اکبر کبیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از جلال الدین محمد اکبر)
پرش به: ناوبری، جستجو
اکبر کبیر
سومین پادشاه گورکانیان مغول اعظم یا اکبر کبیر
Akbar1.jpg
اکبرشاه
دوران ۱۵۵۶–۱۶۰۵
تاجگذاری ۱۴ فوریه ۱۵۵۶
پس از نصیرالدین همایون
پیش از جهانگیرشاه
صدراعظم محمد بیرام خان‌خانان
همسر رقیه سلطان بیگم
سلیمه سلطان بیگم
جودا بای (مریم‌الزمانی)
فرزند(ها) جهانگیر
سلطان مراد میرزا
دانیال میرزا
خانم سلطان بیگم
آرام بانو بیگم
حسین میرزا
حسن میرزا
نام کامل
جلال الدین محمد اکبر
پدر همایون شاه
مادر حمیده بانو بیگم
زادروز ۱۵ اکتبر ۱۵۴۲(۱۵۴۲-10-۱۵)
۱۴ رجب ۹۴۹
قلعه راجپوت، عمرکوت، سند، پاکستان
مرگ ۱۷ اکتبر یا ۲۷ اکتبر ۱۶۰۵
آگرا، هند
اکبر در نوجوانی‌اش، حدود ۱۵۵۷ میلادی
قلمرو امپراتوری اکبر

اکبر یا جلال الدین محمد اکبر (زاده ۱۵ اکتبر ۱۵۴۲ در سند؛ درگذشته ۱۷ یا ۲۷ اکتبر ۱۶۰۵ در آگرا. سومین پادشاه از سلسله گورکانیان یا امپراتوری مغولی هند است که در هندوستان با نام مغول اعظم یا اکبر کبیر نامیده می‌شود، فرزند همایون و پدر جهانگیر بود که بین سال‌های ۱۵۵۶ و ۱۶۰۵ فرمانروایی کرد. او پادشاهی خیرخواه، شجاع و خردمند بود و از وی در کنار آشوکا یکی از تأثیرگذارترین پادشاهان در تاریخ هند و بزرگترین پادشاه آن سرزمین یاد کرده‌اند.

او را به نام اکبر کبیر یا اکبر اعظم می‌شناسند و لقب کامل او عبارت بود از: السلطان العظم خاقان المکرم امام عادل سلطان الاسلام کافت الانام امیرالمؤمنین خلیفه المتعالی ابوالفتح جلال الدین محمداکبر صاحب الزمان پادشاه غازی ظل الله[۱]وی به چند آیین اعتقاد داشت و یکی از کارهای مهم وی در زمان خودش حذف جزیه بود که یکی از کارهای مهم آن زمان می‌باشد زیرا در زمان گذشته در بیش تر امپراتوری‌ها از افرادی که از دین و اعتقادات دیگری برخوردار بودند مبلغی با نام جزیه گرفته می‌شد. اکبر کبیر بین ایین‌های هندو و اسلام تفاوتی قاعل نمی‌شد؛ و با ازدواج با جودا بای اتحادی محکم میان آمر و آگرا ب وجود آورد. اکبر شاهنشاهی بسیار عادل و نیک خواه بود ولی در زندگیش با مشکلات عظیمی رو به رو شد و با کمک جودا بای ایمان خود را به دست آورد.

زندگی[ویرایش]

کْبَرشاه، یا اکبر پادشاه، اکبر، ابوالفتح جلال‌الدین محمد (۵ رجب ۹۴۹–۱۰۱۴ق‌/۱۵ اکتبر ۱۵۴۲–۱۶۰۵م)، سومین‌وبزرگ‌ترین فرمانروای تیموری هند (حک ۹۶۳–۱۰۱۴ق‌/۱۵۵۶–۱۶۰۵م). وی در امرکوت از توابع تهته به دنیا آمد. پدرش همایون شاه (حک ۹۳۷–۹۶۳ق در دو مرحله) و مادرش حمیده بانو بیگم، زنی ایرانی بود که به گفتة خافی خان نظام‌الملکی (۱/۱۲۷)، نسبش به شیخ احمد جام می‌رسید.

تولد اکبر و دوران کودکی وی مصادف با بحرانهای سیاسی در قلمرو تیموریان، عزل همایون و گریز او نزد صفویان بود. اگرچه همایون به کمک شاه طهماسب صفوی دوباره در دهلی بر تخت نشست، اما قلمرو سابق را نداشت. وی در ۹۶۳ق، اکبر را که تازه در آغاز جوانی بود، به همراه اتابکش بیرم خان به جنگ سکندرخان افغان روانه ساخت. در میانة راه خبر مرگ همایون رسید و بیرم خان با موافقت امرای لشکر همان‌جا اکبر را بر تخت پادشاهی نشاند و تاریخ جلوس او، یعنی ۲۷ ربیع‌الا¸خر ۹۶۳ مبدأ تاریخ الهی قرار گرفت (نظام‌الدین، ۲/۱۲۶؛ تتوی، ۵۶۳–۵۶۵).

