هوهانس خان ماسحیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
هُوْهانِس خان ماسحیان
هوهانس خان ماسحیان.jpg
اولین وزیر مختار ایران در ژاپن
مشغول به کار
تیر ۱۳۰۹ – مرداد ۱۳۱۰
پس از وجود نداشت
پیش از حسنعلی کمال هدایت
وزیر مختار ایران در بریتانیا
مشغول به کار
شهریور ۱۳۰۶ – شهریور ۱۳۰۸
پس از عبدالعلی صدری (صدیق‌السلطنه)
پیش از حسن تقی‌زاده
نمایندهٔ ارامنه در دورهٔ ششم مجلس شورای ملی
مشغول به کار
۱۳۰۶ – ۱۳۰۶ خورشیدی
(استعفا داد)
(شارژ دافر و وزیر مقیم)
مختار ایران در آلمان
مشغول به کار
۱۴ (خرداد ۱۲۸۷[الف]
۱۲۹۰ – ۲۴ بهمن ۱۲۸۸[ب])
۱۲۹۴ خورشیدی
پس از محمود علامیر (احتشام‌السلطنه)
پیش از حسینقلی نواب
اطلاعات شخص
زاده ۲۳ فوریهٔ ۱۸۶۴
تهران
درگذشت ۱۹ نوامبر ۱۹۳۱ (۶۷ سال)
بیمارستان خاربین، منچوری
آرامگاه محوطهٔ کلیسای میناس مقدس (ونک)
کلیسای مریم مقدس (خ. جمهوری)
ملیت  ایران
شغل نویسنده، سیاستمدار و مترجم
مذهب مسیحیت، کلیسای حواری ارمنی

نویسنده، مترجم و سیاستمدار ارمنی ایرانی[۱]

هُوْهانِس خان ماسحیان مساعدالسلطنه، (ارمنی: Հովհաննես Ծերունի Մասեհյան، متولد ۲۸ فوریه ۱۸۶۴- درگذشته ۱۹۳۱)، نویسنده، مترجم و دیپلمات ارمنی‌تبار اهل ایران بود.

ابتدای زندگی و تحصیلات[ویرایش]

هوانس خان ماسحیان در سال ۱۲۴۳ خورشیدی (۱۸۶۴ میلادی) دیده به جهان گشود.[۲] وی تحصیلات خویش را ابتدا در تهران و سپس در پاریس به پایان رساند.[۳]

هوانس خان (آوانس) ماسحیان[پ] در ۲۸ فوریه ۱۸۶۳ میلادی، در کوچه ارامنه، محله شاه‌عبدالعظیم، تهران دیده به جهان گشود.[۴][۵] پدر وی زرونی ماسحیان، از زرگران و جواهرسازان مشهور دربار قاجار بو و در میان درباریان به ابراهیم خان زرگرباشی معروف بود.[۶]

...

مادر هوهانس، آنا یرواندیان، عضو یکی از خانواده‌های فاضل و سرشناس تبریز بود.[نیازمند منبع] هوهانس خان تحصیلات خود را در پاییز سال ۱۸۶۹ میلادی در کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس در محل دروازه شاه‌عبدالعظیم نزد خلیفه مگردیچ آغاز کرد.[۷] و یک سال بعد وارد مدرسه هایگازیان شد. در ۱۸۷۸ دوره مدرسه هایکازیان را با موفقیت به پایان رساند و چون شاگرد ممتاز مدرسه بود مسئولان مدرسه به او نشان صلیب طلا اهدا کردند.[۸][۹]

برای تسلط و آموزش زبان فرانسه، او را به شهر تبریز نزد دایی اش، آندون خان یرواندیان فرستادند. او یکی از معلمان مظفرالدین میرزا ولیعهد بود.[۱۰] و زبان فرانسه تعلیم می‌داد. هوهانس خان مدت سه سال نزد دایی خود به فراگیری و تکمیل زبان فرانسه پرداخت. در سال ۱۸۸۱ برای کسب معلومات بیشتر به کشور فرانسه رفت و در شهر پاریس در کلژ دو فرانس به تحصیل پرداخت؛ پس از سه سال فارغ‌التحصیل شد و به تهران مراجعت کرد.[۱۱]

