اقوام افغانستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نقشه قومی افغانستان

افغانستان کشوری چند قومیتی است و گروهای قومی مانند پشتون‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها، ازبک‌ها، ترکمن‌ها، آیماق‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها، براهویی، پامیری و دیگر اقوام در این کشور بود و باش دارند.

هویت قومی[ویرایش]

واژه افغان در طول تاریخ مترادف با قوم پشتون بوده است ولی امروز به عناون هویت ملی برای تمام اقوام بکار می‌رود.[۱]در طی پژوهشی در سال ۲۰۰۹، ۷۲% از مردم هویت افغان را پیش از هویت قومی خود عنوان کردند.[۲]

پشتون‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: پشتون‌ها
کودکان پشتون در ولایت خوست

پشتون‌ها بزرگترین گروه قومی افغانستان را تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها در نواحی شرقی و جنوبی افغانستان هم مرز با پاکستان جایی که دومین گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند متمرکز شده‌اند.[۳]همچنین گروه‌های کوچکی از پشتون‌ها در شرق ایران در نواحی هم مرز با افغانستان[۴]و همچنین شمال افغانستان در نتیجه جابجایی‌هایی که در زمان امیر عبدالرحمن انجام شد و در میان دیگر گروهای قومی زندگی می‌کنند. اگرچه عده‌ای از پشتون‌های شهرنشین در کابل و سایر مناطق فارسی زبان شده‌اند.[۵]

از تاسیس افغانستان در سال ۱۷۴۷ توسط احمد شاه درانی تا پیش از سال ۱۹۷۸ پشتون‌ها ۵۱% جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دانند. ولی زمانی که نیروهای شوروی در سال ۱۹۷۹ به این کشور حمله کردند، ۶٫۲ میلیون نفر از مردم این کشور به کشورهای دیگر مهاجرت کردند که ۸۵% از این مهاجرها را پشتون‌ها تشکیل می‌دادند که این باعث کاهش موقت جمعیت پشتون‌ها در برابر دیگر اقوام شد. ولی با بازگشت بسیاری از این مهاجرین از سال ۱۹۹۰ به بعد جمعیت پشتون‌ها به ۴۵% کل جمعیت افغانستان رسید.[۵]

تاجیک‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاجیک‌ها
دانش‌آموزان هنر در کابل

تاجیک‌های فارسی زبان و زیرگروه‌های آنان شمال قزل‌باش‌ها و فارسیوان نزدیک‌ترین گروه قومی به فارسی‌زبانان ایران هستند با این تفاوت که تاجیک‌ها عمدتاً سنی مذهب و فارسی‌زبانان ایران عمدتاً شیعه هستند.[۶]جمعیت تاجیک‌ها در سال ۱۹۹۵ بالغ بر ۴٫۳ میلیون نفر تخمین زده شد.[۷]بریتانیکا می‌گوید آنها در ابتدای قرن ۲۱ حدود یک پنجم از جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دهند.[۸]

تاجیک‌ها بزرگترین گروه قومی در کشور تاجیکستان در همسایگی افغانستان هستند.[۹]بیشتر تاجیک‌ها در مناطق شمال شرقی و غرب و در شهرهای بزرگ زندگی و کار می‌کنند و پیشه‌هایی در بخش‌های دولتی دارند. گروه‌های بزرگی از تاجیک‌ها در شهرهای هرات، مزارشریف، کابل و غزنی زندگی می‌کنند. تاجیک‌ها بخش عمده‌ای از نخبگان تحصیلکرده را تشکیل می‌دهند که دارای ثروت و نفوذ سیاسی زیادی هستند. تاجیک‌ها نزدیکترین رقیب پشتون‌ها در عرصه سیاست و قدرت هستند.[۱۰] قزلباشان در اصل متشکل از طوایف مختلف هستند که در زمان فتح افغانستان توسط نادر افشاردرمناطق مختلفا فغانستان که قسمت عمده آنها در شهر کابل ساکن شدنددر منظقه ای بنام چندول و حتی کوچه های مختلف آنها بنام مناطقی که از ایران بودن نام گذاری شده( کوچه شیرازی ها ، خافی ها ،شاهسوند ها ، قجرها ، افشار ها کردی ها و ...) و آنها سالها در حکومت افغانستان به عنوان وزیر و کاتبین در بار فعالیت داشتند. میرزا عبدالعلی خان وزیر دربار امیر شیر علی نمونه از این افراد بود که که اولین نشریه را در افغانستان به طبع رسانید به نام شمس النهار بود.

