بخش چاه‌ورز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بخش چاه‌ورز
تصویری از بخش چاه‌ورز
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان فارس
شهرستان لامرد
مرکز بخش شهر چاه‌ورز
نام‌های پیشین چاه‌برد، چاه‌ورد
سال بخش شدن ۲۹ شهریور ۱۳۹۱
مردم
جمعیت ۷٬۰۱۰ (۱۳۹۵)
رشد جمعیت +۳٫۳٪
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۱[۱]
شهرها
چاه‌ورز
دهستان‌ها
چاه‌ورز، شیخ عامر

بخش چاه‌ورز (دربارهٔ این پرونده تلفظ ) چهارمین بخش شهرستان لامرد، همچنین هشتاد و چهارمین بخش استان فارس است و مرکب از دهستان شیخ‌عامر و دهستان چاه‌ورز می‌باشد.[۲][۳][۴] براساس سرشماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۷٬۰۱۰ نفر (۲٬۰۱۱ خانوار) بوده‌است.[۵] این بخش در دشت علامرودشت[۶] ۳۵۰ کیلومتری جنوب شیراز واقع شده و مرکز آن شهر چاه‌ورز است که در ۴۸۶ متری از سطح دریا قرار دارد.[۷] جنوب آن به رشته کوه علامرودشت محصور است و از شمال آن نهر چاه‌ورز می‌گذرد که به رودخانه فصلی علامرودشت می‌پیوندد و سرانجام به خلیج فارس می‌ریزد. آب و هوای بخش نیز گرم و خشک است.[۸]

در اواسط قرن چهارم هجری عفیف‌الدین شاه‌زندو به مردم محلی گبر نشین حمله کرد و اسلام جای مذهب زردشت را طی سالیان بعد گرفت.[۹][۱۰] پس از حمله شاهزندو چاه‌ورز احتمالاً از سکنه خالی شد تا در دوره قاجاریه «عالی محب» همراه خانواده به این مکان مهاجرت کند. سال ۱۳۷۳ دهستان چاه‌ورز ایجاد شد. طرح توجیهی ایجاد بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۸۳ در سال ۱۳۹۰ به‌وسیله احمدزاده کرمانی استاندار وقت فارس تصویب و به وزارت کشور ارسال شد سرانجام بخش چاه‌ورز در ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ با تصویب هیئت دولت تأسیس گردید.[۱۱][۱۲] سال ۹۷ نیز روستای چاه‌ورز تبدیل به شهر شد.

پوشش سنتی بانوان چاه‌ورز در موزه عروسک و فرهنگ ایران نگهداری می‌شود.[۱۳] احمد اکبرپور با الهام گرفتن از داستان واقعی در چاه‌ورز کتاب «من نوکر بابا نیستم» را نوشته‌است. این کتاب به ترکی ترجمه شده‌است. یکی از شاعران این بخش مختار حقیقت برنده هفتمین جشنواره بین‌المللی شعر فجر معرفی شد.[۱۴] نخل دوقلوی چاه‌ورز در کتاب فرهنگ عامه و آداب رسوم لامرد جزء ده آثار هدف گردشکری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است. از آثار تاریخی پیش از اسلام این بخش قلعهٔ گلرخ و تپه ده‌گچی می‌باشد.[۱۵] یکی از آثار کشف شده از محوطه تپه گلرخ سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱ میلادی است.[۱۶][۱۷]

واژه‌شناسی[ویرایش]

تصویری از نسخه‌ای خطی از تاریخ گزیدهٔ حمدالله مستوفی. شعری تازی از ظهیر فاریابی پیرامون ذال معجم آمده‌است. در خود نسخه هم قاعده رعایت شده‌است: دارد و شد.

چاه‌ورز اسم مرکبی است که از دو واژه چاه و ورز تشکیل شده، چاه فارسی که همان چاه آب است و[۱۸] معنی ورز در این ترکیب مشخص نیست. یکی از حدسیات آن را با واژه فارسی ورد به معنی گل مربوط می‌داند.[۱۹] ورد طبق قاعده ذال معجم تبدیل به ورذ شده‌است. قاعده ذال معجم به این‌گونه‌است که اگر قبل از دال مصوت بیاید دال به ذال تبدیل می‌یابد،[۲۰][۲۱][۲۲] در لهجهٔ مرسوم به شهرستان لامرد، ذال معجم رعایت می‌شود. چاه‌ورز در فارسنامه ناصری با نام چاه‌بُرد آمده‌است. بُرد در لغت‌نامه دهخدا، اسمِی فارسی به معنی سنگ آمده‌است.[۲۳] یک روایت محلی می‌گوید که در چاه‌چاه‌ورز گاوی بوده که آب را از چاه می‌کشیده‌است و به وسیله آن گله را آب می‌دادند و به همین «چاه‌ورزا» نامیده شده‌است. ورزا در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ معین به معنی گاو نر است.[۲۴][۲۵] ورزا در فرهنگ عمید به معنی گاو نر مخصوص شخم زدن زمین آمده‌است.[۲۶]

پیشینه[ویرایش]

پیش از اسلام و حمله اعراب[ویرایش]

در این منطقه اثری از دوره اشکانیان یافت شده‌است که احتمال این امر که در این دوره چاه‌ورز مسکونی بوده باشد را می‌دهد. با پدیدار گشتن امپراتوری ساسانیان با توجه به آثار زیاد یافت شده و منابع موجود چاه‌ورز مسکونی بوده‌است. قلعه گلرخ که در آن کارگاه سفالگری وجود داشته هم‌اکنون این محوطه‌ای از آن برجا مانده و در بخش کوهپایه واقع شده‌است و به صورت تپه‌ای به ابعاد 160 در 36 متر است. آثار معماری موجود در سطح این محوطه را سنگ‌های لاشه و ملاط گچ تشکیل می‌دهد که امروزه کمتر از نیم‌متر از ارتفاع این آثار در سطح محوطه باقی مانده‌است. در سطح این محوطه سکه‌ای متعلق به سال 611م به ضرب ضرابخانه دارابگرد از خسرو دوم پادشاه ساسانی به دست آمده‌است. این سکه از جنس نقره است و خسرو را با تاجی که در بالای آن دو بال عقاب باز شده، نشان می‌دهد. در این محوطه قطعه سفال‌هایی یافته شده که یک قطعه سفال آن متعلق به ظرفی با لبه مثلثی شکل است که خمیرمایهٔ آن به رنگ قرمز و پوشش گلی سطح آن به رنگ قهوه‌ای است. قطعه سفال دیگر، متعلق به ظرفی با لبه مثلثی شکل است که خمیرمایه آن با پخت نامناسب و کیفیت ساخت متوسط به رنگ خاکستری است. بومیان چاه‌ورز ابتدا آب را از کوه‌های شمالی به صورت قنات استخراج کردند و سپس به آسیاب منتقل کرده بودند بعد از آن با کانال، حوضچه، سازه پخش‌آب زمین کشاورزی شمالی زیر آب قرار می‌دادند. بومیان با این سیستم آبیاری کشاورزی را در چاه‌ورز رونق داده بودند و به دلیل شور بودن آب، پنبه و سایر محصولات قابل کشت با آب شور را به بهره‌برداری می‌رساندند و امکان کشت به صورت چهار فصل امکان داشت. سیستم آبیاری این مردمان تا اوایل انقلاب برجا بود تا به دلیل جاده‌سازی قسمتی از آن تخریب شد. با این وجود هنوز چشمه مصنویی ساخته شده در آن دوران، آب از آن روان است. از تصاویر به جا مانده از این دوره بر روی سنگ‌ها؛ مردمان بومی به شکار بز کوهی می‌پرداختند. در کوه‌های چاهورز تیری بر سنگی در ارتفاعات بالا به جا مانده‌است که نشان از قدرت پرتاب تیر دارد. این تیر یا به هدف تفریح یا شکار شلیک شده‌است. حتی پس از حمله اعراب به ایران طبق کتاب تذکرهٔ شاه‌زندو که توسط سید علی اکبر بیرمی در سال ۱۲۰۸ ه‍.ق تصحیح شده‌است، مناطق جنوبی از جمله چاه‌ورز تا چهار صد سال پس از فروپاشی ساسانیان به دلیل دژهای مستحکم توسط اعراب مسلمان تسخیر نشد. در تذکره شاه‌زندو اطلاعاتی درمورد چگونگی تصرف چاه‌ورز توسط مسلمانان و ورود اسلام به این منطقه قرار دارد. در این این تذکره اسم چاه‌ورز تحت نام «چاهبرد» نام برده شده و مردمان پارس ساکن که دین زردشت داشتند را «گبر» خطاب کرده‌است.[۲۷]

