اژدهای کومودو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اژدهای کومودو
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان
راسته: پولک‌داران
تیره: بزمجه‌ایان
سرده: بزمجه‌ها
گونه: V. komodoensis
نام علمی
Varanus komodoensis
(اوونز، ۱۹۱۲)
گستره پراکندگی اژدهای کومودو

اژدهای کومودو (نام علمی: Varanus komodoensis) که با نام بزمجهٔ کومودو هم شناخته می‌شود، یک گونهٔ بزرگ سوسمار است که در جزایر کومودو، رینکا، گیلی مونتانگ، پادار و فلورس در کشور اندونزی یافت می‌شود. این گونه که به تیرهٔ بزمجه‌ایان تعلق دارد، بزرگ‌ترین گونهٔ بزمجه است که در موارد نادری تا ۳ متر هم رشد می‌کند و وزن آن به حدود ۷۰ کیلوگرم نیز می‌رسد.[۲]

اندازهٔ غیرمعمول اژدهای کومودو به پدیدهٔ بزرگ شدن جثه در جانوران ساکن جزیره نسبت داده شده است، چرا که هیچ جانور گوشت‌خوار دیگری نمی‌تواند کنام جزیره‌ای را که آن‌ها در آن زندگی می‌کنند، پُر کند.[۳][۴] با این حال پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند که اندازهٔ بزرگ اژدهای کومودو را می‌توان به صورت بهتری به این شکل توضیح داد که آن‌ها صرفاً باقی‌ماندهٔ بزمجه‌سوسمارهایی بسیار بزرگ‌جثه هستند که روزگاری در اندونزی و استرالیا زندگی می‌کرده‌اند، ولی بیشترشان – به همراه دیگر بزرگ‌زیاگان – پس از دوران پلیستوسن منقرض شده‌اند. سنگواره‌هایی بسیار شبیه به اژدهای کومودو در استرالیا پیدا شده که تاریخ آن‌ها مربوط به ۳٫۸ میلیون سال پیش است. در جزیره فلورس اندازهٔ بدن آن‌ها کمابیش در طی ۹۰۰٬۰۰۰ سال اخیر به همان شکل پیشین باقی مانده است. این دوره‌ای است که با دگرگونی‌های زیاد در زیاگان جزیره و انقراض بزرگ‌زیاگان آن، و آمدن نخستین انسان‌سانان در ۸۸۰ هزار سال پیش شناخته می‌شود.

به خاطر داشتن چنین اندازهٔ بزرگی، این سوسمارها بر بوم‌سازگانی که در آن زندگی می‌کنند، چیره هستند.[۵] اژدهای کومودو طعمه‌هایی هم‌چون بی‌مهرگان، پرندگان و پستانداران را شکار می‌کنند. ادعا شده است که گاز اژدهاها سمی است. دو غده در آروارهٔ پایینی این جانور قرار دارد که چندین پروتئین سمی در آن‌ها تولید می‌شود. اهمیت ترشحات این غده‌ها از دیدگاه زیستی مورد اختلاف است، اما نشان داده شده است که این غده‌ها نوعی پادبند ترشح می‌کنند. رفتار گروهی اژدهای کومودو در شکار کردن، در بین خزندگان، استثنائی است. رژیم غذایی کومودوهای بزرگ عمدتاً از گوزن تشکیل می‌شود، هرچند که آن‌ها به مقدار زیادی از گوشت مردار تغذیه می‌کنند.[۲] اژدهاهای کومودو هم‌چنین گاه به انسان‌ها نیز حمله می‌کنند.[۶]

جفت‌گیری میان آن‌ها در بین ماه‌های مه و اوت آغاز می‌شود و تخم‌ها در سپتامبر گذاشته می‌شوند. حدود ۲۰ تخم در آشیانه‌های متروکهٔ مرغ پابزرگ یا در حفره‌های خودحفرکرده، گذاشته می‌شوند.[۲] ماده برای هفت تا هشت ماه بر روی تخم‌ها می‌خوابد و در ماه آوریل، هنگامی که حشره‌ها فراوان هستند، جوجه‌ها سر برمی‌آورند. کومودوهای جوان آسیب‌پذیر هستند و در نتیجه در درختان سکنی می‌گزینند تا از گزند شکارچی‌ها و کمودوهای بالغ که ممکن است هم‌نوع‌خواری کنند، دور بمانند. ۸ تا ۹ سال طول می‌کشد تا آن‌ها بزرگ شوند و تخمین زده می‌شود که تا بیش از ۳۰ سال زنده بمانند.[۲]

نخستین گزارش‌ها از اژدهای کومودو توسط دانشمندان غربی، در سال ۱۹۱۰ منتشر شد. اندازهٔ بزرگ آن‌ها و آوازهٔ ترس‌ناک‌شان، این جانوران را تبدیل به خزندگانی محبوب در باغ وحش‌ها کرده است. در حیات وحش، گسترهٔ پراکندگی آن‌ها به علت فعالیت‌های انسانی کاهش پیدا کرده است و آن‌ها توسط IUCN به عنوان یک گونهٔ آسیب‌پذیر شناخته شده‌اند.[۱] قوانین اندونزی از آن‌ها حمایت می‌کند و اجازهٔ شکار آن‌ها را نمی‌دهد. یک پارک ملی، پارک ملی کومودو، هم برای کمک به محافظت از آن‌ها ایجاد شده است.

نام[ویرایش]

اژدهای کومودو با نام‌های بزمجهٔ کومودو یا بزمجهٔ جزیرهٔ کومودو در ادبیات علمی شناخته می‌شود،[۷] هرچند که نام آخر خیلی رایج نیست. بومیان جزیرهٔ کومودو، به این جانور اوراOra، بوآیا داراتbuaya darat (سوسمار جزیره) یا بیاواک راکساساbiawak raksasa (بزمجه غول‌پکیر) می‌گویند. به اژدهای کومودو همچنین در زبان هندی، بیس‌کبراbiscobra گفته می‌شود که به معنای «دو برابر زهراگین‌تر از کبرا» است.[۸]

فرگشت[ویرایش]

نخستین خزندگان حقیقی در ۲۰۰ تا ۱۹۰ میلیون سال پیش در ژوراسیک پدیدار شدند و خزندگان بزمجه‌شکل در نزدیک ۱۰۰ میلیون سال پیش در کرتاسه پا بر روی زمین گذاشتند. در کرتاسه پسین، بزمجه‌وارها به شکل گسترده‌ای در صفحه لوراسیا و آسیای مرکزی پراکنده شده بودند. بالاخانواده بزمجه‌واران تنها گروهی از مارشکلان بود که توانست در قاره‌های جنوبی گسترش پیدا کند. اعضای این تیره اغلب از حشرات بزرگ و پستانداران ریزجثه تغذیه می‌کردند. مارها و موساسوریان نزدیک‌ترین خویشاوندان این گروه هستند.[۹]

بررسی‌های کینگ (۱۹۹۰) بر روی ۳۱ آرایه مرتبط با تیرهٔ بزمجه‌ایان نشان داد که این تیره در حدود ۴۰ میلیون سال پیش در آسیا سرچشمه گرفت و پژوهش‌های مشابه توسط باورستاک (۱۹۹۳) نیز خاستگاه این تیره را در آسیای جنوب شرقی یافتند.[۱۰] حدود ۱۵ میلیون سال پیش، برخوردی بین استرالیا و آسیای جنوب شرقی به بزمجه‌ایان اجازه داد تا به سرزمینی که امروزه به آن آبخست اندونزی می‌گویند مهاجرت کنند. محدودهٔ زندگی آنها از شرق تا جزیره تیمور هم می‌رسد. در گذشته باور بر این بود که اژدهای کومودو در ۴ میلیون سال پیش از اجداد استرالیایی خود جدا شد، اما شواهد سنگواره‌ای تازه یافت‌شده در کوئینزلند نشان می‌دهد که اژدهای کومودو پیش از پخش شدن در اندونزی، در استرالیا فرگشت یافته بود.[۱۱] پایین آمدن قابل توجه سطح دریا در واپسین عصر یخبندان، قطعه‌های بزرگی از بسترهای قاره‌ای را برهنه کرد که باعث شد اژدهای کومودو وارد آن‌ها شود ولی پس از آنکه سطح دریا با آب شدن یخ‌ها بالا رفت، آن‌ها در جزیرهٔ فعلی خود منزوی شدند.[۱۱]