فعالیت‌های سیاسی[ویرایش]

پس از بازگشت به ایران ابتدا سمت مترجمی و سپس مشاورت سفیر ایران در لندن، برلین، درسدن و توکیو را عهده‌دار بود.[۱۲] در سال‌های فعالیت در تهران سمت دبیری وزارت امورخارجه و مدیریت بخش‌های متعدد آن را به عهده داشت.[۱۳] وی همچنین در سال ۱۳۰۶ (۱۹۲۷) به عنوان نماینده ارامنه وارد مجلس شورای ملی شد.[۱۴]

هوهانس خان در تهران در دارالترجمه دولتی استخدام شد و سمت مترجمی ناصرالدین‌شاه را نیز به عهده گرفت.[۱۵] شاه به او لقب «خان» داد.[۱۶] در سال ۱۸۸۷ میلادی وقتی که یک هیئت سیاسی به نمایندگی از سوی شاه برای تبریک گفتن به ملکه ویکتوریا که پنجاهمین سال ولادت او را در انگلستان جشن گرفته بودند به عنوان مترجم همراه هیئت شد.[۱۷] در این سال هوهانس خان ملقب به «عمادالوزاره» شد و یک قطعه (نشان شیر و خورشید درجه سوم) به او اهدا گردید.[۱۸]

در سال ۱۸۹۴ میلادی هیئتی سیاسی از سوی دربار ایران به قصد عرض تسلیت به خاطر درگذشت الکساندر سوم و گفتن تبریک به خاطر تاجگذاری نیکلای دوم فرزند او، به دربار سن پترزبورگ رفت. هوهانس خان که ملقب به «مساعدالسلطنه» شده بود، به سمت مترجمی آن هیئت برگزیده شد. در این سفر تزار نیکلای دوم به هوهانس خان مساعد السلطنه «نشان درجه سوم سنت آنا» اعطا کرد.[۱۹]

هوهانس خان مساعد السلطنه در سال ۱۸۹۵ میلادی به ریاست دفتر وزیر کشور منصوب شد. او در سال ۱۸۹۷ میلادی به عنوان مترجم، همراه هیئتی سیاسی از ایرانیان، برای عرض تبریک دربار ایران به مناسبت شصتمین سالگرد تولد ملکه ویکتوریا به انگلستان سفر کرد.[۲۰] پس از بازگشت به ایران به وزارت خارجه منتقل شد و سرپرستی دارالترجمه وزارت امور خارجه را به عهده گرفت.[۲۱] در سال ۱۸۹۸ میلادی در مدرسه دارالفنون، شعبه علوم سیاسی، به تدریس حقوق بین‌الملل و تاریخ جهان پرداخت. در سال ۱۹۰۵ میلادی به عنوان معاون کنسول ایران در کشور آلمان تعیین شد و به برلین رفت و در همان سال نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی کشتیرانی و سواحل دریاها و ایستگاه‌های رادیوئی شرکت کرد.[۲۲]

تصویری دیگر از هوهانس ماسحیان

هوهانس خان نزدیک به پنجاه جلد کتاب از نویسندگان مشهور اروپا مانند: الکساندر دوما، پیر لوئی، چارلز دیکنز و نویسندگان دیگر، برای مطالعه ناصرالدین شاه ترجمه کرد.[۲۳]

او هنگامی که در تهران بود تعدادی نمایشنامه از آثار نویسندگان اروپایی ترجمه کرد و در اختیار انجمن دوستداران تئاتر که در سال ۱۸۸۱ میلادی تأسیس شده بود قرار داد. او با شرکت انتشاراتی ارمنیان در شهر تفلیس برای چاپ نمایشنامه‌هایی که از ویلیام شکسپیر ترجمه می‌کرد قراردادی منعقد کرده بود. نخستین نمایشنامه او هملت بود که در سال ۱۸۹۴ میلادی منتشر شد.[۲۴] از دیگر ترجمه‌های او از شکسپیر می‌توان به آثار:(آن طور که می‌خواهید، رومئو و ژولیت و نمایشنامه تاجر ونیزی) را نام برد.