هنگام حمله مسلمانان به ایران، امپراتوری ساسانیان از هم متلاشی شد، بخشی از سپاه مسلمانان به سمت چاه‌ورز لشکر کشید، اما به دلیل وجود کوهستان و دژهای مستحکم نتوانستند چاه‌ورز و دیگر مناطق لارستان را تحت سیطره قرار دهند. چهارصد سال بعد به چاهورز (به نام پیشین: چاه‌برد) توسط عفیف‌الدین شاه‌زندو از نسل امام هفتم شیعیان موسی الکاظم، به لارستان حمله شد. او سپاهی را از مکه فراهم کرد و به هدف گسترش اسلام به این منطقه لشکرکشی کرد. مردمان محلی با روشن کردن آتش دیگر قلعه‌ها را از حمله با خبر کردند. اینگونه که قلعه فاریاب با رؤیت آتش قلعه گلرخ را خبر می‌کرد، دیدبان آنجا نیز سریع اقدام به روشن کردن آتش می‌کرد و قلعه موجود در احشام از آغاز جنگ با خبر می‌شد، این قلعه نیز با آتش قلعه موجود در شیرینو را آگاه کرده بود و به این ترتیب ادامه می‌یافت تا تمامی قلعه‌های موجود در لارستان خیلی سریع از حمله آگاهی یافتند و سپاهیان خود را آماده جنگ کردند. در جریان این حملات شاه‌زندو قلعهٔ دَبان (گلرخ) را تحت محاصره قرار می‌دهد و قلعه را فتح می‌کند. شاهزندو آتشکده چاه‌ورز را تبدیل به مسجد می‌کند که امروز مسجد النبی نام دارد و نماز جمعه در آن اقامه می‌شود. در ادامه قلعه ده‌گجی در احشام و قلعه زرتشتیان در شیرینو نیز شکست می‌خورد. شاه‌زندو دستور می‌دهد در صحیفه‌ای اسامی بیست و چهار هزار از افرادی که به دستش مسلمان شده‌اند را نوشته و همراهش خاک کنند تا در قیامت شفیع‌او شوند.[۱۷]

پس از اسلام[ویرایش]

تأسیس مجدد چاه‌ورز[ویرایش]

پس از اسلام زمین‌ها چاه‌ورز به شاهزندو می‌رسد و چاه‌ورز خالی از سکنه می‌شود و تنها در شمال چاه‌ورز زمین‌ها کشاورزی ساسانیان توسط فرزندان شاهزندو زیر کشت قرار داشت. ساکنان جدید طبق تذکره عفیف الدین شاهزندو که در زمان قاجاریان توسط سید علی اکبر بیرمی تصحیح‌سازی شد از مناطق انگالی به چاه‌ورز مهاجرت کردند.[۲۸] مردمان محلی نام رئیس مهاجرت‌کنندگان را «عالی محب» گفته‌اند.[۲۹] طائفه‌هایی که از انگالی مهاجرت کردند طبق کتاب خلیج فارس و کرانه‌های شمالی سال ۱۲۱۰ ه.ق به این منطقه مهاجرت کردند.[۳۰]زمین‌های چاهورز که به نوادگان شاهزندو ارث رسیده بود به مرور زمان مالکیت آن به ساکنان جدید منتقل شد. فارسنامه ناصری اسم چاه‌ورز به صورت «چاه‌برد» آمده‌است و دهی در ناحیه بیخه احشام یک فرسخی بیرم آمده‌است.

کشف حجاب رضاخان و انقلاب[ویرایش]

زنان از کتله استفاده می‌کردند لذا نحوه لباس پوشیدن آنان متغایر با کشف حجاب رضا خان نبود. سالیان بعد از این قانون توسط فردی روحانی به نام «حسین رفیعی» لباس مقنعه برای بانوان چاه‌ورز بکار برده شد. اما مردان لباس‌های شال و قبایی می‌پوشیدند که با مدرنیزه‌سازی قوانین کشف حجاب همخوانی نداشت به همین جهت سربازان شاه قبای بلند آنان را از کمر کوتاه می‌کردند.[۳۱]

اغلب مردم چاه‌ورز با طرح کشف حجاب مخالف بودند و هنگام تظاهرات‌های ایران علیه شاه با وجود اینکه در بخش چاه‌ورز و روستاهای مجاور شرایط نسبتاً آرام بود، مردم مرکز بخش چاه‌ورز به رهبر فردی روحانی به نام «حسین رفیعی» که ضد محمدرضا شاه سخنرانی می‌کرد، تقریباً هر روز تظاهرات می‌کردند. دست آخر با حمایت مردم پاسگاه ژاندارمری وقت را خراب کردند و افراد نظامی مستقر در آن فرار کردند.[۳۱]

پس از شروع جنگ ایران و عراق گروهی در جنگ شرکت کردند که از این بین ۹ تن کشته و ده‌ها تن دیگر زخمی شدند. از لحاظ آمار مشارکت در جنگ چاه‌ورز بیشترین حضور در جبهه‌های جنگ را در شهرستان لامرد بنام خود ثبت کرده‌است.[۳۱] تعدادی از اهالی چاه‌ورز در جنگ داخلی سوریه تحت عنوان مدافع حرم حضور یافتند که نخستین کشته از لامرد فرهاد طالبی نیز از بخش چاه‌ورز-دهنو فاضلی بود. وی از تحصیلات حوزوی برخوردار بود و به هدف دفاع از حرم زینب در این جنگ شرکت کرده بود.[۳۲]

جغرافیا[ویرایش]

جغرافیای سیاسی[ویرایش]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

بخش چاه‌ورز از شرق، شمال شرقی، شمال و شمال غربی به بخش بیرم، از شرق به بخش علامرودشت، از جنوب و جنوب غربی به بخش مرکزی لامرد و از جنوب شرقی به بخش اشکنان محصور است.

