کلان‌شهر تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

کلان‌شهر تهران بزرگ‌ترین کلان‌شهر ایران و یکی از پر جمعیت‌ترین کلان‌شهرهای جهان است. این منطقه بخش قابل توجهی از استان تهران و بخش شرقی استان البرز را در بر می‌گیرد. شهرهای تهران، ری، کرج، اسلامشهر، شهریار و شماری شهر و شهرک‌های کوچک دیگر در این منطقه قرار دارند.[۱]

کلان‌شهر تهران دارای رشد سریع جمعیت بوده و این موضوع به همراه خود مشکلاتی داشته‌است؛ آلودگی هوا، ترافیک، کمبود فضای آموزشی، کمبود برخی نیروهای متخصص و کمبود تخت بیمارستانی از این دسته مشکلات هستند.[۲] این کلان‌شهر همچنین با مشکلات حاشیه‌نشینی روبرو است و مهم‌ترین دلایل گسترش آن در کلان‌شهر تهران، به ترتیب اهمیت، ضعف ساختار اقتصادی، ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، نبود هدایت و حمایت دولتی، رخدادهای سیاسی، بلایای طبیعی و رخدادهای اجتماعی هستند.[۳]

ترابری[ویرایش]

هواپیمایی[ویرایش]

کلان‌شهر تهران دارای دو فرودگاه بین‌المللی است. فرودگاه مهرآباد که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، در بخش غربی تهران قرار دارد و نام آن از روستای مهرآباد که پیش‌تر در آن منطقه وجود داشت، گرفته شده‌است.[۴] بر اساس آمار اردیبهشت ۱۳۹۷، فرودگاه مهرآباد بیشترین عملکرد را میان فرودگاه‌های ایران داشت؛ همچنین تا همین زمان، این فرودگاه بیش از ۳۰ درصد از پروازهای ایران را به خود اختصاص داده بود.[۵]

فرودگاه امام خمینی نیز در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی تهران و در زمینی به وسعت ۱۳٫۵ هزار هکتار ساخته شده‌است.[۶] پیشنهاد ساخت این فرودگاه در سال ۱۳۴۶ از سوی ایکائو داده شد و گشایش اولیهٔ آن نیز در سال ۱۳۸۳ انجام شد.[۷] این فرودگاه بر اساس آمار آبان ۱۳۹۶، بیشترین سهم را از پروازهای خارجی در میان فرودگاه‌های ایران داشته‌است.[۸]

فرودگاه پیام نیز در کرج قرار گرفته‌است.

راه‌آهن و مترو[ویرایش]

نمایی از درون یکی از واگن‌های متروی تهران

در سال ۱۲۶۱، یک خط آهن با تقریباً ۸ کیلومتر طول و عرض ۱۰۰۰ میلی‌متر، از تهران به شهر ری کشیده شد و مدتی بعد، امتیاز آن به یک شرکت بلژیکی واگذار شد.[۹] نخستین کلنگ ساختمان ایستگاه راه‌آهن تهران در ۲۳ مهر ۱۳۰۶، با اختصاص زمینی به مساحت ۱۷۴ هکتار، به زمین زده شد. بنای این ایستگاه را یک مهندس اوکراینی طراحی کرد و در سال ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[۱۰]

متروی تهران و کرج، به ویژه خط ۵ متروی تهران دارای نقش مهمی در ترابری کلان‌شهر تهران هستند.

بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، متروی تهران روزانه ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار مسافر را جابه‌جا می‌کند.[۱۱] همچنین در پایان همین سال، شمار سفرهای انجام شده با متروی تهران از مرز هفت میلیارد گذشت.[۱۲] خط ۳ متروی تهران نیز طولانی‌ترین خط متروی این شهر است.[۱۱]

مشکلات[ویرایش]

حاشیه‌نشینی[ویرایش]

