بخش چاه‌ورز

بخش چاه‌ورز
بالا: نخل دوقلو، حمام ده‌کهنه وسط: از راست برکه چاهورز، چند تکه کوزه در قلعه گلرخ، مسجد فاطمه‌الزهرا، مسجد نماز جمعه دو عکس آخر: نمایی از میدان هفت سین شهر چاهورز
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	فارس
شهرستان	لامرد
مرکز بخش	شهر چاه‌ورز
شهرها	چاه‌ورز
دهستان‌ها	چاه‌ورز، شیخ‌عامر
سال تأسیس	۲۹ شهریور ۱۳۹۱
نام‌های پیشین	چاه‌برد، چاه‌ورد
بخش‌دار	رضا شبانپور
مردم
جمعیت	۷٬۰۱۰ (۱۳۹۵)
رشد جمعیت	+۳٫۳٪
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۷۱

بخش چاه‌ورز () یکی از بخش‌های پنج‌گانه شهرستان لامرد، همچنین هشتاد و چهارمین بخش استان فارس است و مرکب از دهستان شیخ‌عامر و دهستان چاه‌ورز می‌باشد. براساس سرشماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۷٬۰۱۰ نفر (۲٬۰۱۱ خانوار) بوده است. این بخش ۳۵۰ کیلومتری جنوب شیراز واقع شده و مرکز آن شهر چاه‌ورز است. در امتداد جنوبی و جنوب غربی بخش چاه‌ورز دشت علامرودشت و دشت بیرم در شرق در راستای شمال‌غربی-جنوب‌شرقی قرار دارند. مرتفع‌ترین نقطه با ارتفاع ۱۸۱۹ متر قلهٔ مرتفع کوهستانی چاه‌ورز و پست‌ترین نقطهٔ دشت علامرودشت با ۳۶۴ متر از سطح دریا است. جنوب آن به رشته کوه علامرودشت محصور است و از شمال آن نهر چاه‌ورز می‌گذرد که به رودخانه فصلی علامرودشت می‌پیوندد و سرانجام به خلیج فارس می‌ریزد. آب و هوای بخش نیز گرم و خشک است.

بنا بر آخرین یافته‌های باستان شناسان چاهورز از دوره اشکانیان مسکونی و دین مردم زرتشتی بوده است تا در اواسط قرن چهارم هجری سپاهی از مسلمانان قبیله بنی تمیم به رهبری عفیف‌الدین شاه‌زندو حمله کرد و سردار زرتشتی بهرام امیر قلعه گلرخ را مجاب کرد بدون جنگ دین اسلام را بپذیرد از سوی دیگر شاپور در قلعه لید احشام جنگ را انتخاب کرد که در نهایت شکست خورد و اسلام را پذیرفت؛ بنابراین اسلام جای آیین زردشت را در این بخش گرفت. در دوران قاجاریه تفنگداران این بخش به قیام سید عبدالحسین لاری پیوستند و حکومت اسلامی لارستان تشکیل شد و تا سه سال این دولت پابرجا بود تا با حمله دولت مرکزی حکومت قاجار به لارستان دوباره چاه‌ورز زیر نظر دولت قاجار قرار گرفت. مردم چاه‌ورز در زمان پهلوی با قانون کشف حجاب به مخالفت پرداختند. در دوره پهلوی دوم نیز به رهبری شیخ حسین رفیعی این بخش شاهد اعتراضات ضد دولتی بود که در بحبوحهٔ پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ خ انقلابیون به پاسگاه انتظامی چاهورز یورش بوردند ساختمان آن را تخریب و نظامیان مستقر در آن نیز فرار کردند.

از دید تقسیمات کشوری در زمان ساسانیان و اوایل دوره اسلامی این منطقه در کورهٔ (بخش) اَردِشیرخُورّه، سرزمین پارس کهن واقع شده بود. در دوره قاجار با نام بیخه احشام، لارستان شناخته می‌شد و در دوره پهلوی جزء دهستان بیرم بخش گاوبندی، شهرستان لارستان بود. پس از انقلاب اسلامی ایران، سال ۱۳۷۳ خورشیدی دهستان چاه‌ورز ایجاد شد و با ایجاد شهرستان لامرد به این شهرستان تازه تأسیس ملحق شد و از لار جدا شد. طرح توجیهی ایجاد بخش چاه‌ورز در ۱۳۸۳ تدوین گشت و ۱۳۹۰ به‌وسیله احمدزاده کرمانی استاندار وقت فارس تصویب و به وزارت کشور ارسال شد. سرانجام بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۹۱ با تصویب هیئت دولت تأسیس گردید. سال ۹۷ نیز روستای چاه‌ورز تبدیل به شهر شد.

از نظر اقتصادی کاوش‌های گروه باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا نشان داده چاهورز در دوران ساسانیان و اشکانیان مبادلات تجاری با شهرهای حوزه خلیج فارس انجام می‌داده و افزون بر آن تجارت مستقیم یا غیر مستقیم با خارج از کشور مثل هند داشته است. در دوران قاجار مردم اغلب به دامداری و کشاورزی مشغول بودند که محصول اصلی آنها خرما بود. امروزه نیز چشم‌انداز نخلستان‌های چاه‌ورز از جاذبه‌های طبیعی این بخش محسوب می‌شود. با بحران آب بخش چاهورز دچار رکود در بخش کشاورزی شد و شغل اهالی به کارهای خدماتی تجاری تغییر کرد. این گروه باستان‌شناسان با بررسی گلرخ دریافتند که چاه‌ورز در زمان ساسانیان در مسیر تجاری واقع شده بود و این قلعه مسئول پایش این مسیر تجاری و دشت چاهورز را داشت. امروزه نیز این بخش در کریدور ترانزیتی زمینی و هوایی قرار دارد؛ محور خنج لامرد از آن می‌گذرد، طولانی‌ترین تونل جنوب ایران تونل شهید باقری در این بخش واقع شده است لذا دسترسی به فرودگاه بین‌المللی لامرد، منطقه ویژه اقتصادی لامرد و پالایشگاه پارس جنوبی از سمت شمال شرقی به شهرستان خنج و مراکز کشور از این بخش صورت می‌گیرد.

پوشش سنی مردان این بخش شال و عبا و پوشش سنتی بانوان لباس بلند و دامن چین‌دار بود که نمونه‌ای از آن در موزه عروسک و فرهنگ ایران نگهداری می‌شود. احمد اکبرپور با الهام گرفتن از داستان واقعی در چاه‌ورز کتاب «من نوکر بابا نیستم» را نوشته است. این کتاب به ترکی ترجمه شده است. یکی از شاعران این بخش مختار حقیقت برنده هفتمین جشنواره بین‌المللی شعر فجر معرفی شد. نخل دوقلوی چاه‌ورز (البته در سال ۱۳۹۲ خشک شده) در کتاب فرهنگ عامه و آداب رسوم لامرد جزء ده آثار هدف گردشکری در شهرستان لامرد معرفی شده است. از آثار تاریخی پیش از اسلام این بخش قلعهٔ گلرخ و تپه ده‌گچی می‌باشد. یکی از آثار کشف شده از محوطه تپه گلرخ سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱ میلادی است.

واژه‌شناسی

تصویری از نسخه‌ای خطی از تاریخ گزیدهٔ حمدالله مستوفی. شعری تازی از ظهیر فاریابی پیرامون ذال معجم آمده است. در خود نسخه هم قاعده رعایت شده است: دارد و شد.

یکی از چاه‌های قنات باستانی در جنوب سد گلرخ، که در سنگ حفر شده است.

