بگرام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۵۸′۰۰″ شمالی ۶۹°۱۷′۳۴″ شرقی / ۳۴.۹۶۶۶۷°شمالی ۶۹.۲۹۲۷۸°شرقی / 34.96667; 69.29278

پایگاه‌های باستان‌شناسی
بگرام
YoungAlexander.jpg
اطلاعات پایگاه
موقعیت جغرافیایی طول: ′۵۹°۳۴ شمالی
عرض: ′۱۹°۶۹ شرقی
نام کشور افغانستان
استان ولایت پروان، در نزدیکی محل پیوندگاه رودهای غوربند و پنجشیر، در حدود ۸۰ کیلومتری شمال کابل
بیشینهٔ تاریخی دولت یونانی باختر، سده‌های سوم و دوم پیش از میلاد؛
دولت هندویونانی و دولت هندوپارتی، سدهٔ دوم پیش از میلاد تا اول پس از میلاد؛
کوشانیان، سده‌های اول تا سوم؛
ساسانیان، سده‌های سوم تا پنجم؛
ترکی‌شاهیان و کابل‌شاهیان، سده‌های هفتم تا دهم؛
غزنویان و غوریان، سده‌های یازدهم تا سیزدهم میلادی[۱]
کاوشگر هیئت باستان‌شناسی فرانسه در افغانستان (DAFA)
تاریخ کاوش ۱۹۳۷ - ۱۹۴۶



بَگرام (به یونانی: Alexandria of the Caucasus/اسکندریه قفقاز و بعدها Kapisa/کاپیسا) شهری باستانی است که در هشتاد کیلومتری شمال کابل بوده متعلق به ولایت (استان) پروان افغانستان می‌باشد. این شهر کوچک به نسبت اینکه اولین پایگاه هوائی اردو افغانستان در آنجا بنا شده است صاحب شهرت شد. نواحی بگرام دارای زمین‌های حاصلخیز و تاکستان‌های وسیع بوده بخاطر تلاقی چند رودخانه از زمان‌های باستان مورد توجه شاهان و امپراتوران قرار داشت. اکنون قریه جات سر سبز آن که در کنار دریا قرار دارد به تفرجگاه مردم کابل مبدل شده است.

وجه تسمیه[ویرایش]

بگرام از دوکلمه سانسگریت مشتق شده یعنی «باگ» و «رام» به مفهوم «باغ رام» یا «باغ خدا». و اما مورخ آگاه وطن جناب میر غلام محمد غبار اینطور می‌نویسد: «مقتدرترین پادشاه کوشانی افغانستان (کنیشکای کبیر) که بین سالهای ۱۲۰ و ۱۶۰ میلادی سلطنت کرد، پایتخت خود را از شمال هندوکش به جنوب هندوکش منتقل ساخت و بگرام را مرکز تابستانی و پشاور را پایتخت زمستانی خود قرار داد»

تاریخچه[ویرایش]

بگرام قدامت چند هزار ساله دارد چنانچه در حدود دوهزار سال قبل آنچنان معمور و آبادان بود که شهنشاه کبیر کوشانی (کنیشکا) بین سالهای ۱۲۰ و ۱۶۰ میلادی پایتخت خود را از شمال هندوکش به جنوب هندوکش منتقل ساخته بگرام را مرکز تابستانی و پشاور را پایتخت زمستانی خود قرار داد. بگرام در عهد کوشانیان مناسبات بازرگانی در بین آسیای مرکزی و دولت‌های روم، چین و هند به پیمانه بی‌سابقه توسعه یافت. چون سرزمین کوشانی‌ها در محل تقاطع راه‌های تجارتی مخصوصاً راه معروف ابریشم قرار داشت، طبعاً ازین تبادلات به درجه اول مستفید می‌گردید. چنانچه آثاری که از خرابه‌های بگرام پایتخت کنیشکا در شمال کابل بدست آمده از وجود امتعه و پیداوار چین، هند، سوریه، مصر و روم در آنجا حکایت می‌کند و بخش بزرگ آثار باستان‌شناسی که در افغانستان کشف شده مربوط به این عصر است. کوشانیان در قرون سوم و چهارم پیش از میلاد با مقدونیه ای‌های ساکن افغانستان درگیر بودند. مقدونیه ایها که از طرفی با اشکانیان و از طرفی با کوشانیان و از طرفی با خودشان می‌جنگیدند با کوشانیان صلح کردند و تقریباً شمال کابل مرز کوشانیان و مقدونی‌ها شد. حکمرانی کوشانیان دربگرام سده سوم میلادی دوام یافت و آنگاه بدست شاهپور اول پادشاه ساسانی ایران که بر شهر بگرام دست یافت تخریب گردید.

