کلان‌شهر تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تهران بزرگ
تهران بزرگ
کلان‌شهر
کلانشهر تهران
[[File:|Azadi Tower|266px]]
Milad Tower seen from Parkway
Shemiran
Abrisham (Silk) Bridge Tehran.jpg
Kakh Shahrbani
Golestan Palace
Mount Tochal seen from Modarres Expressway
Tehran skyline view from top of Milad Tower
جهت عقربه‌های ساعت از بالا: نمایی از برج آزادی، شمیران، پارک آب و آتش، کوه توچال از بزرگراه مدرس، شمس‌العماره، باغ فردوس، و برج میلاد از پارک‌وی.
Carte Topo Region Teheran.png
تهران بزرگ در ایران قرار گرفته‌است
تهران بزرگ
تهران بزرگ
مختصات: ۳۵°۴۱′۴۶″ شمالی ۵۱°۲۵′۲۳″ شرقی / ۳۵٫۶۹۶۱۱°شمالی ۵۱٫۴۲۳۰۶°شرقی / 35.69611; 51.42306مختصات: ۳۵°۴۱′۴۶″ شمالی ۵۱°۲۵′۲۳″ شرقی / ۳۵٫۶۹۶۱۱°شمالی ۵۱٫۴۲۳۰۶°شرقی / 35.69611; 51.42306
کشور ایران
استانتهران
مساحت[۱]
 • منطقه شهری۷۳۰ کیلومتر مربع (۲۸۰ مایل مربع)
 • منطقه کلان‌شهری۹٬۵۰۰ کیلومتر مربع (۳٬۷۰۰ مایل مربع)
ارتفاع۱٬۲۰۰ تا ۱٬۹۸۰ متر (۳٬۹۰۰ تا ۶٬۴۷۰ پا)
جمعیت (۲۰۱۶)[۲]
 • تراکم۱٬۶۰۰/km۲ (۴٬۰۰۰/sq mi)
 • منطقهٔ شهری۸٬۸۴۶٬۷۸۲
 • منطقهٔ کلان‌شهری۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰
 • رتبه در ایران۱ام
منطقهٔ زمانیIRST (یوتی‌سی +۰۳:۳۰)
 • تابستان (DST)IRDT (یوتی‌سی +۰۴:۳۰)
پیش‌شماره(های) تلفن۰۲۱
وبگاهwww.tehran.ir

کلانشهر تهران بزرگ‌ترین کلانشهر ایران،دومین کلانشهر بزرگ خاورمیانه پس از قاهره و یکی از پر جمعیت‌ترین کلان‌شهرهای جهان است.این منطقه بخش قابل توجهی از استان تهران و بخش شرقی استان البرز را در بر می‌گیرد. شهرهای تهران، شمیران، ری، اسلامشهر، شهریار و شماری شهر و شهرک‌های کوچک دیگر در این منطقه قرار دارند.[۳] کلان‌شهر تهران دارای رشد سریع جمعیت بوده و این موضوع به همراه خود مشکلاتی داشته‌است؛ آلودگی هوا، ترافیک، کمبود فضای آموزشی، کمبود برخی نیروهای متخصص و کمبود تخت بیمارستانی از این دسته مشکلات هستند.[۴] این کلان‌شهر همچنین با مشکلات حاشیه‌نشینی روبرو است و مهم‌ترین دلایل گسترش آن در کلان‌شهر تهران، به‌ترتیب اهمیت، ضعف ساختار اقتصادی، ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، نبود هدایت و حمایت دولتی، رخدادهای سیاسی، بلایای طبیعی و رخدادهای اجتماعی هستند.[۵]

ترابری[ویرایش]

هواپیمایی[ویرایش]

کلان‌شهر تهران دارای سه فرودگاه بین‌المللی است.فرودگاه بین المللی مهرآباد که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد،در بخش غربی تهران قرار دارد و نام آن از روستای مهرآباد که پیشتر در آن منطقه وجود داشت،گرفته شده‌است.[۶]بر اساس آمار اردیبهشت ۱۳۹۷،فرودگاه مهرآباد بیشترین عملکرد را میان فرودگاه‌های ایران داشت؛همچنین تا همین زمان،این فرودگاه بیش از ۳۰ درصد از پروازهای ایران را به خود اختصاص داده بود.[۷]فرودگاه بین المللی امام خمینی نیز در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی تهران و در زمینی به وسعت 14 هزار هکتار ساخته شده‌است.[۸] پیشنهاد ساخت این فرودگاه در سال ۱۳۴۶ از سوی ایکائو داده شد و گشایش اولیهٔ آن نیز در سال ۱۳۸۳ انجام شد.[۹] این فرودگاه بر اساس آمار آبان ۱۳۹۶،بیشترین سهم را از پروازهای خارجی در میان فرودگاه‌های ایران داشته‌است.[۱۰]فرودگاه بین‌المللی پیام و همزمان منطقه ویژه اقتصادی پیام واقع در شهر کرج به فاصله ۳۵ کیلومتری تهران در استان البرز می‌باشد.هم اکنون از این فرودگاه و منطقه ویژه آن برای اهدافی همچون ترانزیت باربری،حمل و نقل تجاری و پست کالا در کار گسترش صنایع ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور استفاده می‌شود.[۱۱]از شهریور ۹۷ این فرودگاه علاوه بر باری بودن قابلیت مسافربری هم به خود گرفت[۱۲][۱۳]

راه‌آهن و مترو[ویرایش]

