اژدهای کومودو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اژدهای کومودو
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان
راسته: پولک‌داران
زیرراسته: مارمولکیان
تیره: Varanidae
سرده: بزمجه
زیرسرده: V. (Varanus)
گونه: V. komodoensis
نام علمی
Varanus komodoensis
اوونز، ۱۹۱۲
نقشهٔ پراکندگی اژدهای کومودو

اژدهای کومودو (نام علمی: Varanus komodoensis) که با نام بزمجهٔ کومودو هم شناخته می‌شود، یک گونهٔ بزرگ سوسمار است که در جزایر کومودو، رینکا، گیلی مونتانگ، پادار و فلورس در کشور اندونزی یافت می‌شود. این گونه که به تیرهٔ بزمجه‌ایان تعلق دارد، بزرگ‌ترین گونهٔ بزمجه است که در موارد نادری تا ۳ متر هم رشد می‌کند و وزن آن به حدود ۷۰ کیلوگرم نیز می‌رسد.

اندازهٔ غیرمعمول اژدهای کومودو به پدیدهٔ بزرگ شدن جثه در جانوران ساکن جزیره نسبت داده شده است، چرا که هیچ جانور گوشت‌خوار دیگری نمی‌تواند کنام جزیره‌ای را که آن‌ها در آن زندگی می‌کنند، پُر کند. با این حال پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند که اندازهٔ بزرگ اژدهای کومودو را می‌توان به صورت بهتری به این شکل توضیح داد که آن‌ها صرفاً باقی‌ماندهٔ بزمجه‌سوسمارهایی بسیار بزرگ‌جثه هستند که روزگاری در اندونزی و استرالیا زندگی می‌کرده‌اند، ولی بیشترشان – به همراه دیگر ابرزیاگان – پس از دوران پلیستوسن منقرض شده‌اند. سنگواره‌هایی بسیار شبیه به اژدهای کومودو در استرالیا پیدا شده که تاریخ آن‌ها مربوط به ۳٫۸ میلیون سال پیش است. در جزیره فلورس اندازهٔ بدن آن‌ها کمابیش در طی ۹۰۰٬۰۰۰ سال اخیر به همان شکل پیشین باقی مانده است. این دوره‌ای است که با دگرگونی‌های زیاد در زیاگان جزیره و انقراض ابرزیاگان آن، و آمدن نخستین انسان‌سانان در ۸۸۰ هزار سال پیش شناخته می‌شود.

به خاطر داشتن چنین اندازهٔ بزرگی، این سوسمارها بر بوم‌سازگانی که در آن زندگی می‌کنند، چیره هستند. اژدهای کومودو طعمه‌هایی هم‌چون بی‌مهرگان، پرندگان و پستانداران را شکار می‌کنند. ادعا شده است که گاز اژدهاها سمی است. دو غده در آروارهٔ پایینی این جانور قرار دارد که چندین پروتئین سمی در آن‌ها تولید می‌شود. اهمیت ترشحات این غده‌ها از دیدگاه زیستی مورد اختلاف است، اما نشان داده شده است که این غده‌ها نوعی پادبند ترشح می‌کنند. رفتار گروهی اژدهای کومودو در شکار کردن، در بین خزندگان، استثنائی است. رژیم غذایی کومودوهای بزرگ عمدتاً از گوزن تشکیل می‌شود، هرچند که آن‌ها به مقدار زیادی از گوشت مردار تغذیه می‌کنند. اژدهاهای کومودو هم‌چنین گاه به انسان‌ها نیز حمله می‌کنند.

جفت‌گیری میان آن‌ها در بین ماه‌های مه و اوت آغاز می‌شود و تخم‌ها در سپتامبر گذاشته می‌شوند. حدود ۲۰ تخم در آشیانه‌های متروکهٔ مرغ پابزرگ یا در حفره‌های خودحفرکرده، گذاشته می‌شوند. ماده برای هفت تا هشت ماه بر روی تخم‌ها می‌خوابد و در ماه آوریل، هنگامی که حشره‌ها فراوان هستند، جوجه‌ها سر برمی‌آورند. کومودوهای جوان آسیب‌پذیر هستند و در نتیجه در درختان سکنی می‌گزینند تا از گزند شکارچی‌ها و کمودوهای بالغ که ممکن است هم‌نوع‌خواری کنند، دور بمانند. ۸ تا ۹ سال طول می‌کشد تا آن‌ها بزرگ شوند و تخمین زده می‌شود که تا بیش از ۳۰ سال زنده بمانند.

نخستین گزارش‌ها از اژدهای کومودو توسط دانشمندان غربی، در سال ۱۹۱۰ منتشر شد. اندازهٔ بزرگ آن‌ها و آوازهٔ ترس‌ناک‌شان، این جانوران را تبدیل به خزندگانی محبوب در باغ وحش‌ها کرده است. در حیات وحش، گسترهٔ پراکندگی آن‌ها به علت فعالیت‌های انسانی کاهش پیدا کرده است و آن‌ها توسط IUCN به عنوان یک گونهٔ آسیب‌پذیر شناخته شده‌اند. قوانین اندونزی از آن‌ها حمایت می‌کند و اجازهٔ شکار آن‌ها را نمی‌دهد. یک پارک ملی، پارک ملی کومودو، هم برای کمک به محافظت از آن‌ها ایجاد شده است.

