قصاص

"قصاص در لغت، اسم مصدر از ریشه «قصَّ یقُصُّ» به معنای پی گیری نمودن اثر چیزی است."

اما در فقه و حقوق قصاص مجازات مجرم به شکلی معمولا مشابه جرم را گویند.

به عنوان مثال اعدام قاتل به سبب انجام قتل، یا کور کردن فردی که بینایی دیگری را از او گرفته است.

"قصاص و یا نهادهایی شبیه به آن، درمیان جوامع انسانی بی سابقه نبوده است، حتی در قدیمی‏ترین قوانین بر جای مانده از تمدن‏های کهن شرقی و غربی، می‏توان نمونه‏هایی از «مقابله به مثل» را در نظام‏های کیفری پیدا کرد." ویل دورانت در تاریخ تمدن می نویسد : در بسیاری از قبایل اولیه، کشته شدن شخص الف توسط شخص ب سبب می شد که فرزندان شخص الف یا دوستش ج، شخص ب را به قتل می رساندند و پس از آن ج را پسران ب یا دوستش د بکشند و این عمل تا آخر حروف الفبا ادامه پیدا می کرد. اصل انتقام در تمام طول تاریخ حقوق و قانون وجود داشته و اثر آن در قانون قصاص حقوق روم، قوانین حمورابی و شریعت موسی (چشم در مقابل چشم ) دیده می شود و به آسانی می توان تاثیر آن را در قوانین جزایی که امروزه در بعضی از کشورهاست را مشاهده کرد.

موافقان

ادیان ابراهیمی عموما بر این نحوه مجازات صحه گذاشته اند. اما مورد قصاص در باره ی دو دین اصلی اسلام و یهودیت بیشتر مطرح است. امروزه در اکثر کشور های اسلامی خصوصا عربستان و ایران قصاص به عنوان یک اصل قضایی پذیرفته است.

موافقان این نوع از مجازات به حق مظلوم بر قصاص و تاثیرات پیشگیرانه ی آن اشاره می کنند؛ اما این برهان ها از طرف بسیاری پذیرفتنی نیست. آن ها می گویند: "اصل قانون قصاص موجب بازدارندگی از وقوع جرم می‌شود، چرا که اگر کسی بداند در مقابل هر جرمی که مرتکب شود، قصاص و مقابله‌ای به مثل خواهد داشت، از ارتکاب جرم دوری می‌کند."

مخالفان

بسیاری دیگر نیز "قصاص به مثل" را نوعی مجازات بی رحمانه و سنتی می دانند که از دوران کهن بر جای مانده است. برخی شاهد می آورند که طی سالیا دراز در جوامعی که قصاص وجود داشته جرائم نیز رواج داشته اند، پس عاملیت بازدارندگی قصاص اشتباه است.

برخی در جواب مدافعان نظریه عدالت گفته اند: "قصاص به معنای واقعی که تساوی کامل بین جرم و مجازات است، جز در موارد بسیار نادر قابل تحقّق نیست، شرایط، اوضاع و احوال حاکم بر وقوع جرم، اعم از خصوصیّات مجرم، زمان وقوع جرم، مکان وقوع جرم، خصوصیّات مجنی‏علیه و سایر عوامل مؤثر در وقوع جرم که بدون تردید موجب شدّت و ضعف جرایم می‏شود، نوعاً به گونه‏ای است که نمی‏توان همه آن شرایط را در اعمال مجازات نیز رعایت نمود، بنابراین، قصاص هرگز نمی‏تواند از تمام جهات با جرم یک‏سان باشد"

جستارهای وابسته

• دیه