نزدیک‌ترین خویشاوندان اژدهای کومودو، بزمجه آبی و بزمجه مشبک هستند.[۱۲]

توصیف[ویرایش]

نمای نزدیک از روبروی اژدهای کومودو
نمای نزدیک از پوست اژدهای کومودو

سرده بزمجه‌ها دارای بیشترین تفاوت در گسترهٔ اندازه بدن در میان اعضای خود، در میان همه سرده‌های سوسمارها است. به همین دلیل، اندازه بدن اژدهای کومودو بسیار بیشتر از اندازه بدن بعضی دیگر اعضای سرده خود است.[۱۳] اژدهای کومودو بزرگ‌جثه‌ترین سوسمار موجود در جهان است. در حیات وحش، یک اژدهای کومودوی بالغ عموماً حدود ۷۰ کیلوگرم وزن دارد، هرچند که نمونه‌های اسیر و دربند آنها معمولاً وزن بیشتری دارند.[۱۴] بر طبق کتاب رکوردهای جهانی گینس، یک کومودوی مذکر بالغِ متوسط، ۷۹ تا ۹۱ کیلوگرم وزن دارد و اندازهٔ آن هم ۲٫۵۹ متر است، در حالی که یک مؤنثِ متوسط، ۶۸ تا ۷۳ کیلوگرم وزن دارد و اندازهٔ آن هم ۲٫۲۹ متر است.[۱۵] بزرگترین گونهٔ تأییدشده ۳٫۱۳ متر طول و با احتساب غذای هضم‌نشده، ۱۶۶ کیلوگرم وزن داشت.[۱۶][۱۷] اژدهای کومودو دُمی به اندازهٔ بدن خود دارد و حدود ۶۰ دندان اره‌ای دارد که پیوسته جایگزین می‌شوند و ممکن است اندازهٔ دندان‌ها تا ۲٫۵ سانتی‌متر باشد. بزاق کومودوها عموماً آغشته به خون است، چرا که دندان‌های آن‌ها تقریباً به طور کامل با پوشش لثه‌ای پوشیده شده است و این لثه‌ها در هنگام غذا خوردن پاره‌پاره و ریش‌ریش می‌شوند.[۱۸] چنین چیزی باعث ایجاد محیطی ایده‌آل برای رشد باکتری‌هایی که در دهان زیست می‌کنند، شده است.[۱۹] اژدهای کومودو هم‌چنین زبانی زرد و دراز دارد که با عمق زیادی «چنگالی» شده است.[۱۶] پوست اژدهای کومودو توسط فلس‌های زرهی مستحکم شده که دارای استخوان‌های کوچکی با نام استخوان‌پوست هستند که نقش نوعی جوشن طبیعی را بازی می‌کند.[۸] داشتن چنین پوست پُر از پستی و بلندی، باعث می‌شود پوست اژدهای کومودو برای ساختن چرم مناسب نباشد.

حواس[ویرایش]

همانند دیگر بزمجه‌ها، اژدهاهای کومودو تنها یک استخوان گوش دارند، که به آن استخوان رکابی می‌گویند و برای منتقل کردن لرزش‌ها از پرده صماخ به حلزون گوش بکار می‌رود. چنین آرایشی، به این معنی‌ست که احتمالاً آن‌ها تنها می‌توانند صداهایی در محدودهٔ ۴۰۰ تا ۲٬۰۰۰ هرتز را بشنوند. برای مقایسه، انسان می‌تواند صداهای ۲۰ تا ۲۰٬۰۰۰ هرتز را بشنود.[۱۶] پیش‌تر باور بر این بود که آنها ناشنوا هستند، چرا که گزارش شده بود که اژدهای کومودو به نجواها، صداهای بلند و فریادهای محیط، واکنش و هراسی نشان نمی‌دهد. این نظریه هنگامی مورد تردید قرار گرفت که یکی از کارکنان باغ وحش لندن با صدای خود به یک نمونهٔ اسیر، آموخت که برای غذا خوردن بیرون بیاید؛ حتی هنگامی که کومودو قادر به دیدن او نبود و تنها صدای او را می‌شنید.[۲۰]

اژدهای کومودو می‌تواند تا ۳۰۰ متر دورتر را ببیند و حس بینایی آن نقش مهمی در شکار بازی می‌کند، اما چون شبکیه این جانور تنها حاوی یاخته‌های مخروطی است، این‌طور برآورده می‌شود که این جانور دید ضعیفی در تاریکی دارد. اژدهای کومودو می‌تواند به صورت رنگی ببیند، اما شناخت ضعیفی نسبت به اشیاء بی‌حرکت دارد.[۱۷][۱۷]

اژدهای کومودو در جزیره کومودو که از زبان خود برای نمونه‌برداری و مزمزه کردن هوا استفاده می‌کند.

اژدهای کومودو همانند بسیاری دیگر از خزندگان از زبان خود برای شناخت محرک‌های مزه و بو استفاده می‌کند. آن‌ها به جای بهره‌گیری از سوراخ بینی، از اندام ژاکوبسون برای بو کشیدن بهره می‌گیرند. حس‌گرهای چشایی این جانور می‌توانند بدن گوزن‌ها را از فاصله دور با چشیدن هوا «مزه» کنند.[۱۷] یک اژدهای کومودو با کمک باد مساعد و عادتش به آونگان کردن سر از یک سو به سوی دیگر در حین راه رفتن، می‌تواند مردار را از فاصلهٔ ۴ تا ۹٫۵ کیلومتری تشخیص دهد.[۱۷] این جانور تنها تعداد کمی جوانه چشایی در پشت حلق خود دارد.[۱۹] فلس‌های آن، که برخی از آن‌ها با استخوان مستحکم شده‌اند، دارای صفحه‌های حس‌گر متصل به اعصاب هستند تا حس لامسه را تسهیل کنند. فلس‌های گرداگرد گوش، لب‌ها چانه و کف پا ممکن است دارای سه صفحهٔ حس‌گر یا بیشتر باشند.[۱۸]

بوم‌شناسی[ویرایش]

پاها و دم اژدهای کومودو

اژدهای کومودو مکان‌های گرم و خشک را می‌پسندد و عموما در علفزارهای باز و خشک، ساوانا و جنگل‌های گرمسیری در ارتفاعات پست زندگی می‌کند. به عنوان جانوری خونسرد، عموماً در روز فعال است، هرچند که برخی فعالیت‌های شبانه هم از خود نشان داده است. اژدهاهای کومودو منفرد زندگی می‌کنند و تنها برای خوردن و زایش با دیگر هم‌نوعان خود ارتباط برقرار می‌کنند. آنها قادرند تا سرعت ۲۰ کیلومتر بر ثانیه بدوند، تا ۴٫۵ متر در زیر آب شیرجه بزنند و در جوانی با بهره‌گیری از ناخن‌های قدرتمندی که دارند، با مهارت از درخت‌ها بالا بروند.[۱۴] آن‌ها همچنین می‌توانند روی پاهای پسین خود بایستند و از دم خود به صورت پایه کمکی استفاده کنند تا بتوانند طعمه دور از دسترس را شکار کنند.[۲۰] با رسیدن به بلوغ، از ناخن‌ها عمدتاً به عنوان سلاح استفاده می‌شود و اندازهٔ بزرگ ناخن‌ها مانع بالا رفتن این جانوران از درختان می‌شود.[۱۸]

اژدهای کومودو با ناخن‌ها و پاهای جلویی (دست‌ها) نیرومند خود حفره‌هایی را به عنوان پناهگاه حفر می‌کند که گشادی آنها گاه ۱ تا ۳ متر است.[۲۱] به خاطر اندازهٔ بزرگی که این جانور دارد و همچنین به خاطر عادت داشتن به خوابیدن در این لانه‌های حفرکرده توسط خود، این جانور می‌تواند گرمای بدنش را در سرتاسر شب حفظ کند و مدت زمان قرار گرفتن در نور خورشید برای بدست آوردن گرمای دوباره را به حداقل برساند.[۲۲] اژدهای کومودو در بعد از ظهر شکار می‌کند اما اوقات گرم روز، در سایه می‌ماند.[۸] این مکان‌های ویژه استراحت، که عموما در پرتگاه‌هایی با نسیم‌های خنک دریایی واقع شده‌اند، با فضله‌ها نشانه‌گذاری می‌شوند و اژدها آن‌ها را عاری از رستنی‌ها نگاه می‌دارد. آنها نقش مکان‌های استراتژیکی را ایفا می‌کنند که از آنها برای حملهٔ غافلگیرانه به گوزن‌ها استفاده می‌شود.[۲۳]

