سراب (آذربایجان شرقی)

مختصات: ۳۷°۵۵′۳۵″شمالی ۴۷°۳۲′۵۳″شرقی / ۳۷٫۹۲۶۴°شمالی ۴۷٫۵۴۸۱°شرقی / 37.9264; 47.5481
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سراب (شهر))
سراب
ساراب
Sarab.JPG
کشور ایران
استانآذربایجان شرقی
شهرستانسراب
بخشمرکزی
نام(های) دیگرسراو
سال شهرشدن1313[۱]
مردم
جمعیت۴۵۰۳۱ نفر[۲][یادداشت ۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۶۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۰/۷.۵
میانگین بارش سالانه۲۸۵/۳۰۰میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه۱۵۰
اطلاعات شهری
شهردارمحمدرضا علیپورآزاد[۳][۴]
ره‌آوردلبنیات محلی، فطیر، محصولات کشاورزی، فرش دستبافت
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۴۱
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۲۵ ص
سراب بر ایران واقع شده‌است
سراب
روی نقشه ایران
۳۷°۵۵′۳۵″شمالی ۴۷°۳۲′۵۳″شرقی / ۳۷٫۹۲۶۴°شمالی ۴۷٫۵۴۸۱°شرقی / 37.9264; 47.5481

سرابیکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی و مرکز اداری شهرستان سراب است.[۵] سراب هفتمین شهر پرجمعیت استان آذربایجان شرقی می‌باشد.

این شهر با ۴۵٬۰۳۱ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۵ خورشیدی، هفتمین شهر استان محسوب می‌شود.[۱] شهر سراب در منطقه‌ای به وسعت ۱۳ کیلومتر مربع گسترده شده‌است. این شهر در ۸۶ کیلومتری غرب اردبیل، ۱۳۴ کیلومتری شرق تبریز و ۱۸۵ کیلومتری میانه واقع شده‌است. با احداث راه جدید سراب به میانه، فاصله این دو شهر به یک سوم کاهش خواهد یافت و علاوه بر سراب، منطقه ارسباران نیز از بن‌بست خارج خواهد شد.
مدارک و شواهد گسترش روستاها و شکل‌گیری زندگی بر پایه کشاورزی و دامپروری در حدود ۸٬۰۰۰ سال پیش از میلاد در محدوده میانی کوه‌های زاگرس یعنی مناطقی مثل سراب، تپه گوران و علی کش را ثابت می‌کند.[۶]

نام[ویرایش]

حمدالله مستوفی در کتاب معروف خود یعنی نزهة القلوب می‌نویسد سراو شهریست از شرق سبلان مایل به قبله افتاده، هوایش سرد است و آب آن از رودی که بدان شهر منسوب است از کوه سبلان برخیزد و به دریاچه چی چست (ارومیه) ریزد. مردمان این شهر سفید چهره‌اند و شیعی مذهب. یاقوت حموی این شهر را «سراو» یا «سرو» ضبط کرده و می‌گوید در سال ۶۱۷ هجری مغول به آن شهر حمله کرده، آن را خراب کرد و بیشتر اهالی آن کشته شدند. مورخین نیز سراب را سراو ذکر کرده‌اند که در کنار رودخانه سراو بنا شده و از این نام اسم شهر را سراو یا سراب گذاشته‌اند. جغرافی نویسان قدیم به جای نام سراب لغت سراو را ذکر نموده‌اند. ابن حوقل در وصف این شهر گفته‌است سراو شهری است نیکو و دارای چند آسیاب که گرداگرد آن را مزارع غله خیز و باغستان‌ها پر فراگرفته و مهمانخانه‌ای پاکیزه و بازارهایی خوب دارد.

تاریخ[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

قدمت این شهرستان آنطوری که از مدارک و کتابهای موجود در این زمینه بر می‌آید به دوره پیش از اسلام برمیگردد. وجود کتیبه اورارتو، تپه‌های باستانی و معابد سنگی در حومه این شهر نشان گر قدمت تاریخی منطقه است. سراب در دوره امپراتوری اورارتویی از جمله مناطق دارای تمدن شهرنشینی بود. حتی پاره‌ای از محققین و باستان شناسان بر این باورند که قبور پراکنده در اطراف و اکناف شهر سراب، قدمتی بیش از سنگ نبشته‌های اورارتویی دارند همچنین، آثار به جای مانده از فتوحات حکمرانان اورارتویی قدمت تاریخی این منطقه را به سال‌های ۶۸۵–۷۳۰ ق. م می‌رساند.