اکبر شاه وارث دولتی شد که مخالفان بسیار همچون راجه‌های هندو داشت که غالباً برضد تیموریان کار می‌کردند، و نیز امرای لشکر تیموری یا بزرگانی که به سبب مرگ ناگهانی همایون و جوانی اکبر، می‌کوشیدند او را از حکومت دور کنند و خود قدرتی بیابند. بیرم خان که رشتة کارها را در دست داشت، به سرکوب ایشان پرداخت و از جمله مخالفان برجسته، نخست شاه ابوالمعالی را که از امرای همایون بود، دستگیر کرد، ولی اکبر راضی به قتل او نشد (نک: نظام‌الدین، ۲/۱۲۷؛ ابوالفضل، اکبرنامه، ۲/۱۵–۱۶). اقدام بعدی تعقیب سکندر افغان بود که از لشکریان پیشتاز اکبر شکست خورده، و به کوهستان پناه برده بود (نظام‌الدین، همان‌جا؛ ابوالفضل، همان، ۲/۲۰). در همین سال (۹۶۳ق) میرزا سلیمان که از زمان همایون حکومت بدخشان داشت، با استفاده از آشفتگی اوضاع درصدد برآمد تا کابل را تصرف کند؛ ولی بر اثر تدبیر و مقاومت منعم‌خان که از سوی اکبر حکومت آن دیار داشت، کاری از پیش نبرد (بیات، ۲۰۶–۲۰۹؛ ابوالفضل، همان، ۲/۲۲–۲۶).

ادبیات و هنر[ویرایش]

اکبر شاه اهل تساهل بود و طی فرمانروایی طولانی و با اقتدار خود، سهم عمده‌ای در ایجاد آرامش در شبه قاره هند و شکوفایی امپراتوری گورکانیان به عهده داشت. اکبر سعی در به توافق رساندن ادیان و مذاهب مختلف رایج در هند کرد. او همچنین دین جدیدی به نام دین الهی ابداع کرد که آمیزه‌ای از ادیان هندویسم، اسلام، سیک، مسیحیت، کارواکا و حتی زرتشتی به‌شمار می‌رفت. دوران فرمانروایی او و فرزندانش، تنها حکومت اسلامی ثبت شده در تاریخ است که بدون فشار خارجی اتباع غیر مسلمان حقوقی برابر با مسلمانان داشتند.[۲]

اکبر شاه تحت تأثیر شیخ مبارک و فرزندش ابوالفضل علامی قرار گرفت و بنیان این دین یا فرقه جدید را بنیان گذاشت. دین الهی نفس پرستی، شهوت، اختلاس، نیرنگ، افترا، ستم، ارعاب و غرور را نهی می‌کرد. کشتن حیوانات را عملی قبیح می‌شمرد و آزادگی، بردباری، پرهیز واجتناب از دلبستگی شدید به مادیات، تقوا، ایثار، دوراندیشی، نجابت و ملاطفت را از اصول کار خود قرار داده بود. این فرقه نوزده عضو داشت که یکی از آنها هندو بود. دین الهی روشی تلفیقی از آیین‌های موجود زمان بود. در حقیقت این روش به نص آسمانی اعتقاد نداشت و بیشتر یک سرگرمی روحی- فکری به‌شمار می‌رفت. در طی گذشت زمان نیز از یادها رفت و حتی خود اکبر نیز آن را فراموش کرد.[۳] این دین در واقع بیشتر همانند یک عقیده شخصی عمل کرد و کمی پس از درگذشت اکبر و همسرش به کلی محو شد.

درگذشت[ویرایش]

اکبر شاه در یکی از روزهای ۱۷ یا ۲۷ اکتبر سال ۱۶۰۵ میلادی در پایتختش آگرا درگذشت.[۴] مقبره او در نزدیکی پایتختش اگرا در محلی بنام سیکاندرا (Sikandra) واقع است این بنا با ماسه سنگ قرمز ساخته شده و با مرمر جواهر نشان شده‌است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Akbar the Great». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی ، بازبینی‌شده در ۹ می۲۰۰۸.
  2. از چیزهای دیگر، عبدالحسین زرین‌کوب، صفحهٔ ۱۲۰
  3. تاریخ مذاهب اسلامی در هند
  4. اکبر پادشاه سلسله مغول بر تخت سلطنت هند

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]