وجه تسمیه[ویرایش]

اژدهای کومودو همچنین به نام‌های بزمجهٔ کومودو یا بزمجهٔ جزیرهٔ کومودو در ادبیات علمی شناخته می‌شود، هرچند که نام آخر خیلی رایج نیست. بومیان جزیرهٔ کومودو، به این حیوان ora, buaya darat (سوسمار جزیره) یا biawak raksasa (بزمجه غول‌پکیر) می‌گویند.

فرگشت[ویرایش]

نخستین خزندگان حقیقی در ۲۰۰ تا ۱۹۰ میلیون سال پیش در ژوراسیک پدیدار شدند و خزندگان بزمجه‌شکل در نزدیک ۱۰۰ میلیون سال پیش در کرتاسه پا بر روی زمین گذاشتند. در کرتاسه پسین، بزمجه‌وارها به شکل گسترده‌ای در صفحه لوراسیا و آسیای مرکزی پراکنده شده بودند. بالاخانواده بزمجه‌واران تنها گروهی از مارشکلان بود که توانست در قاره‌های جنوبی گسترش پیدا کند. اعضای این تیره اغلب از حشرات بزرگ و پستانداران ریزجثه تغذیه می‌کردند. مارها و موساسوریان نزدیک‌ترین خویشاوندان این گروه هستند.[۱]

تیرهٔ بزمجه‌ایان حدود ۴۰ میلیون سال پیش از آسیا سرچشمه گرفتند و به قارهٔ استرالیا مهاجرت کردند. حدود ۱۵ میلیون سال پیش، برخوردی بین استرالیا و آسیای جنوب شرقی به بزمجه‌ایان اجازه داد تا به سرزمینی که امروزه به آن آبخست اندونزی می‌گویند مهاجرت کنند. محدودهٔ زندگی آنها از شرق تا جزیره تیمور هم می‌رسد. باور بر این بود که اژدهای کومودو در چهار میلیون سال پیش نسبت به اجداد خود تغییراتی کرده باشد. با این حال شواهد فسیلی یافت شده در کوئینزلند نشان می‌دهد که اژدهای کومودو پیش از پخش شدن در اندونزی، در استرالیا تکامل یافته بود. پایین آمدن قابل توجه سطح دریا در آخرین عصر یخبندان، قطعه‌های بزرگی از بسترهای قاره‌ای (continental shelf) را برهنه کرد که اژدهای کومودو آنها را مستعمره خود کرده و از آن پس که سطح دریا بلندتر می‌شد، آنها در جزیرهٔ فعلی خود منزوی شدند.

توصیف[ویرایش]

در وحش، یک اژدهای کومودوی بالغ عموما حدود ۷۰ کیلوگرم وزن دارد، هرچند که نمونه‌های اسیر و دربند آنها عموماً وزن بیشتری دارند. بر طبق کتاب رکوردهای جهانی گینس، یک کومودوی مذکر بالغ متوسط، ۷۹ تا ۹۱ کیلوگرم وزن دارد و اندازهٔ آن هم ۲٫۵۹ متر است، در حالی که یک مونث متوسط، ۶۸ تا ۷۳ کیلوگرم وزن دارد و اندازهٔ آن هم ۲٫۲۹ متر است. بزرگترین گونهٔ تأییدشده ۳٫۱۳ متر طول داشت و با احتساب غذای هضم‌نشده ۱۶۶ کیلوگرم هم وزن داشت. اژدهای کومودو دمی به اندازهٔ بدن خود دارد و حدود ۶۰ دندان اره‌ای دارد که مکرراً جایگزین می‌شوند و ممکن است اندازهٔ آنها تا ۲٫۵ سانتی‌متر باشد. بزاق آنها عموماً آغشته به خون است، چرا که دندان‌های انها تقریباً به طور کامل با لثه‌ها پوشیده شده است و این لثه‌ها در هنگام غذا خوردن پاره‌پاره و ریش‌ریش می‌شوند. این باعث می‌شود یک محیط ایده‌آل برای رشد باکتری‌ها بوجود آید تا انها بتوانند در دهان زندگی کنند. اژدهای کومودو همچنین زبانی زرد و دراز دارد که از فاصلهٔ دوری چنگالی شده است. پوست اژدهای کومودو توسط فلس‌های زرهی (armoured scales) مستحکم شده که استخوان‌های کوچکی دارد که به آن osteoderms می‌گویند و کارکرد آن به صورت نوعی جوشن است. داشتن چنین پوست پر از پستی و بلندی، باعث می‌شود پوست اژدهای کومودو برای ساختن چرم مناسب نباشد.

حواس[ویرایش]

همانند دیگر Varanidها، اژدهاهای کومودو هم تنها یک استخوان گوش دارند، که به آن استخوان رکابی (stapes) می‌گویند که برای منتقل کردن لرزش‌ها از پرده صماخ به حلزون گوش بکار می‌رود. چنین آرایشی، به این معنیست که احتمالا آنها تنها می‌توانند صداهایی که در محدودهٔ ۴۰۰ تا ۲٫۰۰۰ هرتز هستند را بشوند. برای مقایسه، انسان می‌تواند صداهای ۲۰ تا ۲۰٫۰۰۰ هرتز را بشنود. پیش از این باور بر این بود که آنها ناشنوا هستند، در گزارشی آمده بود که اژدهای کومودو به نجواها، صداهای بلند و فریادهای محیط واکنش و هراسی نشان نمی‌دهد. این نظریه وقتی مورد تردید قرار گرفت که یکی از کارکنان London Zoological Garden به نام Joan Proctor به یک گونهٔ اسیر، با صدای خود آموخت که برای غذا خوردن بیرون بیاید، حتی وقتی که کومودو قادر به دیدن او نبود و تنها صدای او را می‌شنید.