نمایی از درون یکی از واگن‌های متروی تهران

در سال ۱۲۶۱،یک خط آهن با تقریباً ۸ کیلومتر طول و عرض ۱۰۰۰ میلی‌متر، از تهران به شهر ری کشیده شد و مدتی بعد، امتیاز آن به یک شرکت بلژیکی واگذار شد.[۱۴] نخستین کلنگ ساختمان ایستگاه راه‌آهن تهران در ۲۳ مهر ۱۳۰۶،با اختصاص زمینی به مساحت ۱۷۴ هکتار، به زمین زده شد.بنای این ایستگاه را یک مهندس اوکراینی طراحی کرد و در سال ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[۱۵] متروی تهران و کرج، به ویژه خط ۵ متروی تهران دارای نقش مهمی در ترابری کلان‌شهر تهران هستند.بر اساس آمار سال ۱۳۹۵،متروی تهران روزانه ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار مسافر را جابه‌جا می‌کند.[۱۶]همچنین در پایان همین سال،شمار سفرهای انجام شده با متروی تهران از مرز هفت میلیارد گذشت.[۱۷] خط ۳ متروی تهران نیز طولانی‌ترین خط متروی این شهر است.[۱۶]

مشکلات[ویرایش]

حاشیه‌نشینی[ویرایش]

در دهه‌های گذشته حاشیه‌نشینی در ایران شدت یافته‌است.[۱۸] حاشیه‌نشینان پیرامون کلانشهرهای ایران در حال افزایش‌اند و معمولاً از کمترین امکانات مورد نیاز برای زندگی محروم هستند. به باور آسیب‌شناسان اجتماعی، در مناطق حاشیه‌نشین، ناهنجاری‌های اجتماعی بیشتر بروز می‌کنند.[۱۹] کلان‌شهر تهران نیز به عنوان بزرگ‌ترین کلان‌شهر ایران، درگیر مشکلات حاشیه‌نشینی شده‌است. پژوهشی که در این زمینه انجام شده‌است، گویای این است که مهم‌ترین دلایل گسترش حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر تهران به ترتیب اهمیت، ضعف ساختار اقتصادی، ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، نبود هدایت و حمایت دولتی، رخدادهای سیاسی، بلایای طبیعی و رخدادهای اجتماعی است. حاشیه‌نشینی در پایتخت ایران نیز در حال افزایش است[۱۸] و با اعلام مسئولان شورای اسلامی شهر تهران،بیش از ۲۰ درصد از جمعیت تهران به گونه‌ای حاشیه‌نشین هستند و در استان تهران نیز پاکدشت، احمدآباد و قیامدشت، دارای بیشترین جمعیت حاشیه‌نشین بوده‌اند.[۵] استان البرز نیز با وجود برخی کمبودهای امکانات، با مهاجرت بی‌رویه مواجه است که بر مشکلاتش افزوده‌است؛ یکی از مشکلات بزرگ کرج به عنوان مرکز این استان،حاشیه‌نشینی است.[۲۰] در سال ۱۳۹۵ جمعیت حاشیه‌نشینان کرج ۴۵۰٬۰۰۰ تن تخمین زده شد.[۲۱]

آلودگی هوا

راهبندان

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Approximate estimate. Includes ~40% of Tehran Province area and ~2000 km2 of Alborz Province
  2. Urban population: Data for Tehran County. ~97.5% of county population live in Tehran city
    Metro population: Estimate on base of census data, includes central part of Tehran province and Karaj County and Fardis from Alborz province
  3. واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی. «کلان‌شهر تهران بزرگ و چالش‌های مدیریت شهری» (PDF). http://srbiau.ac.ir/fa. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  4. مهدی روانشادنیا - مهدی رحمانی. «نگاهی به مشکلات کلان‌شهر تهران و ارائهٔ راهکار مشارکت عمومی – خصوصی، با توجه به درس‌های آموخته از برنامه‌های موفق مشارکت عمومی – خصوصی در سراسر دنیا» (PDF). http://www.civilica.com. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «دلایل حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر تهران». روزنامه تعادل. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.
  6. «آشنایی با فرودگاه مهرآباد - ایران». hamshahrionline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۴.
  7. «جدیدترین آمار از فرودگاه‌ها در اردیبهشت ۹۷/ مهرآباد صدرنشین است». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۶-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۴.
  8. «آشنایی با فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) - ایران». hamshahrionline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۴.
  9. «آبروریزی حوادث افتتاح فرودگاه امام در سال83». روزنامه دنیای اقتصاد. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۴.
  10. «جزئیات آمار پروازهای ایران در آبان ۹۶ / مهرآباد همچنان رکوردار». ایسنا. ۲۰۱۷-۱۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۴.
  11. http://www.karaj.co/transport
  12. آغاز پروازهای ‌مشهد-کرج-مشهد از امروز‌
  13. "شمارش معکوس برای اولین پرواز مسافری از البرز". Archived from the original on 1 February 2019.
  14. «آشنایی با تاریخچه احداث راه‌آهن در ایران». www.hamshahrionline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
  15. «ایستگاه راه‌آهن تهران در زادگاه خود می‌ماند». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «جابجایی روزانه 3 میلیون و 800 هزار نفر با مترو تهران». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
  17. News، پایگاه خبری تحلیلی فردا | Farda. «رکورد سفر روزانه با مترو تهران از مرز ۷ میلیارد گذشت». پایگاه خبری تحلیلی فردا | Farda News. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ فرارو، Fararu |. «بمب خاموش حاشیه نشینی در تهران». Fararu | فرارو. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.
  19. «حاشیه نشینی؛ نماد توسعه ناپایدار شهری». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.
  20. «سایه حاشیه نشینی بر چهره البرز». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.
  21. «آنها درآمار هم حاشیه نشینند». www.hamshahrionline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.