اسم چاه‌ورز در منابع تاریخی به صورت‌های مختلفی آمده است. در فارسنامه ناصری و تذکره شاهزندو، «چاه‌برد» ذکر شده و در سرشماری‌های دوره پهلوی «چاه‌ورد» نوشته شده و در حال حاضر این منطقه با نام «چاه‌ورز» شناخته می‌شود. چاه‌ورز اسم مرکبی است که از دو واژه چاه و ورز تشکیل شده، چاه فارسی که همان چاه آب است و معنی ورز در این ترکیب مشخص نیست. در متون قدیمی با نام چاه‌برد ذکر شده است که دلیل تحول نام آن به چاهورز می‌تواند ریشه در لهجه مردم چاهورز داشته باشد که «ب» در وسط جمله تبدیل به واو می‌شود؛ برای نمونه صبر به شکل صور تلفظ می‌شود و از طرف دیگر دال در آخر جمله تبدیل به ز می‌شود مثل مرد که مرز نطق می‌شود لذا چاه‌برد به چاهورز تحول یافته است. از طرف دیگر تحول «چاه‌ورد» به «چاه‌ورد» نیز دوباره محتمل هست که دلیل آن لهجه ساکنان چاهورز باشد؛ همان‌طور که گفته شد «ب» در وسط جمله به صورت «و» تلفظ می‌شود لذا نحوه نطق چاه‌برد به لهجه چاه‌ورزی «چه‌ورذ» می‌شود. لذا محتمل است مأموران سرشماری از این تلفظ «چاه‌ورد» را برداشت کرده باشند. چاه‌ورد به معنی «چاه گل» است. قاعده ذال معجم که در لهجه مردم بخش رایح است، به این‌گونه می‌باشد که اگر قبل از دال مصوت بیاید دال به ذال تبدیل می‌یابد. طبق همین فرض مسئولان اداره‌های ثبت احوال و سرشماری‌ها طی سالیان متمادی «چاه‌ورد» می‌نوشتند. بُرد در لغت‌نامه دهخدا، اسمِی فارسی به معنی سنگ آمده است. یک روایت محلی می‌گوید که در چاه‌چاه‌ورز گاوی بوده که آب را از چاه می‌کشیده است و به وسیله آن گله را آب می‌دادند و به همین «چاه‌ورزا» نامیده شده است. ورزا در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ معین به معنی گاو نر است. ورزا در فرهنگ عمید به معنی گاو نر مخصوص شخم زدن زمین آمده است.

پیشینه

دوران اشکانی و ساسانی

محوطه تپه گلرخ که اثراتی از شالده قلعه گلرخ امروزه باقی مانده است این قلعه در ارتفاعات کوه واقع گردیده تا دشمن نتواند به راحتی قلعه نفوذ کند.

در تحقیقات اولیه در مورد آثار باستانی بخش چاهورز که توسط علیرضا عسکری چاوردی و مسعود آذرنوش صورت گرفت و در کتاب «بررسی باستان شناختی محوطه‌های باستانی پس کرانه‌های خلیج فارس: لامرد و مهر» در سال ۱۳۸۳ منتشر شد ابتدا مشخص شد که این بخش از زمان ساسانیان مسکونی بوده است اما در ادامه کاوش‌هایی که توسط کارشناس ارشد باستان‌شناسی خدیجه غلامی با همکاری یعقوب محمدی‌فر و عسکری چاوردی بر روی قطعه سفال‌های یافته شده از قلعه گلرخ صورت گرفت مشخص شد دسته کم این منطقه از اواخر دورهْ اشکانیان و در دوره ساسانیان مسکونی بوده و تا اوایل دوره اسلامی همچنان مسکونی بوده، در مسیر تجاری واقع شده بود و مسئولیت برقراری نظم و امنیت مسیرهای تجاری را داشته است. این تحقیقات نشان داد که این منطقه تعامل تجاری پویایی با شهرهای حوزه خلیج فارس داشته و همچنین به صورت بین‌المللی با هند نیز به دادوستد می‌پرداخته است.

قلعه گلرخ که در آن کارگاه سفالگری وجود داشته هم‌اکنون این محوطه‌ای از آن برجا مانده و در بخش کوهپایه واقع شده است و به صورت تپه‌ای به ابعاد ۱۶۰ در ۳۶ متر است. آثار معماری موجود در سطح این محوطه را سنگ‌های لاشه و ملاط گچ تشکیل می‌دهد.

پس از اسلام

تحقیقات باستان شناسان مذکور، غلامی، چاوردی و یعقوبی‌فر نشان داد در اوایل دوران اسلامی تا حدود پنج قرن پس از آن کماکان تجارت بین‌المللی و بومی در منطقه برقرار بود. اعراب مسلمان در حمله اولیه در زمان خلافت راشدین به دلیل مناطق کوهستانی صعب العبور و دژهای مستحکم کیش زرتشتی را نتوانستند کامل از بین ببرند؛ لذا امیران زرتشتی مذهب خود را در برخی از دژهای جنوب مثل دو دژ لیت و گلرخ حفظ کرده بودند. کارگاه‌های کوزه‌گری در گلرخ وجود داشت، دست امیران گلرخ برای داد و ستد بازگذاشته بود علاوه بر آن بنابر تذکره شاهزندو در دشت روبه‌روی قلعه گلرخ زمین کشاورزی وجود داشت و نخل‌های به صورت فشرده کاشته شده بود. صادرات محصولات کشاورزی و محصولات خرما از دیگر منابع درآمدی امیران دژ لیت و دژ گلرخ بود. آخرین امیران زرتشتی این منطقه بهرام میر دبان در چاهورز و امیر شاهپور در قلعه لید احشام بودند. در کل هشت قلعه وجود داشت که دو قلعه آن در منطقه کنونی بخش چاه‌ورز واقع شده بود و همگی پیرو قلعه شهرستان واقع در شهر بیرم بودند و به این قلعه مالیات پرداخت می‌کردند. منابع و یافته‌های باستان‌شناسان نشان می‌دهد اقتصاد رو به رشد منجر شده بود که خزانه شاپور و بهرام در وضع استانداردی قرار داشته باشد. دارای سه طبقه امیران، موبدان و قشر کشاورز بود. مردم این منطقه در روز مشخصی از سال به جمع سالیانه زرتشتیان در آتشکده کاریان ملحق می‌شدند و به عبادت می‌پرداختند. در همایش ملی «جهان ایرانی: ساسانی و پساساسانی»، یعقوب محمدی‌فر، استاد دانشگاه بوعلی سینای همدان درباره مقاومت زرتشتیان این منطقه پس از فروپاشی ساسانیان گفت: «فارس به‌عنوان خاستگاه ساسانیان و محل نگهداری آتش آذرفرنبغ، پس از فروپاشی ساسانیان تا قرن‌ها محل تجمع زرتشتیان باقی ماند. مقاومت این منطقه در برابر خلفای مسلمان یکسان نبود و جنوب فارس (چاه‌ورز و بیرم) به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، یکی از کانون‌های حضور و مقاومت زرتشتیان محسوب می‌شد.وی افزود: تذکره شاه زندو (شاه زند) به مهاجرت اعراب از مکه به ایران و نبردهای سید عفیف‌الدین در قرن‌های چهارم و پنجم هجری قمری با زرتشتیان بومی جنوب ایران می‌پردازد. با توجه به اینکه مناطق جنوبی فارس به‌ندرت در منابع ذکر شده چنان‌که حتی ابن بلخی تنها اشاراتی به آن دارد و ایراهستان را ولایتی همیشه عاصی می‌داند، اهمیت تذکره شاه زندو در تبیین اتفاقات سده ۴ و ۵ هجری قمری را بیشتر می‌کند... وجود شبکه‌ای از قلعه‌های ساسانی مانند فاریاب، کپیر، سلاور، خواجگان، گلرخ، گوری، لید و قلعه شهرستان، وجود آتشکده آذرفرنبغ، اقتصاد خودکفای کشاورزی و تسامح مذهبی دوره عضدالدوله دیلمی از عوامل اصلی تداوم حضور زرتشتیان در این منطقه بوده است.»

سربازگیری شاهزندو برای حذف دین زرتشتی

نمایی از پله‌های گلرخ، باوجود اینکه قلعه تا حدودی سالم بود اما با دوباره مسکونی شدن چاهورز دیوارهای آن تخریب شد تا با استفاده از سنگ‌های این قلعه دوباره خانه‌سازی شود از طرف دیگر به هدف دستیابی به اشیای ارزشمند بسیار زیاد واکاوی و مورد تخریب واقع شده تا حدی که امروزه اثرات کمی از شالده‌های آن به‌جا مانده است.