هوهانس خان در سال ۱۹۰۸ میلادی به نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی نویسندگان در شهر برلین شرکت جست. (۳۸۴)[نیازمند منبع]

او تا سال ۱۹۱۱ میلادی در سفارتخانه ایران در برلین خدمت می‌کرد. (۳۸۴)[نیازمند منبع] در همان سال ابوالقاسم ناصرالملک نایب السلطنه؛ ریاست دفتری او را به عهده هوهانس خان گذاشت.[۲۵]

هوهانس خان در سال ۱۹۱۲ میلادی به سمت وزیر مختار ایران در آلمان برگزیده شد و به آن کشور عزیمت کرد. ...

در بهار سال ۱۹۱۶ .... در شهر لندن به نمایندگی از ایران در مجمعی به نام شکسپیرشناسی شرکت نمود.

هوهانس خان در ۱۹۲۵ میلادی از سوی ارمنیان جنوب ایران به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب گردید. در دوره نمایندگی در مجلس شورای ملی بود که دولت ایران هوهانس خان را به سمت وزیر مختاری ایران در انگلستان برگزید و او را به انگلستان فرستاد. آخرین پست سیاسی هوهانس خان سفیر کبیری ایران در ژاپن بود.[۲۶]

روز ۱۷ تیر ۱۳۰۹ ش در مقام نخستین سفیر ایران در ژاپن معرفی شد و آخرین سفر خود را آغاز کرد.[ت][۲۷]

فعالیت‌های ادبیات[ویرایش]

هوهانس خان به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، آلمانی، فارسی و ارمنی تسلط کامل داشت. او طی چهل سال فعالیت ادبی خود، تعداد بسیاری کتاب به زبان فارسی ترجمه کرده‌است؛ ولی از تعداد اندکی از ترجمه‌های او آگاهیم.

  • اخبار روز[ث]
  • عقیده در باب ایران و هند
  • سیاحتنامه اومبری
  • شورش هندوستان در ۱۸۵۷
  • هندوستان و استیلای انگلیس
  • سفرنامه بنجامین آمریکای
  • مدخلیت ایران در مسئله شرق'
  • سفرنامه استانلی به آفریقا
  • تاریخ بیست و شش ساله حکومت الکساندر دویم
  • میشل استروگف
  • سیاحت نامه دور دنیا
  • سفرنامه برادران شرلی
  • تحقیقات دربارهٔ چین از ولتر

Āvānes (Hovhannes) Khan Maseʾīān (1280- 1350=۱۳۱۰ Š. /1864-1931), a French educated Armenian who translated a number of works from English and French into Persian, notably Henry Morton Stanley’s African journal Through the Dark Continent; Sir Anthony Sherley; His Relation of His Travels into Persia; Persia and the Persians by the first American envoy, S. G. W. Benjamin; and J. W. Kaye’s A History of the Sepoy War in India 1857-58. He is also said to have translated a number of William Shakespeare’s plays into Armenian. Several of his translations were published, and some have been reprinted in recent years.

طی سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۳ میلادی نمایشنامه‌های مکبث و اتلو را ترجمه نمود و در وین به چاپ رسید.[۲۸]

آثار[ویرایش]

سه کتاب از ترجمه‌های هوهانس ماسحیان به چاپ رسیده‌است.

  • کتاب (شورش هندوستان ۱۸۵۷) به کوشش صفاء الدین تبرائیان
  • کتاب (سفرنامه بنجامین آمریکایی)
  • کتاب (مسافرت‌های برادران شرلی)-۱۸۹۰ میلادی

جدای از سیاست، وی فعالیت چشمگیری نیز در عرصه ادبیات داشته و به عنوان یکی از بهترین مترجمین آثار شکسپیر شناخته شده‌است.[۲۹] از وی به عنوان چهرهٔ درخشان ترجمهٔ معاصر زبان ارمنی یاد می‌گردد.[۳۰] وی همچنین آثاری جند به زبان فارسی ترجمه کرده‌است.[۳۱] از جملهٔ کارهای وی می‌توان به ترجمه ۱۵ اثر شکسپیر به زبان ارمنی و همچنین «سفرنامه برادران شرلی» اشاره کرد.[۳۲]