اژدهای کومودو درنده بالاسر کنام خود به شمار می‌رود و بررسی‌ها نشان داده‌اند که حتا دیگر درندگانی، همچون مار پیتون، که در مناطق جزیره‌ای مشابه و نزدیک به جزیره‌های کومودو زندگی می‌کنند، به دلیل وجود این جانور نتوانسته‌اند در آن جزایر به زندگی بپردازند.[۲۴] این مارمولک بر خلاف دیگر مارمولک‌ها چندان قلمروخواه نیست و از مکان‌هایی که در آن مردارخواری می‌کند در برابر ورود غریبه‌ها دفاع نمی‌کند.[۲۵] اژدهاها اغلب در برخورد با یکدیگر از رودررویی با هم پرهیز می‌کنند؛ چنین رویکردی باعث ذخیره بیشتر انرژی به جای هدر دادن آن برای جنگ و دفاع از قلمرو می‌شود. با این حال این جانوران در فصل جفت‌گیری – انتهای ژوئن تا آغاز اکتبر – و نیز در هنگام غذا خوردن از لاشه می‌توانند به شدت با هم درگیر شوند. در این هنگام اژدهای غالب با درآوردن صداهای هیسس‌وار و تکان دادن شدید دم خود، باعث ترس اژدهای مغلوب و ترک صحنه توسط او می‌شود. غالب معمولا پس از پیروزی اقدام به نوعی حرکات نمایشی همچون پایین گرفتن سر و راه رفتن آرام با منقبض و سخت کردن ماهیچه‌های پاهای عقبی می‌کند.[۲۶]

رژیم غذایی[ویرایش]

اژدهای کومودو در جزیره رینکا

اژدهای کومودو جانوری گوشت‌خوار است. آنها اغلب از مردار تغذیه می‌کند و برای یافتن مردار فاصله‌های طولانی را می‌پیمایند. آن‌ها اما این توانایی را نیز دارند تا به صورت مخفیانه و بی‌سروصدا به طعمه‌های زنده حمله کنند.[۲۷] اژدهای کومودو می‌تواند برای مدت کوتاه تا ۲۰ کیلومتر بر ساعت سرعت بگیرد، ولی راهبرد شکاریش بر مبنای پنهان شدن و سپس حملهٔ قدرتمند است.[۱۷] وقتی که طعمهٔ مناسبی به محل شکار اژدها نزدیک می‌شود، این جانور بی‌محابا به سوی طعمه یورش می‌برد و سعی می‌کند خودش را به گلو یا بخش‌های زیرین جانور برساند.[۱۸] اژدهای کومودو قادر است با استفاده از حس بویایی قوی خود طعمه را پیدا کند؛ برای نمونه، اژدهای کومودو می‌تواند لاشه یک جانور مرده یا در حال مرگ را از محدوده‌ای به مسافت ۱۱ کیلومتر تشخیص دهد. البته این توانایی به سرعت و سوی وزش باد نیز بستگی دارد.[۲۸] اژدهای کومودو در حال از پای درآوردن خوک‌ها و گوزن‌های بزرگ با استفاده از دم قدرتمندش رویت شده است.[۲۹][۳۰]

اژدهای کومودو بخش بزرگی از بدن طعمه را پاره می‌کند و آن را در حالی می‌بلعد که با پاهای پسین خود لاشه را پایین نگه داشته است. در مورد لاشه‌های کوچک با اندازه‌ای در حد و اندازه یک بز، آرواره‌های کم‌مفصل آنها، جمجمه انعطاف‌پذیر آنها و معدهٔ گسترش‌پذیر آنها باعث می‌شود تا بتوانند کل طعمه را بیکباره قورت دهند.[۱۷] محتوای گیاهی معده و روده‌ها عموماً دفع می‌شود.[۲۳] مقادیر فراوان بزاق قرمزی که اژدهای کومودو تولید می‌کند به نرم کردن غذا کمک می‌کند، اما قورت دادن طعمه عملی وقت‌گیر است (۱۵ تا ۲۰ دقیقه برای قورت دادن یک بز طول می‌کشد) یک اژدهای کومودو می‌تواند طعمه را به درخت بکوبد تا آن به زور از گلوی خود پایین ببرد و اینگونه فرایند قورت دادن را تسریع بخشد. گاهی اوقات آنچنان طعمه محکم به درخت کوبیده می‌شود که درخت سقوط می‌کند.[۲۳] برای اینکه در حین قورت دادن طعمه خفه نشود، با استفاده از مجرای کوچکی که در زیر زبان وجود دارد و به ریه متصل است، نفس می‌کشد.[۱۸] پس از خوردن غذا تا سقف ۸۰ درصد وزنش،[۵] خودش را به مکانی آفتابی می‌برد تا عمل هضم تسریع گرد، چرا که اگر غذا برای مدت طولانی هضم نشده باقی بماند، ممکن است بگنند و اژدها را سمی کند. کومودوهای بزرگ به خاطر متابولیسم آهسته‌ای که دارند، می‌توانند با خوردن تنها ۱۲ وعده غذا در سال زنده بمانند.[۱۸] پس از هضم غذا، توده‌ای از شاخ‌ها، مو و دندان‌های که در مخاط بدبو پیچیده شده‌اند را استفراغ می‌کند. پس از استفراغ، صورتش را خاک یا بته‌ها می‌مالد تا از شر مخاط بدبو راحت شود که این می‌تواند به آن معنی باشد که این جانور همانند انسان‌ها طاقت مواد دفعی بدن خود را ندارد.[۱۸]

اژدهای کومودو در جزیره رینکا در حال تغزیه از لاشهٔ یک بوفالو آبی

کومودوهای بزرگ‌تر زودتر به غذا خوردن می‌پردازند، در حالی که کومودوهای کوچکتر می‌بایست منتظر بزرگترها بمانند. نرهای بزرگ‌تر چیرگی خود را اعلام می‌کنند و نرهای کوچکتر هم با استفاده از زبان یا با غرش کردن، تسلیم بودن خود را نشان می‌دهند. کومودوهای هم‌اندازه ممکن است سر طعمه با هم دعوا کنند. بازنده‌ها عموما عقب‌نشینی می‌کنند، هرچند که دیده‌شده که جانور پیروز اقدام به خوردن بازنده می‌کند.[۳۱]

رژیم غذایی اژدهای کومودو گسترده است و بی‌مهرگان، دیگر خزندگان (از جمله کومودوهای کوچکتر)، پرندگان، تخم پرندگان، پستانداران کوچک، میمون‌ها، خوک وحشی، بزها، گوزن، اسب و بوفالوی آبی را شامل می‌شود. کومودوهای جوان حشرات، تخم‌ها، جکوها و جوندگان کوچک را هم می‌خورند.[۳] این طعمه‌ها اغلب در درختان یافت می‌شوند و تنها کومودوهای جوان و فرز توانایی بالا رفتن از درختان را دارند.[۳۱] بر پایه مواد یافت‌شده در مدفوع اژدهاها، غذای اصلی این جانوران را گوزن سوندا تشکیل می‌دهد. گوزن‌های با سن کمتر از ۱ سال یا بیشتر از ۶ سال بیشترین تعداد گوزن‌های شکارشده توسط کومودوها را تشکیل می‌دهند که اغلبشان با روش پنهان شدن و حملهٔ یکباره در کنار آبشخورها شکار می‌شوند.[۳۱] به نظر می‌رسد که اژدهای کومودو علاقه ویژه‌ای به اسب‌ها و بزها و خوک‌های باردار داشته باشد. اژدها با زیر نظر گرفتن این طعمه‌ها و جدا کردنشان از دیگر اعضای گروه، نه تنها باعث زاییدن ناقص و کشنده برای جانور می‌شوند – که در نوع خود طعمه‌ای ضعیف و مناسب برای اژدها پدید می‌آورد – که گاه نوزاد تازه به دنیا آمده را «از میان دو پای مادهٔ در حال زا می‌رباید».[۳۲] آن‌ها همچنین هم‌نوع‌خواری نیز می‌کنند؛ این به ویژه هنگامی روی می‌دهد که آن‌ها به شکل گروهی به دور مردار در حال تغذیه هستند. بیشتر هم‌نوع‌هایی که خورده می‌شوند کومودوهای جوان و یا لاشهٔ کومودوهای مرده است.[۳۱] از دیگر طعمه‌های کومودوها می‌توان به لاشه ماهیان افتاده بر کرانه اقیانوس، و تخم لاک‌پشت‌های سبز و پوزه‌عقابی که برای تخم‌گذاری به کرانه‌ها می‌آیند، اشاره کرد.[۳۳]