اژدهای کومودو می‌تواند تا ۳۰۰ متر آن‌طرف‌تر را ببیند اما چون شبکیه این حیوان تنها حاوی یاخته مخروطی است، این طور برآورده می‌شود که این جانور تنها یک دید تاریک ضعیف دارد. اژدهای کومودو قادر است به صورت رنگی ببیند، اما شناخت ضعیفی نسبت به اشیاء ناجنبا و بی‌حرکت دارد.

اژدهای کومودو همانند بسیاری دیگر از خزندگان از زبان خود برای شناختن مزه و smell stimuli استفاده می‌کنند. آنها به جای سوراخ بینی، عضو خاصی به نام Jacobson's organ برای بو کشیدن دارند.

یک اژدهای کومودو با کمک یک باد مساعد و عادت آونگان کردن سر از یک سو به سوی دیگر در حین راه رفتن، می‌تواند مردار را از فاصلهٔ ۴ تا ۹٫۵ کیلومتری تشخیص دهد. این حیوان تنها تعداد کمی taste buds در پشت خرخره خود دارد. فلس‌های آن که برخی از آنها با استخوان مستحکم شده‌اند، دارای sensory plaques متصل به اعصاب هستند تا حس لامسه را تسهیل کنند. فلس‌های گرداگرد گوش، لب‌ها چانه و کف پا ممکن است سه تا sensory plaques یا بیشتر داشته باشند.

بوم‌شناسی[ویرایش]

اژدهای کومودو مکان‌های گرم و خشک را می‌پسندد و عموما در علفزارهای باز و خشک، ساوانا و جنگل‌های حاره‌ای در ارتفاعات پست زندگی می‌کند. این جانور به عنوان یک ectotherm، عموماً در روز فعال است، هرچند که برخی فعالیت‌های شبانه هم از خود نشان داده است. اژدهای کومودو تنها هستند و تنها برای خوردن و زایش به هم می‌پیوندند. آنها قادرند تا سرعت ۲۰ کیلومتر بر ثانیه بدوند، تا ۴٫۵ متر شیرجه بزنند و با استفاده از ناخن‌های قدرتمندی که در جوانی دارند، با تبحر از درخت‌ها بالا بروند. همچنین می‌توانند روی پاهای پسین خود بایستند و از دم خود به صورت کمکی استفاده کنند تا بتوانند طعمه دور از دسترس را شکار کنند. در حین بزرگی، از ناخن‌ها عمدتاً به عنوان سلاح استفاده می‌کند و اندازهٔ بزرگ ناخن‌ها مانع بالا رفتن این حیوان از اجسام می‌شود.

اژدهای کومودو حفره‌هایی را به عنوان پناهگاه با ناخن‌ها و پیش‌اندام‌های نیرومند خود حفر می‌کند که گشادی آنها ۱ تا ۳ متر می‌تواند باشد. به خاطر اندازهٔ بزرگی که این حیوان دارد و همچنین به خاطر عادت داشتن به خوابیدن در این لانه‌های خودحفرکرده، این حیوان قادر است گرمای بدنش را در سرتاسر شب حفظ کند و مدت زمان قرار گرفتن در نور خورشید برای بدست آوردن گرمای دوباره را به حداقل برساند. اژدهای کومودو در بعدازظهر شکار می‌کند اما اوقات گرم روز، در سایه‌ها می‌ماند. این مکان‌های خاص استراحت، که عموما در پرتگاه‌هایی با نسیم‌های خنک دریایی واقع شده‌اند، با فضله‌ها نشانه‌گذاری می‌شوند و عاری از رستنی‌ها هستند. آنها نقش مکان‌های استراتژیکی را ایفا می‌کنند که از آنها برای حملهٔ غالفگیرانه به گوزن‌ها استفاده می‌شود.

رژیم غذایی[ویرایش]

اژدهای کومود جانوری گوشت‌خوار است. هرچند که آنها اغلب از مردار تغذیه می‌کند، به صورت مخفیانه و بی‌سروصدا هم به طعمه‌های زنده حمله می‌کنند. وقتی که طعمهٔ مناسبی به محل شکار اژدها نزدیک می‌شود، این حیوان بی‌محابا به سوی طعمه یورش می‌برد و سعی می‌کند خودش را به گلو یا بخش‌های زیرین جانور برساند. اژدهای کومودو قادر است با استفاده از حس بویایی قوی خود طعمه را پیدا کند، که قادر است یک حیوان مرده یا در حال مرگ را از محدوده‌ای به مسافق ۹٫۵ کیلومتری هم تشخیص دهد. اژدهای کومودو در حال از پای درآوردن خوک‌ها و گوزن‌های بزرگ با استفاده از دم قدرتمندش رویت شده است.