مرکز بخش شهر چاه‌ورز است و از دو دهستان چاه‌ورز و شیخ عامر تشکیل شده‌است. دهستان چاه‌ورز متشکل از روستاهای دهبان، دهنو و چاه چاورز است.[۳۳] دهستان شیخ‌عامر نیز مرکز آن روستای شیخ‌عامر است.[۵] این دهستان روستاهای شیخ عامر، حاجی‌آباد، ده نوفاضلی، احشام، چاه چاورز، نعمه، شیرینو، فاضلی، ده کهنه، نخلستان باد، نخلستان کت، نخلستان شکری‌دان دربر گرفته‌است.[۳۴]

تاریخچه تقسیمات کشوری[ویرایش]

چاهورز سال ۱۳۱۶ دهی در دهستان بیرم بخش گاوبندی (پارسیان) بود.[۸] در سال ۱۳۷۲ ه‍.ش دهستان چاه‌ورز تأسیس شد[۳۵] و ده سال بعد، پیشنهاد تهیهٔ طرح توجیهی بخش شدن چاه‌ورز به مسؤلان چاه‌ورز ارائه شد. این طرح توجیهی توسط دو مسؤول در چاه‌ورز به نام‌های فتحعلی قائدی (رئیس شورای اسلامی روستا) و محمود کریمی (دهیار) آماده می‌شود و در ۲۸ اسفند همان سال توسط انصاری لاری (استاندار وقت فارس) تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود چون این طرح در اواخر عمر دولت خاتمی بود و دولت جدید روی کار آمد عملاً آن طرح متوقف شد و بعد از آن با پیگیری معتمدین و جمعی از متنفذین از جمله فردی روحانی به نام غلامحسین سبحانی نیا در استان و مجید اکبرپور در تهران به سال ۱۳۹۰ طرح توجیهی جدیدی اما مبتنی بر طرح قبلی در دوران احمدزاده کرمانی (استاندار وقت فارس) با اضافاتی تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود و در ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ توسط اعضای کمیسیون سیاسی - دفاعی هیئت دولت تصویب نهایی می‌شود. پس از ۵ ماه از تصویب نهایی، در ۲۳ اسفند ۱۳۹۱ اعلام رسمی می‌شود.[۱۱]

به مناسبت تأسیس این بخش، جشنی در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۹۲ با حضور گروه فرهنگی هنری صدای تهران در شهر چاه‌ورز برگزار شد.[۳۶]حمایت مالی این جشن را کارخانه سیمان لامرد به عهده داشت. در این جشن نرگس محمدی ایفای نقش کرد.[۳۷][۳۸]

روستایی چاه‌ورز که مرکز این بخش بود طبق قانون باید تبدیل به شهر می‌شد. ابتدا نظر به این بود که چاه‌ورز با روستاهای چاه‌چاورز دهبان و دهنو که کاملاً به هم پیوسته‌است ادغام شود اما این نظر رد شد و روستای چاه‌ورز به تنهایی در تاریخ ۸ فروردین ۱۳۹۷ طی ابلاغیه‌ای وزیر کشور عبدالرضا رحمانی فضلی به شهر ارتقاء یافت. در ابلاغیه‌ای آمده‌است: «... با توجه به مطالعات کارشناسی با پیشنهاد آن استانداری مبنی بر تبدیل روستای چاه‌ورز به شهر موافقت می‌گردد».[۳۹] در تاریخ ۲۱ دی ۹۷ شهرداری چاهورز با حضور مسئولان استانی و محلی این بخش افتتاح شد.[۴۰]

موقعیت[ویرایش]

رود فصلی علامرودشت عبوری از شمال چاه‌ورز

بخش چاه‌ورز در دشت علامرودشت با فاصلهٔ ۳۵۰ کیلومتر از جنوب شیراز واقع شده‌است. مختصات جغرافیایی این بخش عبارتست از ۲۷ درجه، ۲۵ دقیقه شمالی و ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه[۷] و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۶ متر است.[۷] چاه‌ورز از جنوب رشته‌کوه علامرودشت احاطه شده‌است؛ این رشته‌کوه از روستای شلدان آغاز می‌شود و در روستای پاقلات به پایان می‌رسد طول این کوه ۱۲۴ کیلومتر و بلندترین قسمت آن ۱۴۳۰متر از سطح دریا است. از شمال آن نهر چاه‌ورز که از ارتفاعات شمالی کال و شرق روستای بالاده و آبکنه سر چشمه گرفته می‌گذرد. این شاخه با پیوستن به شاخه فداغ که در شهرستان لارستان می‌باشد از جنوب لار و شرق هرمز سرچشمه می‌گیرد، رودخانه فصلی علامرودشت را تشکیل می‌دهد[۴۱] که در نهایت به خلیج فارس سرازیر می‌شود.[۴۲][۴۳][۴۴]

بندها[ویرایش]

پروژه کنترل سیلاب نعمه[ویرایش]

در جهت کنترل سیلاب‌ها روستای نعمه بندی بر روی آن احداث گردید. این بند گنجایش یک میلیون لیتر مکعب آب را دارد. طول این بند بالغ بر ۲۵ متر است و ۶ هزار پانصد مترمکعب عملیات خاکی باعث شد ارتفاع بند به ۱۰ متر برسد. فاز اول آن با اعتبار ۱۰ میلیارد ریال در شش ماه دوم ۹۶ شروع شد و فاز دوم آن در سال ۹۷ با اعتبار ۶/۵ میلیارد ریال صورت گرت.[۴۵] در دی ۹۸ با بارش‌هایی که رخ داد، ظرفیت آن پر شد و برای اولین بار آب از این سد سرازیر کرد.[۴۶]

مردم[ویرایش]

گویش[ویرایش]

مردم چاه‌ورز طبق کتاب جغرافیای ایران به «فارسی محلی» صحبت می‌کنند. هر کدام از روستاهای موجود در چاه‌ورز لهجه‌ای متفاوت با هم دارند که در کل ویژگی‌هایی مشترک با هم دارند که منجر به این شده‌است که به سادگی با یکدیگر ارتباط کلامی برقرار کنند. از مواردی که مشترکاً در تمامی لهجه‌های روستاهای بخش چاه‌ورز دیده می‌شود ذال معجم است بدین ترتیب که «دال» در وسط جمله تبدیل به «ذال» می‌شود بعضاً نیز «دال» از جمله حذف می‌شود. برای مثال: «مرد» «مرذ» و «داد» «دا» گفته می‌شود. همچنین در این لهجه‌های «ب» تبدیل به «واو» و «واو» تبدیل به «ی» می‌شود، مانند «صبر» که «صَوْر» و «کوزه» که «کیزه» تلفظ می‌شود. البته در تمام موارد گفته شده استثناهایی هم وجود دارد، مانند «اندروید»، «دبیر»، «پول» و … که همانند همانند لهجه معیار گفته می‌شود.

جمعیت[ویرایش]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۷۵۶٬۳۷۸—    
۱۳۸۵۷٬۹۹۱+۲۵٫۳٪
۱۳۹۰۶٬۷۸۸−۱۵٫۱٪
۱۳۹۵۷٬۰۱۰+۳٫۳٪

جمعیت بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۷۵ بالغ بر ۶٬۳۷۸ بود که با رشد ۲۵ درصدی در سال ۱۳۸۵ به ۷٬۹۹۱ نفر رسید. اما این آمار در سال ۱۳۹۰ با افت ۱۵ درصد به ۶٬۷۸۸ نفر بالغ شد و همچنین با رشد ۳/۳ درصدی سال ۱۳۹۵ جمعیت این بخش ۷٬۰۱۰ تن برآورد شد.