هوانس خان ماسحیان همچنین دارای فعالیت مطبوعاتی بوده[۳۳] وی در سال ۱۲۷۳ (۱۸۹۴) اولین روزنامه ارمنی‌زبان تهران را به نام شاویق با همکاری تعدادی از ارمنیان منتشر کرد و تا سال ۱۲۷۶ (۱۸۹۷) و بیش از سفر به روسیه سردبیری آن را به عهده داشت.[۳۴][۳۵]

القاب[ویرایش]

در ادبیات سیاسی ایران از وی با القاب «عماد الوزرا» و «مساعدالسطنه» یاد شده‌است.[۳۶]

درگذشت[ویرایش]

Hovhannes Masehyan gravestone at St. Mary Church yard in Tehran.jpg

هوانس خان ماسحیان در سال ۱۳۲۰ (۱۹۴۱) دیده از جهان فروبست و مقبره وی هم‌اکنون در کلیسای مریم مقدس تهران قرار دارد.[۳۷]

هوهانس خان پس از گشایش سفارت ایران و انجام مأموریت خود در کشور ژاپن بیمار و رهسپار ایران شد. او در راه بازگشت به ایران در شهر خاربین، منچوری در گذشت. او را به تهران آوردند و روز ۱۲ فروردین ماه ۱۳۱۱ طی تشریفات رسمی در ده ونک در محوطه کلیسای میناس مقدس دفن کردند. به این مناسبات در روزنامه ایران روز پنجشنبه ۱۱ فروردین ۱۳۱۱ اطلاعیه‌ای به شرح زیر درج گردید:

خاطر عموم را محترماً مستحضر می‌دارد. روز جمعه ۱۲ فروردین ماه ۱۳۱۱ یک ساعت قبل از ظهر مجلس ترحیم آوانس خان مساعد السلطنه وزیر مختار سابق ایران در لندن، برلین و توکیو در مدرسه ارامنه واقعه در خیابان نادری منعقد خواهد بود و پس از اختتام مجلس مزبور جنازه برای تدفین به سمت ده ونک حرکت داده خواهد شد.

پس از درگذشت اوانس خان روزنامه‌های خارج از کشور، به او لقب «ارمنی بزرگ» دادند.

یادبودها[ویرایش]

در سال ۱۹۶۴ میلادی که برابر با چهارصدمین سال تولد شکسپیر و صدمین سال تولد اوانس خان ماسحیان مساعدالسلطنه بود، ارمنیان تهران برای بزرگداشت او مراسم باشکوهی برپا کردند و از اوانس خان تجلیل نمودند.[۳۸]

مدال‌ها و نشان‌های[ویرایش]

هوانس خان در طول سال‌های فعالیت خویش مفتخر به دریافت مدال‌ها و نشان‌های فراوانی گشته که از آن جمله می‌توان به نشان‌های درجه یک و دو شیر و خورشید و نشان استانیسلاوسکی از روسیه اشاره نمود.[۳۹]

... مدال و نشان‌هایی که هوهانس خان از دولت ایران و دولت‌های دیگر گرفته به ترتیب سال دریافت آنها به شرح زیر است:[۴۰]

  • نشان درجه سوم شیر و خورشید از دولت ایران (۱۸۸۷ میلادی)
  • نشان درجه دوم استانیسلاس از دولت روسیه تزاری (۱۸۹۵ میلادی)
  • نشان سرتیپی اول با حمایل از دولت ایران (۱۸۹۸ میلادی)
  • نشان عقاب قرمز پروس از درجه دوم (۱۸۹۹ میلادی)
  • نشان سنت موریس و سنت لازار از درجه کماندور از دولت ایتالیا (۱۹۰۱ میلادی)
  • نشان طلای علمی (۱۹۰۱ میلادی)
  • نشان عقاب مکلل از درجه دوم (۱۹۰۲ میلادی)
  • نشان فردریک و رُتِمبِرک از درجه دوم با ستاره از دولت آلمان (۱۹۰۷ میلادی)
  • نشان درجه اول شیر و خورشید از دولت ایران (۱۹۰۷ میلادی)


جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت[ویرایش]

  1. ۴ ژوئن ۱۹۰۸
  2. ۱۳ فوریهٔ ۱۹۱۰
  3. Hovhannes Masehyan
  4. آغاز روابط میان دو کشور به سال۱۲۵۹ خورشیدی بازمی‌گشت که امپراتور ژاپن نمایندهٔ ویژه ای را، برای برقراری روابط تجاری، به ایران فرستاد. به نظر می‌رسد سفر علی اصغرخان امین السلطان، اتابک اعظم، به ژاپن که تأثیر زیادی بر وی گذاشت نیز در پی این اقدام امپراتور بوده‌است. رفت و آمد مقامات و مأموران دو کشور در آن هنگام به علت سیاست‌ها و اقدامات ژاپن، که به جنگ با روسیه و چین انجامید، بی‌نتیجه رها شد. دولت ژاپن چند سال بعد دوباره برای برقراری روابط تجاری و سیاسی با ایران پیش قدم شد و در سال۱۳۰۵ ش در ایران نمایندگی تجاری تأسیس کرد. دولت ایران نیز پس از سه سال پیشنهاد ژاپن را برای برقراری رابطهٔ سیاسی پذیرفت و پیمان نامه ای میان دو کشور امضاء شد ایران هوهانس خان مساعدالسلطنه را در مقام نخستین نمایندهٔ سیاسی خود به توکیو فرستاد و سفارت ایران در ژاپن گشایش یافت..
  5. Hovhannes Masehyan

پانویس[ویرایش]

  1. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  2. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  3. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  4. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۲.
  5. پارسانژاد، مساعدالسلطنه - هُوهانس خان.
  6. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۲.
  7. آکادمی علوم ارمنستان، شکسپیر نامه، ۲۲۷.
  8. صالحی، هم میهنان نقش آفرین مسیحی، ۴۵.
  9. آراکلیانس، آوانس خان ماسحیان (مساعد السلطنه) ‏سیاستمدار تسبیح گردان ارمنی[1].
  10. صالحی، هم میهنان نقش آفرین مسیحی، ۴۵.
  11. آکادمی علوم ارمنستان، شکسپیر نامه، ۲۲۷.
  12. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  13. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  14. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  15. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۳.
  16. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۳.
  17. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۳.
  18. هویان، ارمنیان ایران، ۳۸۳.
  19. احتشام السلطنه، خاطرات احتشام السلطنه، ۳۹۸.
  20. آکادمی علوم ارمنستان، شکسپیر نامه، ۲۲۹.
  21. باستانی پاریزی، تلاش آزادی، ۸۱.
  22. آکادمی علوم ارمنستان، شکسپیر نامه، ۲۲۷.
  23. [[#CITEREF|]]، همان‌جا.
  24. آکادمی علوم ارمنستان، شکسپیر نامه، ۲۳۰.
  25. احتشام السلطنه، خاطرات احتشام السلطنه، ۳۹۸.
  26. رابینو، دیپلمات‌ها و کنسول‌های ایران و انگلیس، ۲۲۹.
  27. پارسانژاد، مساعدالسلطنه - هُوهانس خان.
  28. افشار، شورش هندوستان ۱۸۵۷ میلادی، ۱۵–۱۶.
  29. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۸۹.
  30. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  31. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  32. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  33. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  34. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  35. اوانس خان ماسحیان مامیان، روزنامه آلیک، شماره ۲۲۰، سال ۱۹۶۲ میلادی
  36. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  37. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  38. هویان، ارمنیان ایران، ۳۹۴.
  39. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۹۰.
  40. ممتحن الدوله شقاقی، رجال وزارت خارجه در عصر ناصری و مظفری، ۱۴۴.

منابع[ویرایش]

به فارسی
به انگلیسی
  • Emāmi, Karīm (1998). "ENGLISH v. Translation Of English Literature into Persian". Iranica.
  • "Իրանահայ վաստակավոր գործիչ և թարգմանիչ Հովհաննես Խան Մասեհյան". 2014.

پیوند به بیرون[ویرایش]