میلوش فورمن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیDeutsch
میلوش فورمن
Milos Forman.jpg
در ۴۴مین جشنواره فیلم کارلووی واری
زاده ۱۸ فوریهٔ ۱۹۳۲
تشاسلاو، چکسلواکی (اکنون جمهوری چک)
درگذشته ۱۳ آوریل ۲۰۱۸ (۸۶ سال)
زمینه فعالیت هنرپیشه، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس
سال‌های فعالیت ۱۹۵۳–۲۰۱۱
همسر یانا بریخووا (۱۹۵۸–۱۹۶۲; طلاق)
ورا کرسادلووا-فورمنووا (۱۹۵۹–۱۹۶۴; طلاق؛ ۲ فرزند)
Martina Zborilova-Forman (۲۰۱۸–۱۹۹۹ (هنگام مرگ)؛ ۲ فرزند)
فرزندان ۴
صفحه در وب‌گاه IMDb
امضا
Miloš Forman (signature).svg

یان توماش فورمَن (به زبان چکی: Jan Tomáš Forman) زاده ۱۸ فوریهٔ ۱۹۳۲ - درگذشته ۱۳ آوریل ۲۰۱۸ که بیشتر با نام میلوش فورمن (Miloš Forman) شناخته می‌شد، هنرپیشه، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس چکی-آمریکایی بود.

زندگی[ویرایش]

پدرش یهودی و مادرش پروتستان است. او چک‌تبار و زاده کشور چکسلواکی پیشین است. در اوایل کودکی، پدرش به خاطر عضویت در یک گروه مقاومت چک و مادرش به خاطر خرید و فروش غیرقانونی خواربار، زندانی شدند. او با از دست دادن پدر و مادرش در اردوگاه آشویتس یتیم شد.

او در دهه ۶۰ میلادی او به جمع کارگردانان مخالف حکومت کمونیستی پیوست. در سال ۱۹۶۸ و پیش از اشغال چکسلواکی توسط نیروهای اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی و پایان بهار پراگ، چکسلواکی را ترک و به فرانسه و از آنجا به آمریکا رفت. در سال ۱۹۸۳ پس از بازگشت به چکسلواکی، فیلم آمادئوس را ساخت. این فیلم او را نامزد یازده جایزه اسکار کرد که در ۸ زمینه از جمله جایزه بهترین کارگردانی (برای دومین بار برای فورمن) برنده شد.[۱]

او به دنبال مدت کوتاهی ناخوشی درگذشت.[۱]

جوایز، نامزدی‌ها و افتخارات[ویرایش]

فورمن دو بار به خاطر فیلم‌های پرواز بر فراز آشیانه فاخته (در ایران با نام دیوانه از قفس پرید نمایش داده شده) و آمادئوس برنده جایزه اسکار شد.

جوایز اسکار

گلدن گلوب

حنا برچووا، خواهر زن ۱۸ ساله پیشین که در نخستین تجربه خود در فیلم Loves of a Blonde در جهان شناخته شده و در جشنواره فیلم ونیز جایگاه سوم را از آن خود کرد.

کن

برلیناله

بفتا

جایزه سزار

دیوید دی دوناتلو

  • ۱۹۷۵: دیوانه از قفس پرید (برنده)
  • ۱۹۸۴: آمادئوس (برنده – بهترین فیلم)
  • ۱۹۸۴: آمادئوس (برنده – بهترین فیلمنامه)
  • ۱۹۷۹: مو (برنده)

آکادمی فیلم اروپا

امضای میلوش فورمن

جایزه دولتی کلمنت گوتوالد

شیر چک

دیگر افتخارات[ویرایش]

  • نفر ۳۰ام فهرست برترین مردم چک در برنامه بی‌بی‌سی به نام Největší Čech
  • ۱۹۹۵: مدال افتخار چک
  • ۲۰۱۵: دکترای افتخاری کنش‌های انسانی از دانشگاه کلمبیا[۳]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