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۱۶۵۳۸—    
۱۳۸۵۲٬۶۴۰+۳۹۰٫۷٪
۱۳۹۰۲٬۴۰۴−۸٫۹٪
۱۳۹۵۲٬۳۹۱−۰٫۵٪

جمعیت شهر چاهورز در سال ۱۳۱۶ بالغ بر ۵۳۸ که با رشد ۳۹۰٫۷ درصد یعنی با رشدی نزدیک به چهار برابر جمعیت این شهر بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۶۴۰ نفر (۵۲۱خانوار) شد.[۵] اما در سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ با کاهش ۷/۹ درصدی برابر به ۲٬۴۰۴ تن رسید؛ که متشکل از ۶۱۹ خانوار و ۱٬۱۸۹ زن و ۱٬۲۱۵ مرد بوده‌است.[۴۷]

دیگر توابع بخش چاه‌ورز نیز که جمعیت آن در سرشماری ۹۵ ذکر گردیده‌است به شرح ذیل است؛

سرشماری سال ۹۵
نام آبادی جمعیت
دهنو ۱٬۲۶۰
شیخ‌عامر ۱٬۲۳۹
دهبان ۳۷۲
احشام ۳۳۵
ده کهنه ۲۸۶
نعمه ۲۳۵
چاه چاورز ۱۵۸
شیرینو ۲۱۴
فاضلی ۱۶۸
حاجی‌آباد ۸۶

مذهب[ویرایش]

برگزاری محرم در چاه‌ورز سال ۱۳۹۸

طبق آمار تمام ساکنین چاه‌ورز شیعه دوازده امامی هستند. حسینیه‌ها و مساجد از پس از ورود اسلام رونق داشته‌است و امروزه نیز حسینیه شهید بهشتی که در حسینیه شهید رفیعی ادغام شده‌است، حسینیه زینب کبری (س) از حسینیه‌ها فعال چاه ورزند.[۳۱]

مساجد جامع، فاطمه الزهرا و مسجد النبی به همراه چندین مسجد بسیار قدیمی و کوچک محله‌ای پذیرای جماعات مردم هستند.[۳۱] در فرودین ۱۳۹۵ نخستین نماز جماعت این بخش با امامت طاهری برگزار شد.[۴۸] مسجد محمد رسول‌الله که در آن نماز جمعه اقامه می‌شود در بخش چاه‌ورز با تأمین بودجه توسط غلام‌رضا جوشن گراشی در سه طبقه به مساحت هزار و هشتصد متر مربع و زیربنای ۱۲۰۰ متر یک میلیارد و دویست میلیون تومان هزینه داشته و قسمت آشپزخانهٔ آن نیز با زیربنای هزار و دویست متر جنب مسجد ساخته شده‌است. طبقهٔ زیرزمین مسجد به کتابخانه، طبقهٔ اول سالن مردانه و طبقهٔ دوم به سالن بانوان اختصاص داده شده‌است.[۴۹]

هیئت فدائیان رهبر[ویرایش]

اولین مؤسسه و هیئت فرهنگی که به ثبت رسیده‌است برای اولین بار در بین شهرهای اطراف در چاه‌ورز به نام «فدائیان رهبر» از سال ۱۳۸۳ تأسیس شده‌است و ساماندهی فعالیتهای مذهبی، ملی و فرهنگی را برعهده دارد.[۳۱]

سرشناسان[ویرایش]

  • احمد اکبرپور (نویسنده ادبیات کودک و نوجوان و دارای جایزه بهترین کتاب سال از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال۸۴ و در سال ۲۰۰۶ در لیست هیئت بین‌المللی کتاب برای افراد جوان (IBBY) قرار گرفت.[۵۰])
  • احمد پرهیزی (خبرنگار خبرگزاری فرانسه[۵۱] و مترجم آثار فرانسوی[۵۲] و نامزد کسب جایزه کتاب سال[۵۳] در زمینه ترجمه)
  • علیرضا عسکری چاوردی (رئیس دانشگاه هنر شیراز،[۵۴] محقق و نویسنده و سرپرست ایرانی مطالعات شهر پارسه[۵۵])
  • حمید اکبرپور (نویسنده ادبیات پایداری و ویراستار و صاحب تألیفات بسیار در زمینه جنگ ایران و عراق)
  • مجید اکبرپور (معاونت اسبق دادگستری‌های بوشهر، قزوین و زنجان، مدیر کل اسبق پیشگیری‌های انتظامی قوه قضاییه، مدیرعامل روزنامه رسمی کشور)
  • علمدار راستگو او چوپان کم سوادی است که بیشتر عمر خود را در کوه‌ها مشغول چوپانی بوده‌است و حتی قادر به نوشتن نیست. اما قادر است اشعاری از حافظ، سعدی و … را از حفظ بخواند. تاکنون در صداوسیما ملی و استانی و در چند دانشگاه واقع در استان فارس حضور یافته‌است. در قرآن نیز در سبک‌های مختلف از او پرسش شده‌است. رضا رفیع پس از مصاحبه با وی به او لقب «چوپان راستگو» داد.[۵۶]

جاذبه‌های گردشگری و آثار باستانی[ویرایش]

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، با همکاری دو اکیپ از باستان شناسان مجرب استانی، محققین، پژوهشگران و راهنمایان بومی، طی مدت زمان دو ماه از تاریخ ۱۲ اردیبهشت ماه الی ۱۲ تیر ماه ۹۶، عملیات اجرایی بررسی و شناسایی آثار تاریخی در بخش چاهورز و دیگر بخش‌های لامرد به اتمام رسید و در این طرح تعدادی از آثار تاریخی شناسائی، نقشه‌برداری و پرونده آنها جهت ثبت در فهرست آثار ملی تشکیل گردید. تأمین اعتبار این پروژه از محل ۲ درصد نفت‌وگاز شهرستان انجام شد.[۵۷]

تپهٔ گلرخ[ویرایش]

تپهٔ گلرخ، از آثار تاریخی دورهٔ قبل از اسلام واقع در جنوب چاه ورز است. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر بعد از قلعه اژدها پیکر لار در رده چهل و هشتم مهم‌ترین آثار تاریخی فارس قرار دارد.[۵۸] قدمت تاریخی قلعه گلرخ در ارتفاعات جنوب چاهورز، بر اساس بررسی‌های انجام شده روی سفال‌هایی که در این قلعه پیدا شده‌است مربوط به دوره ساسانی بوده‌است. این نظر با پیدا شدن یک سکه بیشتر تقویت شد. با بررسی این سکه مشخص شد که این سکه مربوط به دوره حکومت خسرو انوشیروان بوده که در ضرابخانه داربگرد داراب ضرب شده‌است.[۱۵]

نخل دوقلو[ویرایش]

