زوال عقل عروقی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
زوال عقل عروقی
نام‌های دیگردمانس غروقی، خردسودگی رگی
Leucoaraiose.jpg
نمونه ای از زوال عقل که در آن مغز دچار انحطاط شده‌است.
تخصصنورولوژی و علوم اعصاب
علتسکته مغزی، دیابت، نوروپاتی دیابتی، ضربه مغزی و فشار خون بالا
پیشگیریتغذیه مناسب و جلوگیری از آسیب مغزی
فراوانی1.6%
طبقه‌بندی و منابع بیرونی

زوال عقل عروقی یا دمانس عروقی یا خِرَدسودگی رَگی (انگلیسی: Vascular dementia)، زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی محدود به مغز به یاخته‌های این اندام آسیب می‌رساند.[۱] بدون جریان خون کافی به مغز، سلول‌ها می‌توانند دچار آسیب دیدگی یا مرگ شوند. روند ترمیم در این یاخته‌ها کند است و بدن نمی‌تواند همواره آنها را جایگزین کند. علائم ممکن است به‌طور ناگهانی شکل بگیرند، مانند پس از یک سکته مغزی یا یک رویداد ایسکمیک. در موارد دیگر، آسیب سلولی می‌تواند به مرور زمان بیشتر شود. در این شرایط، علائم به تدریج بدتر خواهند شد.

آثار زوال عقل عروقی از نظر شدت ممکن است از خفیف تا شدید گسترده شوند. علائم می‌توانند اثر چشمگیری بر کیفیت زندگی فرد داشته و بر توانایی وی برای زندگی مستقل تأثیر بگذارند.

زوال عقل به‌طور کلی و زوال عقل عروقی پس از یک سکته مغزی می‌توانند طول عمر مورد انتظار یک فرد را کوتاه کنند. این شرایط برای هر فردی متفاوت است. زوال عقل عروقی پس از بیماری آلزایمر دومین نوع شایع زوال عقل محسوب می‌شود. این شرایط اغلب بر حافظه، استدلال و دیگر فرایندهای تفکر تأثیرگذار است. درمان زوال عقل عروقی ممکن است به کند کردن یا گاهی اوقات پیشگیری از پیشرفت آن کمک کند.[۲]

دلایل و عوامل خطر[ویرایش]

دلیل بروز زوال عقل عروقی عدم جریان خون کافی در مغز است. شرایط مختلفی حال چه به صورت تدریجی و چه به صورت ناگهانی ممکن است موجب چنین محدودیتی شوند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۳][۴]

سکته مغزی[ویرایش]

یک سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی منتهی به مغز پاره شده یا توسط یک لخته خون مسدود شود. سکته مغزی می‌تواند آثار بسیاری بر بدن داشته باشد که یکی از آنها ابتلا به زوال عقل عروقی است.

رگ‌های خونی آسیب دیده یا باریک شده[ویرایش]

رگ‌های خونی آسیب دیده یا باریک شده منتهی به مغز ممکن است موجب زوال عقل عروقی شوند. به همین دلیل، شرایطی که به مرور زمان به رگ‌های خونی آسیب می‌زنند یا موجب باریک شدن آنها شوند ممکن است خطر زوال عقل عروقی را نیز افزایش دهند.

عوامل خطر دیگر[ویرایش]

خطر زوال عقل عروقی با افزایش سن معمولاً بیشتر می‌شود. همچنین عوامل خطر و شرایط دیگری ممکن است خطر رگ‌های خونی آسیب دیده و زوال عقل عروقی را افزایش دهند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[نیازمند منبع]

نشانه‌ها[ویرایش]

آثار زوال عقل عروقی از فردی به فرد دیگر می‌تواند متفاوت باشد و به مکانی که جریان خون به مغز بیشترین محدودیت را دارد، بستگی دارد. از جمله علائم زوال عقل عروقی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۷][۸]

  • دشواری در تمرکز
  • سردرگمی عمومی
  • سردردی ناگهانی یا بی‌حسی یا فلج در یک سمت صورت یا بدن که بازتاب دهنده علائم سکته مغزی است.
  • دشواری در توجه
  • دشواری در تجزیه و تحلیل مشکلات یا موقعیت‌ها
  • دشواری در تصمیم‌گیری
  • تحریک‌پذیری
  • افسردگی یا تغییرات خلقی
  • تغییرات شخصیتی

در برخی موارد، همانند زمانی که علائم پس از یک سکته مغزی شکل می‌گیرند، دلیل ممکن است به راحتی قابل تشخیص باشد. در این موارد، پزشک ممکن است علائم را به عنوان زوال عقل پس از سکته مغزی معرفی کند.[۹] در موارد دیگر، علائم به مرور زمان شکل گرفته و ممکن است فوراً برای فرد مشهود نباشند.