در گوشه و کنار این شهرستان آثاری به صورت خطوط اورارتو مبین این مطلب است و با عنایت به اینکه شهر سراب بر سر جاده ابریشم قرار داشته‌است، از قدیم الایام مورد توجه بوده‌است وجود آثار و علائم گورستانهای بسیار در سطح شهر سراب نشان می‌دهد که سراب از پرجمعیت‌ترین شهرهای منطقه در گذشته بوده‌است. یکی از شاخه‌های جاده ابریشم از ری به قزوین و فیروز آباد خلخال و بزغوش از راه سراب به تبریز می‌رسیده‌است و یکی دیگر از شاخه‌ها از راه قزوین و فیروز آباد خلخال به اردبیل از کنار و نزدیکیهای سراب می‌گذشته‌است.

وجود دو سنگ نبشته اورارتویی در جوار سراب در منطقه نشت اوغلی و دیزج رازلیق از نظر آثار تاریخی بسیار اهمیت دارد. آثار بدست آمده از دوره اورارتورها (معاصر مادها) به خط میخی نشانگر قدمت این شهر و تاریخی بودن آن می‌باشد. این دو سنگ نبشته نشان از فتح نامه شاهان اورارتور هاست. وجود این دو کتیبه نشانگر اهمیت این منطقه در آن زمانها می‌باشد اما معلوم نیست که شهرهای مفقود شده یاد شده در کتیبه‌های اورارتویی در کجا و کدام نقطه واقع هستند مسلماً مراکز مزبور مهم و سوق الجیشی بوده که در حوالی این کتیبه‌ها قرار داشتند. تاریخ نویسان قدیم تاریخ سراب را با تاریخ اهر و ارسباران به هم آمیخته دانسته‌اند.

مراکز تمدن عهد باستان، معمولاً پس از ویرانی و انهدام در اثر حملات دشمنان، دوباره بازسازی نمی‌شد، اما شهر سراب بعد از شکست اورارتوها، در دوران حکمرانی پارت‌ها نیز از رونق کافی برخوردار شد و مورد توجه حکم رانان پارتی بود. وجود تپه‌های باستانی، تل‌ها و سفالینه‌های کشف شده در منطقه، شاهد این مدعا است. در منطقه سراب آثار متعددی از جمله معابد سنگی، قلاع و یک چهار طاقی متعلق به دوران تمدن ساسانی بر جای مانده که مبیّن اهمیت آن، در دوره ساسانی است.

پس از اسلام[ویرایش]

در دوران بعد از حاکمیت اسلام در ایران و آذربایجان، شهر سراب هم چنان ارزش و اعتبار شهری خود را حفظ کرد و به لحاظ موقعیت ویژه جغرافیایی و حاصل خیزی خاک همیشه مورد توجه حکم رانان بود.

شهر سراب در دوران حکومت مغولان از مراکز عمده حکومتی آذربایجان بود. نوشته‌اند که سلطان احمد اکودار که اسلام آورده بود، از دست ارغون خان و سرداران مغول به اردوی مادر که در سراب مستقر بود، پناه برد و در آن جا دستگیر شد و به دستور ارغون به سال ۶۸۳ کشته شد. بعد از شکست سلطان احمد اکودار ارغون خان مغول، شورای مغولان را در گردنه صائین به سال ۶۸۳ تشکیل داد.

در زمان حکومت چوپانیان نیز سراب مورد توجه بود و حکومت آن با جانی بیگ خان از اولاد جوجی خان بود که در سال ۷۵۸ در این شهر کشته شد. در اوایل حکم رانی صفویه که شهرهای تبریز و اردبیل و میانه از شهرهای مهم به‌شمار می‌رفتند، سراب به دلیل نزدیکی به این شهرها و موقعیت سوق الجیشی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. شاه اسماعیل صفوی بعد از شکست در جنگ چالدران به سراب روی آورد؛ و در سال ۹۳۰ در این شهر درگذشت. جنگ شاه اسماعیل و خلیل پاشا در سراب روی داد و باعث ویرانی و خسارات جبران ناپذیری شد، ولی شاه عباس قوای عثمانی را در این شهر شکست داد.