نخل دوقلوی چاه‌ورز
خشک شدن کامل نخل دوقلوی چاه‌ورز

«نخل دوقلو» نادرترین نخل موجود در استان فارس بود.[۵۹] این نخل تبدیل به نماز چاه‌ورز شده‌است[۶۰] و در شهرستان لامرد شناخته شده بود. در کتاب فرهنگ لامرد، این نخل دهمین نقطه برای گردشگری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است همچنین در این کتاب، به این نخل صفت «عجایب خلقت» اطلاق شده‌است.[۶۱] اسم این نخل چندبار در کتاب من نوکر بابا نیستم از احمد اکبرپور آمده‌است. این کتاب یکی از سه نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی و نامزد بهترین رمان جشنوارهٔ دو سالانهٔ کانون پرورش ایران بوده‌است.[۶۲][۶۳] از سال ۹۲ کم‌کم دو تنهٔ نخل در حال از هم جدا شدن بود. مسؤولین چاه‌ورزی برای نگهداشت دو تنه به دور آن دو سیم پیچیدند اما خبرگزاری فداغ آن را ناکافی دانست. این خبرگزاری این اقدام را ناکافی دانست و از رسیدگی به این نخل ابراز نگرانی کرد.[۵۹] سال ۹۴ برگ‌های این نخل رو به زردی نهاد. تا در همین سال به‌طور کامل خشک شد.[۶۴]

تپه ده گچی[ویرایش]

مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام و در روستای احشام واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱۷]

قلعه گبری شیرینو[ویرایش]

این اثر تاریخی مربوط به دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی است که به شماره ثبت ۳۲۱۷۹ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. این قلعه در تنگه ای موسوم به تنگه شیرینو در شرق شهر لامرد قرار دارد. با توجه به بررسی‌های سطح الارضی و جمع‌آوری و مقایسه سفال‌ها و معماری قلعه توسط کارشناسان قدمت این قلعه را به اواخر دوران ساسانی و قرون اولیه اسلامی تخمین زده می‌شود. معماری خاص و شیوه جمع‌آوری آبهای سطحی و تعبیه حوضچه‌های آب در پایین سطح قلعه که کنار دیواره شمالی این قلعه واقع شده از ویژگی‌های این اثر تاریخی است و سفال‌های جمع‌آوری شده از این قلعه، عمدتاً از نوع خمره و ظروف نگهداری آذوقه می‌باشد. دره شرقی که قلعه بر آن مشرف است به عنوان گذرگاه و محل ورود به قلعه می‌باشد و این دره با توجه به ساختار سنگی آن به عنوان محلی مناسب برا ایجاد سد و ذخیره آب در آن دوره تاریخی بوده‌است.[۶۵]

نمای بخش[ویرایش]

چشم‌انداز چاه‌ورز در غروب. از سمت راست به چپ: چاه‌چاهورز، چاه‌ورز (مرکز این بخش)، دهبان، دهنو (قسمتی از آن در تصویر نیست)
چشم‌اندازی از نخل‌های واقع در شمال روستای چاه‌ورز.

پارک‌ها[ویرایش]

پس از بازدید مرتضی نکوگو مسئول اداره منابع طبیعی و آبخیزداری لامرد و مسؤلان چاه‌ورز از مناطق سبز مرکز بخش چاه‌ورز با توجه به کمبود فضای سبز در مرکز این بخش و نیاز مبرم مردم به پارک جنگلی و با کارشناسی صورت گرفته ۵–۱۰ هکتار برای ایجاد پارک جنگلی به چاه‌ورز اختصاص داده شد.[۶۶]

اقتصاد[ویرایش]

پیشینه اقتصادی[ویرایش]

طبق فرهنگ جغرافیایی ایران، در گذشته مردم چاه‌ورز بیشتر شغلشان دامداری و کشاورزی بوده‌است و محصول اصلی آن‌ها خرما بود.[۸]

خدمات و تجارت[ویرایش]

شغل ساکنین چاه‌ورز کارهای خدماتی و تجاری است و مرکز بخش چاه‌ورز اجناس مورد نیاز شهرهای دور و نزدیک را تأمین می‌کنند. راه‌های ارتباطی مهم استان باعث بهبود اقتصاد بخش شده‌است.[۶۱]

کشاورزی[ویرایش]

دامداری[ویرایش]

عمده فعالیت کشاورزی در این بخش متکی به دامداری و تولید و فروش گوشت قرمز است. شیوه‌های دامداری به صورت سنتی و نیمه صنعتی می‌باشد. امام جمعه چاه‌ورز پیشنهاد داد تا با اختصاص بودجه بیشتر این سیستم کاملاً تبدیل به صنعتی شود تا ضمن اشتغال‌زایی بیشتر، افزایش تولید نیز صورت گیرد.[۶۷]

گلخانه[ویرایش]

به گزارش روابط عمومی مدیریت جهادکشاورزی شهرستان لامرد، با کارشناسی‌های صورت گرفته با در نظر گرفتن مشکل آب بخش چاهورز و با سرمایه‌گذاری در احداث گلخانه می‌توان در کشاورزی بخش رونقی ایجاد نمود. در همین جهت به مناسبت هفته دولت و با حضور مسئولین شهرستانی و بخش چاهورز، کلنگ احداث یک واحد گلخانه ۵ هزار مترمربعی در این بخش زمین زده شد. این طرح با اعتبار ۱۵ میلیارد ریال در شیخ عامر اجرا شد و مجوز آن از طرف جهادکشاورزی لامرد صادر گردید.[۶۸] گلخانه زائری در چاه‌ورز نیز تا سال ۹۳ به صورت مستقیم برای پنج نفر ایجاد شغل کرده بود و محصول آن که اغلب خیار سبز بود در اشکنان، بیرم، علامرودشت و چاه‌ورز، لامرد و لارستان به فروش می‌رسید.[۶۹] در سال ۱۳۹۵، واحد گلخانه ای تولید صیفی جات با مساحت ۵۲۰۰ متر مربع با ظرفیت تولید سالیانه ۱۵۰ تُن و اشتغالزایی برای ۶ نفر توسط کار آفرین «غلامرضا عبدالله‌پور» با مشارکت و پرداخت تسهیلات اقتصاد مقاومتی بسیج سازندگی سپاه ناحیه لامرد در بخش احداث کرد.[۷۰]

معضلات اقتصادی[ویرایش]

به گفته وزیر اطلاعات محمود علوی حدود ۱۵ درصد از جمعیت بخش چاه‌ورز تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند که بیشترین میزان در شهرستان لامرد است.[۷۱]

زیرساخت[ویرایش]

بهداشت و درمان[ویرایش]

مرکز درمانی چاهورز[ویرایش]

مرکز بهداشتی درمانی چاهورز در مرکز این بخش سال ۱۳۷۷ در زیر بنای بالغ بر ۳۰۰ متر مربع به همراه دو پانسیون برای پرسنل و پزشک احداث گردید در این مرکز بهداشتی در زمان افتتاحیه خدمات بهداشتی درمانی مثل پزشکی و مامایی و واکسیناسیون ارایه می‌گردید و در سال‌های بعد خدمات آزمایشگاه و دندانپزشکی نیز در این مرکز اضافه شد.[۷۲]

مرکز درمانی شیخ‌عامر[ویرایش]

مرکز بهداشتی درمانی شیخ عامر در زمینی به مساحت ۲۷۰۰ مترمربع با زیربنای ۴۵۰ مترمربع، توسط خیّری به نام «غلام اسدی» در سال ۹۵ کلنگ زنی آن با حضور جمعی از مسئولین و معتمدین آغاز شد. برخی روستاهای این بخش تا مرکز بهداشتی درمانی چاهورز دارند که این مرکز طبق نظر محمد حسینی، رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان می‌تواند نقش مؤثری در دسترسی آسان مردم به خدمات بهداشتی درمانی داشته باشد.[۷۳]

خانه‌های بهداشت[ویرایش]

خانه‌های بهداشت چاه‌ورز۱ و چاه‌ورز۲، شیخ‌عامر، دهنو فاضلی، شیرینو و دهنو نیز در این بخش فعال است.[۷۲]

ترابری[ویرایش]

از محدوده بخش چاه‌ورز اتوبوس اشکنان و بیرم-شیراز می‌گذرد. همچنین راه‌های ارتباطی بین شهرستان‌های گراش و لار به شهرستان‌های لامرد و شهرستان مهر نیز از این بخش می‌گذرد.[۷۴] لذا این بخش از لحاظ ارتباطی حائز اهمیت شده‌است.