علت که کوشانیان بگرام را پایتخت قرار دادند.[ویرایش]

  1. بگرام یا در مجموع حصه از شمالی بوده با موجودیت چند رودخانه از نگاه آب و هوا در تمام سرزمین آریانا بی نظیر می‌باشد.
  2. دارای سرسبزی فراوان بوده این منطقه خیلی‌ها مساعد ببرای تربیه مواشی بود.
  3. بخاطر مرکزیتش که او می‌توانست از آنجا به همه ساحه و قلمرو شاهنشاهی اش به سرعت رسیدگی کند.
  4. اینکه موضوع تکثر نفوس و تهیه یک ارتش نیرومند مدنظر بوده و از جانبی سلحشوری فطری مردم شمالی بارها به اثبات رسیده است که مقاومت این مردم در مقابل تهاجم بیگانگان بی نظیر می‌باشد..
  5. در فکر تسخیر کابل بود ولی در چند جنگ نتوانستند از مقدونیان بدست آورند. در مراحل اول صلح نمودند. بالاخره کوجلا کدفوزس پس از جنگ چندروزه کابل را بتصرف آورد مقدونیان به هند هجوم بردند.

حفریات تیم فرانسوی در بگرام[ویرایش]

بنا بر تقاضا ظاهرشاه تیم از باستان شناسان فرانسوی غرض کاوشهای باستان وارد افغانستان شدند. شهر باستانی بگرام در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ مورد حفاری این تیم قرار گرفت. در دو اتاق به نامهای اتاق ۱۰ و ۱۳ تعداد زیادی اشیای تجاری یافت شد که متعلق به نقاط مختلف جاده ابریشم از چین تا شمال مصر بودند. در ورودی اتاقها را با آجر بسته بودند تا در فرصتی مناسب اجناس را بار زده و منتقل کنند اما به دلیلی نامعلوم اتاقها برای همیشه دست نخورده ماندند و ۲۰۰۰ سال بعد باستان شناسان به این اشیای نفیس دست یافتند. این دوره همزمان قرن آخر حکومت اشکانیان است. هنر باستانی افغانستان نخستین بار در گنجینه‌های بگرام در مدخل استوپه‌هایی بودایی نمایان شد.[۲] گنجینه‌های بگرام، که پیشینهٔ آنها به سده‌های اول و دوم میلادی برمی‌گردد، طی سال‌های ۳۹–۱۹۳۷ توسط ژوزف هَکَن (Joseph Hackin) و تیم وی در هیئت باستان‌شناسی فرانسه در افغانستان کاوش شد. این گنجینه شامل ظروف شیشه‌ای، ظروف و تندیس‌های بُرُنزی، قالب‌های گچی با بُن‌مایه‌های یونانی، و اشیائی است که اغلب آن از مناطق مدیترانه آمده‌بودند.[۳] این گنجینه همچنین متشکل از قطعات چوبیِ سامان (اثاثه) خانه‌است که با عاج هندی حکاکی و تزئین شده‌اند.[۴] ظروف مشروب‌نوشی چینی نیز گواه بر استفاده از راه ابریشم است.[۵] آثار بدست آمده متعلق به فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلفی در جهان باستان می‌باشد و از نقاطی مانند قلمرو امپراتوری رم، هند و چین به بگرام آورده شده‌اند. به نظر می‌رسد این اشیاء بخشی از گنجینهٔ پادشاهان کوشان بوده که به مرور زمان گردآوری و اندوخته شده‌است. احتمال دارد که این اشیاء بخشی از محموله‌های تجاری بزرگ بوده باشند. با این حال مطالعات بیشتر نشان دادند که افغانستان در آن زمان تنها پذیرنده این اشیاء گرانبها از نقاط دیگر نبوده بلکه خود به صورت فعال در تولید بخشی از این آثار، مانند کنده‌کاری‌های روی عاج و نقش برجسته‌های گچی، فلز سازی مشارکت داشته‌است.