اژدهای کومودو بخش بزرگی از بدن طعمه را پاره می‌کند و آن را در حالی می‌بلعد که با پاهای پسین خود لاشه را پایین نگه داشته است. در مورد لاشه‌های کوچک با اندازه‌ای در حدو اندازه یک بز، آرواره‌های کم‌مفصل آنها، جمجمه انعطاف‌پذیر آنها و معدهٔ گسترش‌پذیر آنها باعث می‌شود تا بتوانند کل طعمه را بیکباره قورت دهند. محتوای گیاهی معده و روده‌ها عموماً دفع می‌شود. مقادیر فراوان بزاق قرمزی که اژدهای کومودو تولید می‌کند به نرم کردن غذا کمک می‌کند، اما قورت دادن طعمه عملی وقت‌گیر است (۱۵ تا ۲۰ دقیقه برای قورت دادن یک بز طول می‌کشد) یک اژدهای کومودو می‌تواند طعمه را به درخت بکوبد تا آن به زور از گلوی خود پایین ببرد و اینگونه فرایند قورت دادن را تسریع بخشد. گاهی اوقات آنچنان طعمه محکم به درخت کوبیده می‌شود که درخت سقوط می‌کند. برای اینکه در حین قورت دادن طعمه خفه نشود، با استفاده از مجرای کوچکی که در زیر زبان وجود دارد و به ریه متصل است، نفس می‌کشد. پس از خوردن غذا تا سقف ۸۰ درصد وزنش، خودش را به مکانی آفتابی می‌برد تا عمل هضم تسریع گرد، چرا که اگر غذا برای مدت طولانی هضم نشده باقی بماند، ممکن است بگنند و اژدها را سمی کند. کومودوهای بزرگ به خاطر متابولیسم آهسته‌ای که دارند، می‌توانند با خوردن تنها ۱۲ وعده غذا در سال زنده بمانند. پس از هضم غذا، توده‌ای از شاخ‌ها، مو و دندان‌های که در مخاط بدبو پیچیده شده‌اند را استفراغ می‌کند. پس از استفراغ، صورتش را خاک یا بته‌ها می‌مالد تا از شر مخاط بدبو راحت شود که این می‌تواند به این معنی باشد که این حیوان همانند انسان‌ها طاقت مواد دفعی بدن خود را ندارد.

حیوانات بزرگ‌تر زودتر به غذا خوردن می‌پردازند، در حالی که حیوانات کوچکتر می‌بایست منتظر بزرگترها بمانند. نرهای بزرگ‌تر چیرگی خود را اعلام می‌کنند و نرهای کوچکتر هم با استفاده از زبان یا با غرش کردن، تسلیم بودن خود را نشان می‌دهند. کومودوهای هم‌اندازه ممکن است سر طعمه با هم دعوا کنند. بازنده‌ها عموما عقب‌نشینی می‌کنند، هرچند که دیده‌شده که حیوان پیروز اقدام به خوردن بازنده می‌کند.

رژیم غذایی اژدهای کومودو گسترده است و بی‌مهرگان، دیگر خزندگان (از جمله کومودوهای کوچکتر)، پرندگان، تخم پرندگان، پستانداران کوچک، میمون‌ها، خوک وحشی، بزها، آهو، اسب و بوفالوی آبی را شامل می‌شود. کومودوهای جوان حشرات، تخم‌ها، جکوها و پستانداران کوچک را هم می‌خورند. گه‌گاه، آنها از انسان‌ها و اجساد انسان‌ها هم تغذیع می‌کنند، حتی ممکن است قبرهای انسانی کم‌عمق را حفر کرده و اجساد انسان موجود در آنها را بخورند. عادت حمله به قبرها باعث شده ساکنین جزیرهٔ کومودو قبرها را به جای زمین‌های شنی، در زمین‌هایی حفر کنند که خاک رس دارند و تخته‌سنگ‌هایی هم بر روی آن قرار دهند تا مانع اژدهای کومودو شوند. بر طبق گفتهٔ زیست‌شناس تکاملی Jared Diamond، اژدهای کومودو ممکن است طوری دگرگون شده باشد که بتواند فیل‌های کوتوله منقرض‌شدهٔ Stegodon که روزگاری در جزیره Flores زندگی می‌کردند را بخورد.

نحوهٔ نوشیدن اژدهای کومودو به این صورت است که مایع را بوسیلهٔ buccal pumping (فرایندی که از آن برای دمزنی هم استفاده می‌شود) به دهانش وارد می‌کند و بعد سرش را بالا می‌برد تا آب بتواند از مجرای گلو پایین برود.