اطلاعاتی به شاهزندو رسید که در مناطقی در شمال خلیج فارس من جمله منطقه چاه‌برد یا چاه‌ورز کنونی مردمان به دین زرتشتی باور دارند و مسلمانان در زمان خلافت راشدین در این منطقه دین زرتشتی را کاملاً حذف نکرده‌اند. در حمله اولیه لشکرکشی به این منطقه از شمال انجام شد که مسیرهای کوهستانی مانع پیروزی قاطع مسلمانان شده بود؛ لذا اینبار شاهزندو که از نسل امام هفتم شیعیان موسی الکاظم بود، تصمیم گرفت از طریق دریا و جنوب حمله خود را ترتیب دهد لذا سپاهی را از مکه فراهم کرد و به هدف گسترش اسلام به این منطقه لشکرکشی کرد. شاهزندو از میان اقوام خود و دیگر قوم‌های مسلمان مثل قبیله بنی تمیم سپاهی را فراهم کرد که در تذکره شماره آن را ۱۲ هزار عرب مسلمان ذکر کرده است. شاهزندو اطلاعات کافی از شرایط زرتشتیان داشت و تلاش داشت با سربازگیری حداکثری با برتری عددی ضعف سپاه اسلام در برتری استراتژیک زرتشتیان جبران شود. او تصمیمی برای سازش با زرتشتیان نداشت یا باید اسلام می‌پذیرفتند یا اینکه آن‌ها را حذف می‌کرد. وی سپاهیان خود را از خلیج فارس با کشتی عبور داد و در بندر کنگ کشتی سپاه عفیف‌الدین شاه‌زندو لنگر گرفت. از طرف دیگر خیلی زود سرداران زرتشتی مثل بهرام در گلرخ چاه‌ورز با دریافت پیغام دودی از حمله باخبر شد. مردمان محلی با روشن کردن آتش دیگر قلعه‌ها را از حمله با خبر کردند. اینگونه که قلعه فاریاب با رؤیت آتش قلعه گلرخ را خبر می‌کرد، دیدبان آنجا نیز سریع اقدام به روشن کردن آتش می‌کرد و قلعه موجود در احشام از آغاز جنگ با خبر می‌شد، به این ترتیب ادامه می‌یافت تا تمامی قلعه‌های موجود در لارستان خیلی سریع از حمله آگاهی یافتند و سپاهیان خود را آماده جنگ کردند. البته این حرکت مردم محلی، استفاده از سیگنال دودی در سالیان بسیار قبل‌تر نیز رواج داشته به این ترتیب که چینی‌ها با استفاده از دود خطر حمله را طی چند ساعت به سراسر دیوار ۷۵۰ کیلومتری چین منتقل می‌کردند. مردمان پارس زرتشتی به عفیف‌الدین لقب «زندو» به معنی کسی که به دین زرتشت باور ندارد داده بودند و از طرف دیگر عرب‌ها به مردمان پاس لقب «عجم مجوس» داده بودند. سرداران زرتشتی که جنگ با شاه‌زندو را ناگزیر دیدند دست به آماده‌باش نظامی زدند و صد سوارکار جنگی رادر قلعه شهرستان فراهم کردند. شاهزندو قلعه شهرستان بیرم را در اولین گام محاصره می‌کند. طهمورث امیرالامرای منطقه بود و بهرام و شاپور در منطقه چاهورز از وی فرمان می‌پذیرفتند. پس از جنگ شدید طهمورث به دست شاه‌زندو کشته می‌شود و این قلعه تصرف تصرف می‌شود و اموال موجود در آن توسط شاهزندو میان لشکریانش تقسیم می‌شود. پس از تصرف قلعه مرکزی، قلعه سرآورز، قلعه صیده بانو و قلعه نهل نیز به دست شاهزندو سقوط می‌کند. در این هنگام شاهزندو خود را برای لشکرکشی به چاهورز آماده کرد.

حصار دبان (گلرخ)

بهرام که با سیگنال دودی از حمله مسلمانان آگاه شده بود، آذوقه نگهداری کرده بود و با نیروهایش در دژ دبان مخفی شده بود. خبر تصرف دژ نهل در پاقلات خیلی زود در منطقه پیچید؛ شاهزندو امیر آنجا به نام «نهل شاه» را شکست داده بود و آن امیر فرمانبر شاهزندو شده بود. با این اوصاف بهرام از طرفی نمی‌توانست مستقیما تسلیم شاه‌زندو بشود چون شاپور در همسایگی‌اش بر روی دین زرتشت تعصب دینی داشت و سرسختی از خود نشان می‌داد. بهرام چاه‌ورزی که فردی سالخورده بود، از تجربه و حکمت بیشتری به نسبت شاپور برخوردار بود و با آگاهی یافتن از پیروزی‌های شاهزندو در مقابل امیران بسیار قدرتمندتر از خودش، توان نظامی کافی در مقابل لشکر شاهزندو را در خود نمی‌دید لذا طی نامه‌ای به شاهزندو درخواست کرد که زیر نظر شاهزندو با اهدای هدایای گران‌بها، فرمان‌پذیری از دستورهای شاهزندو و پرداخت جزیه مردم به دین زرتشتی باقی بمانند. بهرام با نوشتن این نامه هم میخواست نظر شاهزندو را جلب کند هم خشم شاپور امیر دژ لیت را علیه خود برانگیخته نکند. شاهزندو که نامه بهرام را دریافت کرد به مسجد رفت و به سران نظامی خود گفت: بهرام مجوسی سرپرست دژ دبان نیت و نظر ما در مورد خودش را پرسیده و می‌خواهد ما را با گنج و دفینه‌هایش ما را راضی کند. امیران لشکر شاهزندو نیز با شنیدن پیام بهرام گفتند که نظر ما با شاهزندو یکی هست و هر آنچه او فرمان دهد همان اجرا خواهد شد. شاهزندو در پاسخ به نامه بهرام نامه‌ای به سویش فرستاد که ما نیازی به اموالت نداریم و او باید تسلیم شود و دین اسلام را بپذیرد یا اینکه خود را برای جنگ آماده کند. شاهزندو در این نامه یادآور شد که چهار قلعه به دستش تصرف شده و افراد زیادی از زرتشتیان طی این نبردها کشته شده‌اند لذا با تسلیم شدن می‌تواند به سرنوشت چند قلعه مذکور دچار نشود. آن پس جبرئیل پسر شاهزندو با صد سوارکار از بیرم راهی چاه‌ورز شد شاهزندو خودش نیز با سپاس اصلی به چاهورز آمد و زیر قلعه گلرخ چادر زد. از میان چادرهای سپاه شاهزندو پرچم زردی با شعار «نصر من الله» بلند شده بود. بهرام امیر قلعهٔ دَبان (گلرخ) وقتی لشکر شاهزندو را دید تسلیم شد و به دین اسلام گروید و مردم نیز دین اسلام را پذیرفتند. بهرام دستور داد که در قلعه گلرخ مسجدی ساخته شود تا مردم در آن به عبادت بپردازند. شاهزندو نیز عالم دین اسلام را در چاهورز گماشت تا مردم را به اجرای خمس و زکات و نماز راهنمایی کند. شاهزندو آتشکده چاه‌ورز را تبدیل به مسجد می‌کند که امروز مسجد النبی نام دارد و نماز جمعه در آن اقامه می‌شود.

