هوهانس خان ماسحیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
هُوْهانِس خان ماسحیان
هوهانس خان ماسحیان.jpg
اولین وزیر مختار ایران در ژاپن
مشغول به کار
تیر ۱۳۰۹ – مرداد ۱۳۱۰
پس از وجود نداشت
پیش از حسنعلی کمال هدایت
وزیر مختار ایران در آلمان
مشغول به کار
۱۲۹۰ – ۱۲۹۴ خورشیدی
پس از محمود علامیر (احتشام‌السلطنه)
پیش از حسینقلی نواب
نمایندهٔ ارامنه در دورهٔ ششم مجلس شورای ملی
مشغول به کار
۱۳۰۶ – ۱۳۰۶ خورشیدی
(استعفا داد)
وزیر مختار ایران در بریتانیا
مشغول به کار
شهریور ۱۳۰۶ – شهریور ۱۳۰۸
پس از عبدالعلی صدری (صدیق‌السلطنه)
پیش از حسن تقی‌زاده
اطلاعات شخص
زاده ۲۳ فوریهٔ ۱۸۶۴
تهران
درگذشت ۱۹ نوامبر ۱۹۳۱ میلادی (۶۷ سال)
بیمارستان خاربین، منچوری
آرامگاه محوطهٔ کلیسای میناس مقدس (ونک)
کلیسای مریم مقدس (خ. جمهوری)
ملیت  ایران
شغل نویسنده، سیاستمدار و مترجم
مذهب مسیحیت، کلیسای حواری ارمنی

هُوْهانِس خان ماسحیان (مساعدالسلطنه)، (به زبان ارمنی Հովհաննես Մասեհյան - به زبان لاتین Hovhannes Masehyan)، (متولد ۱۸۶۴ میلادی در تهران- وفات ۱۹۳۱ میلادی در تهران)، نویسنده، مترجم و سیاست‌مدار ایرانی ارمنی تبار بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

هوهانس خان ماسحیان در سال ۱۲۴۳ خورشیدی (۱۸۶۴ میلادی) در کوچه ارامنه، محله شاه‌عبدالعظیم تهران دیده به جهان گشود. پدر وی زرونی ماسحیان (زرگر و جواهر ساز) و مادرش آنا یرواندیان بودند.

هوهانس خان تحصیلات خود را در پاییز سال ۱۸۶۹ میلادی در کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس آغاز کرد[۱] و یک سال بعد وارد (مدرسه هایگازیان) شد؛ چون شاگرد ممتاز مدرسه بود مسئولان مدرسه به او نشان صلیب طلا اهدا کردند.[۲] برای آموزش زبان فرانسه، او را به شهر تبریز نزد دایی اش، آندون خان یرواندیان فرستادند؛ او یکی از معلمان مظفرالدین‌شاه قاجار بود[۳] و زبان فرانسه تعلیم می‌داد. هوهانس خان در سال ۱۸۸۱ میلادی برای کسب معلومات بیشتر به کشور فرانسه رفت و در شهر پاریس در کلژ دو فرانس به تحصیل پرداخت؛ پس از سه سال فارغ‌التحصیل شد و به تهران مراجعت کرد.[۴]

هوهانس خان در تهران در دارالترجمه دولتی استخدام شد و سمت مترجمی ناصرالدین‌شاه را نیز به عهده گرفت. شاه به او لقب «خان» داد. در سال ۱۸۸۷ میلادی وقتی که یک هیئت سیاسی به نمایندگی از سوی شاه برای تبریک گفتن به ملکه ویکتوریا که پنجاهمین سال ولادت او را در انگلستان جشن گرفته بودند به عنوان مترجم همراه هیئت شد. در این سال هوهانس خان ملقب به «عمادالوزاره» شد و یک قطعه (نشان شیر و خورشید درجه سوم) به او اهدا گردید.

در سال ۱۸۹۴ میلادی اولین روزنامه ارمنی زبان تهران را به نام شاویق با همکاری تعدادی از ارمنیان منتشر کرد و تا بیش از سفر به روسیه سردبیری آن را به عهده داشت.[۵]