فیلم‌شناسی
سال فیلم نامزد اسکار برنده اسکار کارگردان نویسنده هنرپیشه نقش
۱۹۵۴ Stříbrný vítr (Silver wind) آری
۱۹۵۵ Nechte to na mně (Leave it to me) آری
۱۹۵۸ Štěňata (Puppies) آری
۱۹۶۰ Laterna magika II آری
۱۹۶۳ Kdyby ty muziky nebyly آری
۱۹۶۳ Audition (Konkurs) آری
۱۹۶۴ پیتر سیاه (Černý Petr) آری آری
۱۹۶۴ Loves of a Blonde (Lásky jedné plavovlásky) ۱ آری آری
۱۹۶۶ Dobře placená procházka (A well paid walk) آری
۱۹۶۷ The Firemen's Ball (Hoří, má panenko) ۱ آری آری
۱۹۷۱ فرار از خانه آری آری
۱۹۷۱ I Miss Sonia Henie (Short Film) آری
۱۹۷۳ Visions of Eight آری
۱۹۷۵ دیوانه از قفس پرید ۹ ۵ آری
۱۹۷۹ مو آری
۱۹۸۱ رگتایم ۸ آری
۱۹۸۴ آمادئوس ۱۱ ۸ آری
۱۹۸۶ دل‌سوختگی آری Dmitri
۱۹۸۹ Valmont ۱ آری آری
۱۹۸۹ New Year's Day آری Lazlo
۱۹۹۶ مردم علیه لری فلینت ۲ آری
۱۹۹۹ مرد روی ماه آری
۲۰۰۰ حفظ ایمان آری Father Havel
۲۰۰۶ اشباح گویا آری آری
۲۰۰۸ Chelsea on the Rocks آری
۲۰۰۹ Peklo s princeznou (Hell with a Princess) آری
۲۰۱۱ The Ghost of Munich (ناتمام) آری آری
۲۰۱۱ محبوب (Les Bien-aimés) آری Jaromil

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «میلوش فورمن، کارگردان 'دیوانه از قفس پرید' درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۵ فروردین ۱۳۹۷.
  2. "Berlinale: 1997 Prize Winners". berlinale.de. Retrieved January 12, 2012.
  3. "University Commencement, Morningside Campus". columbia.edu.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

  • فصلنامه سینما و ادبیات / سال نهم، شماره ۳۳، تابستان ۱۳۹۱ / نیم ویژه نامه میلوش فورمن[پیوند مرده]
  • تاریخچه سینمای چکسلواکی و زندگی و آثار میلوش فورمن: قوی‌ترین سنت سینمای جهان زیر چکمه‌های استبداد / همایون دهکردی
  • میلوش فورمن از چکسلواکی دهه شصت می‌گوید: پارادکس‌های جامعه کمونیستی / مترجم: بهروز سلطانزاده
  • نگاهی به سینمای میلوش فورمن و سینمای اروپای شرقی: روان پریشی و روانکاوی در نستب با سینما / حسین مهکام
  • بازخوانی سه فیلماز میلوش فورمن: پیتر سیاهپوش، عشق‌های یک بلوند و جشن آتش‌نشان ها/ ایده‌هایی کمیک برای رستگاری در جهان تراژیک / میلاد روشنی پایان
  • در باب بازی لنگه بازی / شهریار وقفی پور
  • نگاهی به اقتباس پیتر شفر فیلمنامه‌نویس آمادئوس از نمایشنامه خودش: شبح است اما این شبح آن شبح نیست / مهدی میرمحمدی
  • نگاهی به فیلم آمادئوس/ ولفگانگ آ» ادئوس سالی بری / رضا مولایی
  • نگاهی به جشن آتش‌نشان ها/ غمنامه یک قوم / رضا غیاث
  • نگاهی به فیلم مرد روی ماه/ توی حقیقی وجود ندارد / مترجم: شهریار خلفی
  • یادداشتی کوتاه درباره فیلم پیتر سیاه/ میلوش فورمن: لمس کردن با دوربین / کاوه مهندی
  • یادداشتی بر فلیم پرواز بر آشیانه فاخته/ دیوانه در فقس مرد / مسعود حقیقت ثابت
  • یادداشتی بر فیلم مردم علیه لری فلینت ساخته میلوش فورمن: آه اگر آزادی سرودی می‌خواند… / محمد فرقدانی
  • درباره فیلم ارواح گویا/ ارواح سرگردان / کیوان پاک فر
  • از رابطه‌های خطرناک تا والمونت: آن که بیشترین گناه را مرتکب شده باید بمیرد / هدا یت مشعل
  • سکون و حرکت ناسازه چشمگیر ینمای یرزی منزل: تلخندهای بندباز دوره‌گرد / امیرحسین سیادت
Miloš Forman (2009)

Miloš Forman (bürgerlich Jan Tomáš Forman; * 18. Februar 1932 in Čáslav, Tschechoslowakei; † 13. April 2018 in Danbury, Connecticut[1][2][3][4]) war ein tschechoslowakisch-US-amerikanischer Filmregisseur. In den 1960er-Jahren erreichte er als Teil der Tschechoslowakischen Neuen Welle erstmals internationale Aufmerksamkeit. Nach Auseinandersetzungen mit dem kommunistischen Regime musste Forman in die Vereinigten Staaten emigrieren. Dort wurde er für seine Arbeit an den Filmen Einer flog über das Kuckucksnest und Amadeus mit zwei Oscars ausgezeichnet.