گه‌گاه، آنها از انسان‌ها و اجساد انسان‌ها هم تغذیه می‌کنند، حتی ممکن است قبرهای کم‌عمق انسان‌ها را حفر کرده و اجساد موجود در آنها را بخورند.[۲۰] عادت حمله به قبرها باعث شده ساکنین جزیرهٔ کومودو قبرها را به جای زمین‌های شنی، در زمین‌هایی حفر کنند که خاک رس دارند و تخته‌سنگ‌هایی هم بر روی آن قرار دهند تا مانع اژدهای کومودو شوند.[۲۳] جرد دایموند (۱۹۸۷)، زیست‌شناس فرگشتی، این نظریه را مطرح کرد که اندازه اژدهای کومودو ممکن است به گونه‌ای فرگشت یافته باشد که بتواند فیل‌های کوتوله منقرض‌شدهٔ پوشیده‌دندان را – که روزگاری در جزیره فلورس زندگی می‌کردند – بخورد.[۳۴] با این حال به دلیل آنکه در آن هنگام دیگر طعمه‌های بزرگ‌جثه‌ای چون گاوها و خوک‌های وحشی در آن ناحیه حضور داشتند، ممکن است نظریه دایموند حقیقت نداشته باشد.[۳۱]

اژدهای کومودو نیز همانند دیگر درندگان، مقدار زیادی از آب مورد نیاز بدن خود را از خوردن گوشت طعمه‌های خود تامین می‌کند و کمتر نیازی به نوشیدن آب از رودخانه‌ها دارد؛ اگرچه حتا نمونه‌هایی که پس از غذا خوردن بسیار اقدام به نوشیدن آب کرده‌اند نیز دیده شده‌اند. بررسی‌های گرین و همکاران (۱۹۹۱) میزان آب ورودی به بدن در اژدهاها را ۲۵٫۵ میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم جرم بدن تخمین زده‌اند.[۳۵] نحوهٔ نوشیدن اژدهای کومودو به این صورت است که مایع را بوسیلهٔ پمپاژ دهانی (فرایندی که از آن برای تنفس هم استفاده می‌شود) به دهان خود وارد می‌کند و بعد سرش را بالا می‌برد تا آب بتواند از مجرای گلو پایین برود.[۳۰]

بزاق[ویرایش]

اژدهای کومودوی خوابیده، ناخن‌های بزرگ و خمیده آن برای خوردن و دعواگرفتن مناسب هستند.

اوفن‌برگ درباره اژدهای کومودو نوشته است که آنها پاتوژن‌های عفونی در بزاغشان دارند، خصوصا باکتری‌های اشریشیا کلی، استافیلوکوک، پروویدنسیا و پروتئوس. اوفن‌برگ بزاق اژدهای کومودو را به صورت «قرمزگون و فراوان» توصیف کرده است.[۳۰] او اظهار داشته که در حالی که این پاتوژن‌ها را می‌توان در دهان کومودوهای وحشی پیدا کرد، این پاتوژن‌ها در دهان نمونه‌های دربند پیدا نمی‌شود و این به خاطر رژیم غذایی پاکیزه‌تر آن‌ها و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌هاست.[۳۰][۳۶] این مسئله با برداشتن نمونه‌های مخاطی از سطوح لثهٔ آرواره‌های بالایی دو اژدهای تازه‌گرفته‌شده، تأیید شده است.[۳۰][۳۶] نمونه‌های بزاق توسط پژوهشگران در دانشگاه تگزاس مورد بررسی قرار گرفتند؛ آن‌ها ۵۷ گونه باکتری در حال رشد در دهان سه اژدهای کومودو پیدا کردند که یکی از آنها Pasteurella multocida بود.[۱۶][۳۷] فردکینگ درباره رشد سریع این باکتری‌ها اشاره کرده است: «به طور معمول سه روز طول می‌کشد تا نمونهٔ P. multocida یک پتری دیش را بپوشاند؛ نمونه‌های ما هشت‌ساعته به چنین مرحله‌ای رسیدند. ما بسیار شگفت‌زده شدیم هنگامی که دیدیم این گونه‌ها چقدر با سرعت بالایی در حال رشد هستند».[۳۸] این مطالعه، نظریه‌ای که می‌گفت زخم‌های بوجودآمده توسط یک اژدهای کومودو اغلب با گندخونی و عفونت‌های در پی آن در طعمه‌ها همراه هستند را تأیید کرد.[۳۷] اینکه چطور خود اژدهای کومودو به این باکتری زهرآگین آلوده نشده هنوز معلوم نیست.[۳۸]

پژوهش‌ها در سال ۲۰۱۳ نشان دادند که باکتری‌های موجود در دهان اژدهای کومودو معمولی هستند و باکتری‌هایی مشابه آنها در دیگر گوشت‌خواران نیز دیده شده است. اژدهاهای مورد بررسی در واقع بهداشت دهان بسیار مناسبی هم داشته‌اند. آنطور که برایان فرای گفته است: «پس از اینکه غذا خوردنشان تمام شد، ۱۰ تا ۱۵ دقیقه را صرف لیسیدن لب‌هایشان می‌کنند و سرشان را به برگ‌ها می‌مالند تا دهانشان را تمیز کنند... برخلاف باور مردم، آنها در دندانهایشان تکه‌هایی از گوشت فاسد را که ممکن است از خوراکی که خورده‌اند باقی مانده باشد و باعث رشد باکتری شود ندارند». در این صورت، نظریه مردن بوفالوهای آبی بر اثر عفونت را می‌توان این گونه توجیه کرد که از انجا که این جانوران بومی جزایر کومودو نیستند، هنگامی که مورد حمله قرار می‌گیرند، وارد آب می‌شوند. در این صورت می‌توان آب گرم و پر از مدفوع را علت آلودگی دانست.[۳۹] در این مطالعه، نمونه‌هایی از ۱۶ اژدهای اسیر استفاده شده بود که ۱۰ تای آنها بالغ و ۶ تا نوزاد بودند و از سه باغ وحش آمریکایی گرفته شده بودند.[۴۰]

زهر[ویرایش]

در اواخر ۲۰۰۵، پژوهشگران دانشگاه ملبورن گمانه‌پردازی کردند که بزمجه بزرگ، دیگر گونه‌های بزمجه و نیز مارمولک‌های اژدها ممکن است دارای سم باشند. این گروه بر این باور بودند که تأثیرات فوری پس از گازگرفتن‌های این بزمجه‌ها به دلیل آلودگی خفیف به زهر هستند. گاز گرفته شدن دست انسان توسط بزمجه مشبک، اژدهای کومودو و بزمجه خالدار درختی همگی تأثیرهای مشابهی داشتند؛ باد کردن سریع، لخته شدن موضعی خون و رسیدن درد تا آرنج. برخی از این نشانه‌ها تا چند ساعت هم ادامه پیدا می‌کنند.[۴۱]

در سال ۲۰۰۹ همان محققین شواهد بیشتری منتشر کردند که نشان می‌داد اژدهای کومودو گازی سمی دارد. اسکن MRI جمجمه یک اژدها نشان از وجود دو غده بزاقی در آرواره پایینی داد. پژوهشگران در باغ وحش سنگاپور یکی از این غده‌ها را از سر یک نمونهٔ بیمار که در حال مرگ بود استخراح کردند و دریافتند که حاوی چندین پروتئین زهرآگین مختلف است. از جمله تاثیرات شناخته‌شدهٔ این پروتئین‌ها، می‌توان به جلوگیری از لخته شدن خون، پایین آوردن فشار خون، فلج ماهیچه‌ای و القا کردن خفگی اشاره کرد، که در نهایت باعث ایجاد شوک و از دست دادن آگاهی در طعمهٔ مسموم می‌شود.[۴۲] در نتیجهٔ این کشف، نظریه پیشین مبنی بر اینکه باکتری‌ها موجب کشته‌شدن قربانیان اژدهای کومودو می‌شوند، مورد تردید قرار گرفت.[۴۳]