محور چاه‌ورز-سه‌راه بیرم[ویرایش]

با به پایان رسیدن عملیات و آسفالت باند دوم محور چاه ورز- سه راه بیرم به طول ۴۷۵۰ متر و عرض ۷٫۳ متر و ضخامت ۶ سانتی‌متر[۷۵] در تاریخ اردیبهشت ۹۶ این محور تکمیل شد. این مسیر هرساله شاهد تصادفات مکرر بود که با احداث محور جدید تلاش بر آن شده‌است حوادث جاده‌ای کاهش یابد.[۷۴]

در این محور دو بانده دو ستگاه آبنمای ساده و ۲ دستگاه پل چهارمتری قرار گرفته و باعث دسترسی راحت‌تر مسیر لامرد و مهر به لارستان و گراش شده‌است.[۷۴]

تونل شهید باقری[ویرایش]

بزرگترین تونل جنوب کشور است و طول آن به ۲۶۵۰ متر می‌رسد. در نتیجه آن، تردد از گردنه صعب العبور احشام به ندرت اتفاق می‌افتد. مهندس باقری فرد مدیر کل راه وشهرسازی لارستان گفت: «حدود ۱۰ سال از آیین کلنگ زنی این تونل سپری شده و مفتخریم که همزمان با بهار ۹۸ و ایّام عید نوروز توانسته‌ایم خواستهٔ دیرینهٔ مردم این منطقه را تحقق ببخشیم … هدف از احداث این تونل حذف گردنه صعب العبور احشام و کاهش مسیر جنوب کشور به منطقه انرژی بر پارس جنوبی و عسلویه است و این تونل زمینه‌ساز کاهش مسیر شهرستان لامرد به مرکز استان را در پی خواهد داشت… عملیات آسفالت تونل به‌طور کامل انجام و انتقال برق نیز تا ورودی تونل صورت گرفته و با نصب ۱۲۵ پروژکتور، روشنایی کامل در داخل تونل نیز تأمین شده و دو برج نوری نیز در تقاطع‌های دو طرف تونل نصب گردیده‌است.»[۷۶]

برق[ویرایش]

چند سال پس از انقلاب برق رسانی به چاه‌ورز انجام شد. در سال ۹۳ بخشدار چاه‌ورز الهیاری گفت که اعتباری نزدیک به ۵۰۰ میلیون تومان برای برق چاه‌ورز هزینه شده‌است. الهیاری کم‌بود ترانس‌های برق را از مشکلات جدی چاهورز برشمرد. در ادامه الهیاری نبود اداره برق را از دیگر مشکلات مردم دانست[۷۷] که در سال ۹۷ ساختمان نمایندگی اداره برق چاهورز با زیربنای ۱۰۲ مترمربع و اعتباری بالغ بر سه میلیارد و ۴۱۰ میلیون ریال به بهره‌برداری رسید. روشنایی بلوارهای کمربندی چاهورز نیز انجام شد.[۷۸]

گاز[ویرایش]

اولین قسمتی که در بخش چاه‌ورز دارای گاز شد روستای شیرینو بود که به مناسبت دهه فجر اسفند ۹۸ گازرسانی به آن صورت گرفت.[۷۹]

آب رسانی[ویرایش]

مرداد ۱۳۹۳ بخشدار چاه‌ورز، الهیاری در دومین گردهمایی منطقه‌ای بخشداران جنوب فارس در لامرد گفت که تصویب طرح مطالعاتی انتقال آب از خلیج فارس به فارس می‌تواند معضل آبرسانی را در جنوب استان به خوبی حل کند. در ادامه وی افزود اعتبارات بیشتری به غیر از ۲ درصد نفت و گاز به آب‌های روستایی اختصاص یابد. انتظار داریم هر چه سریع آب سد هایپر به بخش چاهورز برسد.[۸۰]

معضلات شهری[ویرایش]

آلودگی محیط زیست[ویرایش]

به دلیل فعالیت صنایع پارس جنوبی در نزدیکی بخش چاه‌ورز، آلوده شده‌است که درصدی نیز از عوارض آلاینده صنایع پارس جنوبی به این بخش اختصاص داده شده‌است.[۸۱] شهردار لامرد از انتقال زباله‌های شهر لامرد به چاهورز سخن گفت که با واکنش بخشدار چاهورز مواجه شد. الهیاری بخشدار چاه‌ورز گفت: انتقال زباله‌های لامرد به چاه‌ورز امکان به خطر انداختن سلامت مردم چاه‌ورز را به همراه دارد. فرماندار لامرد گفت اقدامی را انجام نمی‌دهیم که برای چاه‌ورز از لحاظ محیط زیستی مشکل ایجاد شود.[۷۷]

کرونا ویروس[ویرایش]

به دلیل تردد زیاد اتباع چینی در لامرد شایعاتی مبنی بر ورود کرونا به این شهرستان وجود داشت که در ۱۹ اسفند ۱۳۹۸ رئیس بهداشت لامرد اعلام کرد که هیچ نوع بیمار کرونایی فعلاً در بخش چاه‌ورز و دیگر بخش‌های لامرد وجود ندارد.[۸۲] در ادامه به دلیل گسترش کرونا در ایران و طرح فاصله‌گذاری اجتماعی و محدودیت بین شهر در چاهورز نیز به مدت یک ماه ورود و خروج آن کنترل شد.[۸۳] دومین شخص مبتلا به کرونا در لامرد جزء اهالی چاه‌ورز بود. خانواده فرد مبتلا نیز مدتی را در قرنطینه سپری کردند.[۸۴] خرداد ۹۹ در پی کاهش درآمد مردم درمیان قشر با درآمد متوسط بسته‌های معیشتی شامل غذا و ماسک پخش شد.[۸۵]

جرم و جنایت[ویرایش]

به گزارش انجمن حقوق بشر در جریان یک دعوای خونین و سابقه‌دار طائفه‌ای در بخش چاهورز که طی سالیان به کشته شدن بیش از ۲۰ نفر منجر شد. در گذشته در بخش چاه‌ورز به رسم خون‌بس دختری از طائفه‌ای درگیر به ازدواج با مردی از طایفهٔ طرف دعوا مجبور به ازدواج می‌شد.[۸۶] صفیه غفوری نمونه‌ای از این رسم است که در ۱۶ سالگی مجبور به ازدواج شد که در ادامه دختر ۱۴ ساله را به قتل رساند و اعدام شد. وی در کنار همسر دوست پسر نیز داشت که برای خانواده با افکار سنتی گران بود؛ لذا در زندان توسط برادش با شلیک گلوله با تفنگ خودکاری مورد سوءقصد واقع شد اما زنده ماند. دوست پسری وی نیز با هشت گلوله توسط برادر این دختر مورد اصابت قرار گرفت اما جان سالم به در برد.[۸۷]