به سال ۱۲۰۵ آغا محمد خان قاجار با صادق خان شقاقی در این منطقه جنگید و بعد از گریختن صادق خان از شهر، آغا محمد خان سراب را فتح کرد. صادق خان شقاقی درجنگ با فتح علی شاه نیز شکست خورده به سراب عقب‌نشینی کرد و بعد از اینکه جواهرات آغا محمد خان را به فتح علی شاه پس دارد، از طرف شاه قاجار بخشوده شد و به حکومت سراب منصوب شد. شهرستان سراب هم‌اکنون دربرگیرنده شهرها، بخش‌ها و روستاهای زیادی است و از مناطق آباد و سرسبز استان آذربایجان شرقی به‌شمار می‌رود.

وضعیت طبیعی[ویرایش]

جغرافیا[ویرایش]

شهر سراب با مساحت ۷۳ کیلومترمربع در جنوب شرقی استان آذربایجان شرقی واقع گردیده‌است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۶۵۰ متر می‌باشد. براساس آخرین تقسیمات کشوری، شهر سراب مرکز ۹ دهستان و ۳ نقطه شهری به نامهای مهربان، شربیان و دوزدوزان است.

شهر سراب در حال حاضر از طریق جاده بستان آباد به شهر میانه ۱۴۰ کیلومتر می‌باشد که در صورت احداث یا مرمت جاده سراب به میانه این فاصله به ۶۵ کیلومتر کاهش می‌یابد که نقش به سزایی در خارج کردن منطقه ارسباران از بن‌بست با وجود ۱۲ شهرستان در آن دارد.

رودها[ویرایش]

مهمترین رودخانه‌های جاری در منطقه عبارتند از سوین، آغمیون، پسلر و تاجیار که از دامنه‌های سبلان سرچشمه می‌گیرند و از شمال به جنوب جریان می‌یابند. رود وانِق چای نیز از کوه‌های بزقوش سرچشمه گرفته و در جنوب سراب با پیوستن به سایر رودخانه‌ها، آجی چای را تشکیل می‌دهد. در منطقهٔ مهربان هم رودخانهٔ ارزنق به آنها ملحق می‌شود.

روی هم رفته شهرستان سراب یکی از مناطق نسبتاً پرآب استان آذربایجان شرقی به‌شمار می‌رود و علاوه بر آبهای سطح الارضی تعداد ۱۹۵ حلقه چشمه و قنات نیز در منطقه وجود دارد.

آب و هوا[ویرایش]

شهر سراب به واسطه قرار گرفتن ما بین دو رشته کوه بزقوش در جنوب و ارتفاعات سبلان در شمال دارای آب و هوایی سرد و کوهستانی است و یکی از نقاط سردسیر کشور به‌شمار می‌رود. تعداد روزهای یخبندان در سراب به‌طور متوسط۱۴۸ تا۱۵۰ روز در سال و مقدار بارندگی سالانه:۲۸۵/۳۰۰میلیمتر.این شهر به واسطه قرار گرفتن بین دو کوه پربرف،پرآب میباشد

فاصله با شهرها[ویرایش]

فاصله با تبریز: ۱۳۴ کیلومتر

فاصله با اردبیل: ۸۶ کیلومتر

فاصله با سرعین:۷۲ کیلومتر

فاصله با تهران:۶۸۰ کیلومتر

فاصله با آستارا:۱۵۰

فاصله با میانه:۱۸۶ کیلومتر

مردم[ویرایش]

قومیت[ویرایش]

ساکنین شهرستان سراب آذربایجانی می‌باشند.[نیازمند منبع]

زبان[ویرایش]

مردم این شهر به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. لهجه مردم سراب قره داغ هست که مشابه همسایه مجاور خود بستان آباد و کمی به لهجه اردبیل مشابه است

معابر و میادین و محله‌ها[ویرایش]

  • خیابان امام خمینی
  • خیابان ورزش
  • میدان انقلاب
  • چهارراه فردوسی
  • میدان بسیج (توحید)
  • خیابان علوی
  • میدان هفت تیر
  • شهرک گلها
  • خیابان فردوسی
  • سه راه نماز
  • خیابان پاسداران
  • میدان چمران
  • بلوار بهشتی
  • چهارراه مالیات (دارایی)

محله‌های قدیمی[ویرایش]

  • خیابان فردوسی - کوچه رهبری
  • خیابان پاسداران - کوی نجاران (نجاررار کوچه سی)
  • چهارراه مالیات - کوچه قره داغلی
  • چهار راه ساعت_محله شوراخانیلیلار