کرت شونک، زیست‌شناس فرگشتی در دانشگاه کانتیکت، کشف کردن این غده‌ها را خیره‌کننده دانست، اما بیشتر شواهد وجود زهر در آن مطالعه را «بی‌معنی، نامطتبط، نادرست، اشتباه یا غلط‌انداز» دانست؛ حتی اگر بزمجه‌ها دارای پروتئین‌های زهرمانند در دهانشان باشند، بر طبق گفتهٔ شونک، اژدهاها ممکن است از آن‌ها برای اهداف دیگری استفاده کنند و او شک دارد که زهر به تنهایی بتواند اثرات گاز اژدهای کومودو را باعث شود. به باور او دلیل اصلی پدی آمدن اثرات این گاز، شوک و از دست دادن خون هستند.[۴۴][۴۵] دیگر دانشمندانی همچون کنت کاردانگ، زیست‌شناس دانشگاه ایالتی واشینگتن، اسکات وینشتاین و تامارا اسمیت، هر دو سم‌شناس، نیز اهمیت این غدد به مثابه تولیدکننده صرف زهر برای شکار را از دیدگاه فرگشتی زیر سوال برده‌اند و بر این باورند که «ترشحات دهانی مارمولک‌ها نقش‌های زیستی بسیاری جز مسموم کردن سریع طعمه دارند».[نیازمند منبع]

تولید مثل[ویرایش]

دو اژدهای کومودو در حال جفت‌گیری

جفت‌گیری در بین ماه‌های مه و اوت صورت می‌گیرد و تخم‌ها در ماه سپتامبر گذاشته می‌شود.[۱۶] در این دوره، نرها برای بدست آوردن ماده‌ها به رقابت و نبرد می‌پردازند، به این صورت که روی پاهای پسین خود می‌ایستند و با هم دست به گریبان می‌شوند و بازنده در نهایت به زمین زده می‌شود.[۱۷] این نرها ممکن است برای آماده شدن برای دعوا، استفراغ یا مدفوع کنند.[۲۰] برنده دعوا، زبان دراز خود را به طرف ماده سوسو می‌دهد تا به وضعیت پذیرش جنسی ماده آگاه شود.[۵] ماده‌ها در آغاز بی‌تمایل هستند و در مراحل ابتدایی آمیزش، با ناخن‌ها و دندان‌های خود به مقاومت می‌پردازند. در نتیجه نر در هنگام آمیزش باید ماده را کاملا مهار کند تا به خودش آسیبی نرسد. از جمله دیگر نشانه‌های عشق‌بازی، نرها چانه خود را به ماده‌ها می‌مالند، پشت آنها را به سختی می‌خارانند و آنها را می‌لیسند.[۴۶] نزدیکی جنسی هنگامی پدید می‌آید که نر یکی از نیمه‌کیرهای خود را – بسته به موقعیت بدنیش نسبت به ماده – وارد پارگین ماده می‌کند.[۱۷]

ماده تخم‌های خود را در سوراخ‌هایی که در بغل تپه کنده شده یا در بقایای متروکهٔ آشیانهٔ مرغ خاشاک پاپرتغالی می‌گذارد و پشته‌های رهاشده را نیز ترجیح می‌دهد.[۴۷] این آشیانه‌های رهاشده مخلوطی از خاک و خاشاک هستند که ۱۵۰ سانتی‌متر ارتفاع و ۵ تا ۶ متر قطر دارند. اگرچه بیشتر بزمجه‌ها تخم‌های خود را درون تنها یک لانه می‌گذارند، اما اژدهای کومودوی ماده گاه تخم‌های خود را در چندین لانهٔ جدا می‌گذارد که به نظر برای در کم کردن احتمال نابود شدن همهٔ تخم‌ها با هم انجام می‌شود.[۴۸] حدود ۲۰ تخم گذاشته می‌شود که دوره نوزادآوری آن‌ها ۷ تا ۸ ماه است.[۲۰] در این هنگام ماده بر روی آشیانه می‌خوابد تا از فرزندانش که قرار است سر از تخم در بیاورند پاسداری کند؛ اگرچه هیچ نشانه‌ای از مراقبت مادر پس از بیرون آمدن فرزندان از تخم در دسترس نیست.[۱۷] از تخم بیرون آمدن، عملی خسته‌کننده برای نوزادان است که از تخم‌های خود با یک دندان تخم‌شکن بیرون می‌آیند که کمی بعد می‌افتند. پس از شکافتن تخم، نوزاد ممکن است ساعت‌ها همانجا در تخم‌های بماند و بعد شروع به بیرون آمدن از لانه بکند. در تولد، این نوزادان تنها ۱۰۰ گرم وزن دارند و بسیار بی‌دفاع هستند و امکان شکار کردنشان وجود دارد.[۳۰][۴۹] تقریباً سه تا پنج سال طول می‌کشد تا اژدهای کومودو بالغ شود و ممکن است زندگی آنها تا ۳۰ سال هم به طول بینجامد.[۱۷]

کومودوهای جوان عمدهٔ سال‌های ابتدایی خود را در درختان سر می‌کنند و در آنجا از دست شکارچیان که ممکن است کومودوهای بزرگ‌سال هم‌نوع‌خوار باشند، در امان هستند که ۱۰٪ رژیم غذایی این کومودوهای بزرگ‌سال را همین کومودوهای جوان تشکیل می‌دهد.[۲۰] بر طبق گفتهٔ دیوید اتنبرو، عادت هم‌نوع‌خواری ممکن است برای بالغ‌ها مقرون به صرفه باشد، چرا که طعمه‌های با اندازهٔ متوسط در جزیره‌های محل زندگی اژدهای کومودو نادر هستند.[۲۹] هنگامی که یک کومودوی جوان به طعمه‌ای که توسط کومودوی بالغ در حال خورده شدن است نزدیک می‌شود، خود را در محتویات روده‌های طعمه «می‌غلتاند» تا بالغ را گرسنه را از حمله به خود دور نگاه دارد.[۴۸][۲۰]

بکرزایی[ویرایش]

اژدهایی جوان که از روش بکرزایی و بدون داشتن پدر به دنیا آمده است، باغ وحش چستر، انگلستان

در اواخر سال ۲۰۰۵، یک اژدهای کومودو ماده در باغ وحش که بیش از دو سال بود از گروه نرها جدا شده بود، دسته‌ای تخم گذاشت. دانشمندان در ابتدا تصور کردند که اژدهای ماده توانسته اسپرم را از نزدیکی‌های پیشین با نرها در خودش ذخیره کند، سازگاری که به آن لقاح اضافی می‌گویند.[۵۰] در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۶، گزارش شد که یک اژدهای کومودو دربند به نام فلورا که در باغ وحش چستر انگلیس زندگی می‌کرد، دومین کومودو شناخته‌شده‌ای بود که بدون تماس با جنس مذکر تخم گذاشته است. او ۱۱ تخم گذاشت که هفت تا از آنها به بار رسیدند و همگی نر بودند. سه تخمی که پس از منتقل کردن به یک ماشین جوجه‌کشی شکسته بودند، مورد آزمایش‌های ژنتیکی دانشمندان دانشگاه لیورپول در انگلستان قرار گرفتند و تأیید شد که فلورا هرگز تماس فیزیکی با یک نر نداشته است.[۵۱] پس از کشف کردن مسئلهٔ تخم‌های فلورا، آزمایش‌ها نشان داد که تخم‌های اژدهای دیگری به نام سانگای هم بدون بارورسازی خارجی تولید شده است.[۵۲] در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۸، باغ وحش منطقه سجویک در ویچیتا، کانزاس نخستین باغ وحش در آمریکا شد که اقدام به مستند کردن بکرزایی در اژدهای کومودو کرد. این باغ وحش دو کومودوی مادهٔ بالغ داشت، که یکی از آنها حدود ۱۷ تخم در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۰۷ گذاشت. به دلیل کمبود فضا، تنها دو تخم به بار رسیدند. نخستین آن‌ها در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۸ و دومی در ۱ فوریه به بار نشستند و هر دو نیز نر بودند.[۵۳]