سیاست[ویرایش]

فرهنگ[ویرایش]

پوشش سنتی[ویرایش]

لباس سنتی زنان این منطقه بسیار رنگارنگ است و از پارچه‌های اطلس تهیه می‌شود. حاشیه این لباس با نوارهای نقره و گلابتون تزئین می‌گردد. لباس عروس‌های این منطقه در قدیم با سکه‌های قدیمی و انواع زیورها تزئین می‌شده و دامن بسیار بزرگ بود به طوری که برای دوخت آن از چندین متر پارچه استفاده می‌کردند و دور تا دور آن پنبه‌دوزی می‌شده‌است.[۸۸]

آموزش[ویرایش]

مدرسه‌ها[ویرایش]

شهر و تمامی روستاهای بخش چاه‌ورز دارای مدرسه ابتدایی هستند. شهر چاهورز نیز دارای مدرسه راهنمایی دخترانه و مدرسه راهنمایی پسرانه و دبیرستان پسرانه و دیگر دبیرستان برای دختران است. در دبیرستان پسرانه چاه‌ورز رشته علوم انسانی و تجربی همانند دبیرستان دخترانه این شهر تدریس می‌شود.

امروزه چاه‌ورز آمار بیشترین دانشجو و تحصیلکرده را در بین شهرها و روستاهای همجوار را دارد و غالباً در امورات اداری و فرهنگی فعالند.[۳۱]

کتابخانه‌ها[ویرایش]

در سال ۱۳۷۶ توسط نماینده وقت شهرستان کتابخانه فرهیختگان چاهورز افتتاح شد. این کتابخانه زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و تاکنون دارای ۳۶۰ عضو فعال است. این کتابخانه ۱۱۵۵۱ نسخه کتاب از منابع گوناگون ادبی، تاریخی، علمی، مذهبی، کمک درسی، هنر، کودک و نوجوان در خود جای داده‌است. همچنین دارای بخش مرجع و نشریات و یک سالن مطالعه با زیربنای ۳۳ متر مربع و بخش مجزای کودک می‌باشد.

در ۶ شهریور ۱۳۹۵، کتابخانه عمومی شهید محمد علی‌پور در روستای دهنو بخش چاهورز شهرستان لامرد با مساحت ۳۵۰ متر و زیربنای ۲۳۰ مترمربع، با اعتبار دو میلیارد ریال افتتاح شد. با راه‌اندازی این کتابخانه، تعداد کتابخانه‌های عمومی شهرستان لامرد به ۱۶ باب رسید و تعداد کتابخانه‌های لامرد در طول سه سال خبر سه برابر شده‌است.[۸۹]

جستارهای وابسته[ویرایش]