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

جاذبه‌های گردشگری و تفریحی[ویرایش]

*منطقه گردشگری آبشار شر شر در میرکوه

آثار تاریخی[ویرایش]

جاذبه‌های مذهبی[ویرایش]

مراکز خرید[ویرایش]

برج میلاد سراب
  • راسته بازار سراب
  • برج میلاد سراب
  • پاساژ امام رضا
  • مرکز خرید زمرد
  • مرکز خرید قائم
  • پاساژ سلامی
  • بازارچه شیخ الاسلام
  • تیمچه حاج ملک

سوغاتی[ویرایش]

لبنیات محلی[ویرایش]

کره محلی و لبنیات شهرستان سراب از دیرباز به عنوان یکی از مهمترین و معروف‌ترین ره آوردها و سوغات این شهر پر آوازه محسوب می‌شود. در قدیم الایام به روش سنتی و با خمره، مشک و … به این صنعت می‌پرداختند که به تدریج به صورت شغلی درآمدزا وارد چرخه بازار شد و یکی از منابع درآمد خانواده‌های روستایی شهرستان سراب محسوب شد. با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی، خمره‌ها و مشکها جای خود را به دستگاهای کره‌گیری به وارد این صنعت سنتی شده بودند، دادند. اما با این وجود، هم‌اکنون خانواده‌های متعددی هستند که به روش سنتی کره‌گیری می‌کنند و همین موضوع باعث می‌شود فرق حاصل بین کره‌های سنتی و کره‌های دستگاهی را چه در طعم، چه در کیفیت و چه در رنگ و ماندگاری این محصول، تشخیص داد.

فطیر[ویرایش]

فتیر سراب که با یک روش سنتی پخته می‌شود یکی از سوغات سراب است که در قنادی‌های این شهر فروخته می‌شود. فتیر به عنوان یک سوغات کام مسافران شهر را شیرین می‌کند و مهمان صبحانه‌های مردم سراب نیز هست.[۱۳]

عسل طبیعی[ویرایش]

عسل طبیعی سراب که محصول زنبورداران سرابی در بهار و تابستان در مناطق سرسبز شهر سراب یکی از مهمترین سوغات سراب است.

فرش دستبافت[ویرایش]

فرش دستبافت سراب به عنوان صنایع دستی شمار می‌آید.

مراکز آموزشی و تحصیلی[ویرایش]

  • دانشگاه آزاد اسلامی سراب[۱۴]
  • دانشکده علوم پزشکی سراب[۱۵]
  • دانشگاه پیام نور واحد سراب
  • دانشگاه فنی حرفه ای پسران سراب
  • دانشگاه فنی حرفه ای سما سراب

مهمانسراها[ویرایش]

  • هتل رستوران جهانگردی سراب
  • هتل و غذاخوری آذربایجان
  • مهمانپذیر فردوس نو
  • مسافرخانه متین
  • خانه معلم سراب

اماکن فرهنگی[ویرایش]

سینما[ویرایش]

  • سینما آزادی

در حال حاضر سینما آزادی تنها سینمای شهرستان سراب است. این سینما متأسفانه به دلیل عدم رسیدگی اکنون حدود ۱۵ سال است که فعالیت نمی‌کند و بسته‌است.

کتابخانه[ویرایش]

  • کتابخانه شاه قاسم انوار
  • کتابخانه دانشگاه

اقتصاد و صنعت[ویرایش]

  • کشاورزی

این شهرستان با دارا بودن زمین هموار و حاصلخیز از نظر کشاورزی مستعد است. کشت محصولات کشاورزی زیر از عمومیت بیشتری برخوردار است. گندم، سیب زمینی، سبزیجات، خیار، گوجه فرنگی و حبوبات این شهر دارای شهرت بسیاری است. همچنین باغ‌های سیب، گلابی، گردو و زردآلو شهرستان سراب از محبوبیت خاصی در استان آذربایجان شرقی و ایران برخوردار می‌باشد.[۱۶]

  • صنعت

هم چنین کارخانجات بسیاری از جمله سراب بافت (صنایع پارچه)، شبنم سراب (صنایع لبنیاتی)، هنر سراب[۱۷] و … فعالیت می‌کنند.