به دلیل قوانین ژنتیکی حاکم بر روند بکرزایی اژدهاها، نوزادان پدید آمده همواره نر هستند. اژدهای کومودو دارای کروموزوم‌های W و Z است – در ماده‌ها یک W و یک Z و در نرها دو Z – که در هنگام بکرزایی تنها یک کروموزوم منتقل می‌شود. از این رو تنها تخم‌هایی با کروموزوم‌های ZZ یا WW پدید می‌آیند. از آنجا که تخم‌های WW منجر به تولید اژدها نمی‌شوند، تنها تخم‌های دارای کروموزوم‌های ZZ و در نتیجه تنها نرها به بار می‌نشینند.[۵۴][۵۵]

بنا بر بررسی‌های واتس و همکارانش (۲۰۰۶)، تغییر روش زایشی اژدهای ماده از آمیزشی به غیرآمیزشی تطابقی وابسته به در دسترس بودن نرها بوده است که به تدریج و در طی فرگشت در این جانوران شکل گرفته است تا بتواند به آن‌ها در شرایطی که دور از هر تماسی با نرها قرار می‌گیرند کمک کند تا جمعیت‌سازی کنند. امروزه این ویژگی در باغ وحش‌هایی که اژدهاها را نگهداری می‌کنند در شرایطی بروز می‌کند که نرهای یک باغ وحش برای آنکه با ماده‌های دیگر باغ وحش‌ها آمیزش کنند اجاره داده می‌شوند. واتس و همکارانش پیشنهاد داده‌اند که انجام چنین کاری متوقف شود تا جلوی وارد شدن ماده‌ها به مرحله بکرزایی و در نتیجه کم شدن تنوع ژنتیکی در نمونه‌های موجود در اسارت گرفته شد.[۵۴]

تاریخچه[ویرایش]

کشف در دنیای غرب[ویرایش]

سکه‌ای با نقش اژدهای کومودو، ضرب‌شده در اندونزی

اژدهای کومودو نخستین بار در سال ۱۹۱۰ توسط اروپاییان شناسایی شد. شایعه‌هایی رایج به «سوسمار جزیره» به سروان فان اشتاین هنزبروک رسیده بود که آن هنام در فرمانداری مستعمراتی هلند کار می‌کرد.[۵۶] در سال ۱۹۱۲، هنگامی که پیتر اوونز، سرپرست موزه جانورشناسی در بوگور، جاوه، که یک عکس و یک پوست از طرف سروان و همچنین دو نمونه از طرف یک کلکسیونر دریافت کرده‌بود، مقاله‌ای در این مورد منتشر کرد که باعث شهرت بیشتر این مبحث شد.[۸] دو اژدهای کومودوی زنده‌ای که نخستین بار به اروپا برده شدند، در سال ۱۹۲۷ در بخش خزندگان باغ وحش لندن به نمایش گذاشته شدند.[۵۷] جوآن بوشان پراکتر برخی از نخستین معاینات را بر روی این جانوران در بند انجام داد و رفتار یکی از این جانوران را در سال ۱۹۲۸ در گردهمایی علمی انجمن جانورشناسی لندن مورد تشریح قرار داد.[۵۸] دابلیو داگلاس بردن در سال ۱۹۲۶ بیشتر به خاطر دیدن این جانور، به جزیرهٔ کومودو رفت. پس از اینکه او با ۱۲ نمونهٔ مرده اما در وضعیت مناسب نگهداری شده، و دو نمونهٔ زنده به اروپا برگشت، پژوهش‌های او الهام‌بخش فیلم کینک گونگ محصول سال ۱۹۳۳ شد.[۵۹] همچنین این بردن بود که واژهٔ رایج «اژدهای کومودو» را برای نامیدن این جانور بکار برد.[۶۰] سه تا از نمونه‌های او توپُر شده و هنوز در موزه تاریخ طبیعی آمریکا در معرض نمایش قرار دارند.[۶۱]

مطالعات[ویرایش]

اژدهای کومودو در نشان استان سوندای شرقی

هلندی‌ها که متوجه تعداد اندک کومودوها در وحش شده بودند، شکار تفریحی آنها را منع کرد و تعداد کومودوهایی که برای مطالعات علمی گرفته می‌شدند را هم به شدت محدود کردند. با آغاز جنگ جهانی دوم، سفرها برای گرفتن کومودوها بسیار کم شد و تا حد صفر رسید و تا دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ هم از سر گرفته نشد، تا اینکه در آن هنگام رفتار غذاخوردن، تولید مثل و دمای بدن کومودوها مورد بررسی قرار گرفتند. در همان هنگام، سفری برنامه‌ریزی شد که قرار بود مطالعهٔ طولانی‌مدتی بر روی اژدهای کومودو گردد. این وظیفه به خانوادهٔ اوفنبرگ محول شد که در سال ۱۹۶۹، ۱۱ ماه را در جزیرهٔ کومودو سپری کردند. در حین اقامت آنها، والتر اوفنبرگ و دستیارش پوترا ساستراوان بیش از ۵۰ اژدهای کومودو را اسیر کرده و به آنها نشان چسباندند.[۳۸] بعدها نتایج و دستاوردهای سفر اوفنبرگ در بزرگ کردن و پرورش دادن کومودوهای در بند تأثیر زیادی گذاشت.[۶۲] پژوهش‌های بعدی از سوی خانوادهٔ اوفنبرگ گوشه‌های تاریک دیگری از طبیعت اژدهای کومودو را نمایان کرد، و زیست‌شناسانی همچون کلودیو چیوفی، از دانشگاه ییل، به مطالعه این موجودات ادامه می‌دهند.[۶۳]

محافظت و وضعیت بقا[ویرایش]

اژدهای کومودو در حال آفتاب‌گرفتن در قلمرو حیوانات دیزنی

اژدهای کومودو از جمله گونه‌های آسیب‌پذیر به شمار می‌رود و در سیاهه سرخ IUCN گنجانده شده است.[۱] حدود ۴٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ اژدهای کومودوی زنده در وحش وجود دارند. جمعیت آنها به محدود به جزیره‌های گیلی موتانگ (۱۰۰)، گیلی داسامی (۱۰۰)، رینکا (۱۳۰۰)، کومودو (۱۷۰۰) و فلورس (تقریباً ۲٬۰۰۰) است.[۶۲] با این حال، نگرانی‌هایی مبنی بر وجود داشتن تنها ۳۵۰ مادهٔ دارای توانایی باروری وجود دارد.[۶۴][۱۶] برای حل کردن این مسئله، پارک ملی کومودو در سال ۱۹۸۰ بنیان نهاده شد تا در جزیره‌های کومودو، رینکا، و پادار از این جانوران محافظت شود.[۶۵] بعدها ذخیره‌گاه‌های طبیعی وا وول و وولو تادو در جزیره فلورس به منظور کمک به محافظت کومودوها گشایش یافتند.[۶۳]

کومودوها از برخورد با انسان‌ها دوری می‌جویند. کومودوهای جوان بسیار خجالتی هستند و اگر انسانی به ۱۰۰ متری آنها بیاید، سریعا به مخفیگاه فرار می‌کنند. جانوران پیرتر هم همچنین از فاصله کمتری از انسان دوری می‌کنند. اگر کومودوها در تنگنا قرار بگیرند، واکنش پرخاشگرانه‌ای بروز خواهند داد و دهانشان را از هم باز خواهند گشود و به هیس کردن می‌پردازند و دم خود را هم تکان می‌دهند. اگر مزاحمت بیشتری برای آنها بوجود آید، ممکن است حمله‌ای را آغاز کرده و گاز بگیرند. هرچند حرف و حدیث‌هایی وجود دارد که کومودوهای غیرخشمگین هم به انسان‌ها حمله کرده و از انسان‌ها به عنوان طعمه استفاده کرده‌اند، اما بیشتر آن‌ها یا معتبر نیستند یا اینکه به خاطر دفاع از خود صورت گرفته‌اند. تنها چند مورد بسیار نادر وجود دارد که کومودوهای غیرخشمگین واقعاً به انسان‌ها حمله کرده‌اند که این موارد تنها شامل نمونه‌های غیرعادی می‌شود که ترس خود در برابر انسان را از دست داده‌اند.[۶۶]