نبرد لید

همچنین ببینید: قلعه لید

پس از اینکه شاهزندو دژ گلرخ را تصرف کرد به بیرم بازگشت و خود را آماده با جنگ با دژ لیت در احشام کنونی کرد. شاهپور امیر دژ از اسلام سرباز زد و تسلیم شدن بهرام را سرزنش کرد؛ لذا شاهزندو با سپاهی راهی قلعه لید شد و در کوه‌پایه آن چادر زد. شاپور پیکی نزد شاهزندو فرستاد و پیام پیک چنین بود که من مثل بهرام بی‌نام و ننگ نیستم که دین پدرانم را زیر پا بگذارم، خود را برای محاصره طولانی آماده کرده‌ام یا به کیش زرتشتی می‌مانم یا اینکه مرگ را انتخاب خواهم کرد. بهرام از شاهزندو درخواست کرد محاصره دژ را پایان بدهد و به بیرم بازگردد. شاهزندو از پیام پیک شاهپور دریافت که نبردی ناگزیر در پیش دارد لذا دستور داد سپاهش شب را در چادر به استراحت بپردازند و هم شاهپور زمان داشته باشد که خود را تسلیم کند. و صبح شاهزندو با دیدن سرسختی شاپور و مورد قبول واقع نشدن دین اسلام توسط او به دستور شاهزندو در کوس جنگی نواختند. در ابتدا نبرد تن به تن، مردی از سپاه اسلام به نام تغلب مبارز طلبید لذا مهیار به میدان نبرد آمد اما کشته شد. اردشیر برادر مهیار به خونخواهی برادرش وارد میدان شد. تغلب به اردشیر گفت که دست از مبارزه بردارد و خونخواهی برادرش برای او سودی ندارد اما اردشیر نپذیرفت و در نبرد با تغلب مانند برادرش کشته شد. در این هنگام مردی بلند قامت و چهارشانه به نام خوردزاد برادر امیر لید شاپور بود. خوردزاد سوار بر اسبش وارد میدان شد و با نیزه‌اش تغلب را به قتل رساند. ابراهیم پسر شاهزندو سوار بر اسپش شد و به نبرد با اردشیر رفت، او را کشت و اردشیر از اسپش به پایین افتاد. با کشته‌شدن برادر شاپور امیر لید نبرد میان مسلمانان و زرتشتیان درگرفت. در این نبرد گروهی زیادی از سربازان اردشیر کشته شدند. سپاه اردشیر عقب‌نشینی کرد اما مسلمانان وارد قلعه شدند گروهی از مردم را به قتل رساندند، خانه‌هایشان را ویران کردند، دیوار قلعه را خراب کردند و اموالشان نیز مصادره کردند. در نهایت شاپور امیر لید دست بسته پیش شاهزندو آوردند. شاهزندو دو راه را پیش شاپور گذاشت یا اینکه دست از کیش زردشتی بردارد و مسلمان شود یا اینکه به اشد مجازات محکوم شود. شاپور با دیدن این شرایط اسلام را انتخاب کرد و طلاهای خود را همراه با عطر و البسه نفیس به شاهزندو تقدیم کرد. شاه‌زندو هدایای شاپور را قبول کرد و آنجا طبق روال قبل عالم دینی گذاشت تا آموزش‌های اسلامی به مردم بومی بدهد. سپس شاهزندو همراه سپاهش به بیرم بازگشت.

روند اسلام‌پذیری بومیان

پس از اسلام زمین‌های چاه‌ورز به شاهزندو می‌رسد و طبق روال قبل امورات این منطقه به رهبری شاهزندو مثل گذشته تنها با این تفاوت که مردم دینشان تبدیل به اسلام شده بود تداوم یافت. بهرام سرپرست قلعه گلرخ و شاپور سرپرست قلعه لید در سمتشان باقی ماندند. شاهزندو برای هر یک از این دو قلعه موجود در منطقه چاه‌ورز عالم دین گماشته بود تا به مردم محلی دین اسلام را آموزش دهد یا اگر سرپیچی یا انحرافی در بین مردم می‌دیدند به شاهزندو گزارش دهد. از جهت دیگر عالمان دین که در قلعه گماشته شده بودند وظیفه محاسبه خمس و زکات امیران و ارسال مبلغ به نزد شاهزندو را داشتند. بدین نحو پس از چند مدت کاملاً دین زرتشتی در منطقه چاهورز حذف شد و مردم مسلمان شدند. شاهزندو پس از اینکه زرتشتیان تسلیم شدند و ترک جنگ کردند با آنان روابط خوبی برقرار کرد و به عنوان مثال به بهرام گفت تو مانند روح در بدن من هستی، در مقابل بهرام نیز برای نشان دادن فرمان‌پذیری خود مسجدی را در چاهبرد بنا نهاد که هنگام بازسازی سنگ‌های خیلی بزرگی در زیربنا بکار برده بود که با تکنولوژی زمان قاجاریه سخت بود آن سنگ‌ها جابه‌جا بشنود. این مسجد امروزه با نام مسجد النبی شناخته می‌شود. شاه‌زندو دستور می‌دهد در صحیفه‌ای اسامی بیست و چهار هزار از افرادی که به دستش مسلمان شده‌اند را نوشته و همراهش خاک کنند تا در قیامت شفیع‌او شوند. پس از شکست امیران زرتشتی و افرادی که تمایل داشتن به دین زرتشتی بمانند برای حفظ دین زرتشتی ناگزیر به مهاجرت به کشور هند شدند که امروزه به نام پارسیان هند شناخته می‌شوند.

خشکسالی و متروکه شدن

پس از مسلمان شدن و وفات شاهزندو، طبق وصیت زمین‌های بخش چاهورز وقف یکی از فرزندانش کرد. اما خشکسالی‌های پی‌درپی قرن ۵ و ۶ هجری و علاوه بر آن جدا از خشکسالی طولانی مدت، امنیت کافی وجود نداشت که باعث متروکه شدن قلعه گلرخ و لید این منطقه شد و مردم منطقه به مناطق شمالی با وضع آب و هوایی بهتر کوچ کردند. یعقوب محمدی‌فر در این‌باره در مصاحبه‌ای با عصر ایران عنوان کرد که: «بررسی آب‌وهوای نیمه دوم قرن ۴ و نیمه اول قرن ۵ یک خشکسالی شدید را نشان می‌دهند که می‌توان به عنوان یکی از دلایل مهاجرت برشمرد. این مهاجرت با موج سوم مهاجرت‌ها از جنوب خلیج‌فارس به شمال خلیج‌فارس در سده ۵-۶ مطابقت دارد. بررسی داده‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که پایان استقرار در قلعه‌هایی مانند کپیر، گلرخ، لید با رویدادهای اشاره شده در تذکره شاه زندو همخوانی دارد. علاوه‌براین، عدم وجود یک قدرت مرکزی قوی در این بازه زمانی، زمینه را برای این مهاجرت‌ها و مقاومت‌های محلی فراهم کرده است.»

دوران مدرن

قاجاریه

سال‌ها غیر مسکونی بودن منطقه منجر به ویران شدن خانه‌ها و دژها شده بود تا اینکه زمان قاجاریان دوباره به این منطقه مهاجرت صورت گرفت. موج مهاجرتی از انگالی که صورت گرفت مردمان محلی نام رئیس مهاجرت‌کنندگان را «عالی محب» گفته‌اند. طائفه‌هایی که از انگالی مهاجرت کردند طبق کتاب خلیج فارس و کرانه‌های شمالی سال ۱۲۱۰ ه‍.ق به این منطقه مهاجرت کردند. از سوی دیگر مردمی از بوشهر به منطقه اطراف قلعه لید آمدند زمین خریداری کردند و کم‌کم روستای ده‌کهنه و احشام بنا نهاده شد. زمین‌های چاهورز که به نوادگان شاهزندو ارث رسیده بود به مرور زمان مالکیت آن به ساکنان جدید منتقل شد. چاه‌ورز که در زمان قاجار طبق فارسنامه ناصری اسم آن به صورت «چاه‌برد» آمده است و از آن به عنوان دهی در ناحیه بیقه احشام یک فرسخی بیرم یاد شده است. تفنگ‌داران این بیقه که امروزه به عنوان بخش چاهورز شناخته می‌شود با فرماندهی سید حاجی علی بابا حاکم لار را شکست می‌دهند تا سه سال حکومت اسلامی لارستان برقرار شد. سپس در سال ۱۳۲۰ ه‍.ق تفنگداران چاه‌ورزی به همراه تفنگداران مناطق همجوار که پیرو سید عبدالحسین لاری بودند به بستک حمله کردند و آن شهر را غارت کردند.

دودمان پهلوی

مردم چاهورز در حال راهپیمایی ضد شاه سال ۱۳۵۷

زنان از کتله استفاده می‌کردند لذا نحوه لباس پوشیدن آنان متغایر با کشف حجاب رضا خان نبود. سالیان بعد از این قانون توسط فردی روحانی به نام «حسین رفیعی» لباس مقنعه برای بانوان چاه‌ورز بکار برده شد. اما مردان لباس‌های شال و قبایی می‌پوشیدند که با مدرنیزه‌سازی قوانین کشف حجاب همخوانی نداشت به همین جهت سربازان شاه قبای بلند آنان را از کمر کوتاه می‌کردند. اغلب مردم چاه‌ورز با طرح کشف حجاب مخالف بودند تا کار به جایی رسید که یکی از مأموران رضا خان در شیخ عامر شهروند ناراضی هنگام تلاش برای کوتاه کردن قبایش مأمور رضاخان را به قتل رساند.