نگارخانه چاه‌ورز[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «اجرای طرح هم کد سازی تلفن ثابت». وبگاه شرکت مخابرات ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴.
  2. تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری شهرستان لامرد استان فارس شماره ابلاغیه: ۲۵۲۳۱۹/ت۴۷۴۰۸ک تاریخ ابلاغیه: 1391/12/19،ref>.
  3. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت بایگانی‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine، دولت با توجه به بافت جغرافیایی منطقه و با هدف توزیع بهینه و عادلانه خدمات بر اساس مصوبه دولت، دهستان شیخ عامر و بخش چاه‌ورز در تابعیت شهرستان لامرد استان فارس ایجاد می‌شود.
  4. وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران بایگانی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، بر اساس مصوبه دولت، دهستان شیخ عامر و بخش چاه‌ورز در تابعیت شهرستان لامرد استان فارس ایجاد می‌شود.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار ایران.
  6. در مورد شهرستان لامرد
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Global Gazetteer Version 2.2، Chah Varz.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ لغتنامه دهخدا[پیوند مرده]، جستجو برای چاه‌ورد منبع (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 7).
  9. سایت بیرم خبر بایگانی‌شده در ۱ اوت ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine، مطالبی در مورد تذکره شاه زندو.
  10. گریشنا تذکره شاه زندو بایگانی‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine، چه کسی منطقهٔ لارستان را مسلمان کرد.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوبات هیئت وزیران.
  12. لامرد نوشت بایگانی‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، اعلام رسمی بخش چاه‌ورز.
  13. عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند، همشهری آنلاین
  14. شاعران برگزیده جشنواره شعر فجر معرفی شدند، مهر نیوز
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.[پیوند مرده]
  16. دانشنامه فارس، توضیحات دربارهٔ آثار کشف شده در محوطه گلرخ.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  18. لغت‌نامه دهخدا، در مورد واژه چاه.
  19. لغت‌نامه دهخدا، جستجو برای ورد.
  20. خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی
  21. رازی، شمس قیس (۱۹۰۹المعجم فی معاییر اشعار العجم، به کوشش به تصحیح محمد قزوینی.، بیروت: مطبعهٔ کاتولیکیهٔ آباء یسوعیین
  22. مستوفی قزوینی، حمدالله (۱۹۱۰تاریخ گزیده، به کوشش به سعی و اهتمام ادوارد برون.، دارالسلطنه لندن
  23. لغت‌نامه دهخدا جستجوی برد.
  24. لغت‌نامه دهخدا، جستجو برای ورزا.
  25. فرهنگ معین، جستجو برای ورزا.
  26. فرهنگ عمید، جستجو برای ورزا.
  27. خادم، کریمی، زندوی، حسین-اصغر-حسین (۱۳۹۱). تذکره حضرت سیدعفیف‌الدین شاه زندوی. پیروز.
  28. s/«چاه‌ورز»-سرزمین-نویسندگان?magazineid= چاه‌ورز سرزمین نویسندگان بایگانی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine نویسنده محمد بادپر، بازبینی ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴.
  29. سایت چاه‌ورز بایگانی‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، در مورد چاه‌ورز.
  30. خلیج فارس و کرانه‌های شمالی، نویسنده نصر الله کریمی، صفحه:
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ ۳۱٫۴ ۳۱٫۵ ۳۱٫۶ دهستان چاه‌ورز و نخل دو سر مشهورش
  32. تشییع پیکر مطهر روحانی مدافع حرم روی شانه‌های مردم قدرشناس لامرد، آرشیو روزنامه کیهان
  33. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تغیرات در تقسیمات اداری ایران.
  34. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره۲۵۲۳۱۹/ت۴۷۴۰۸ک ۱۹/۱۲/۱۳۹۱ تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری شهرستان لامرد استان فارس وزارت کشور وزیران عضو کمیسیون سیاسی و دفاعی در جلسه مورخ ۲۹/۶/۱۳۹۱ بنا به پیشنهاد شماره ۱۰۱۴۴۲/۴۲/۴/۱ مورخ ۹/۷/۱۳۹۰ وزارت کشور و به استناد ماده (۱۳) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری ـ مصوب ۱۳۶۲ـ و با رعایت جزء «د» بند (۱) تصویب‌نامه شماره ۱۵۸۸۰۲/ت۳۸۸۵۴هـ مورخ ۱/۱۰/۱۳۸۶ تصویب نمودند: الف ـ دهستان شیخ عامر به مرکزیت روستای شیخ عامر مشتمل بر روستاها، مزارع و مکانهای زیر مطابق نقشه ۲۵۰۰۰۰/۱ پیوست که تأیید شده به مهر «دفتر هیئت دولت» می‌باشد در تابعیت بخش مرکزی شهرستان لامرد استان فارس ایجاد می‌گردد: ۱ـ شیخ عامر ۲ـ حاجی‌آباد ۳ـ فاضلی ۴ـ ده نو فاضلی ۵ ـ نعمه ۶ ـ ده کهنه ۷ـ احشام ۸ ـ شیرینو ۹ـ نخلستان باد ۱۰ـ نخلستان کت ۱۱ـ نخلستان شکری دان. ب ـ بخش چاه‌ورز به مرکزیت روستای چاه‌ورز از ترکیب دهستان‌های چاه‌ورز و شیخ عامر در تابعیت شهرستان لامرد ایجاد می‌شود. این تصویب‌نامه در تاریخ ۱۴/۱۲/۱۳۹۱ به تأیید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده‌است. معاون اول رئیس‌جمهور ـ محمدرضا رحیمی.
  35. «پورتال وزارت کشور». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۱۴.
  36. دهستان فداغ، تصویر بنر تبلیغاتی جشن برگزار شده در چاه ورز.
  37. تراکمه، جشنی به پاسداشت بزرگ شدنت، چاهورز…(اصلاح شده).
  38. سایت شرکت کارخانه سیمان لامرد، برگزاری جشن در چاه ورز.
  39. تبدیل چاهورز به شهر، خبرگزاری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
  40. افتتاح شهرداری چاهورز، خبرگزاری ایلنا
  41. درباره لامرد، سایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد لامرد
  42. جغرافیای علامرودشت، تألیف هادی کریمی، انتشارات ایراهستان، ۱۳۹۱
  43. سایت فردا کتاب بایگانی‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine، کتاب جغرافیای علامرودشت شابک 9786009265008.
  44. اداره آموزش و پرورش منطقه علامرودشت بایگانی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine، در مورد رودخانه علامرودشت.
  45. عملیات اجرایی فاز دوم دره نعمه، سایت جهاد کشاورزی لامرد
  46. میلیون‌ها متر مکعب آب در سدهای شهرستان لامرد ذخیره شد، ایلنا
  47. مرکز آمار ایران سرشماری جمعیت و خانوار تا سطح آبادی استان فارس، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰ تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن فارس 1390.
  48. اولین نماز جمعه بخش چاه‌ورز، شیرازه
  49. خیر گراشی در بخش چاه‌ورز مسجد ساخت، گریشنا
  50. ibby, IBBY Honour List 2006.
  51. https://www.rfi.fr/fr/podcasts/20200318-coronavirus-pandémie-etat-lieux
  52. https://www.la-croix.com/Monde/Moyen-Orient/A-Teheran-habitants-entre-resignation-reves-dexil-2019-07-02-1201032733
  53. https://www.isna.ir/news/95111610511/معرفی-نامزدهای-جایزه-کتاب-سال-در-گروه-زبان-و-ادبیات
  54. سایت دانشگاه هنر شیراز بایگانی‌شده در ۷ ژوئیه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine، بخش رئیس دانشگاه.
  55. کشف بنایی متعلق به دوره هخامنشی در محوطه تخت جمشید بی‌بی‌سی فارسی
  56. "هزار-داستان"-ویژه-ماه-مبارک،-دعوت-شدم- میزبان یک پدیده در هزار داستان، نویسنده: [[رضا رفیع (طنزپرداز)|]]
  57. اتمام شناسایی آثار شهرستان ۵ هزارساله لامرد، خبرگزاری مهر
  58. اداره کل میراث فرهنگی و صنایع دستی استان فارس بایگانی‌شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine، فهرست مهمترین آثار تاریخی- فرهنگی استان فارس.
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ روزهای پایانی با هم بودن، خبرگزاری فداغ
  60. نماد چاه‌ورز حال و روز خوشی ندارد بایگانی‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine، سایت شیخ عامر ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ عسکری چاوردی، جواد (۱۳۹۰). فرهنگ عامه و آداب و رسوم شهرستان لامرد فارس. قم: عطش.
  62. پیام جنوب بایگانی‌شده در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine، احمد اکبرپور.
  63. خبرگزاری مهر[پیوند مرده]، کتاب‌های جادویی احمد اکبرپور در راه نشر/ «من نوکر بابا نیستم» به چاپ هشتم رسید.
  64. خشک شدن کامل نخل دو سر چاه‌ورز، خبرگزاری شیرازه
  65. ثبت اثر تاریخی در شیرینو، ایلنا
  66. اختصاص اراضی ملی جهت احداث پارک جنگلی چاه‌ورز، سایت جهاد کشاورزی شهرستان لامرد
  67. دیدار سرپرست جهاد کشاورزی با امام جمعه و بخشدار چاه‌ورز، سایت جهاد کشاورزی لامرد.
  68. کلنگ زنی احداث گلخانه در بخش چاه‌ورز
  69. اقتصاد مقاومتی گلخانه ام را زنده کرد، خبرگزاری شیرازه
  70. احداث گلخانه
  71. راه‌اندازی مرکز خیریه فاطمه زهرا (س) چاه‌ورز، فارس نیوز
  72. ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ [۱]، مرکز بهداشتی و درمانی چاه‌ورز.
  73. درمانگاه شیخ‌عامر، خیرین سلامت فارس
  74. ۷۴٫۰ ۷۴٫۱ ۷۴٫۲ تکمیل عملیات آسفالت چاه‌ورز سه‌راه بیرم
  75. اجرای آسفالت محور چاه‌ورز سه راه بیرم، خبرگزاری پانا
  76. بازگشایی کامل بزرگترین تونل جنوب کشور، ایران تونل
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ مردم چاه‌ورز نگران محیط زیست خود هستند، خبرگزاری فارس
  78. طرح‌های برق لامرد، ایرنا
  79. طرح گازرسانی به روستاها لامرد، شرکت گاز استان فارس
  80. بخشدار چاه‌ورز: اعتبارات بیشتری به آب‌های روستایی اختصاص یابد، خبرگزاری نسیم
  81. بیرم شامل عوارض آلاینده‌های پارس جنوبی نمی‌شود، میلاد لارستان
  82. بیمار مبتلا به کرونا در لامرد وجود ندارد، خبرگزاری مهر
  83. عملیات کنترل مبادی ورودی محدودیت سفر به لامرد، برنا
  84. افزایش شمار مبتلایان به کرونا در لامرد به دو نفر، برنا
  85. ۵۵ بسته معیشتی بین نیازمندان توزیع کردند
  86. بنیاد عبدالرحمن برومند، برای حقوق بشر در ایران، صفیه غفوری سرگذشت
  87. اعدام صفیه غفوری، العربیه
  88. مهجور ماندن لباس‌های سنتی اقوام بی‌توجهی متولیان به پوشش محلی، خبرگزاری مهر
  89. بهره‌برداری از چهاردهمین کتابخانه شهرستان لامرد، خبرگزاری دانشجویان ایران