پادشاهی بریتانیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پادشاهی بریتانیا بریتانیا و سرزمین‌های فرادریایی بریتانیا
Royal Coat of Arms of the United Kingdom (Both Realms).svg
متصدی
Elizabeth II in Berlin 2015 (cropped).JPG
الیزابت دوم
تصدی از ۶ فوریه ۱۹۵۲؛ ۷۰ سال پیش (۱۹۵۲-۰۲-0۶) تاکنون
جزئیات
شیوه خطابعلیا حضرت
گمارندهپادشاهی موروثی
مدعیان کنونیچارلز، شاهزاده ولز
وبگاهwww.royal.uk

پادشاهی بریتانیا پادشاهی مشروطه بریتانیا و سرزمین‌های فرادریایی آن است. در این پادشاهی، عنوان فرمانروا برای مرد «شاه» و برای زن «ملکه» است. فرمانروای کنونی الیزابت دوم ملکه سلطنتی بریتانیا است که در پی مرگ پدرش (جرج ششم) در ۶ فوریه ۱۹۵۲ به پادشاهی رسید.

ویندزور نام خانوادگی دودمان پادشاهی بریتانیا است. جرج پنجم، پدربزرگ الیزابت دوم، نام خانوادگی خود که دارای پیشینه آلمانی بود به ویندزور تغییر داد.[۱]

فرمانروا و خانواده نزدیک او وظایف گوناگون رسمی، تشریفاتی، دیپلماتیک و نیابتی را بر عهده دارند. از آن جا که پادشاهی مشروطه است، فرمانروا محدود به عملکردهای غیر حزبی همچون اعطای افتخارات و منصوب کردن نخست‌وزیر بریتانیا است. فرمانروا، بر پایه سنت، فرمانده کل نیروهای مسلح بریتانیا است. گرچه اقتدار کامل رسمی اجرایی بر حکومت بریتانیا همچنان از طریق امتیاز ویژهٔ پادشاهی فرمانروا اعمال می‌شود اما این قدرت‌ها تنها در سازگاری با قوانین مصوب مجلس عوام بریتانیا و در عمل، مقید بر عرف و رویه قضایی اعمال می‌شوند.

بریتانیا قانون اساسی مدون ندارد، و هیچگاه قانون اساسی نوشته نشده و ساختار سیاسی کشور بر پایه قوانینی است که مجلسین عوام و اعیان تصویب کرده‌اند و همچنین عرف و رویه‌ای که بر تصمیم‌گیری‌های سیاسی حاکم بوده‌است.[۲]

اختیارات ملکه[ویرایش]

در بریتانیا، مقام سلطنت جنبهٔ تشریفاتی و نمادین دارد و اگرچه بسیاری از نهادهای حکومتی به نام پادشاه یا ملکه این کشور فعالیت می‌کنند، اما او دارای اختیارات اجرایی و در نتیجه، مسئولیت سیاسی نیست و تصمیمات حکومتی، حتی در مورد بسیاری از موضوع‌های مربوط به خاندان سلطنتی و نهاد سلطنت، به نام پادشاه یا ملکه اما توسط دولت، پارلمان و سایر نهادها اتخاذ و اجرا می‌شوند.[۳]

از آنجا که سنت‌ها و رسوم سیاسی ریشه در تاریخ گذشته این کشور دارد، ملکه «به‌طور اسمی» از اختیارات گسترده‌ای برخوردار است که قرن‌ها پیش از این در دست پادشاهان این کشور متمرکز بود اما امروزه تقریباً تمامی این اختیارات عملاً به نهادهای انتخابی و تشکیلات منبعث از اراده مردم تفویض شده و تنها نام و برخی تشریفات مرتبط با آنها برای پادشاه یا ملکه بریتانیا باقی مانده‌است. به خصوص ملکه بریتانیا برخلاف اسلاف سده‌های پیشین خود، حق موضعگیری و اظهارنظر سیاسی و دخالت در امور حکومتی را به هیچ عنوان ندارد. از جمله این اختیارات تشریفاتی و اسمی می‌توان به ریاست دولت، فرماندهی کل نیروهای مسلح و تأیید قوانین مصوب پارلمان و همچنین ریاست عالیه بر کلیسای انگلیکن اشاره کرد. در عمل، ریاست دولت و فرماندهی کل نیروهای مسلح به نخست‌وزیر سپرده می‌شود و طی حدود سیصد سال گذشته، فرمانروایان بریتانیا هیچگاه از امضای مصوبات پارلمان خودداری نکرده‌اند. کلیسای انگلیکن نیز خود دارای تشکیلاتی برای تعیین مقامات ارشد و همچنین اداره امور خویش است هر چند موقعیت ملکه به عنوان «مدافع مذهب» در تشریفات کلیسایی همچنان محفوظ است.

الیزابت دوم علاوه بر ریاست کشور بریتانیا، رئیس تعداد دیگری از کشورها نیز بوده که عموماً زمانی مستعمره بریتانیا بودند. سلطنت او بر بعضی از این کشورها، مانند پاکستان، سیلان، نیجریه، سیرالئون، جامائیکا، مالاوی و چند کشور دیگر چند سال به طول انجامید و این کشورها بعداً تصمیم گرفتند ریاست کشور را به نهادهای داخلی منتقل کنند. در برخی دیگر، این ترتیبات همچنان برجاست و در حال حاضر، الیزابت دوم علاوه بر بریتانیا، ریاست پانزده کشور دیگر را نیز در اختیار دارد اما وظایف سلطنت در این کشورها توسط فرمانداران کل به نمایندگی از سوی او ایفا می‌شود. فرمانداران کل معمولاً به پیشنهاد دولت محلی و تصویب ملکه به این سمت منصوب می‌شوند. الیزابت دوم همچنین رئیس اتحادیه کشورهای همسود متشکل از ۵۲ کشور است.