بزاق[ویرایش]

اوفنبرگ درباره اژدهای کومودو نوشته است که آنها پاتوژن‌های عفونی در بزاغشان دارند، خصوصا باکتری‌های E. coli, Staphylococcus sp. , Providencia sp. , Proteus morgani, و P. mirabilis، اوفن‌برگ بزاق اژدهای کومودو را به صورت «قرمزگون و فراوان» توصیف کرده است. او اظهار داشته که در حالی که این پاتوژن‌ها را می‌توان در دهان کومودوهای وحشی پیدا کرد، این پاتوژن‌ها در دهان نمونه‌های دربند پیدا نمی‌شود که این به خاطر رژیم غذایی پاکیزه‌تر و استفاده از آنتی‌بوتیک‌هاست. این مسئله با برداشتن نمونه‌های مخاطی از سطوح لثهٔ آرواره‌های بالایی دو اژدهای تازه‌گرفته‌شده، تأیید شده است. نمونه‌های بزاق توسطط محققین در دانشگاه تگزاس مورد بررسی قرار گرفتند که ۵۷ گونه باکتری در حال رشد در دهان سه اژدهای کومودو پیدا کردند که یکی از آنها Pasteurella multocida بود. Fredeking به رشد سریع این باکتری‌ها اشاره کرده است: «به طور معمول سه روز طول می‌کشد تا نمونهٔ P. multocida یک Petri dish را بپوشاند؛ نمونه‌های ما هشت‌ساعته این کار را انجام دادند. ما خیلی جا خوردیم وقتی دیدیم این گونه‌ها چقدر سمی هستند». این مطالعه، نظریه‌ای که می‌گفت زخم‌های بوجودآمده توسط یک اژدهای کومودو اغلب با sepsis و عفونت‌های متقاعب در طعمه‌ها همراه هستند را تأیید کرد. اینکه چطور خود اژدهای کومودو به این باکتری زهرآگین آلوده نشده هنوز یک راز است.

تحقیقات در سال ۲۰۱۳ نشان دادند که باکتری‌های موجود در دهان اژدهای کومودو معمولی هستند و باکتری‌هایی مشابه انها در دیگر گوشت‌خواران نیز دیده شده است. آنها در واقع دهان بسیار تمیزی هم داشته‌اند. آنطور که Bryan Fry گفته است: «پس از اینکه غذا خوردنشان تمام شد، ۱۰ تا ۱۵ دقیقه را صرف لیسیدن لب‌هایشان می‌کنند و سرشان را به برگ‌ها می‌مالند تا دهانشان را تمیز کنند... برخلاف باور مردم، آنها در دندانهایشان تکه‌هایی از گوشت فاسد که ممکن است از خوراکی که خورده‌اند باقی مانده باشد و باعث رشد باکتری شود را ندارند». در این صورت، نظریه مردن طعمه بر اثر عفونت را می‌توان با natural instinct بوفالوهای آبی توجیه کرد که بومی جزایر کومودو نیستند، آنها وقتی که مورد حمله قرار می‌گیرند، وارد آب می‌شوند. در این صورت می‌توان آب گرم و پر از مدفوع را علت آلودگی دانست. در این مطالعه، نمونه‌هایی از ۱۶ اژدهای اسیر استفاده شده بود که ۱۰ تای آنها بالغ و ۶ تا نوزاد بودند و از سه باغ وحش آمریکایی گرفته شده بودند.

زهر[ویرایش]

در اواخر ۲۰۰۵، محققین دانشگاه ملبورن گمانه‌پردازی کردند که perentie، دیگر گونه‌های بزمجه و agamid ممکن است تا حدی سمی باشند. به خاطر باکتری‌های موجود در دهان این بزمجه‌ها، باور بر این بود که گازهای این بزمجه‌ها مستعد عفونت هستند، اما تیم تحقیقاتی نشان داد که تأثیرات فوری و مستقیم ناشی از mild envenomation بوده است. گاز گرفتن دست انسان توسط lace monitor، اژدهای کومودو و بزمجه خالدار درختی همگی تأثیرهای مشابهی داشتند: پف‌کردن سریع، لخته شدن موضعی خون و رسیدن درد تا آرنج، برخی از این نشانه‌ها تا چند ساعت هم طول کشیدند.

در سال ۲۰۰۹ همان محققین شواهد بیشتری منتشر کردند که نشان می‌داد آزدهای کومودو گازی سمی دارد. اسکن MRI یک جمجمه نشان داد دو غده در آرواره پایینی وجود دارد. محققین در Singapore Zoological Gardens یکی از این غده‌ها را از سر یک نمونهٔ بیمار که در حال مرگ بود استخراح کردند و دریافتند که حاوی چندین پروتئین زهرآگین مختلف است. از جمله آثار شناخته‌شدهٔ این پروتئین‌ها، می‌توان به جلوگیری از لخته شدن خون، پایین آوردن فشار خون، فلج ماهیچه‌ای و القا کردن hypothermia، باعث شوک داده‌شدن و از دست دادن آگاهی در طعمهٔ مسموم می‌شود. در نتیجهٔ این کشف، نظریه پیشین مبنی بر اینکه باکتری‌ها موجب کشته‌شدن قربانیان اژدهای کومودو می‌شوند، مردود شد.

کرت شونک، یک زیست‌شناس تکاملی در University of Connecticut، کشف کردن این غده‌ها را خیره‌کننده دانست، اما بیشتر نشانه‌های زهر در مطالعه را «بی‌معنی، نامطتبط، نادرست، اشتباه یا غلط‌انداز» دانست. حتی اگر بزمجه‌ها دارای پروتئین‌های زهرمانند در دهانشان باشند، بر طبق گفتهٔ Schwenk، آنها ممکن است از آنها برای هدف دیگری استفاده کنند و او شک دارد که زهر لازم باشد تا اثر گاز اژدهای کومودو توجیه شود و اظهار می‌دارد که شوک و از دست دادن خون فاکتورهای اصلی هستند.

