تولی‌خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تولی‌خان
Tolui Khan.jpg
نقاشی تولی‌خان توسط رشیدالدین فضل‌الله همدانی، در اوایل قرن ۱۴
Regent of امپراتوری مغول
سلطنت ۲۵ اوت ۱۲۲۷–۱۳ سپتامبر ۱۲۲
پیشین چنگیزخان
جانشین اوگتای‌خان
فرزند(ها) منگوقاآن (۱۲۰۹–۱۲۵۹)
قوبلای‌خان (۱۲۱۵–۱۲۹۴)
هولاکوخان (۱۲۱۷–۱۲۶۵)
آریق بوکا (۱۲۱۹–۱۲۶۶)
خاندان بورجیگین
پدر چنگیزخان
مادر بورته
زادروز ۱۱۹۲
مرگ ۱۲۳۲ (۴۰ سال)
مغولستان

تولی‌خان یا تولوی‌خان پسر چهارم چنگیزخان[۱] که برادران خود جوجی و جغتای و اوگتای کوچک‌تر بود و در دلاوری و قلعه گشایی و سپاهیگری بی مانند بود و هیچ‌یک از پسران و برادران چنگیز مانند وی لشکرکشی و فتوحات نکرده‌اند. چنگیز در اوایل میل داشت که او را به جانشینی تعین کند اما بعد از آن برگشت و گفت که منصب لشکرکشی و ضبط یورت و حفظ خزانه بر تو مناسبتر است. تولی در بیشتر اوقات ملازم چنگیزخان بود و او همواره با وی مشورت می‌کرد. چون چنگیز بمرد و شاهزادگان هریک به مقام خود رفتند تولی در یورت اصلی که تختگاه چنگیزخان بود بماند تا آنکه قوریلتای (مجلس بزرگ) دایر شد و اوگتای را به قاآنی برداشتند. پس از آن به دستور اوگتای قاآن جدید تولی به چین لشکر کشید و سپاهیان التان خان را بشکست و از رودخانه‌ای قراموران که تا آن زمان هیچ‌کس نگذشته بود بگذشت و به برادرش پیوست. تولی در زمان قاآنی اوگتای بمرد و از جمله فرزندان او منکوقاآن و هولاگوخان یا همان هلاکوی خونریز معروف و قوبیلای قاآن و آریق بوکا بودند. سورقوقتیتی بیکی زن تولی خان را زنی بسیار خردمند گفته‌اند، این زن خردمند بود که فرزندان خود را با ادب و با فرهنگ تربیت کرد و چنان رفتار کرد که پس از مرگ گیوگ خان سلطنت به پسرش منکوقاآن تعلق گرفت.

سلطنت غیررسمی تولوی[ویرایش]

تولوی درجنگ‌های ایران مامور فتح خراسان بود وارشد اولاد چنگیزخان. با وجود این که برادرش اکتای رسماً از جانب پدر به خانی منصوب شده بود، مع‌هذا به طور غیررسمی تا تعیین اکتای از جانب قوریلتای با کمک سه مشاور پدرش «محمود یلواج» «تاتاکوس» «یه لیوچوتسای» طی دوسال ۶۲۴ تا ۶۲۶ هجری قمری مدت فاصله مرگ چنگیزخان تا جلوس اکتای به مقام قاآنی به طور غیررسمی فرمانروایی کرد و دراین مدت ممالک چنگیزخان به همان روش و شیوه و سبک و سیاق سابق اداره می‌شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

لغت‌نامهٔ دهخدا تولی