هنگام تظاهرات‌های ایران علیه شاه با وجود اینکه در بخش چاه‌ورز و روستاهای مجاور شرایط نسبتاً آرام بود، مردم مرکز بخش چاه‌ورز به رهبر فردی روحانی به نام «حسین رفیعی» که ضد محمدرضا شاه سخنرانی می‌کرد، تقریباً هر روز تظاهرات می‌کردند. دست آخر با حمایت مردم پاسگاه ژاندارمری وقت را خراب کردند و افراد نظامی مستقر در آن فرار کردند.

جمهوری اسلامی

یادمان فرهاد طالبی در دهنوفاضلی چاهورز

چندتن از رزمندگان داوطلب چاهورزی در جنگ ایران و عراق

اوایل انقلاب، منطقه چاه‌ورز شاهد پیشرفت در زمینه جاده‌کشی، برق و لوله‌کشی آب بود. پس از شروع جنگ ایران و عراق گروهی از مردم بخش چاه‌ورز در جنگ شرکت کردند که ۲۵ تن از اینان کشته شدند که ۹ تن از کشته شدگان از شهر چاه‌ورز بودند و ده‌ها تن دیگر نیز زخمی شدند. از لحاظ آمار مشارکت در جنگ چاه‌ورز بیشترین حضور در جبهه‌های جنگ را در شهرستان لامرد بنام خود ثبت کرده است. تعدادی از اهالی چاه‌ورز در جنگ داخلی سوریه تحت عنوان مدافع حرم حضور یافتند که نخستین کشته از لامرد فرهاد طالبی نیز از بخش چاه‌ورز-دهنو فاضلی بود. وی از تحصیلات حوزوی برخوردار بود و به هدف دفاع از حرم زینب در این جنگ شرکت کرده بود. فرمانده سابق بسیج چاهورز مهدی مهدیار نیز در این جنگ زخمی شد.

در سال ۱۳۹۲ اولین روستای چاه‌ورز دارای گاز لوله‌کشی شد و مدتی بعد تمام بخش چاه‌ورز دارای گاز لوله‌کشی شد. از سال ۱۳۷۳ خورشید تا سال ۱۳۹۷ نیز از لحاظ تقسیمات کشوری پیشرفت‌های در این منطقه صورت گرفت که در بخش تاریخچه تقسیمات کشوری بدان پرداخته شده است.

جغرافیا

جغرافیای سیاسی

تقسیمات کشوری

بخش چاه‌ورز از شرق، شمال شرقی، شمال و شمال غربی به بخش بیرم، از شرق به بخش خیرگو و بخش علامرودشت، از جنوب و جنوب غربی به بخش مرکزی لامرد و از جنوب شرقی به بخش اشکنان محصور است.

مرکز بخش شهر چاه‌ورز است و از دو دهستان چاه‌ورز و شیخ عامر تشکیل شده است. دهستان چاه‌ورز متشکل از روستاهای دهبان، دهنو و چاه چاورز است. دهستان شیخ‌عامر نیز مرکز آن روستای شیخ‌عامر است. این دهستان روستاهای شیخ عامر، حاجی‌آباد، ده نوفاضلی، احشام، چاه چاورز، نعمه، شیرینو، فاضلی، ده کهنه، نخلستان باد، نخلستان کت، نخلستان شکری‌دان دربر گرفته است.

تاریخچه تقسیمات کشوری

چاهورز سال ۱۳۱۶ دهی در دهستان بیرم بخش گاوبندی (پارسیان) از توابع لار در استان هفتم بود. در سال ۱۳۷۲ ه‍.ش دهستان چاه‌ورز تأسیس شد و ده سال بعد، پیشنهاد تهیهٔ طرح توجیهی بخش شدن چاه‌ورز به مسئولان چاه‌ورز ارائه شد. این طرح توجیهی توسط دو مسؤول در چاه‌ورز به نام‌های فتحعلی قائدی (رئیس شورای اسلامی روستا) و محمود رحیمی (دهیار) آماده می‌شود و در ۲۸ اسفند همان سال توسط انصاری لاری (استاندار وقت فارس) تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود چون این طرح در اواخر عمر دولت خاتمی بود و دولت جدید روی کار آمد عملاً آن طرح متوقف شد و بعد از آن با پیگیری معتمدین و جمعی از متنفذین از جمله فردی روحانی به نام غلامحسین سبحانی نیا در استان و مجید اکبرپور در تهران به سال ۱۳۹۰ طرح توجیهی جدیدی اما مبتنی بر طرح قبلی در دوران احمدزاده کرمانی (استاندار وقت فارس) با اضافاتی تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود و در ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ توسط اعضای کمیسیون سیاسی - دفاعی هیئت دولت تصویب نهایی می‌شود. پس از ۵ ماه از تصویب نهایی، در ۲۳ اسفند ۱۳۹۱ اعلام رسمی می‌شود.

به مناسبت تأسیس این بخش، جشنی در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۹۲ با حضور گروه فرهنگی هنری صدای تهران در شهر چاه‌ورز برگزار شد. حمایت مالی این جشن را کارخانه سیمان لامرد به عهده داشت. در این جشن هنرمندانی از سطح کشور از جمله وحید قادری خواننده و نرگس محمدی بازیگر ایفای نقش کردند.

روستایی چاه‌ورز که مرکز این بخش بود طبق قانون باید تبدیل به شهر می‌شد. ابتدا نظر به این بود که چاه‌ورز با روستاهای چاه‌چاورز دهبان و دهنو که کاملاً به هم پیوسته است ادغام شود اما این نظر رد شد و روستای چاه‌ورز به تنهایی در تاریخ ۸ فروردین ۱۳۹۷ طی ابلاغیه‌ای وزیر کشور عبدالرضا رحمانی فضلی به شهر ارتقاء یافت. در ابلاغیه‌ای آمده است: «... با توجه به مطالعات کارشناسی با پیشنهاد آن استانداری مبنی بر تبدیل روستای چاه‌ورز به شهر موافقت می‌گردد». در تاریخ ۲۱ دی ۹۷ شهرداری چاهورز با حضور مسئولان استانی و محلی این بخش افتتاح شد.

موقعیت

رود فصلی علامرودشت عبوری از شمال چاه‌ورز

بخش چاه‌ورز در دشت علامرودشت با فاصلهٔ ۳۵۰ کیلومتر از جنوب شیراز واقع شده است. مختصات جغرافیایی این بخش عبارتست از ۲۷ درجه، ۲۵ دقیقه شمالی و ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۶ متر است. چاه‌ورز از جنوب رشته‌کوه علامرودشت احاطه شده است؛ این رشته‌کوه از روستای شلدان آغاز می‌شود و در روستای پاقلات به پایان می‌رسد طول این کوه ۱۲۴ کیلومتر و بلندترین قسمت آن ۱۴۳۰متر از سطح دریا است. از شمال آن نهر چاه‌ورز که از ارتفاعات شمالی کال و شرق روستای بالاده و آبکنه سر چشمه گرفته می‌گذرد. این شاخه با پیوستن به شاخه فداغ که در شهرستان لارستان می‌باشد از جنوب لار و شرق هرمز سرچشمه می‌گیرد، رودخانه فصلی علامرودشت را تشکیل می‌دهد که در نهایت به خلیج فارس سرازیر می‌شود.

