیم‌تر، ابولؤلؤ را از مردم فین کاشان دانسته‌است[۱]

قدیمی ترین تاریخ موجود بر بنا نیز بدین شرح است:«هذا قبر عباد من عباد الله الصالحین حشره الله مع من کان یتولاه، بتاریخ ۷۷۷ قمری» از تاریخ گچ‌بری‌های دیگر موجود نتیجه می‌شود که در دوران حسینعلی خان برادر فتحعلی شاه قاجار نیز تعمیراتی در این مکان صورت گرفته‌است.[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ یوسفی اشکوری، حسین،«ابولولو»،دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۶، تهران
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Pellat, Ch. “ABŪ LOʾLOʾA”. Iranica. July 19, 2011. Retrieved 2012-07-25. 
  3. مجلسی، بحار الانوار، جلد ۳۱، ۱۱۹–۱۲۰. [=صفحات کتاب]
  4. حلي، حسن بن سليمان، المحتضر، جلد ۱، ۴۵. [=صفحات کتاب]
  5. Levi Della Vida, G and M Bonner. “ʿUmar (I) b. al-K̲h̲aṭṭāb”. In Encyclopaedia of Islam. vol. 10, T-U. second ed. Leiden: E. J. Brill, 2000. 818-21. ISBN ‎90-04-11211-1. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ «ابولولو». در دانشنامه تشیع. انتشارات شهید سعید محبی، ۱۳۸۰. ۴۳۶. شابک ‎۹۶۴-۹۰۶۱۱-۰-X.