فعالیت‌های آتش‌فشانی، زمین‌لرزه‌ها، از دست رفتن زیستگاه‌ها، آتش‌سوزی،[۱۸][۶۳] کمیاب شدن طعمه، گردشگری و شکار غیرقانونی کومودوها، همگی از جمله دلایلی هستند که به وضعیت در معرض خطر کومودوها دامن زده‌اند. در ضمیمهٔ اول CITES، مبادله تجاری پوست و نمونه‌های این جانور غیرقانونی اعلام شده است.[۶۷][۶۸]

در جزیرهٔ پادار، جمعیت پیشینی از کومودوها منقرض شد که آخرین آنها در سال ۱۹۷۵ دیده شده بود.[۶۹] باور رایج بر این است که جمعیت کومودوها در جزیرهٔ پادار به این خاطر نابود شد که تعداد طعمه‌های سُم‌دار در آن جزیره به شدت کاهش یافته بود که دلیل این کاهش، به احتمال زیاد، شکار بی‌رویه بوده است.[۷۰]

کومودوهای دربند[ویرایش]

اژدهای کومودویی در پارک ملی جانورشناسی اسمیتسونین. با وجود اینکه سوراخ گوش‌های او هویداست، آنها نسبت به انسان، محدوده صوتی محدودتری دارند.

اژدهای کومودو از قدیم از جمله جاذبه‌های باغ وحش‌ها بوده است و اندازه و شهرت آنها، این موجودات را تبدیل به دیدنی‌هایی محبوب کرده است. با این حال، آن‌ها در باغ وحش‌ها کمتر یافت می‌شوند چرا که اگر از وحش گرفته شده باشند، مستعد انتشار و آلودگی به بیماری‌های انگلی هستند و به آسانی هم تولید مثل انجام نمی‌دهند.[۶۴]

نخستین اژدهای کومودو در سال ۱۹۲۷ در باغ وحش لندن به نمایش گذاشته شد. یک اژدهای کومودو هم در سال ۱۹۳۴ در پارک ملی جانورشناسی اسمیتسونین به نمایش گذاشته شد، اما تنها دو سال زنده ماند. تلاش‌های بیشتری برای به نمایش گذاشتن کومودوها به انجام رسید، اما دورهٔ زندگی این موجودات بسیار کوتاه بود؛ برای نمونه، میانگین عمر آن‌ها در پارک ملی جانورشناسی اسمیتسونین، پنج سال بود. مطالعاتی که توسط والتر اوفنبرگ به انجام رسیده و در کتابی تحت عنوان بوم‌شناسی رفتاری بزمجه کومودو مستند شده‌اند، منجر شد تا نگهداری و تولید مثل کومودوهایی که دربند هستند با موفقیت بیشتری همراه باشد.[۶۲]

رفتارهای گوناگونی از کومودوهای دربند مشاهده شده است. بیشتر آنها در مدت کوتاهی رام می‌شوند،[۷۱][۷۲] و قادر به شناختن انسان‌های خاص هستند و می‌توانند کارمندانی را که با آنها آشنا شده‌اند از هم تشخیص بدهند.[۷۳] کومودوها همچنین در حال بازی کردن با اشیاء گوناگونی دیده شده‌اند که از جمله این اشیاء می‌توان به بیل‌ها، قوطی‌ها، واشرهای پلاستیکی و کفش‌ها اشاره کرد. به نظر نمی‌رسد که این رفتارها، «رفتاری شکارگرانه برای بدست آوردن غذا» بوده باشند.[۵][۱۶][۷۴]

حتی کومودوهایی که رام‌شده به نظر می‌رسند، ممکن است به طور پیش‌بینی نشده‌ای پرخاشگر شوند، خصوصاً وقتی که یک شخص ناآشنا به قلمرو آنها گام می‌گذارد. در ژوئن ۲۰۰۱، یک اژدهای کومودو به طرز جدی به فیل برونشتاین، همسر وقت شارون استون آسیب رساند. برونشتاین به دعوت نگهدارندهٔ آن اژدهای کومودو وارد قلمرو آن شده بود که مورد حملهٔ جانور قرار گرفت. او که پابرهنه بود، توسط اژدهای کومودو گاز گرفته شد. متصدی از برونشتاین خواسته بود که جوراب‌ها و کفش‌های سفیدش را بکند، چرا که طبق گفتهٔ او، آنها همرنگ موش‌هایی بودند که باغ وحش به عنوان غذا به جانور می‌خوراند و این ممکن بود باعث تحریک اژدهای کومودو شود.[۷۵][۷۶] هرچند که برونشتاین گریخت، اما نیاز داشت تا به کمک جراحی، چندتا از تاندن‌های پایش را دوباره به هم متصل کند.[۷۷]

در فرهنگ عامه[ویرایش]

