فرم (موسیقی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از قالب (موسیقی))
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(نقاشی) موسیقیدانان دوره باروک در حال اجرای «سونات تریو»

در تئوری موسیقی، فرم (انگلیسی: form به معنی قالب یا شکل) اشاره به ساختار یک قطعهٔ موسیقی دارد. فرم در یک قطعه موسیقی سعی می‌کند که آن قطعه را با شکستن به اجزایی توصیف کند. به عبارتی دیگر شکل، ساختمان و نظم یک اثر موسیقایی است و مفاهیمی مشابه در تعریف معماری، نقاشی، مجسمه‌سازی و … دارد.[۱]

تعریف[ویرایش]

نمودار فرم سه قسمتی

هر اثر هنری دارای طرح، قالب، یا الگویی است که محتوای کار را در درون آن جای می‌دهد. در واقع فرم در برابر محتوا قرار می‌گیرد و هر اثر هنری در فرم، مجموعه‌ای است از اجزا که هر یک نسبت به کل پیوند دارد. در بررسی شکل ظاهری یک اثر موسیقی می‌توان سه عنصر را تشخیص داد:

  1. بیان اول یا سوژه اصلی (الف)
  2. بسط و گسترش (ب)
  3. برگشت و یادآوری بیان اول (الف)

وجود فرم در موسیقی بیانگر شکل ظاهری، نظم، آرایش، عدم یکنواختی و دوره زمانی آن اثر می‌شود و در هر دوره معنای متفاوتی داشته‌است.[۲]

فرم سه تایی متداول‌ترین فرم در موسیقی است. علاوه بر آن از شیوه‌های دیگری نیز استفاده می‌شود مانند:

  • فرم ساده دو تایی (الف، ب)
  • فرم روندو (الف، ب، الف، ج، الف، د، الف، و...)
  • فرم قرینه‌ای آزاد (الف، ب، ج، ب، الف)[۳]

تاریخچه[ویرایش]

گرایش به فرم در موسیقی به صورتهای گوناگون و با رهیافتهای متفاوت مورد توجه قرار گرفته‌است و دارای پیچیدگی‌های فراوان است.[۴]

نمودار فرم در دوره‌های موسیقی کلاسیک:

فینال سمفونی ۴۱ موتزارت (Jupiter)
دروه قرون وسطی دوره رنسانس دوره باروک دوره کلاسیک دوره رمانتیک دوره مدرن دوره معاصر
کنسرتو گروسو سمفونی سمفونی سمفونی
کنسرتو کنسرتو کنسرتو کنسرتو
سونات سونات سونات سونات
سونات تریو کوارتت زهی کوارتت زهی کوارتت زهی
رقص سوئیت سوئیت سوئیت
پوئم سمفونیک پوئم سمفونیک
اورتور اورتور
اپرا اپرا اپرا اپرا
مس مس مس مس مس
اوراتوریو اوراتوریو اوراتوریو اوراتوریو
کانتات کانتات کانتات کانتات
فوگ
موسیقی الکترونیک
مادریگال سرود تصنیعی سرود تصنیعی
قطعه به مناسبت قطعه به مناسبت
سرودهای گرگوریایی

انواع فرم در موسیقی کلاسیک[ویرایش]

کنسرتو گروسو اثر : آرکانجلو کورلی
سمفونی شماره ۴۰ اثر : موزارت

انواع فرم در موسیقی ایرانی[ویرایش]

«کنسرتینو برای سنتور و ارکستر»، اثری تلفیقی از فرم و آهنگسازی در موسیقی ایرانی و غربی اثر : فرامرز پایور و حسین دهلوی

پانویس[ویرایش]

  1. کریم گوگرد چی. «فرم در موسیقی». سایت موسیقی بیان. 
  2. زیگموند اسپات، ترجمه پرویز منصوری. «چگونه از موسیقی لذت ببریم». انتشارات زمان، ۱۳۵۶. ۱۱۰. 
  3. آرون کوپلند، ترجمه دکتر مهدی فروغ. «موسیقی». تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۶۴. ۹۴. 
  4. حسن زندباف. «فرم در موسیقی». تهران: انتشارات پارت، ۱۳۶۴. ۷. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]