ترابری[ویرایش]

پایانه مسافربری آزادی سراب[ویرایش]

پایانه مسافربری آزادی که با نام ترمینال سراب هم شناخته می‌شود در حال حاضر تنها واحد مسافربری شهرستان سراب است که در ورودی شهر واقع شده‌است. روزانه اتوبوس‌هایی از این پایانه برای شهرهای اردبیل، تبریز و تهران تردد می‌کنند.

ایستگاه راه‌آهن سراب[ویرایش]

خط راه‌آهن سراب-بستان آباد از سال ۱۳۹۷ در حال احداث است و هنوز ایستگاه سراب تأسیس نشده و ساخت خط ریلی آن به پایان نرسیده‌است.[۱۸]

مشاهیر[ویرایش]

شاه قاسم انوار[ویرایش]

شاعر و یکی از بزرگان صوفیهٔ ایران در پایان سدهٔ هشتم و آغاز سدهٔ نهم هجری که آثار جالبی به نظم و نثر فارسی دارد و در شعر بیشتر «قاسم» و «قاسمی» و گاهی «قاسم انواری» تخلص کرده و در روزگار خویش از مردان بزرگ و نام‌آور و متنفذ ایران بوده. وی به سال ۷۵۷ هـ ق در سراب به دنیا آمده و در ربیع‌الاخر سال ۸۳۷ در قصبهٔ «خرجرد» ولایت جام (شهر تربت جام) از دنیا رفته‌است.[۱۹]

علامه امینی[ویرایش]

عبدالحسین امینی ملقب به علامه امینی (از عالمان بسیار مشهور شیعه)، اهل روستای سردها، شهر سراب می‌باشند. علامه امینی نویسنده کتاب الغدیر نیز هست. علامه امینی در سال ۱۳۴۹ درگذشت. آرامگاه او در حرم امام علی در شهر نجف قرار دارد.

صابر آتشین[ویرایش]

صابر آتشین بازیگر ایرانی و پدر گوگوش (خواننده مشهور ایرانی) اهل شهر سراب می‌باشد. صابر آتشین در سال ۱۳۶۵ در استانبول درگذشت.

عزیز نصیرزاده[ویرایش]

عزیز نصیرزاده سرتیپ خلبان در جمهوری اسلامی اهل شهر سراب می‌باشد.

نگارخانه[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر سراب (آذربایجان شرقی) ۴۵٬۰۳۱ تن و استان آذربایجان شرقی ۳٬۹۰۹٬۶۵۲ تن بوده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  2. نتایج سرشماری ۱۳۹۵ وبگاه مرکز آمار ایران
  3. «عضو سابق شورای شهر شهردار سراب شد». dana.ir. ۲۰۱۷-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۱.
  4. «خبرگزاری فارس - شانزدهمین شهردار سراب انتخاب شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۸-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۱.[پیوند مرده]
  5. https://news-sarab.ir/شهرستان-سراب-را-بشناسید/
  6. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  7. https://lastsecond.ir/reviews/33700-بزرگترین-پارک-شهر-سراب
  8. https://www.iranhotelonline.com/blog/post-2644/آبگرم-روستای-گردشگری-اسبفروشان-در-سراب-ِ-آذربایجان-شرقی
  9. http://jahaniran.ir/2017/01/22/دربند-سراب-روستای-میرکوه/
  10. https://fa.tripyar.com/iran/آذربایجان-شرقی/سراب/گردشگری/باستانی-و-تاریخی/ابنیه-های-تاریخی/مسجد-جامع-سراب.html
  11. https://fa.tripyar.com/iran/آذربایجان-شرقی/سراب/گردشگری/باستانی-و-تاریخی/موزه-ها/موزه-عشایر-سراب.html
  12. http://www.emamzadegan.ir/emamzadehbank/show-13405.aspx
  13. https://lastsecond.ir/reviews/8229-شهرستان-سراب
  14. https://www.uniref.ir/University412
  15. http://www.sarabums.ac.ir/
  16. https://news-sarab.ir/tag/محصولات-کشاورزی-سراب/
  17. http://www.foodkeys.com/view/producers/details.aspx?id=3951
  18. https://www.tinn.ir/بخش-شرکت-ساخت-توسعه-زیربناها-16/181716-عملیات-اجرایی-راه-آهن-بستان-آباد-سراب-آغاز-شد
  19. http://www.eyvaq.com/شهرستان-سراب/مشاهیر-و-مفاخر-سراب/شاه-قاسم-انوار.html

پیوند به بیرون[ویرایش]