در شرایط عادی، که کمابیش طی چند سده اخیر به خصوص پس از نیمه قرن نوزدهم در بریتانیا حکمفرما بوده‌است، وظایف اصلی ملکه عبارتست از ارائه مشورت به نخست‌وزیر، توصیه سیاست‌ها به نخست‌وزیر بدون حق پافشاری بر اتخاذ آنها و هشدار در مورد اشتباهات احتمالی. نخست‌وزیر بریتانیا هفته‌ای یک بار با ملکه دیدار خصوصی دارد و اسناد و گزارش‌های دولتی هم به‌طور روزانه برای ملکه ارسال می‌شود هر چند او حق افشا، گفتگو یا اظهارنظر دربارهٔ محتوای آنها را ندارد.

او تنها کسی است که در بریتانیا می‌تواند بدون داشتن گواهی‌نامه رانندگی یا پلاک ثبت‌شده رانندگی کند.[۴]

برخی از اختیارات خاص ملکه:[۵][ویرایش]

  • برای تصویب رسیدن هر لایحه یا مصوبه‌ای در مجلس عوام یا مجلس اعیان انگلیس و به قانون تبدیل شدن آن، ملکه باید آن را به عنوان آخرین نفر امضا کند. البته ملکه معمولاً با قوانینی که مجلس تصویب کند، مخالفت نمی‌کند. آخرین پادشاهی که از امضای یک قانون امتناع کرد، «ملکه آن» (آخرین پادشاه خاندان استوارت) در سال ۱۷۰۸ میلادی بود.
  • معمولاً اختیار تشکیل دولت در انگلیس به رهبر حزب پیروز در انتخابات پارلمانی این کشور واگذار می‌شود اما چنانچه حزب پیروز اکثریت قاطع کرسی‌های پارلمان را به دست نیاورده باشد، ملکه می‌تواند، رهبر یکی دیگر از احزاب راه‌یافته را مأمور تشکیل دولت کند.
  • ملکه القابی مانند شوالیه، سر، دوک و … در اختیار دارد که به‌طور سنتی می‌تواند آنها را به اشخاصی که از نظر او خدمت مؤثری به کشور انجام داده‌اند اعطا کند که شاید به یادماندنی‌ترین آنها اعطای لقب «سر» به الکس فرگوسن مربی سابق تیم فوتبال منچستریونایتد باشد که پس از پیروزی همزمان در جام حذفی و لیگ برتر انگلیس و فتح مسابقات جام قهرمانی باشگاه‌های اروپا مستحق دریافت این عنوان شناخته شد.
  • ملکه انگلیس به‌طور همزمان عالی‌ترین مقام استرالیا نیز محسوب می‌شود و به همین دلیل، از اختیار کامل برکناری دولت آن برخوردار است؛ همانگونه که در سال ۱۹۷۵ نیز نماینده وقت ملکه در استرالیا نخست‌وزیر این کشور را به دلیل تعطیل کردن دولت از مقام خود عزل و فرد دیگری را برای تشکیل دولت منصوب کرد. وی همچنین پارلمان استرالیا را نیز برای برگزاری انتخابات زودهنگام، منحل اعلام کرد.
  • ملکه بریتانیا قانوناً فرمانده کل نیروهای مسلح است، می‌تواند اعلام جنگ کند، به جنگ پایان دهد و پیمان صلح ببندد. ملکه می‌تواند نخست‌وزیر را برکنار کند و ریاست دولت را به فرد دیگری واگذارد، می‌تواند مجلس را به حال تعلیق دربیاورد یا اصلاً منحل کند.[۲]

ملکه از برخی حقوق شهروندان عادی محروم است:[۲][ویرایش]

  • حق رأی دادن ندارد.
  • حق هیچگونه اظهارنظر سیاسی ندارد.
  • با اینکه زمینی که مجلسین بریتانیا در آن ساخته شده‌اند متعلق به اوست، در مجلس عوام حق نشستن ندارد.
  • او در آغاز هر سال کاری پارلمان برای سخنرانی و توصیه به نمایندگان به مجلس می‌رود اما حق ندارد متن سخنرانی‌اش را خودش بنویسد.
  • شهادت ملکه در دادگاه پذیرفته نیست و او حق اجاره کردن ملک از شهروندان کشورش را ندارد.

پانویس[ویرایش]

  1. رگ و ریشه‌های آلمانی خانواده سلطنتی بریتانیا، دویچه وله فارسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «قدرتمندترین مقام بریتانیا: همچنان ملکه». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۲۴.
  3. برابری تاریخی دختران و پسران خانواده سلطنتی بریتانیا بر سر تاج و تخت، بی‌بی‌سی فارسی
  4. Royals at the wheel: The Queen, the Duke of Edinburgh and Prince William take their 4x4s for a spin around Balmoral, Daily Mail
  5. YJC، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | (۱۳۹۶/۰۲/۲۵–۱۲:۰۰). «تمام اختیارات عجیب ملکه انگلیس؛ از قدرت عزل نخست‌وزیر استرالیا تا مالکیت تمام مرغابی‌ها! + تصاویر». fa. دریافت‌شده در 2021-11-24. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]