هزاره‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: هزاره‌ها
گردهمایی هزاره‌ها در آخرین جمعه ماه رمضان در ولایت دایکندی

هزاره‌ها دیگر مردم فارسی‌زبان و عمدتاً شیعه مذهب افغانستان هستند که بیشتر در مرکز افغانستان و هزاره‌جات زندگی می‌کنند. در تخمینی در سال ۱۹۹۵ جمعیت هزاره‌ها حدود ۳ میلیون تن برآورد شد و اکنون جمیعت آنان بین ۷[۱۱] تا ۳ میلیون[۱۲]نفر برآورد می‌شود.

ازبک‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: ازبک‌ها

ازبک‌ها از ترک‌تباران افغانستان محسوب می‌شوند که بومی ولایت‌های شمال افغانستان هستند و به دو زبان ازبکی و فارسی صحبت می‌کنند..[۱۳]جمعیت ازبک‌ها در سال ۱۹۹۰ حدود ۱٫۳ میلیون تن برآورد شد[۷]و اکنون باور بر این است که جمعیتشان حدود ۲ میلیون تن است.[۱۴]

آیماق‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: آیماق‌ها

آیماق که به ترکی به معنی قبیله است نام یک گروه قومی نیست بلکه عده‌ای مردم هستند که زندگی نیمه عشایری دارند. آیماق‌ها از گروه‌های قومی تاجیک، هزاره و بلوچ در قرن‌های شانزده و هفده میلادی تشکیل شده است. آنها در مناطق غربی بادغیس، غور و هرات و سایر مناطق افغانستان زندگی می‌کنند و به گویش‌های مختلف از زبان فارسی که هر کدام مربوط به طایفه خاص می‌شود سخن می‌گویند.[۱۵] جمعیت آنان از کمتر از نیم میلیون تن تا حدود ۸۰۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود. گروه‌هایی از آیماق‌ها در حدود ۱۲۰ هزار تن در شمال خراسان در کشور ایران نیز زندگی می‌کنند.[۷]

ترکمن‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: ترکمن‌ها

ترکمن‌ها گروه ترکتبار سنی مذهب کوچکتری هستند که بر خلاف ازبک‌ها بیشتر زندگی عشایری دارند. جمعیت ترکمن‌ها در افغانستان حدود ۲۰۰ هزار تن برآورد می‌شود.[۷]ترکمن‌ها بیشتر در نواحی شمالی و شمال غربی در مجاورت مرز افغانستان با ترکمنستان زندگی می‌کنند.

بلوچ‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: بلوچ‌ها

بلوچ‌ها مردمان سنی مذهبی هستند که به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و بیشتر در نواحی جنوب شرقی افغانستان در مجاورت با مناطق بلوچ نشین ایران و پاکستان زندگی می‌کنند. جمعیت بلوچ‌ها در سال ۱۹۹۰ حدود ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده شد و اکنون به ۲۰۰ هزار نفر می‌رسد.[۷]