در سال ۱۸۹۴ میلادی هیئتی سیاسی از سوی دربار ایران به قصد عرض تسلیت به خاطر درگذشت الکساندر سوم و گفتن تبریک به خاطر تاجگذاری نیکلای دوم فرزند او، به دربار سن پترزبورگ رفت. هوهانس خان که ملقب به «مساعدالسلطنه» شده بود، به سمت مترجمی آن هیئت برگزیده شد. در این سفر تزار نیکلای دوم به هوهانس خان مساعد السلطنه نشان (درجه سوم سنت آنا) اعطا کرد.[۶] هوهانس خان مساعد السلطنه در سال ۱۸۹۵ میلادی به ریاست دفتر وزیر کشور منصوب شد. او در سال ۱۸۹۷ میلادی به عنوان مترجم، همراه هیئتی سیاسی از ایرانیان، برای عرض تبریک دربار ایران به مناسبت شصتمین سالگرد تولد ملکه ویکتوریا به انگلستان سفر کرد.[۷] پس از بازگشت به ایران به وزارت خارجه منتقل شد و سرپرستی دارالترجمه وزارت امور خارجه را به عهده گرفت.[۸] در سال ۱۸۹۸ میلادی در مدرسه دارالفنون، شعبه علوم سیاسی، به تدریس حقوق بین‌الملل و تاریخ جهان پرداخت. در سال ۱۹۰۵ میلادی به عنوان معاون کنسول ایران در کشور آلمان تعیین شد و به برلین رفت و در همان سال نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی کشتیرانی و سواحل دریاها و ایستگاه‌های رادیوئی شرکت کرد.[۱]

تصویری دیگر از هوهانس ماسحیان

هوهانس خان نزدیک به پنجاه جلد کتاب از نویسندگان مشهور اروپا مانند:الکساندر دوما، پیر لوئی، چارلز دیکنز و نویسندگان دیگر، برای مطالعه ناصرالدین شاه ترجمه کرد.[۱] او هنگامی که در تهران بود تعدادی نمایشنامه از آثار نویسندگان اروپایی ترجمه کرد و در اختیار انجمن دوستداران تئاتر که در سال ۱۸۸۱ میلادی تأسیس شده بود قرار داد. او با شرکت انتشاراتی ارمنیان در شهر تفلیس برای چاپ نمایشنامه‌هایی که از ویلیام شکسپیر ترجمه می‌کرد قراردادی منعقد کرده بود. نخستین نمایشنامه او هملت بود که در سال ۱۸۹۴ میلادی منتشر شد.[۹] از دیگر ترجمه‌های او از شکسپیر می‌توان به آثار:(آن طور که می‌خواهید، رومئو و ژولیت و نمایشنامه تاجر ونیزی) را نام برد.

هوهانس خان در سال ۱۹۰۸ میلادی به نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی نویسندگان در شهر برلین شرکت جست. او تا سال ۱۹۱۱ میلادی در سفارتخانه ایران در برلین خدمت می‌کرد. در همان سال ابوالقاسم ناصرالملک نایب السلطنه؛ ریاست دفتری او را به عهده هوهانس خان گذاشت.[۱۰] هوهانس خان در سال ۱۹۱۲ میلادی به سمت وزیر مختار ایران در کشور آلمان برگزیده شد. در بهار سال ۱۹۱۶ میلادی در شهر لندن به نمایندگی از ایران در مجمعی به نام شکسپیرشناسی شرکت نمود.

هوهانس خان به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، آلمانی، فارسی و ارمنی تسلط کامل داشت. او طی چهل سال فعالیت ادبی خود، تعداد بسیاری کتاب به زبان فارسی ترجمه کرده است؛ ولی از تعداد اندکی از ترجمه‌های او آگاهیم. طی سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۳ میلادی نمایشنامه‌های مکبث و اتلو را ترجمه نمود و در وین به چاپ رسید.[۱۱]

هوهانس خان در ۱۹۲۵ میلادی از سوی ارمنیان جنوب ایران به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب گردید. در دوره نمایندگی در مجلس شورای ملی بود که دولت ایران هوهانس خان را به سمت وزیر مختاری ایران در انگلستان برگزید و او را به انگلستان فرستاد. آخرین پست سیاسی هوهانس خان سفیر کبیری ایران در ژاپن بود.[۱۲]

هوهانس خان پس از گشایش سفارت ایران و انجام مأموریت خود در کشور ژاپن بیمار و رهسپار ایران شد. او در راه بازگشت به ایران در شهر خاربین، منچوری در گذشت. او را به تهران آوردند و روز ۱۲ فروردین ماه ۱۳۱۱ طی تشریفات رسمی در ده ونک در محوطه کلیسای میناس مقدس دفن کردند. به این مناسبات در روزنامه ایران روز پنجشنبه ۱۱ فروردین ۱۳۱۱ اطلاعیه‌ای به شرح زیر درج گردید:

خاطر عموم را محترماً مستحضر می‌دارد.