تولید مثل[ویرایش]

جفت‌گیری در بین ماه‌های مه و اوت صورت می‌گیرد و تخم‌ها در ماه سپتامبر گذاشته می‌شود. در این دوره، مردها برای بدست آوردن زن‌ها و قلمروها به رقابت و دعوا می‌پردازند، به این صورت که روی پاهای پسین خود می‌ایستند و با هم دست به گریبان می‌شوند و بازنده در نهایت به زمین زده می‌شود. این مردها ممکن است برای آماده شدن برای دعوا، استفراغ کنند یا روده و معدهٔ خود را تصفیه کنند. برنده دعوا، زبان دراز خود را به طرف ماده سوسو می‌دهد تا بفهمد که ماده او را می‌خواهد یا نه. زنها در ابتدا با مردها سر عناد دارند و با در مراحل ابتدایی عشق‌بازی، با ناخن‌ها و دندان‌های خود به مقاومت می‌پردازند. در نتیجه مرد در حین جماع باید زن را کاملا مهار کند تا به او آسیبی نرسد. از جمله دیگر نشانه‌های عشق‌بازی، مردها چانه خود را به زن‌ها می‌مالند، پشت آنها را به سختی می‌خارانند و آنها را می‌لیسند. جفت‌گیری وقتی اتفاق می‌افتد که مرد یکی از hemipenesهایش را وارد cloaca زن می‌کند. اژدهای کومودو ممکن است تک‌همسری باشد و "pair bonds" تشکیل دهند که در بین بزمجه‌ها نادر است.

ماده تخم‌های خود را در سوراخ‌هایی که در بغل تپه کنده شده یا در nesting mounds متروکهٔ Orange-footed Scrubfowl می‌گذارد و abandoned mounds را هم ترجیح می‌دهد. حدود ۲۰ تخم گذاشته می‌شود که دوره جوجه‌آوری آنها ۷ تا ۸ است. از تخم بیرون آمدن، عملی خسته‌کننده برای نوزادان است که از تخم‌های خود با یک تخم شکن (egg tooth) بیرون می‌آیند که کمی بعد می‌افتند. پس از شکافتن تخم، نوزاد ممکن است ساعت‌ها همانجا در تخم‌های بماند و بعد شروع به بیرون آمدن از لانه بکند. آنها در حین تولد بسیار بی‌دفاع هستند و امکان شکار کردن آنها وجود دارد.

کومودوهای جوان عمدهٔ سال‌های ابتدایی خود را در درختان سر می‌کنند و در آنجا از دست شکارچیان که ممکن است کومودوهای بزرگ‌سال هم‌نوع‌خوار باشند، در امان هستند که ۱۰٪ رژیم غذایی این کومودوهای بزرگ‌سال را همین کومودوهای جوان تشکیل می‌دهد. بر طبق گفتهٔ David Attenborough، عادت هم‌نوع‌خواری ممکن است برای بالغ‌ها مقرون به صرفه باشد، چرا که طعمه‌های با اندازهٔ متوسط در جزیره‌های محل زندگی اژدهای کومودو نادر هستند. وقتی که یک کومودوی جوان احسان خطر می‌کند، خودشان را مدفوع می‌غلتانند و the intestines of eviscerated حیوانات می‌خوابند تا بالغ گرسنه از خوردن آنها صرف نظر کند. اژدهای کومودو تقریباً سه تا پنج سال طول می‌کشد تا بالغ شود و ممکن است زندگی آنها تا ۵۰ سال هم طول بکشد.

Parthenogenesis[ویرایش]

در اواخر سال ۲۰۰۵، یک اژدهای کومودو ماده در London Zoo که بیش از دو سال بود از گروه مردها جدا شده بود، دسته‌ای تخم گذاشت. دانشمندان در ابتدا فکر کردند که قادر بوده اسپرم را از نزدیکی‌ها پیشین با مردها در خودش ذخیره کند، adaptation که به آن superfecundation می‌گویند. در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۶، گزارش شد که یک اژدهای کومودو دربند به نام Flora که در Chester Zoo انگلیس زندگی می‌کرد، دومین کومودو شناخته‌شده‌ای بود که به صورت نابارور تخم گذاشته است. او ۱۱ تخم گذاشت که هفت تا از آنها به بار رسیدند و همگی مرد بودند. سه تخمی که پس از منتقل کردن به یک ماشین جوجه‌کشی شکسته بودند، مورد آزمایش‌های ژنتیکی دانشمندان دانشگاه لیورپول در انگلستان قرار گرفتند و تأیید شد که Flora هرگز تماس فیزیکی با یک مرد نداشته است. پس از کشف کردن مسئلهٔ تخم‌های Flora، آزمایش‌ها نشان داد که تخم‌های Sungai هم بدون بارورسازی خارجی تولید شده است. در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۸، Sedgwick County Zoo در Wichita, Kansas نخستین باغ وحش در آمریکا شد که اقدام به مستند کردن parthenogenesis در اژدهای کومودو کرد. این باغ وحش دو کومودوی مادهٔ بالغ داشت، یکی از آنها حدود ۱۷ تخم در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۰۷ گذاشت. به دلیل کمبود فضا، تنها دو تخم به بار رسیدند. اولی در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۸ و دومی در ۱ فوریه. هر دور مرد بودند.

