واجبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

واجبی، طین، حنازرد، یا نوره، فراورده‌ای خاک‌گون و پودر شکل است که از آمیخته شدن آهک و زرنیخ درست می‌شود و از آن برای موزدایی٬ به کار گرفته می‌شود.[۱] منابع دینی، جن ها را مخترعین واجبی می دانند.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

یافته‌های باستان شناسان نشان می‌دهد که انسان‌های نخستین، از درهم آمیختن زرنیخ، سنگ آهک، صمغ و چکیدهٔ گیاهان، چنین آمیخته‌ای را برای رستن به دست می‌آورده‌اند. چهرهٔ پاک و تراشیدهٔ مصریان باستان، گواهی دهندهٔ وجود چنین آمیخته‌هایی است. به گفتهٔ هرودوت مصری‌ها بر این باور بودند که تنها در دنیای پس از مرگ، مو و ریش آن‌ها پروانهٔ رشد دارند. آن‌ها با به کار بردن نشاسته، آرسنیک و آهک آمیخته‌هایی برای پاکی خود از مو داشته‌اند. چنین وسواسی برای بی‌مویی و زیبایی به اندازهٔ بهداشت و جاویدی ارزش داشته است.

برچیدن تمام موهای بدن، یک روش پیشگیرانه در برابر عفونت و پلشتی بوده است. بدون شک آمیخته‌های نخستین، برای برداشتن مو دربرگیرندهٔ مادهٔ خمیری قندی از پختن شکر با لیمو و دیگر ادویه‌های طبیعی بوده است که با کشیدن در خلاف جهت رشد مو به کار گرفته می‌شده است. مایهٔ قندی باعث مهار رشد باکتری در محیط گرم این سرزمین می‌شده است. این روش حتی به خارج از خاور میانه هم رفته است. در شب پیش از زناشویی، عروسان در لبنان، فلسطین، ترکیه و مصر بدن خود را با چنین آمیخته‌ای از هر گونه مو پاک می‌کرده‌اند. با نگرش به افسانه‌ها، بدن بی‌موی عروسان در درازای زندگی زناشویی، نمادی از پاکیزگی و گرامی داشتن شوهر خود است.[۳]

شیمی[ویرایش]

این محلول شامل ۶۵ درسد calcium bicarbonate Ca(HCO3)2 و ۲۵ درصد (Arsenic Sulfide (As2S3 و ۱۰ درصد آهک و رطوبت است. فرایند شیمیایی به صورت زیر می‌باشد CaCO3 + CO2 + H2O → Ca(HCO3)2

Ca(OH)2 + CO2 = CaCO3+H20[۴] هر دو نمک‌های آرسنیک (اسید) و آهک (بازی)، خورنده هستند و برای همین، آمیخته‌شان، خاصیت شدید خورندگی دارد. آرسنیک بسیار سمی و کشنده است و برای همین، واجبی به عنوان مادهٔ آرایشی سمی به شمار می‌آید.

سم‌شناسی[ویرایش]

بیمارستان لقمان حکیم در تهران، بزرگترین مرکز سم‌شناسی ایران در یک برنامهٔ چند ساله رابطهٔ میان آمیختهٔ شیمیایی واجبی موجود در بازار ایران در سال‌های ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ و شمار مسمومیت‌های گزارشی مرتبط با آرسنیک را پژوهش کرد. برایند این برنامهٔ پژوهشی نشان داد در سال ۱۹۹۹ با گسترش واجبی بدون آرسنیک در بازار شمار مسمومین به شدت کاهش یافته است. از همان سال دسترسی واجبی از طرح قدیم در زندان‌ها محدود شد. واجبی طرح جدید با نام‌های تجاری خورفه تیزباز ممتاز جمع نور ساخته شده که از سولفید یا سولفید باریوم به عنوان جایگزین آرسنیک استفاده می‌کنند.[۵] شاید علت این مقدار آماری که بیان‌گر مسمومیت بوده، بیشتر برامده از خورده شدن چنین واجبی‌هایی بوده باشد وگرنه بو کشیده شدن آرسنیک، پیامد ناگوار مسمومیتی‌ای را به همراه ندارد.

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ واژگان دهخدا، واژهٔ «نوره»
  2. «جن». بازبینی‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴. 
  3. The Golden Age of the Mood. Van Sertima, Ivan 1992. Transaction Publishers p 267. ISBN 1-56000-581-5
  4. سSurgical management of poisoning by a corrosive arsenic-based depilatory agent. Arch Iran Med.m, Hojjati M, et al. 1999;2-77-82 س
  5. سMortality resulting from poisoning with depilatory agent in patients who referred to Logman Hakim Hospital. Sci. J Forensic Med Of Iran 2006;12:90-4 س