Leben[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Miloš Formans Kindheit war gekennzeichnet durch den frühen Verlust seiner Eltern. Die Mutter, Anna Formanová, starb 1943 im Konzentrationslager Auschwitz, der Vater, Rudolf Forman, 1944 im Konzentrationslager Mittelbau-Dora.[5] Der Junge war Augenzeuge ihrer Verhaftung durch die Gestapo. Verwandte und Freunde der Eltern zogen ihn groß. Nach dem Besuch des Gymnasiums in Náchod[6] war er nach dem Krieg in einer Internatsschule in Poděbrady; einer seiner Klassenkameraden war Václav Havel. Dort kam er zum ersten Mal mit dem Theater in Berührung und begeisterte sich für die Filme von Charlie Chaplin, Buster Keaton und John Ford.

Nach dem Ende des Zweiten Weltkriegs erfuhr Forman, dass Rudolf Forman nicht sein leiblicher Vater gewesen war. Dies war vielmehr der im Juni 1939 nach Ecuador emigrierte Prager Architekt Otto Kohn (1887–1965), der Vater des Mathematikers Joseph John Kohn, der somit ein Halbbruder von Miloš Forman ist.[7]

Miloš Forman studierte an der Prager Filmhochschule FAMU und war Anfang der 1960er Jahre einer der tonangebenden Vertreter der Neuen Welle, der früh einen eigenen, vom Cinéma vérité beeinflussten Stil entwickelte. Bereits sein erster abendfüllender Spielfilm Der schwarze Peter (Černý Petr), die Geschichte eines unangepassten Teenagers, wurde ein Erfolg auf mehreren Filmfestivals. Der Film brachte Forman einerseits Kritik durch die kommunistischen Machthaber ein, andererseits ermöglichte er ihm seine erste Amerika-Reise. Er wirkte teilweise auch an der Prager Kleinkunstbühne Semafor, wo er 1964 in dem Film Konkurs Regie führte. Der Feuerwehrball (Hoří, má panenko) übte kaum verhüllte Gesellschaftskritik: Der Film handelt von einem Fest, auf dem wegen tölpelhafter Einmischung der Funktionäre alles schiefläuft. Der Film wurde in der Tschechoslowakei nach 1969 verboten.

Als der Prager Frühling durch den Einmarsch von Truppen des Warschauer Paktes niedergeschlagen wurde, war Forman gerade in Paris, um über seinen ersten amerikanischen Film zu verhandeln. Sein tschechisches Studio behauptete, er habe das Land illegal verlassen und zwang ihn so zur Emigration. Forman ging in die Vereinigten Staaten und nahm 1975 die amerikanische Staatsbürgerschaft an. In der neuen Heimat gelang ihm der internationale Durchbruch als erfolgreicher Filmregisseur. Zur Verärgerung der kommunistischen Führung der Tschechoslowakei war sein erster amerikanischer Film Taking Off der offizielle US-Beitrag auf den Internationalen Filmfestspielen von Cannes.

1975 wurde sein Film Einer flog über das Kuckucksnest (One Flew Over the Cuckoo’s Nest), der auf Ken Keseys gleichnamigen Roman sowie auf dem Theaterstück von Dale Wasserman beruhte, mit fünf Oscars ausgezeichnet, Forman erhielt seinen ersten Regie-Oscar. Noch erfolgreicher war die auch von Zaentz produzierte filmische Umsetzung von Peter Shaffers Theaterstück Amadeus. Bei der Oscarverleihung 1985 gewann der Film in acht Kategorien, Forman erhielt seinen zweiten Regie-Oscar. Eines seiner letzten Werke, das Filmdrama Goyas Geister von 2006, behandelt ein Thema aus dem Leben des spanischen Malers Francisco de Goya. Dieser Film wurde ebenfalls von Saul Zaentz produziert.

Forman machte bevorzugt Filme über unangepasste Helden, meist Künstler, die sich dem Konformitätsdruck der Gesellschaft erfolgreich oder erfolglos widersetzen. Einige dieser Hauptfiguren sind historische Persönlichkeiten (Wolfgang Amadeus Mozart, Larry Flynt, Andy Kaufman und Francisco de Goya). Der stets politisch bewusste Forman erklärte seine Vorliebe für solche Charaktere so: „Wir schaffen Institutionen, Regierungen und Schulen, um uns im Leben zu helfen, doch jede Institution entwickelt nach einer Weile die Tendenz, sich nicht mehr so zu verhalten, als sollte sie uns dienen, sondern als sollten wir ihr dienen. Das ist der Moment, wenn das Individuum mit ihnen in Konflikt gerät.“[8]

In einigen Filmen übernahm Forman Nebenrollen, so etwa in Sodbrennen (Heartburn) und Glauben ist alles! (Keeping the Faith).