روز جمعه ۱۲ فروردین ماه ۱۳۱۱ یک ساعت قبل از ظهر مجلس ترحیم آوانس خان مساعد السلطنه وزیر مختار سابق ایران در لندن، برلین و توکیو در مدرسه ارامنه واقعه در خیابان نادری منعقد خواهد بود و پس از اختتام مجلس مزبور جنازه برای تدفین به سمت ده ونک حرکت داده خواهد شد.

پس از درگذشت اوانس خان روزنامه‌های خارج از کشور، به او لقب «ارمنی بزرگ» دادند. در سال ۱۹۶۴ میلادی که برابر با چهارصدمین سال تولد شکسپیر و صدمین سال تولد اوانس خان ماسحیان مساعدالسلطنه بود، ارمنیان تهران برای بزرگداشت او مراسم باشکوهی برپا کردند و از اوانس خان تجلیل نمودند.

آثار[ویرایش]

سه کتاب از ترجمه‌های هوهانس ماسحیان به چاپ رسیده است.

  • کتاب (شورش هندوستان ۱۸۵۷) به کوشش صفاء الدین تبرائیان
  • کتاب (سفرنامه بنجامین آمریکایی)
  • کتاب (مسافرت‌های برادران شرلی)-۱۸۹۰ میلادی

مدال ها-نشانهای هوهانس خان[ویرایش]

مدال و نشانهایی که هوهانس خان از دولت ایران و دولت‌های دیگر گرفته به ترتیب سال دریافت آنها به شرح زیر است:[۱۳]

  • نشان درجه سوم شیر و خورشید از دولت ایران (۱۸۸۷ میلادی)
  • نشان درجه دوم استانیسلاس از دولت روسیه تزاری (۱۸۹۵ میلادی)
  • نشان سرتیپی اول با حمایل از دولت ایران (۱۸۹۸ میلادی)
  • نشان عقاب قرمز پروس از درجه دوم (۱۸۹۹ میلادی)
  • نشان سنت موریس و سنت لازار از درجه کماندور از دولت ایتالیا (۱۹۰۱ میلادی)
  • نشان طلای علمی (۱۹۰۱ میلادی)
  • نشان عقاب مکلل از درجه دوم (۱۹۰۲ میلادی)
  • نشان فردریک و رُتِمبِرک از درجه دوم با ستاره از دولت آلمان (۱۹۰۷ میلادی)
  • نشان درجه اول شیر و خورشید از دولت ایران (۱۹۰۷ میلادی)

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ شکسپیر نامه، جلد دوم، تألیف آکادمی علوم ارمنستان، انستیتو هنر، ایروان، صفحه:۲۲۷
  2. عباسعلی صالحی، هم میهنان نقش آفرین مسیحی،انتشارات صالح، تهران، ۱۳۵۰ خورشیدی، صفحه:۴۵
  3. عباسعلی صالحی، هم میهنان نقش آفرین مسیحی، صفحه:۴۵
  4. شکسپیر نامه، صفحه:۲۲۷
  5. اوانس خان ماسحیان مامیان، روزنامه آلیک، شماره ۲۲۰، سال ۱۹۶۲ میلادی
  6. محمود علامیر معروف به احتشام السلطنه، خاطرات احتشام السلطنه، به کوشش سید محمد مهدی موسوی،انتشارات زورا، تهران، ۱۳۶۸، چاپ دوم، صفحه:۳۹۸
  7. شکسپیر نامه، جلد دوم، تألیف آکادمی علوم ارمنستان، انستیتو هنر، ایروان، صفحه:۲۲۹
  8. باستانی پاریزی، تلاش آزادی،انتشارات نوین، تهران، ۱۳۵۶، چاپ چهارم، صفحه:۸۱
  9. شکسپیر نامه، جلد دوم، تألیف آکادمی علوم ارمنستان، انستیتو هنر، ایروان، صفحه:۲۳۰
  10. احتشام السلطنه، خاطرات احتشام السلطنه، صفحه:۳۹۸
  11. ایرج افشار شورش هندوستان ۱۸۵۷ میلادی، مقدمه، صفحه:۱۵ و ۱۶
  12. لوئی رابینو، دیپلمات‌ها و کنسول‌های ایران و انگلیس، ترجمه و تألیف غلامحسین میرزا صالح،انتشارات نشر نو، تهران، ۱۳۶۲، صفحه:۲۲۹
  13. ممتحن الدوله شقاقی، رجال وزارت خارجه در عصر ناصری و مظفری، صفحه:۱۴۴