تاریخچه[ویرایش]

کشف در دنیای غرب[ویرایش]

اژدهای کومودو نخستین بار در سال ۱۹۱۰ مستندسازی شدند. شایعه‌هایی رایج به «کروکدیل جزیره» به Lieutenant van Steyn van Hensbroek رسید که آن موقع در فرمانداری مستعمراتی هلند کار می‌کرد. در سال ۲۰۱۲ وقتی که Peter Ouwens، سرپرست Zoological Museum در Bogor, Java، که یک عکس و یک پوست از طرف lieutenant و همچنین دو نمونه از طرف یک کلکسیونر دریافت کرده‌بود، مقاله‌ای در این مورد منتشر کرد که باعث شهرت بیشتر این مبحث شد. دو اژدهای کومودو زنده‌ای که اولین بار به اروپا برده شدند، در سال ۱۹۲۷ در Reptile House at London Zoo به نمایش گذاشته شدند. Joan Beauchamp Procter برخی از نخستین معاینات را بر روی این جانوران در بند انجام داد و رفتار یکی از این جانوران را در سال ۱۹۲۸ در Scientific Meeting of the Zoological Society of London مورد تشریح قرار داد. W. Douglas Burden در سال ۱۹۲۶ بیشتر به خاطر دیدن این حیوان، به جزیرهٔ کومودو رفت. پس از اینکه او با ۱۲ نمونهٔ preserved و دو نمونهٔ زنده به اروپا برگشت، تحقیقات او بر روی فیلم کینک گونگ محصول سال ۱۹۳۳ موثر و الهام‌بخش واقع شد. همچنین این Burden بود که واژهٔ رایج «اژدهای کومودو» را برای نامیدن این حیوان بکار گرفت. سه تا از نمونه‌های او stuffed شده و هنوز در American Museum of Natural History در معرض نمایش قرار دارند.

مطالعات[ویرایش]

The Dutch که متوجه تعداد اندک کومودوها در وحش شده بود، شکار تفریحی آنها را منع کرد و تعداد کومودوهایی که برای مطالعات علمی گرفته می‌شدد را هم به شدت محدود کرد. با شروع جنگ جهانی دوم، سفرها برای گرفتن کومودوها بسیار کم شد و تا حد صفر رسید و تا دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ هم از سر گرفته نشد، تا اینکه در آن هنگام رفتار غذاخوردن، تولید مثل و دمای بدن کومودوها را مورد تحقیق قرار گرفتند. در حوای همان موقع، سفری برنامه‌ریزی شده بود که قرار بود یک مطالعهٔ طولانی‌مدت بر روی اژدهای کومودو صورت گیرد. این وظیفه به خانوادهٔ Auffenberg محول شد که در سال ۱۹۶۹، ۱۱ ماه را در جزیرهٔ کومودو سپری کردند. در حین اقامت آنها، Walter Auffenberg و دستیارش Putra Sastrawan بیش از ۵۰ اژدهای کومودو را اسیر کرده و به آنها نشان چسباندند. گفته می‌شود نتایج و دستاوردهای سفر Auffenberg، در بزرگ کردن و پرورش دادن کومودوها در بند، تأثیر زیادی گذاشته است. تحقیقات بعدی از طرف خانوادهٔ Auffenberg گوشه‌های تاریک دیگری از طبیعت اژدهای کومودو را نمایان کرد، و زیست‌شناسانی همچون Claudio Ciofi به مطالعه این موجودات ادامه می‌دهند.

نیکداشت[ویرایش]

اژدهای کومودو یک vulnerable species است و در فهرست IUCN Red List گنجانده شده است. حدود ۴٫۰۰۰ تا ۵٫۰۰۰ اژدهای کومودوی زنده در وحش وجود دارد. جمعیت آنها به محدود به جزیره‌های Gili Motang (۱۰۰)، Gili Dasami (۱۰۰)، Rinca (۱۳۰۰)، Komodo (۱۷۰۰) و Flores (تقریباً ۲٫۰۰۰) است. با این حال، نگرانی‌هایی مبنی بر وجود داشتن تنها ۲۵۰ مادهٔ breeding وجود دارد. برای حل کردن این مسئله، Komodo National Park در سال ۱۹۸۰ بنیان نهاده شد تا در جزیره‌های Komodo, Rinca, و Padar از این جانوران محافظت به عمل آورد. بعدها Wae Wuul and Wolo Tado Reserves در جزیره Flores به منظور کمک به محافظت کومودوها گشایش یافت.

کومودوها از برخورد با انسان‌ها دوری می‌جویند. کومودوهای جوان بسیار خجالتی هستند و اگر انسانی به ۱۰۰ متری آنها بیاید، سریعا به مخفیگاه فرار می‌کنند. جانوران پیرتر هم همچنین اندکی از ۱۰۰ متر کمتر تحمل انسان را دارند. اگر کومودوها در تنگنا قرار بگیرند، واکنش پرخاشگرانه‌ای بروز خواهند داد و دهانشان را از هم باز خواهند گشود و به هیس کردن می‌پردازند و دم خود را هم تکان می‌دهند. اگر مزاحمت بیشتری برای آنها بوجود آید، ممکن است حمله‌ای را آغاز کرده و گاز بگیرند. هرچند حرف و حدیث‌هایی وجود دارد که کومودوهای غیرخشمگین هم به انسان‌ها حمله کرده و از انسان‌ها به عنوان طعمه استفاده کرده‌اند، بیشتر این داستان‌ها یا معتبر نیستند یا اینکه به خاطر دفاع از خود صورت گرفته‌اند. تنها چند مورد بسیار نادر وجود دارد که کومودوهای غیرخشمگین واقعاً به انسان‌ها حمله کرده‌اند که تنها شامل کومودوهای غیرعادی می‌شود که ترس خود در برابر انسان را از دست داده‌اند.