تشخیص[ویرایش]

هیچ آزمایش واحدی برای تعیین این که فردی به زوال عقل عروقی مبتلا است یا خیر وجود ندارد. در ابتدا، پزشک یک معاینه بدنی را انجام خواهد داد و دربارهٔ سابقه پزشکی و علائم پرسش‌هایی را مطرح می‌کند.[۱۰] پزشک ممکن است آزمایش‌هایی را برای بررسی دلایل احتمالی دیگر که موجب علائمی مشابه می‌شوند، انجام دهد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۱۱][۱۲]

آزمایش‌های عصب‌شناختی[ویرایش]

پزشک احتمالاً آزمایش‌های عصب‌شناختی را برای بررسی توانایی‌های ذهنی فرد، از جمله موارد زیر توصیه خواهد کرد:

این آزمایش‌ها به پزشکان در تشخیص انواع مختلف زوال عقل کمک می‌کنند. به عنوان مثال، از دست دادن حافظه در افراد مبتلا به بیماری آلزایمر بیشتر شایع است، در شرایطی که مشکلات در سازماندهی، حل مسئله و توجه ممکن است با زوال عقل عروقی پیوند خورده باشند.

آزمایش خون[ویرایش]

پزشکان ممکن است از تست‌های آزمایشگاهی برای بررسی شاخص‌های سلامت که در سابقه پزشکی اخیر فرد مشخص نیستند، استفاده کنند. این ممکن است شامل آزمایش‌هایی برای بررسی سطوح قند خون یا کلسترول باشد.

پزشک ممکن است آزمایش‌های اضافه برای کمک به رد احتمالات دیگر که ممکن است موجب علائمی مشابه شوند مانند کمبود ویتامین‌ها، کم خونی و اختلالات تیروئید را تجویز کند.

تصویربرداری[ویرایش]

تصویربرداری مغز می‌توانند به پزشکان در تعیین مکان هر گونه آسیب یا تغییرات مشهود در خود مغز، مانند اثر آسیب ناشی از یک سکته مغزی، کمک کنند.

اسکن‌های ام‌آرآی[ویرایش]

اسکن‌های ام‌آرآی از امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی برای تولید تصاویر با جزئیات زیاد از مغز استفاده می‌کنند. این می‌تواند به پزشکان در بررسی دقیق تغییرات در مغز ناشی از سکته‌های مغزی، حملات ایسکمیک گذرا، یا مشکلات دیگر در رگ‌های خونی کمک کند.

سی‌تی اسکن[ویرایش]

یک پزشک ممکن سی‌تی اسکن را برای بررسی تغییرات مشهود در مغز یا رگ‌های خونی تجویز کند. طی یک سی‌تی اسکن، تصویر پرتو ایکس از جهات مختلف گرفته شده و به یک تصویر سه بعدی تبدیل می‌شود.

اسکن‌های فراصوت[ویرایش]

پزشک ممکن است یک اسکن فراصوت را برای بررسی شرایط سرخرگ‌های کاروتید که سرخرگ‌های اصلی منتهی به مغز هستند را توصیه کند. اسکن‌های فراصوت از فرکانسهای بالا برای تصویربرداری از بافت‌های نرم مغز مانند سرخرگها استفاده می‌کنند.