نورستانی‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: نورستانی‌ها

نورستانی‌ها مردمان از شاخه هند و اروپایی هستند که در منطقه جدا در شمال شرق افغانستان در ولایت نورستان و در آنسوی مرز در منطقه چیترال پاکستان زندگی می‌کنند و به زبان نورستانی صحبت می‌کنند. بسیاری از نورستانی‌ها باور دارند آنان از بازماندگان نسل سربازان یونانی سپاه اسکندر هستند ولی شواهد ژنتیکی برای این فرضیه وجود ندارد بلکه آنها بیشتر شبیه به گروهی از مهاجران اولیه آریایی منزوی شده هستند. از لحاظ ریخت شناسی، نورستانی‌ها از زیرشاخه‌های نژاد مدیترانه‌ای هستند که در یک سوم از آنها ژن بلوند دیده می‌شود.[۱۳]آنها که بیشتر سنی مذهب هستند در سال ۱۹۹۰ جمعیت‌شان حدود ۱۲۵٬۰۰۰ تن تخمین زده شد که اکنون بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر برآورد می‌گردد.[۷]

دیگر گروه‌ها[ویرایش]

گروه‌های قومی کوچکتر شامل پشه‌ای، براهویی، پامیری، قرقیز، عرب،

جدول ترکیب قومی[ویرایش]

از آنجا که سرشماری نظام مند در این کشور در دهه‌های صورت نگرفته برآوردهای مختلفی در سال‌های مختلف از ترکیب قومی در افغانستان صورت گرفته است که در جدول‌های زیر به آن اشاره می‌شود:

Ethnic groups in Afghanistan
گروه قومی اطلاعات‌نامه جهان / کتابخانه مطالعات کنگره کشوری (2004-present estimate)[۱۶][۱۷] World Factbook / Library of Congress Country Studies (pre-2004 estimates)[۷][۱۸][۱۹]
پشتون‌ها ۴۲% ۳۸-۵۰%
تاجیک‌ها ۲۷% 25-26.3% (of this 1% is قزلباش)
هزاره‌ها ۹% ۱۲-۱۹%
ازبک‌ها ۹% ۶-۸%
آیماق‌ها ۴% 500,000 to 800,000 individuals
ترکمن‌ها ۳% ۲٫۵%
بلوچ‌ها ۲% 100,000 individuals
دیگر (پشه‌ای, نورستانی, عرب, براهویی, پامیری, گوجار, دیگر.) ۴% ۶٫۹%


نمونه گیری زیر با هدف دانستن باور مردم افغانستان نسبت به جنگ سال ۲۰۰۱ با رهبری آمریکا و وضعیت کنونی سیاسی، و نیز مسائل اقتصادی و اجتماعی موثر بر زندگی روزانه خود گرفته شده است. که یکی در بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ توسط بنیاد آسیا و یکی هم بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ در طی تلاشی مرکب از رادیو و تلویزیون که توسط بی‌بی‌سی و ان‌بی‌سی نیوز و آآردی بود اجام گرفت.[۲۰][۲۱][۲۲]

آمار گرفته شده توسط بنیاد آسیا در سال ۲۰۰۶ از بین ۶٬۲۲۶ تن از مردم افغانستان به صورت تصادفی ۳۲ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان ولایت ارزگان (با ضریب ۱٫۱ درصد) و ولایت زابل (با نشاندهندگی ۱٫۲) به دلیل نگرانی‌های امنیتی از فهرست حذف شد. با ضریب خطای ۲٫۵ درصد گرفته شده است.

Ethnic group "Afghanistan: Where Things Stand" (2004–2009)[۲] "A survey of the Afghan people" (2006)[۲۱] "A survey of the Afghan people" (2010)[۲۲]
پشتون ۳۸-۴۶% ۴۱% ۴۲%
تاجیک ۳۷-۳۹% ۳۷% ۳۱%
هزاره ۶-۱۳% ۹% ۱۰%
ازبک ۵-۷% ۹% ۹%
آیماق ۰-۰% ۰% ۲%
ترکمن ۱-۲% ۲% ۲%
بلوچ ۱-۳% ۱% ۱%
دیگر (نورستانی، عرب، سایر.) ۰-۴% ۱% ۳%
نامشخص ۰-۲% ۰% ۰%


منابع[ویرایش]