آب و هوا

میانگین آب‌وهوای سالانه بخش چاه‌ورز

ماه	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مه	ژوئن	ژوئیه	اوت	سپتامبر	اکتبر	نوامبر	دسامبر	سالانه
حداقل دما (°C)	8	10	14	18	23	27	30	29	26	20	14	10	—
حداکثر دما (°C)	20	23	27	33	39	43	46	45	41	35	28	22	—
میانگین دما (°C)	14	16	20	25	31	35	38	37	33	27	21	16	—
بارندگی (میلی‌متر)	45	35	30	15	3	1	0	0	1	5	20	35	190
رطوبت نسبی (%)	55	50	45	40	35	30	28	28	30	35	40	50	—
روزهای بارندگی	4	3	3	1	0	0	0	0	0	1	2	3	—

• داده‌های تقریبی برگرفته از الگوی اقلیمی مناطق گرم‌وخشک جنوب فارس، بر پایهٔ اطلاعات ایستگاه‌های هواشناسی لامِرد و علامرودشت (سازمان هواشناسی کشور).

بندها

پروژه کنترل سیلاب نعمه

در جهت کنترل سیلاب‌ها روستای نعمه بندی بر روی آن احداث گردید. این بند گنجایش یک میلیون لیتر مکعب آب را دارد. طول این بند بالغ بر ۲۵ متر است و ۶ هزار پانصد مترمکعب عملیات خاکی باعث شد ارتفاع بند به ۱۰ متر برسد. فاز اول آن با اعتبار ۱۰ میلیارد ریال در شش ماه دوم ۹۶ شروع شد و فاز دوم آن در سال ۹۷ با اعتبار ۶/۵ میلیارد ریال صورت گرت. در دی ۹۸ با بارش‌هایی که رخ داد، ظرفیت آن پر شد و برای اولین بار آب از این سد سرازیر کرد.

مردم

گویش

مردم چاه‌ورز طبق کتاب جغرافیای ایران به «فارسی محلی» صحبت می‌کنند. هر کدام از روستاهای موجود در چاه‌ورز لهجه‌ای متفاوت با هم دارند که در کل ویژگی‌هایی مشترک با هم دارند که منجر به این شده است که به سادگی با یکدیگر ارتباط کلامی برقرار کنند. از مواردی که مشترکاً در تمامی لهجه‌های روستاهای بخش چاه‌ورز دیده می‌شود ذال معجم است بدین ترتیب که «دال» در وسط جمله تبدیل به «ذال» می‌شود بعضاً نیز «دال» از جمله حذف می‌شود. برای مثال: «مرد» «مرذ» و «داد» «دا» گفته می‌شود. همچنین در این لهجه‌های «ب» تبدیل به «واو» و «واو» تبدیل به «ی» می‌شود، مانند «صبر» که «صَوْر» و «کوزه» که «کیزه» تلفظ می‌شود. البته در تمام موارد گفته شده استثناهایی هم وجود دارد، مانند «اندروید»، «دبیر»، «پول» و … که همانند همانند لهجه معیار گفته می‌شود.

جمعیت

جمعیت تاریخی
سال	جمعیت	±%
۱۳۷۵	۶٬۳۷۸	—
۱۳۸۵	۷٬۹۹۱	۲۵٫۳٪+
۱۳۹۰	۶٬۷۸۸	۱۵٫۱٪−
۱۳۹۵	۷٬۰۱۰	۳٫۳٪+

جمعیت بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۷۵ بالغ بر ۶٬۳۷۸ بود که با رشد ۲۵ درصدی در سال ۱۳۸۵ به ۷٬۹۹۱ نفر رسید. اما این آمار در سال ۱۳۹۰ با افت ۱۵ درصد به ۶٬۷۸۸ نفر بالغ شد و همچنین با رشد ۳/۳ درصدی سال ۱۳۹۵ جمعیت این بخش ۷٬۰۱۰ تن برآورد شد.

جمعیت تاریخی
سال	جمعیت	±%
۱۳۱۶	۵۳۸	—
۱۳۳۵	۴۹۵	۸٪−
۱۳۴۵	۷۴۷	۵۰٫۹٪+
۱۳۸۵	۲٬۶۴۰	۲۵۳٫۴٪+
۱۳۹۰	۲٬۴۰۴	۸٫۹٪−
۱۳۹۵	۲٬۳۹۱	۰٫۵٪−

جمعیت شهر چاهورز در سال ۱۳۱۶ بالغ بر ۵۳۸ که با رشد ۳۹۰٫۷ درصد یعنی با رشدی نزدیک به چهار برابر جمعیت این شهر بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۶۴۰ نفر (۵۲۱خانوار) شد. اما در سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ با کاهش ۷/۹ درصدی برابر به ۲٬۴۰۴ تن رسید؛ که متشکل از ۶۱۹ خانوار و ۱٬۱۸۹ زن و ۱٬۲۱۵ مرد بوده است.

دیگر توابع بخش چاه‌ورز نیز که جمعیت آن در سرشماری ۹۵ ذکر گردیده است به شرح ذیل است؛

سرشماری سال ۹۵

نام آبادی	جمعیت
دهنو	۱٬۲۶۰
شیخ‌عامر	۱٬۲۳۹
دهبان	۳۷۲
احشام	۳۳۵
ده کهنه	۲۸۶
نعمه	۲۳۵
شیرینو	۲۱۴
فاضلی	۱۶۸
چاه چاورز	۱۵۸
حاجی‌آباد	۸۶

مذهب

برگزاری محرم در چاه‌ورز سال ۱۳۹۸

طبق آمار تمام ساکنان چاه‌ورز شیعه دوازده امامی هستند. حسینیه‌ها و مساجد از پس از ورود اسلام رونق داشته است و امروزه نیز حسینیه شهید بهشتی که در حسینیه شهید رفیعی ادغام شده است، حسینیه زینب کبری (س) از حسینیه‌ها فعال چاه ورزند.

مساجد جامع، فاطمه الزهرا و مسجد النبی به همراه چندین مسجد بسیار قدیمی و کوچک محله‌ای پذیرای جماعات مردم هستند. در فرودین ۱۳۹۵ نخستین نماز جماعت این بخش با امامت طاهری برگزار شد. مسجد محمد رسول‌الله که در آن نماز جمعه اقامه می‌شود در بخش چاه‌ورز با تأمین بودجه توسط غلام‌رضا جوشن گراشی در سه طبقه به مساحت هزار و هشتصد متر مربع و زیربنای ۱۲۰۰ متر یک میلیارد و دویست میلیون تومان هزینه داشته و قسمت آشپزخانهٔ آن نیز با زیربنای هزار و دویست متر جنب مسجد ساخته شده است. طبقهٔ زیرزمین مسجد به کتابخانه، طبقهٔ اول سالن مردانه و طبقهٔ دوم به سالن بانوان اختصاص داده شده است.

هیئت فدائیان رهبر

اولین مؤسسه و هیئت فرهنگی که به ثبت رسیده است برای اولین بار در بین شهرهای اطراف در چاه‌ورز به نام «فدائیان رهبر» از سال ۱۳۸۳ تأسیس شده است و ساماندهی فعالیتهای مذهبی، ملی و فرهنگی را برعهده دارد.

سرشناسان

• مجید اکبرپور (معاونت اسبق دادگستری‌های بوشهر، قزوین و زنجان، مدیر کل اسبق پیشگیری‌های انتظامی قوه قضاییه، مدیرعامل روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران)
• احمد اکبرپور (نویسنده ادبیات کودک و نوجوان و دارای جایزه بهترین کتاب سال از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال۸۴ و در سال ۲۰۰۶ در لیست هیئت بین‌المللی کتاب برای افراد جوان (IBBY) قرار گرفت.)
• احمد پرهیزی (خبرنگار خبرگزاری فرانسه و مترجم آثار فرانسوی و نامزد کسب جایزه کتاب سال در زمینه ترجمه)
• علیرضا عسکری چاوردی (رئیس سابق دانشگاه هنر شیراز، محقق و نویسنده و سرپرست ایرانی مطالعات شهر پارسه)
• حمید اکبرپور (نویسنده ادبیات پایداری و ویراستار و صاحب تألیفات بسیار در زمینه جنگ ایران و عراق)
• علمدار راستگو او چوپان کم سوادی است که بیشتر عمر خود را در کوه‌ها مشغول چوپانی بوده است و حتی قادر به نوشتن نیست. اما قادر است اشعاری از حافظ، سعدی و … را از حفظ بخواند. تاکنون در صداوسیما ملی و استانی و در چند دانشگاه واقع در استان فارس حضور یافته است. در قرآن نیز در سبک‌های مختلف از او پرسش شده است. رضا رفیع پس از مصاحبه با وی به او لقب «چوپان راستگو» داد.
• مختار عباسی (فرماندار شهرستان خنج از سال ۹۲ تا ۹۹)