آزمایش‌های دیگر[ویرایش]

پزشکان برای بررسی نشانه‌های آسیب عصبی احتمالاً آزمایش‌های دیگر از جمله موارد زیر را انجام خواهند داد:

  • تعادل و هماهنگی
  • بساوایی
  • واکنش‌ها
  • توان ماهیچه‌ای، از جمله مقایسه یک سمت بدن با سمت دیگر برای بررسی تغییرات

درمان[ویرایش]

در حال حاضر، درمانی ریشه‌کن کننده برای زوال عقل عروقی وجود ندارد زیرا راهی برای معکوس کردن آسیب وارده به مغز وجود ندارد. با این وجود، کنترل برخی عوامل خطر ممکن است به کند کردن یا توقف پیشرفت شرایط کمک کند. یک برنامه درمانی معمول برای زوال عقل عروقی شامل اقداماتی برای مدیریت این شرایط و کنترل هر گونه عامل خطر می‌شود. پزشک با فرد و خانواده وی برای ارائه یک برنامه درمانی شخصی‌سازی شده همکاری خواهد کرد.[۱۳]

درمان به‌طور معمول شامل مصرف دارو یا تراپی‌هایی برای درمان هر گونه بیماری قلبی‌عروقی زمینه ای می‌شود که ممکن است به کاهش خطر سکته مغزی یا رویدادهای ایسکمیک دیگر کمک کند. داروها می‌توانند به مدیریت برخی علائم، از جمله مشکلات حافظه کمک کنند.[۱۴]

مراقبت[ویرایش]

پزشکان اغلب انجام اقداماتی برای مراقبت از سلامت فرد و کاهش عوامل خطر برای زوال عقل عروقی را توصیه خواهند کرد. مراقبت خانگی و اقدامات پیشگیرانه حتی اگر فردی به زوال عقل عروقی مبتلا باشد، همچنان مفید هستند. برخی از نکاتی که برای مدیریت زوال عقل عروقی می‌توان مد نظر قرار داد عبارتند از:

  1. ورزش منظم
  2. حفظ وزن سالم
  3. مصرف یک رژیم غذایی سالم
  4. حفظ فشار خون سالم
  5. کاهش کلسترول
  6. پرهیز یا ترک سیگار
  7. پرهیز از مصرف الکل
  8. کنترل یا پیشگیری از دیابت
  9. کاهش سطوح استرس

پیش‌آگهی[ویرایش]