بگرام طی چهل سال اخیر[ویرایش]

طی چهل سال اخیر مرکز ولسوالی بگرام که در کنار میدان هوائی نظامی قرار دارد یک مرکز نظامی مبدل شده است. در کودتا هفت ثور سال ۱۳۵۷ از هوا پیماهای همین میدان غرض سقوط حکومت داود خان استفاده شد. شهنواز تنی علیه حکومت داکتر نجیب اله از همین میدان استفاده نمود ولی ناکام ماند. دولت ربانی از هوا پیماهای این میدان علیه حکتیار و دوستم و طالبان استفاده نمود. پس از سال ۲۰۰۱ این میدان در تصرف قوای نظامی آمریکا درآمد. آمریکا در پی حمله به افغانستان در سال ۲۰۰۱ به راه‌اندازی یک مرکز بازداشت موقت در پایگاه نظامی بگرام اقدام کرد که تا سال ۱۳۸۷ حدود ۶۳۰ زندانی را در خود جای داده است.[۶]

کوجوله کادفیزس، شاه کوشانی منطقهٔ تخارستان و بگرام.

زندان بگرام[ویرایش]

دولت آمریکا پس حملات تروریستی ۱۱ سپتمبر عده ۶۰۰۰ از طالبان را دستگیر بدو زندان یعنی گواتیناما و بگرام محبوس ساخت. دولت آمریکا یازده بلاک رهایشی را برای نگهداری زندانیان در این منطقه اعمار نمود. در ده سال اول حدود ۳۱۰۰ زندانی در این زندان بازداشت شدند. سپس تمامی زندانیان را از کیوبا به این زندان انتقال دادند درین زندان علاوه بر زندانیان افغان، افرادی از کشورهای عربی، پاکستان و لیبیا نیز در زندان بگرام بندی بودند. دولت افغان غرض رسیدن به صلح تمامی زندانیان را رها نمود. در میان این زندانیان خطرناکترین قاتلین ملت افغان وجود داشت. حالا همه آنها سلاح بردوش گرفته با دولت افغان وامریکا در نبرد هستند.

تقسیمات ملکی[ویرایش]

مرکز بگرام در شهرک «غلام علی» است دهات و قراء زیادی بدان مربوط می‌باشد که می‌توان از آنها چنین نام برد: قلعه بلند، قلعه یوزباشی، علیخان خیل، شاکا، جانقدم، قلعه خواجه، میانشاخ، رباط، چیکل، قلعه سفید، زیرسیم‌ها، قلعه گلی، جعفرخیل، خلازائی، داودزی، جلگه، قلعه ملک، قلعه بایزید، ده مسکین، چوب بخش، قلعه دانا، ترکمان، توغچی، ماهیگیر، ده هزاره، توغبیردی، اورچی، پشیان، بابه خیل، دولتشاهی، بالتوخیل، نوده، بهادرخیل، قلعه سوخته، گجرخیل، بخشی خیل، صیادان، یورچی، قلعه نو، ده ملا، سرپنجره وغیره می‌باشد.

پانویس[ویرایش]

  1. فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان (عنوان فرانسوی: Catalogue des sites archeologiques d'Afghanistan/عنوان انگلیسی: Archaeological gazetteer of Afghanistan)، جلد اول، نوشتهٔ وارویک بال (Warwick Ball)، انتشارات Editions Recherche sur les civilisations، پاریس، ۱۹۸۲
  2. C. Masson, “Memoir on the Ancient Coins Found at Beghram, in the Kohistan of Kabul,” Journal of the Asiatic Society of Bengal 3, 1834, pp. 153-75; 5, 1836, pp. 1-28, 537-47
  3. J. Hackin, Recherches archéologiques à Begram, Paris, MDAFA 9, 1939, pl. IV, XI, XII; VII, XX, XXIV; Auboyer, L’Afghanistan, pl. 14a, b, 15; 10-12; 8, 9
  4. Hackin, Recherches, pl. XXVIII, XXXIX; idem, Nouvelles recherches archéologiques à Begram, Paris, MDAFA 11, 1954, fig. 8ff. ; Auboyer, L’Afghanistan, pl. 25, 20
  5. Hackin, Nouvelles recherches, fig. 243-49
  6. آفتاب

منابع[ویرایش]

  • گنجینهٔ پنهان افغانستان از موزیم ملی، کابل (AFGHANISTAN Hidden Treasures from the National Museum, Kabul)، نوشتهٔ فردریک هیبرت (.Hiebert, F) و پیِر کَمبون (.Cambon, P)، انتشارات جغرافیای ملی (National Geographic)، واشینگتن، ۲۰۰۸
  • سخنانی پیرامون بگرام و پس منظر تاریخی آن نوشته نویسنده افغان در وبگاه آریائی

[۱]

  • . سرگذشت زندان بگرام؛ نقطه پرتنش بین کابل و واشینگتن نوشته وبگاه دویچ ویله کشور آلمان

[۲]

پیوند به بیرون[ویرایش]