در دهه‌های گذشته حاشیه‌نشینی در ایران شدت یافته‌است.[۱۳] حاشیه‌نشینان پیرامون کلان‌شهرهای ایران در حال افزایش‌اند و معمولاً از کمترین امکانات مورد نیاز برای زندگی محروم هستند. به باور آسیب‌شناسان اجتماعی، در مناطق حاشیه‌نشین، ناهنجاری‌های اجتماعی بیشتر بروز می‌کنند.[۱۴] کلان‌شهر تهران نیز به عنوان بزرگ‌ترین کلان‌شهر ایران، درگیر مشکلات حاشیه‌نشینی شده‌است. پژوهشی که در این زمینه انجام شده‌است، گویای این است که مهم‌ترین دلایل گسترش حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر تهران به ترتیب اهمیت، ضعف ساختار اقتصادی، ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، نبود هدایت و حمایت دولتی، رخدادهای سیاسی، بلایای طبیعی و رخدادهای اجتماعی است. حاشیه‌نشینی در پایتخت ایران نیز در حال افزایش است[۱۳] و با اعلام مسئولان شورای اسلامی شهر تهران، بیش از ۲۰ درصد از جمعیت تهران به گونه‌ای حاشیه‌نشین هستند و در استان تهران نیز پاکدشت، احمدآباد و قیامدشت، دارای بیشترین جمعیت حاشیه‌نشین بوده‌اند.[۳]

استان البرز نیز با وجود برخی کمبودهای امکانات، با مهاجرت بی‌رویه مواجه است که بر مشکلاتش افزوده‌است؛ یکی از مشکلات بزرگ کرج به عنوان مرکز این استان، حاشیه‌نشینی است.[۱۵] در سال ۱۳۹۵ جمعیت حاشیه‌نشینان کرج ۴۵۰٬۰۰۰ تن تخمین زده شد.[۱۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی. «کلان‌شهر تهران بزرگ و چالش‌های مدیریت شهری». http://srbiau.ac.ir/fa. 
  2. مهدی روانشادنیا - مهدی رحمانی. «نگاهی به مشکلات کلان‌شهر تهران و ارائهٔ راهکار مشارکت عمومی – خصوصی، با توجه به درس‌های آموخته از برنامه‌های موفق مشارکت عمومی – خصوصی در سراسر دنیا». http://www.civilica.com. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «دلایل حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر تهران»(fa)‎. به کوشش روزنامه تعادل. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 2018-10-25. 
  4. «آشنایی با فرودگاه مهرآباد - ایران». hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2018-07-14. 
  5. «جدیدترین آمار از فرودگاه‌ها در اردیبهشت ۹۷/ مهرآباد صدرنشین است»(fa-IR)‎. به کوشش ایسنا. 2018-06-19. بازبینی‌شده در 2018-07-14. 
  6. «آشنایی با فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) - ایران». hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2018-07-14. 
  7. «آبروریزی حوادث افتتاح فرودگاه امام در سال83»(fa)‎. به کوشش روزنامه دنیای اقتصاد. بازبینی‌شده در 2018-07-14. 
  8. «جزئیات آمار پروازهای ایران در آبان ۹۶ / مهرآباد همچنان رکوردار»(fa-IR)‎. به کوشش ایسنا. 2017-12-16. بازبینی‌شده در 2018-07-14. 
  9. «آشنایی با تاریخچه احداث راه‌آهن در ایران». www.hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2018-07-17. 
  10. «ایستگاه راه‌آهن تهران در زادگاه خود می‌ماند»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در 2018-07-17. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «جابجایی روزانه 3 میلیون و 800 هزار نفر با مترو تهران»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در 2018-07-17. 
  12. News, پایگاه خبری تحلیلی فردا | Farda. «رکورد سفر روزانه با مترو تهران از مرز ۷ میلیارد گذشت». پایگاه خبری تحلیلی فردا | Farda News. بازبینی‌شده در 2018-07-17. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ فرارو, Fararu |. «بمب خاموش حاشیه نشینی در تهران». Fararu | فرارو. بازبینی‌شده در 2018-10-05. 
  14. «حاشیه نشینی؛ نماد توسعه ناپایدار شهری»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در 2018-10-05. 
  15. «سایه حاشیه نشینی بر چهره البرز»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در 2018-10-05. 
  16. «آنها درآمار هم حاشیه نشینند». www.hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2018-10-05.