تولی خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تولی‌خان)
پرش به: ناوبری، جستجو
تولی خان
Tolui Khan.jpg
نقاشی تولی خان توسط رشیدالدین فضل‌الله همدانی، در اوایل قرن ۱۴
Regent of امپراتوری مغول
سلطنت ۲۵ اوت ۱۲۲۷–۱۳ سپتامبر ۱۲۲
پیشین چنگیز خان
جانشین اوگتای خان
فرزند(ها) منگوقاآن (۱۲۰۹–۱۲۵۹)
قوبلای خان (۱۲۱۵–۱۲۹۴)
هولاکو خان (۱۲۱۷–۱۲۶۵)
آریق بوکا (۱۲۱۹–۱۲۶۶)
خاندان بورجیگین
پدر چنگیز خان
مادر بورته
زادروز ۱۱۹۲
مرگ ۱۲۳۲ (۴۰ سال)
مغولستان

تولی خان یا تولوی خان، پسر چهارم چنگیز خان[۱] که برادران خود جوجی و جغتای و اوگتای کوچک‌تر بود و در دلاوری و قلعه گشایی و سپاهیگری بی مانند بود و هیچ‌یک از پسران و برادران چنگیز مانند وی لشکرکشی و فتوحات نکرده‌اند. چنگیز در اوایل میل داشت که او را به جانشینی تعین کند اما بعد از آن برگشت و گفت که منصب لشکرکشی و ضبط یورت و حفظ خزانه بر تو مناسبتر است. تولی در بیشتر اوقات ملازم چنگیزخان بود و او همواره با وی مشورت می‌کرد. چون چنگیز بمرد و شاهزادگان هریک به مقام خود رفتند تولی در یورت اصلی که تختگاه چنگیزخان بود بماند تا آنکه قوریلتای (مجلس بزرگ) دایر شد و اوگتای را به قاآنی برداشتند. پس از آن به دستور اوگتای قاآن جدید تولی به چین لشکر کشید و سپاهیان التان خان را بشکست و از رودخانه‌ای قراموران که تا آن زمان هیچ‌کس نگذشته بود بگذشت و به برادرش پیوست. تولی در زمان قاآنی اوگتای بمرد و از جمله فرزندان او منکوقاآن و هولاگوخان یا همان هلاکوی خونریز معروف و قوبیلای قاآن و آریق بوکا بودند. سورقوقتیتی بیکی زن تولی خان را زنی بسیار خردمند گفته‌اند، این زن خردمند بود که فرزندان خود را با ادب و با فرهنگ تربیت کرد و چنان رفتار کرد که پس از مرگ گیوگ خان سلطنت به پسرش منکوقاآن تعلق گرفت.

سلطنت غیررسمی تولوی[ویرایش]

تولوی درجنگ‌های ایران مامور فتح خراسان بود وارشد اولاد چنگیز خان. با وجود این که برادرش اگتای رسماً از جانب پدر به خانی منصوب شده بود، مع‌هذا به طور غیررسمی تا تعیین اگتای از جانب قوریلتای با کمک سه مشاور پدرش «محمود یلواج» «تاتاکوس» «یه لیوچوتسای» طی دوسال ۶۲۴ تا ۶۲۶ هجری قمری مدت فاصله مرگ چنگیز خان تا جلوس اکتای به مقام قاآنی به طور غیررسمی فرمانروایی کرد و دراین مدت ممالک چنگیز خان به همان روش و شیوه و سبک و سیاق سابق اداره می‌شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

لغت‌نامهٔ دهخدا تولی