فهرست اهالی قلم

نام	زمینه فعالیت	آثار	جوایز
احمد اکبرپور	نویسنده		دیپلم افتخار IBBY
احمد پرهیزی	مترجم		جایزه ابوالحسن نجفی
علیرضا عسکری چاوردی	نویسنده و پژوهشگر
جواد عسکری چاوردی	نویسنده
مختار حقیقت	شاعر		یکی از ۱۸ شاعر برگزیده هفتمین جشنواره بین‌المللی شعر فجر
حمید اکبرپور	نویسنده و ویراستار
حمیدرضا اکبرپور	نویسنده و پژوهشگر
ناصر تهمک	شاعر	مافیای سیر و سلوک
پیمان عدالتی	مترجم
بهرام عاشوری	نویسنده	نام‌های علل و ریشه‌های ناهنجاری در نوجوانان، نقش امید در تربیت انسان و ابعاد زیبا شناختی زندگی انسان از دید قرآن	][
علمدار راستگو	شاعر	علمدار سخن (در مورد علمدار راستگو پس از درگذشت وی)
محمد باقر عامری نیا	نویسنده	یا حسین تا عرش بیش از ۱۷ جلد کتاب
صفیه راستگو	نویسنده	آن سوی شیشه، ببراز

جاذبه‌های گردشگری و آثار باستانی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، با همکاری دو اکیپ از باستان شناسان مجرب استانی، محققان، پژوهشگران و راهنمایان بومی، طی مدت زمان دو ماه از تاریخ ۱۲ اردیبهشت ماه الی ۱۲ تیر ماه ۹۶، عملیات اجرایی بررسی و شناسایی آثار تاریخی در بخش چاهورز و دیگر بخش‌های لامرد به اتمام رسید و در این طرح تعدادی از آثار تاریخی شناسائی، نقشه‌برداری و پرونده آنها جهت ثبت در فهرست آثار ملی تشکیل گردید. تأمین اعتبار این پروژه از محل ۲ درصد نفت‌وگاز شهرستان انجام شد.

تپهٔ گلرخ

مقالهٔ اصلی: محوطه تپه گلرخ

تپهٔ گلرخ، از آثار تاریخی دورهٔ قبل از اسلام واقع در جنوب چاه ورز است. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر بعد از قلعه اژدها پیکر شهر لار در رده چهل و هشتم مهم‌ترین آثار تاریخی فارس قرار دارد. بر اساس بررسی‌های انجام شده روی سفال‌هایی که در این قلعه پیدا شده است مربوط به دوره ساسانی و اواخر دوره اشکانی بوده است. امروزه کمتر از نیم‌متر از ارتفاع این آثار در سطح محوطه باقی مانده است. در سطح این محوطه سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱م کشف شد. این سکه از جنس نقره است. با بررسی این سکه مشخص شد که این سکه مربوط به دوره حکومت خسرو انوشیروان بوده که در ضرابخانه دارابگرد داراب ضرب شده است.

در این محوطه قطعه سفال‌هایی یافته شده که یک قطعه سفال آن متعلق به ظرفی با لبه مثلثی شکل است که خمیرمایهٔ آن به رنگ قرمز و پوشش گلی سطح آن به رنگ قهوه‌ای است. قطعه سفال دیگر، متعلق به ظرفی با لبه مثلثی شکل است که خمیرمایه آن با پخت نامناسب و کیفیت ساخت متوسط به رنگ خاکستری است.

نخل دوقلو

نخل دوقلوی چاه‌ورز

خشک شدن کامل نخل دوقلوی چاه‌ورز

«نخل دوقلو» نادرترین نخل موجود در استان فارس بود. این نخل تبدیل به نماد چاه‌ورز شده است و در شهرستان لامرد شناخته شده بود. در کتاب فرهنگ لامرد، این نخل دهمین نقطه برای گردشگری در شهرستان لامرد معرفی شده همچنین در این کتاب به این نخل صفت: «عجایب خلقت» داده شده است. اسم این نخل چندبار در کتاب من نوکر بابا نیستم از احمد اکبرپور آمده است. این کتاب یکی از سه نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی و نامزد بهترین رمان جشنوارهٔ دو سالانهٔ کانون پرورش ایران بوده است. از سال ۹۲ کم‌کم دو تنهٔ نخل در حال از هم جدا شدن بود. مسؤولین چاه‌ورزی برای نگهداشت دو تنه به دور آن دو سیم پیچیدند اما خبرگزاری فداغ آن را ناکافی دانست. این خبرگزاری این اقدام را ناکافی دانست و از رسیدگی به این نخل ابراز نگرانی کرد. سال ۹۴ برگ‌های این نخل رو به زردی نهاد. تا در همین سال به‌طور کامل خشک شد.

تپه ده گچی

مقالهٔ اصلی: تپه ده گچی

مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام و در روستای احشام واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه گبری شیرینو

مقالهٔ اصلی: قلعه گبری شیرینو

این اثر تاریخی مربوط به دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی است که به شماره ثبت ۳۲۱۷۹ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. این قلعه در تنگه ای موسوم به تنگه شیرینو در شرق شهر لامرد قرار دارد. با توجه به بررسی‌های سطح الارضی و جمع‌آوری و مقایسه سفال‌ها و معماری قلعه توسط کارشناسان قدمت این قلعه را به اواخر دوران ساسانی و قرون اولیه اسلامی تخمین زده می‌شود. معماری خاص و شیوه جمع‌آوری آبهای سطحی و تعبیه حوضچه‌های آب در پایین سطح قلعه که کنار دیواره شمالی این قلعه واقع شده از ویژگی‌های این اثر تاریخی است و سفال‌های جمع‌آوری شده از این قلعه، عمدتاً از نوع خمره و ظروف نگهداری آذوقه می‌باشد. دره شرقی که قلعه بر آن مشرف است به عنوان گذرگاه و محل ورود به قلعه می‌باشد و این دره با توجه به ساختار سنگی آن به عنوان محلی مناسب برا ایجاد سد و ذخیره آب در آن دوره تاریخی بوده است.

قلعه لید

مقالهٔ اصلی: قلعه لید

قلعه لیت یا لید در بلندی‌های جنوبی روستای احشام قرار دارد. این قلعه از زمان ساسانیان به جا مانده است. امروزه بقایای دیوارهای سنگ و ساروج و آهکی از این قلعه دیده می‌شود و در خارج از آن نیز چاه مشهود است. این اثر با شماره ۳۳۰۷۴ دستور ثبت آثار ملی آن ابلاغ شده است.

حمام ده‌کهنه

نمای بیرونی حمام ده‌کهنه

مقالهٔ اصلی: حمام ده‌کهنه

حمامی باستانی از دوره ساسانیان است که در ده‌کهنه واقع شده و بخش‌های زیادی از آن سالم مانده است. این حمام برای ثبت میراث تاریخی نامزد شده و طی مراحل اداری آن در جریان داشت. تا اینکه در دی ۱۳۹۹ این اثر با شمارهٔ ثبت ۳۳۰۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

بومگردی جواد

بومگردی جواد واقع در شیرینو در بخش چاه‌ورز است. در این بوم‌گردی موزه‌ای وجود دارد که ادوات سنتی و عتیقه بخش چاهورز یافت می‌شود. همچنین این موزه عروسک‌هایی در آن به نمایش گذاشته شده که شبیه‌ساز پوشش بومی مردان و زنان این بخش است.

آرامگاه امام‌زاده شاه نصرالله

یکی از امام‌زاده‌های بخش است که در دهنو واقع شده است.

آرامگاه امام‌زاده عامری بن حسن

این آرامگاه در شیخ‌عامر واقع شده و محل برگزاری مراسم مذهبی است. در این مقبره «عالی محب» بنیان‌گذار چاهورز جدید، دفن شده است. این امام‌زاده فرزند حسن انصاری، داماد شاهزندو هست. به عبارت دیگر شیخ عامر خواهرزاده شاهزندو بود و از طرف دیگر مأمور تسخیر قلعه خشت و سوداوه گرد بود که احتمالا به دلیل جراحاتی که داشته در روستایی که به نام خودش هست، شیخ عامر دفن می‌شود.