اژدهای کومودو موضوع چندین فیلم سینمایی از جمله فیلم‌های کومودو (۱۹۹۹)، کومودو علیه کبری (۲۰۰۵) و نفرین کومودو (۲۰۰۴) بوده است.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ World Conservation Monitoring Centre (1996). "Varanus komodoensis". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 22 November 2014. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ Ciofi, Varanus komodoensis, 197–204.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Chris Mattison,. Lizards of the World. New York: Facts on File, 1989 & 1992. 16, 57, 99, 175. ISBN ‎0-8160-5716-8. 
  4. Burness G, Diamond J, Flannery T. “Dinosaurs, dragons, and dwarfs: The evolution of maximal body size”. Proc Natl Acad Sci USA, no. 25 (2001): 14518–23. doi:10.1073/pnas.251548698. ISSN 0027-8424. PMC 64714. PMID 11724953. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Tim Halliday (Editor), Kraig Adler (Editor). Firefly Encyclopedia of Reptiles and Amphibians. Hove: Firefly Books Ltd, 2002. 112, 113, 144, 147, 168, 169. ISBN ‎1-55297-613-0. 
  6. Markus Makur, 'Giant lizard attack: Komodo dragon bites elderly woman on Rinca island', The Jakarta Post, 13 October 2012. 2 hospitalized in Indonesia after Komodo attack', The Jakarta Post, 7 February 2013.
  7. Varanus komodoensis. ITIS. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 17 Noveber 2014. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ “Komodo Dragon, Varanus komodoensis. San Diego Zoo Global Zoo. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 12 November 2014. 
  9. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 24.
  10. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 25.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Hocknull et al, “Dragon's Paradise Lost”.
  12. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 26.
  13. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 27.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ Burnie and Wilson, Animal, 417-420.
  15. Wood, Gerald. The Guinness Book of Animal Facts and Feats. 1983. ISBN ‎978-0-85112-235-9. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ ۱۶٫۵ ۱۶٫۶ Ciofi, Claudio. “The Komodo Dragon”. Scientific American, 21 December 2006. Archived from the original on 18 December 2014. 
  17. ۱۷٫۰۰ ۱۷٫۰۱ ۱۷٫۰۲ ۱۷٫۰۳ ۱۷٫۰۴ ۱۷٫۰۵ ۱۷٫۰۶ ۱۷٫۰۷ ۱۷٫۰۸ ۱۷٫۰۹ ۱۷٫۱۰ “Komodo Dragon”. Smithsonian National Zoological Park. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 2 November 2014. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ ۱۸٫۴ ۱۸٫۵ ۱۸٫۶ ۱۸٫۷ Tara Darling (Illustrator). Komodo Dragon: On Location (Darling, Kathy. on Location.). Lothrop, Lee and Shepard Books. ISBN ‎0-688-13777-6. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ “Komodo Dragon”. Singapore Zoological Gardens. Archived from the original on 27 November 2006. Retrieved 21 December 2006. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ ۲۰٫۵ ۲۰٫۶ David Badger; photography by John Netherton. Lizards: A Natural History of Some Uncommon Creatures, Extraordinary Chameleons, Iguanas, Geckos, and More. Stillwater, MN: Voyageur Press, 2002. 32, 52, 78, 81, 84, 140–145, 151. ISBN ‎0-89658-520-4. 
  21. consultant editors, Harold G. Cogger & Richard G. Zweifel; illustrations by David Kirshner. Encyclopedia of Reptiles & Amphibians. Boston: Academic Press, 1998. 132, 157–8. ISBN ‎0-12-178560-2. 
  22. Pianka and Vitt, Lizards: Windows to the Evolution of Diversity, 244.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ ۲۳٫۳ Alison Ballance; Morris, Rod. South Sea Islands: A Natural History. Hove: Firefly Books Ltd, 2003. ISBN ‎1-55297-609-2. 
  24. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 86.
  25. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 87.
  26. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 88.
  27. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 34.
  28. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 79.
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ Attenborough, Life in Cold Blood.
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ۳۰٫۲ ۳۰٫۳ ۳۰٫۴ ۳۰٫۵ Auffenberg, The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor.
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ ۳۱٫۴ Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 35.
  32. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 85.
  33. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 81-82.
  34. Diamond, “Did Komodo dragons evolve to eat pygmy elephants?”.
  35. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 38.
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ Balsai, Early evolution of the Platynotan (Varanoid) anguimorphs.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ Montgomery et al, “Aerobic salivary bacteria in wild and captive Komodo dragons”.
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ Cheater, Mark. “Chasing the Magic Dragon”. National Wildlife Magazine (National Wildlife Federation), no. 5 (August–September 2003). Archived on 18 December 2014. خطا: اگر وارد می‌کنید |پیوند بایگانی=، باید ابتدا |پیوند= را مشخص کنید.. 
  39. Here Be Dragons: The Mythic Bite of the Komodo, Christie Wilcox, discovermagazine
  40. Goldstein et al, “Anaerobic and aerobic bacteriology of the saliva and gingiva from 16 captive Komodo dragons”.
  41. Fry, Bryan G., Nicolas Vidal, Janette A. Norman, Freek J. Vonk et al. “Early evolution of the venom system in lizards and snakes”. Nature 439, no. 7076 (2006): 584–588. doi:10.1038/nature04328. PMID 16292255. 
  42. Fry, Bryan G., W Teeuwisse, S Wroe, MJ van Osch et al. “A central role for venom in predation by Varanus komodoensis (Komodo Dragon) and the extinct giant Varanus (Megalania) priscus”. Proc Natl Acad Sci USA 106, no. 22 (2009): 8969-74. doi:10.1073/pnas.0810883106. PMID 19451641. 
  43. Staff. "Komodo dragons kill with venom, not bacteria, study says". CNN. 20 May 2009. Retrieved on 25 May 2009.
  44. Zimmer, Carl. “Venom Might Boost Dragons Bite”. San Diego Tribune, May 2009. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 26 September 2009. 
  45. Zimmer, Carl. “Chemicals in Dragon's Glands Stir Venom Debate”. New York Times, 18 May 2009, D2. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 23 March 2012. 
  46. Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 90.
  47. Jessop, Tim S.. “Distribution, Use and Selection of Nest Type by Komodo Dragons”. Biological Conservation 117, no. 5 (2004): 463. doi:10.1016/j.biocon.2003.08.005. Archived on 18 December 2014. خطا: اگر وارد می‌کنید |پیوند بایگانی=، باید ابتدا |پیوند= را مشخص کنید.. 
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ Murphy and Ciofi, Komodo Dragon, 29.
  49. auffenberg
  50. Morales, Alex. “Komodo Dragons, World's Largest Lizards, Have Virgin Births”. Bloomberg Television, 20 December 2006. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 28 March 2008. 
  51. Jeanna Bryner. “Female Komodo Dragon Has Virgin Births”. Live Science, 20 December 2006. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 6 November 2014. 
  52. Henderson, Mark. “Wise men testify to Dragon's virgin birth”. The Times (London), 21 December 2006. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 26 November 2007. 
  53. “Komodo dragons hatch with no male involved”. NBC News, 2 February 2008. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 6 November 2014. 
  54. ۵۴٫۰ ۵۴٫۱ Watts, Phillip C., Kevin R. Buley, Stephanie Sanderson, Wayne Boardman et al. “Parthenogenesis in Komodo dragons”. Nature 444 (2006): 1021-1022. doi:10.1038/4441021a. 
  55. “'Virgin births' for giant lizards”. BBC News, 20 December 2006. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 2 November 2014. 
  56. Fothergill, Alastair (10 June 2008). Should we really be scared of the Komodo dragon? Daily Mail
  57. Chalmers Mitchell, Peter. (15 June 1927). "Reptiles at the Zoo: Opening of new house today", The Times, London, p. 17.
  58. Procter, J. B.. “On a living Komodo dragon Varanus komodoensis Ouwens, exhibited at the Scientific Meeting, October 23rd, 1928”. Proc. Zool. Soc. London, no. 4 (1928): 1017–1019. doi:10.1111/j.1469-7998.1928.tb07181.x. 
  59. Rony, Fatimah Tobing. The third eye: race, cinema, and ethnographic spectacle. Durham, N.C: Duke University Press, 1996. 164. ISBN ‎0-8223-1840-7. 
  60. “Komodo National Park Frequently Asked Questions”. Komodo Foundation. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 25 October 2007. 
  61. “American Museum of Natural History: Komodo Dragons”. American Museum of Natural History. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 7 June 2007. 
  62. ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ ۶۲٫۲ Trooper Walsh; Murphy, James Jerome; Claudio Ciofi; Colomba De LA Panouse. Komodo Dragons: Biology and Conservation (Zoo and Aquarium Biology and Conservation Series). Washington, D.C.: Smithsonian Books, 2002. ISBN ‎1-58834-073-2. 
  63. ۶۳٫۰ ۶۳٫۱ ۶۳٫۲ “Trapping Komodo Dragons for Conservation”. National Geographic. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 8 November 2007. 
  64. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ “Ora (Komodo Island Monitor or Komodo Dragon)”. American Museum of Natural History. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 15 January 2007. 
  65. “The official website of Komodo National Park, Indonesia”. Komodo National Park. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 2 February 2007. 
  66. Auffenberg, Walter. The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor. Gainesville: University Presses of Florida, 1981. 406. ISBN ‎0-8130-0621-X. 
  67. “Zipcodezoo: Varanus komodoensis (Komodo Dragon, Komodo Island Monitor, Komodo Monitor)”. BayScience Foundation, Inc.. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 25 October 2009. 
  68. “Appendices I, II and III”. CITES. Archived from the original on 11 March 2008. Retrieved 24 March 2008. 
  69. Lilley, R. P. H.. “A feasibility study on the in-situ captive breeding of Komodo dragons (Varanus komodoensis) on Padar Island, Komodo National Park”. MSc. Thesis: University of Kent, Canterbury, UK, 1995. 
  70. Jessop، T.S.، Forsyth, D.M.، Purwandana, D.، Imansyah, M.J. و دیگران. Monitoring the ungulate prey of komodo dragons (Varanus komodoensis) using faecal counts. Zoological Society of San Diego, USA, and the Komodo National Park Authority, Labuan Bajo, Flores, Indonesia، 2005. 26. CiteSeerX: 10.1.1.172.2230. 
  71. Procter, J.B.. “On a living Komodo Dragon Varanus komodoensis Ouwens, exhibited at the Scientific Meeting”. Proc. Zool. Soc. London, no. 4 (October 1928): 1017–1019. doi:10.1111/j.1469-7998.1928.tb07181.x. 
  72. Lederer, G.. “Erkennen wechselwarme Tiere ihren Pfleger?”. Wochenschr. Aquar.-Terrarienkunde, 1931, 636–638. 
  73. Murphy, James B. and Walsh, Trooper. “Dragons and Humans”. Herpetological Review, no. 3 (2006): 269–275. 
  74. “Such jokers, those Komodo dragons”. Science News, no. 1 (August 2002): 78. doi:10.1002/scin.5591620516. 
  75. Cagle, Jess. “Transcript: Sharon Stone vs. the Komodo Dragon”. Time, 23 June 2001. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 20 March 2008. 
  76. Robinson, Phillip T.. Life at the Zoo: Behind the Scenes with the Animal Doctors. New York: Columbia University Press, 2004. 79. ISBN ‎0-231-13248-4. 
  77. Pence, Angelica. “Editor stable after attack by Komodo dragon / Surgeons reattach foot tendons of Chronicle's Bronstein in L.A”. San Francisco Chronicle, 11 June 2001. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 23 March 2008. 

منابع[ویرایش]