  1. "Afghan" (with ref. to "Afghanistan: iv. Ethnography") by Ch. M. Kieffer, دانشنامه ایرانیکا Online Edition 2006: "From a more limited, ethnological point of view, "Afḡān" is the term by which the Persian-speakers of Afghanistan (and the non-Paṧtō-speaking ethnic groups generally) designate the Paṧtūn. The equation [of] Afghan [and] Paštūn has been propagated all the more, both in and beyond Afghanistan, because the Paštūn tribal confederation is by far the most important in the country, numerically and politically...."
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ABC NEWS/BBC/ARD POLL – AFGHANISTAN: WHERE THINGS STAND, February 9th, 2009, p. 38–40
  3. "Ethnic map of Afghanistan" (PDF). Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, University of Nebraska at Omaha; Matthew S. Baker, استراتفور. انجمن جغرافیای ملی. 2003. Retrieved 24 October 2010. 
  4. People-in-Country Profile
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ethnic group of afghanistan
  6. Richard S. Newell "Post-Soviet Afghanistan: The Position of the Minorities". Asian Survey, Vol. 29, No. 11 (Nov.، 1989), pp. 1090–1108. Publisher: University of California Press
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ ۷٫۶ "Ethnic Groups". Library of Congress Country Studies. 1997. Retrieved 2010-10-08. 
  8. "Tajik". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011. "There were about 5,000,000 in Afghanistan, where they constituted about one-fifth of the population." 
  9. "Tajik". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011. 
  10. ethnic group of afghanistan
  11. "Ḥazāra". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011. 
  12. ethnic group of afghanistan
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ L. Dupree (July 1982), "Afghānistān: (iv.) ethnocgraphy", in دانشنامه ایرانیکا, Online Edition 2006.
  14. "Uzbek,". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011. 
  15. Library of Congress, Aimaq
  16. "Ethnic groups: Pashtun 42%, Tajik 27%, Hazara 9%, Uzbek 9%, Aimak 4%, Turkmen 3%, Baloch 2%, other 4%". The World Factbook. Central Intelligence Agency (CIA). Retrieved 2010-09-18. 
  17. "Country Profile: Afghanistan". Library of Congress Country Studies on Afghanistan. August 2008. Retrieved October 10, 2010. 
  18. "The World Factbok – Afghanistan". The World Factbook/Central Intelligence Agency. دانشگاه میزوری. October 15, 1991. Retrieved 2011-03-20. "_#_Ethnic divisions: Pashtun 50%, تاجیک ۲۵%, ازبک ۹%, هزاره 12-15%; minor ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and other" 
  19. "PEOPLE – Ethnic divisions:". The World Factbook/Central Intelligence Agency. University of Missouri. January 22, 1993. Retrieved 2011-03-20. "Pashtun 38%, تاجیک ۲۵%, ازبک ۶%, هزاره ۱۹%; اقلیت ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and others" 
  20. "ABC NEWS/BBC/ARD poll - Afghanistan: Where Things Stand" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. February 9, 2009. pp. 38–40. Retrieved 2010-10-29. 
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ "Afghanistan in 2006 – A survey of the Afghan people" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2006. p. 128. Retrieved 2010-10-29. "D-8. * Which ethnic group do you belong to? SINGLE RESPONSE ONLY Pashtun 41%, Tajik 37%, Uzbek 9%, Hazara 9%, Turkmen 2%, Baloch 1%, Nuristani 0%, Aimak 0%, Arab 1%, Pashaye 0%, Other 0%. " 
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ "Afghanistan in 2010 – A survey of the Afghan people" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2010. pp. 225–226. Retrieved 2011-03-20. "D-9. Which ethnic group do you belong to? SINGLE RESPONSE ONLY Pashtun 42%, Tajik 31%, Uzbek 9%, Hazara 10%, Turkmen 2%, Baloch 1%, Nuristani 1%, Aimak 2%, Arab 2%" 

پیوند به بیرون[ویرایش]