فعالیت‌های آتش‌فشانی، زمین‌لرزه‌ها، از دست رفتن زیستگاه‌ها، آتش‌سوزی، کمیاب شدن طعمه، توریسم و شکار غیرقانونی خود کومودوها، همگی از جمله دلایلی هستند که به وضعیت در معرض خطر کومودوها دامن زده‌اند. در ضمیمهٔ اول CITES، مبادله تجاری پوست‌ها و نمونه‌ها غیرقانونی اعلام شده است.

در جزیرهٔ Padar، جمعیت پیشینی از کومودوها منقرض شد که آخرین آنها در سال ۱۹۷۵ دیده شده بود. باور رایج بر این است که جمعیت کومودوها در جزیرهٔ پادار به این خاطر نابود شد که تعداد طعمه‌های سم‌دار در آن جزیره با شدت کاهش یافته بود که دلیل این کاهش، به احتمال زیاد، شکار بی‌رویه بوده است.

کومودوهای دربند[ویرایش]

اژدهای کومودو از قدیم از جمله جاذبه‌های باغ وحشی بوده است که اندازه و شهرت آنها، این موجودات را تبدیل به دیدنی‌هایی محبوب کرده است. با این حال، آنها در باغ وحش‌ها نادر هستند چرا که اگر از وحش گرفته شده باشند، مستعد انتشار و آلودگی بیماری انگلی هستند و به آسانی هم تولید مثل انجام نمی‌دهند. در تاریخ می ۲۰۰۹، ۱۳ انستیتو اروپایی، ۲ آفریقایی، ۳۵ آمریکاری شمالی، ۱ سنگاپوری و دو استرالیایی، اژدهای کومودو نگهداری می‌کردند.

نخستین اژدهای کومودو در سال ۱۹۲۷ در London Zoo به نمایش گذاشته شد. یک اژدهای کومودو هم در سال ۱۹۳۴ در National Zoo in Washington, D.C به نمایش گذاشته شد، اما تنها دو سال زنده ماند. تلاش‌های بیشتری برای به نمایش گذاشتن کومودوها به انجام رسید، اما دورهٔ زندگی این موجودات بسیار کوتاه بود، که میانگین آن در National Zoological Park پنج سال بود. مطالعاتی که توسط Walter Auffenberg به انجام رسیده که در کتابی تحت عنوان The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor مستند شده‌اند، منجر شد تا نگهداری و تولید مثل کومودوهایی که دربند هستند، با موفقیت بیشتری همراه باشد.

رفتارهای گوناگونی از کومودوهای دربند مشاهده شده است. بیشتر آنها در مدت کوتاهی رام می‌شوند، و قادر به شناختن انسان‌های خاص هستند و می‌توانند متصدیانی که با آنها شناس شده‌اند را از هم تشیص بدهند. کومودوها همچنین در حال بازی کردن با اشیاء گوناگونی دیده شده‌اند که از جمله این اشیاء می‌توان به بیل‌ها، قوطی‌ها، واشرهای پلاستیکی و کفش‌ها نام برد. به نظر نمی‌رسد که این رفتارها، «رفتاری شکارگرانه برای بدست آوردن غذا» بوده باشند.

حتی کومودوهایی که رام‌شده به نظر می‌رسند، ممکن است به طور پیش‌بینی نشده‌ای پرخاشگر شوند، خصوصاً وقتی که یک شخص ناآشنا به قلمرو آنها گام می‌گذارد. در ژوئن ۲۰۰۱، یک اژدهای کومودو به طرز جدی به Phil Bronstein، همسر وقت Sharon Stone آسیب رساند. Phil Bronstein به دعوت نگهدارندهٔ آن اژدهای کومودو وارد قلمرو آن شده بود که مورد حملهٔ کومودو قرار گرفت. Bronstein که پابرهنه بود، توسط آن اژدها کومودو مورد گازگرفتگی واقع شد. متصدی از Bronstein خواسته بود که جوراب‌ها و کفش‌های سفیدش را بکند، چرا که بر طبق گفتهٔ او، آنها همرنگ موش‌هایی بودند که باغ وحش به عنوان غذا به اژدهای کومودو می‌خوراند و این ممکن بود باعث تحریک اژدهای کومودو شود. هرچند که Bronstein گریخت، نیاز داشت تا به کمک جراحی، چندتا از تاندن‌های پایش را دوباره به هم متصل کند.

در فرهنگ عامه[ویرایش]

اژدهای کومودو سوژهٔ چندین فیلم سینمایی از جمله فیلم‌های کومودو (۱۹۹۹)، کومودو علیه کبری (۲۰۰۵) و نفرین کومودو (۲۰۰۴) بوده است.

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اژدهای کومودو موجود است.