„[Forman] brachte etwas von der Subversivität mit herüber, die die 60er-Jahre in der CSSR bestimmten, bis die sowjetischen Panzer im August 1968 jedem Eigensinn den Garaus machten. Bis heute kreisen Formans Filme um Menschen, die sich nicht fügen wollen, die gegen ihre Zeit stehen. […Daher] gehen […] bis heute in den Filmen des Regisseurs […] so viele Stimmungen ineinander, das Komische, und das Tragische, das Groteske und das handfest Politische.“

Rudolf Worschech: epd Film[9]

Miloš Forman war in erster Ehe von 1958 bis 1962 mit der Schauspielerin Jana Brejchová verheiratet. Aus seiner zweiten, 1964 geschlossenen Ehe mit der Schauspielerin Věra Křesadlová gingen die Zwillinge Matej und Petr Forman hervor, die beide als Schauspieler tätig sind. Beide Ehen endeten durch Scheidung. Seit 1999 war er mit seiner dritten Frau, der Schriftstellerin Martina Zbořilová, verheiratet, mit der er zwei weitere Söhne, ebenfalls Zwillinge, hatte. Zuletzt lebte er in Warren, Connecticut. Miloš Forman verstarb am 13. April 2018 im Alter von 86 Jahren nach kurzer Krankheit.[10]

Filmografie (Auswahl)[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Als Regisseur[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Als Schauspieler[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Auszeichnungen[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Regie[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Drehbuch[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Lebenswerk[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Zivilgesellschaft[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Sonstige[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Forman ist einer von nur vier Regisseuren, denen es gelang, zwei Filme zu drehen, die mit dem Oscar für den Besten Film ausgezeichnet wurden. (Einer flog über das Kuckucksnest und Amadeus). Die anderen Regisseure sind Clint Eastwood, Francis Ford Coppola und Frank Capra.

Schriften[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • Miloš Forman, Jan Novák: Rückblende. Erinnerungen. Heyne, München 1994, ISBN 3-453-12440-5 (Originaltitel: Turnaround.).

Literatur[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • Stefanie Weinsheimer: [Artikel] Milos Forman. In: Thomas Koebner (Hrsg.): Filmregisseure. Biographien, Werkbeschreibungen, Filmographien. 3., aktualisierte und erweiterte Auflage. Reclam, Stuttgart 2008 [1. Aufl. 1999], ISBN 978-3-15-010662-4, S. 255–259 [mit Literaturhinweisen].

Weblinks[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

 Commons: Miloš Forman – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Einzelnachweise[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  1. Gina Piccalo: Miloš Forman, Oscar-winning Czech director of 'One Flew Over the Cuckoo's Nest,' dies at 86. In: Los Angeles Times. 14. April 2018, archiviert vom Original am 21. Mai 2018; abgerufen am 1. Juni 2018 (englisch).
  2. Forman, Oscar-winning director of "Cuckoo's Nest" and "Amadeus", dies at 86. In: Reuters. 14. April 2018, abgerufen am 1. Juni 2018 (englisch).
  3. Milos Forman ist tot. In: Österreichischer Rundfunk#orf.at. 14. April 2018, abgerufen am 1. Juni 2018.
  4. Anthony McCartney: Milos Forman, Oscar-winning director, dies at 86. In: The Washington Post vom 14. April 2018 (Associated Press) – Nur diese Quelle schreibt vom Todesdatum 14.4.
  5. Eintrag Rudolf Forman im Gedenkbuch KZ Mittelbau-Dora
  6. Náchod to krásné město Kostelec. Náchod 2004, ISBN 80-85274-30-2, S. 119.
  7. The Story of Famed Czech Director Miloš Forman, 28. August 2017, & Dieter Wunderlich: Miloš Forman. Mehr Informationen über die Beziehung der Kohns zur Familie Forman: Tajemství režiséra Miloše Formana (Das Geheimnis des Regisseurs Miloš Forman, 15. Februar 2002)
  8. Milos Forman – Biography auf der imdb (englisch)
  9. Rudolf Worschech (RW): „Die Geschichte wiederholt sich“ – Der Regisseur Miloš Forman über Francisco de Goya und andere störrische Geister. In: epd Film, 11/2006, S. 23
  10. Regisseur von „Einer flog über das Kuckucksnest“: Milos Forman ist tot. In: Spiegel Online. 14. April 2018 (spiegel.de [abgerufen am 14. April 2018]).
  11. Internationale Kooperationen/USA (Juni 2013). (Memento des Originals vom 6. Juni 2014 im Internet Archive) i Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis.@1@2Vorlage:Webachiv/IABot/www.mozarteum.at Stiftung Mozarteum; abgerufen am 7. Juni 2014