پیش‌آگهی به عوامل مختلفی از جمله این که فرد تا چه اندازه به برنامه درمان خود و نکته‌های مراقبت خانگی ارائه شده از سوی پزشک متعهد باشد، بستگی دارد. زوال عقل به‌طور کلی و زوال عقل عروقی پس از یک سکته مغزی می‌توانند طول عمر مورد انتظار یک فرد را کوتاه کنند. این شرایط برای هر فردی متفاوت است. اقدامات درمانی و پیشگیری می‌توانند به افزایش طول عمر و کیفیت زندگی یک فرد کمک کنند.[۱۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Multi-infarct dementiaدر مدلاین پلاس
  2. Cunningham, E. L.; McGuinness, B.; Herron, B.; Passmore, A. P. (May 2015). "Dementia". The Ulster Medical Journal. 84 (2): 79–87. ISSN 2046-4207. PMC 4488926. PMID 26170481.
  3. Kuźma, Elżbieta; Lourida, Ilianna; Moore, Sarah F.; Levine, Deborah A.; Ukoumunne, Obioha C.; Llewellyn, David J. (November 2018). "Stroke and dementia risk: A systematic review and meta-analysis". Alzheimer's & Dementia: The Journal of the Alzheimer's Association. 14 (11): 1416–1426. doi:10.1016/j.jalz.2018.06.3061. ISSN 1552-5279. PMC 6231970. PMID 30177276.
  4. Love, S. (December 2005). "Neuropathological investigation of dementia: a guide for neurologists". Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry. 76 Suppl 5: v8–14. doi:10.1136/jnnp.2005.080754. ISSN 0022-3050. PMC 1765714. PMID 16291923.
  5. Makhlouf, Sinda; Messelmani, Mariem; Zaouali, Jamel; Mrissa, Ridha (March 2018). "Cognitive impairment in celiac disease and non-celiac gluten sensitivity: review of literature on the main cognitive impairments, the imaging and the effect of gluten free diet". Acta Neurologica Belgica. 118 (1): 21–27. doi:10.1007/s13760-017-0870-z. ISSN 2240-2993. PMID 29247390.
  6. Zis, Panagiotis; Hadjivassiliou, Marios (2019-02-26). "Treatment of Neurological Manifestations of Gluten Sensitivity and Coeliac Disease". Current Treatment Options in Neurology. 21 (3): 10. doi:10.1007/s11940-019-0552-7. ISSN 1092-8480. PMID 30806821.
  7. "Vascular Dementia". MayoClinic.org. Mayo Clinic. Retrieved 31 March 2021.
  8. Karantzoulis, Stella; Galvin, James E (November 2011). "Distinguishing Alzheimer's disease from other major forms of dementia". Expert review of neurotherapeutics. 11 (11): 1579–1591. doi:10.1586/ern.11.155. ISSN 1473-7175. PMC 3225285. PMID 22014137.
  9. Office of Communications and Public Liaison. "NINDS Multi-Infarct Dementia Information Page". www.ninds.nih.gov. Retrieved 19 September 2017.
  10. Wetterling, T.; Kanitz, R. D.; Borgis, K. J. (January 1998). "Comparison of different diagnostic criteria for vascular dementia (ADDTC, DSM-IV, ICD-10, NINDS-AIREN)". Stroke. 27 (1): 30–36. doi:10.1161/01.str.27.1.30. ISSN 0039-2499. PMID 8553399.
  11. Waldemar, G.; Dubois, B.; Emre, M.; Georges, J.; McKeith, I. G.; Rossor, M.; Scheltens, P.; Tariska, P.; Winblad, B. (January 2007). "Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer's disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline". European Journal of Neurology. 14 (1): e1–26. doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01605.x. ISSN 1468-1331. PMID 17222085.
  12. Dubois, Bruno; Feldman, Howard H.; Jacova, Claudia; Dekosky, Steven T.; Barberger-Gateau, Pascale; Cummings, Jeffrey; Delacourte, André; Galasko, Douglas; Gauthier, Serge (October 2007). "Research criteria for the diagnosis of Alzheimer's disease: revising the NINCDS-ADRDA criteria". The Lancet. Neurology. 6 (8): 734–746. doi:10.1016/S1474-4422(07)70178-3. ISSN 1474-4422. PMID 17616482.
  13. Birks, Jacqueline; McGuinness, Bernadette; Craig, David (2013-05-31). "Rivastigmine for vascular cognitive impairment". The Cochrane Database of Systematic Reviews (5): CD004744. doi:10.1002/14651858.CD004744.pub3. ISSN 1469-493X. PMID 23728651.
  14. Wang, M; Peng, H; Peng, Z; et al. (11 September 2020). "Efficacy and safety of ginkgo preparation in patients with vascular dementia: A protocol for systematic review and meta-analysis". Medicine. 99 (37): e22209. doi:10.1097/MD.0000000000022209. PMC 7489658. PMID 32925798.
  15. Villarejo, Alberto; Benito-León, Julián; Trincado, Rocío; Posada, Ignacio J.; Puertas-Martín, Verónica; Boix, Raquel; Medrano, M. Rm A. José; Bermejo-Pareja, Félix (2011). "Dementia-associated mortality at thirteen years in the NEDICES Cohort Study". Journal of Alzheimer's disease: JAD. 26 (3): 543–551. doi:10.3233/JAD-2011-110443. ISSN 1875-8908. PMID 21694455.
  • «مدیکال نیوز تودی»، ترجمه بخش‌هایی در روزنامه «عصر ایران»: زوال عقل عروقی.
  • Battistin L, Cagnin A (دسامبر ۲۰۱۰). Vascular Cognitive Disorder A Biological and Clinical Overview. Neurochemical Research 35 (12): 1933–1938. PMID 21127967. DOI: 10.1007/s11064-010-0346-5.
  • Vascular Dementia: A Resource List.
  • Scherder, E. , & Wade, R. , Aging and Dementia: Neuropsychology, Motor Skills, and Pain. VU University Press, Amsterdam (2016).
  • Jellinger, K.A. (2002). The Pathology of Ischemic-Vascular Dementia: An Update. Journal of the Neurological Sciences (203): 153–157.

پیوند به بیرون[ویرایش]