نمای بخش

چشم‌انداز چاه‌ورز در غروب. از سمت راست به چپ: چاه‌چاهورز، چاه‌ورز (مرکز این بخش)، دهبان، دهنو (قسمتی از آن در تصویر نیست)

میدان هفت‌سین چاه‌ورز

پارک‌ها

پس از بازدید مرتضی نکوگو مسئول اداره منابع طبیعی و آبخیزداری لامرد و مسئولان چاه‌ورز از مناطق سبز مرکز بخش چاه‌ورز با توجه به کمبود فضای سبز در مرکز این بخش و نیاز مبرم مردم به پارک جنگلی و با کارشناسی صورت گرفته ۵–۱۰ هکتار برای ایجاد پارک جنگلی به چاه‌ورز اختصاص داده شد.

پارک دهنو حاج هدایت

سیل و نوسازی خانه‌ها

ٔپس از سیل‌های دیماه ۱۴۰۰ و تخریب خانه‌های سنگ و شلی در بخش چاهورز طرح نوسازی مسکن در این بخش کلید خورد. در این سیل روستای نعمه نیز با فوران رودخانه و تخریب پل رابط این روستا ارتباطش را با دیگر روستاهای چاه‌ورز از دست داد که نیروهای امدادی دوباره مسیرهای ارتباطی با این روستا برقرار شد. با همکاری نماینده لامرد در مجلس ۵۰ میلیارد از ۵۷ میلیارد بازسازی خانه‌های تخریب شده در لامرد به بخش چاهورز اختصاص یافت. با آغاز تخریب خانه‌های چاهورز منتقدان طرح نوسازی همانند جواد عسکری بر این باورند که نمای قدیمی خانه‌ها که نشان از فرهنگ چاهورز دارد با این طرح دچار تخریب می‌دهد و خانه‌های با حیاط بزرگ تبدیل به خانه‌های ویلایی با حیاط کوچک می‌شود.

اقتصاد

یافته‌های باستان‌شناسان نشان می‌دهد چاهورز از اواخر دوره اشکانیان تا سه الی چهار قرن پس از فروپاشی ساسانیان منطقه چاهورز در تعامل اقتصادی با حوزه خلیج فارس و برون مرزی تا هند بوده است.

بنابر کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران، در گذشته مردم چاه‌ورز در دوران قاجار و اوایل حکومت پهلوی بیشتر شغلشان دامداری و کشاورزی بوده است و محصول اصلی آن‌ها خرما بود. اما امروزه شغل ساکنان چاه‌ورز کارهای خدماتی و تجاری است و مرکز بخش چاه‌ورز اجناس مورد نیاز شهرهای دور و نزدیک را تأمین می‌کنند. راه‌های ارتباطی مهم استان باعث بهبود اقتصاد بخش شده است.

به گفته وزیر اطلاعات محمود علوی حدود ۱۵ درصد از جمعیت بخش چاه‌ورز تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند که بیشترین میزان در شهرستان لامرد است. رئیس اداره بهزیستی شهرستان لامرد معصومه کاظم‌زاده دوشنبه ۱۷ آذر در جهت کمک به خانواده‌های دارای معلول در بخش چاه‌ورز ۵ واحد در این بخش احداث می‌شود. این اقدام در راستای اجرایی شدن تفاهم نامه سه جانبه بهزیستی، بنیاد مسکن و قرارگاه خاتم، عملیاتی شده است.

عمده فعالیت کشاورزی در این بخش متکی به دامداری و تولید و فروش گوشت قرمز است. شیوه‌های دامداری به صورت سنتی و نیمه صنعتی می‌باشد. امام جمعه چاه‌ورز پیشنهاد داد تا با اختصاص بودجه بیشتر این سیستم کاملاً تبدیل به صنعتی شود تا ضمن اشتغال‌زایی بیشتر، افزایش تولید نیز صورت گیرد.

از لحاظ ظرفیت کشت غلات با کارشناسی‌های صورت گرفته با در نظر گرفتن مشکل آب بخش چاهورز و با سرمایه‌گذاری در احداث گلخانه می‌توان در کشاورزی بخش رونقی ایجاد نمود. در همین جهت به مناسبت هفته دولت و با حضور مسئولان شهرستانی و بخش چاهورز، کلنگ احداث یک واحد گلخانه ۵ هزار مترمربعی در این بخش زمین زده شد. این طرح با اعتبار ۱۵ میلیارد ریال در شیخ عامر اجرا شد و مجوز آن از طرف جهادکشاورزی لامرد صادر گردید. گلخانه زائری در چاه‌ورز نیز تا سال ۹۳ به صورت مستقیم برای پنج نفر ایجاد شغل کرده بود و محصول آن که اغلب خیار سبز بود در اشکنان، بیرم، علامرودشت و چاه‌ورز، لامرد و لارستان به فروش می‌رسید. در سال ۱۳۹۵، واحد گلخانه ای تولید صیفی جات با مساحت ۵۲۰۰ متر مربع با ظرفیت تولید سالیانه ۱۵۰ تُن و اشتغال‌زایی برای ۶ نفر توسط کار آفرین «غلامرضا عبدالله‌پور» با مشارکت و پرداخت تسهیلات اقتصاد مقاومتی بسیج سازندگی سپاه ناحیه لامرد در بخش احداث کرد.

زیرساخت

بهداشت و درمان

از لحاظ دسترسی به خدمات پزشکی روستاهای دورتر از چاه‌ورز از نظر متخصصان دچار کمبود هستند که به همین جهت اردوی خیریه‌ای توسط بسیج در سال ۹۵ در احشام برپا شد که دویست نفر رایگان ویزیت شدند و داروهای رایگان در اختیارشان قرار گرفت.

مرکز درمانی چاهورز

مرکز بهداشتی درمانی چاهورز در مرکز این بخش سال ۱۳۷۷ در زیر بنای بالغ بر ۳۰۰ متر مربع به همراه دو پانسیون برای پرسنل و پزشک احداث گردید در این مرکز بهداشتی در زمان افتتاحیه خدمات بهداشتی درمانی مثل پزشکی و مامایی و واکسیناسیون ارایه می‌گردید و در سال‌های بعد خدمات آزمایشگاه و دندانپزشکی نیز در این مرکز اضافه شد.

مرکز درمانی شیخ‌عامر

مرکز بهداشتی درمانی شیخ عامر در زمینی به مساحت ۲۷۰۰ مترمربع با زیربنای ۴۵۰ مترمربع، توسط خیّری به نام «غلام اسدی» در سال ۹۵ کلنگ زنی آن با حضور جمعی از مسئولان و معتمدین آغاز شد. برخی روستاهای این بخش تا مرکز بهداشتی درمانی چاهورز دارند که این مرکز طبق نظر محمد حسینی، رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان می‌تواند نقش مؤثری در دسترسی آسان مردم به خدمات بهداشتی درمانی داشته باشد.

خانه‌های بهداشت

خانه‌های بهداشت چاه‌ورز۱ و چاه‌ورز۲، شیخ‌عامر، دهنو فاضلی، شیرینو و دهنو نیز در این بخش فعال است.

کرونا ویروس

به دلیل تردد زیاد اتباع چینی در لامرد شایعاتی مبنی بر ورود کرونا به این شهرستان وجود داشت که در ۱۹ اسفند ۱۳۹۸ رئیس بهداشت لامرد اعلام کرد که هیچ نوع بیمار کرونایی فعلاً در بخش چاه‌ورز و دیگر بخش‌های لامرد وجود ندارد. در ادامه به دلیل گسترش کرونا در ایران و طرح فاصله‌گذاری اجتماعی و محدودیت بین شهر در چاهورز نیز به مدت یک ماه ورود و خروج آن کنترل شد. دومین شخص مبتلا به کرونا در لامرد جزء اهالی چاه‌ورز بود. خانواده فرد مبتلا نیز مدتی را در قرنطینه سپری کردند. خرداد ۹۹ در پی کاهش درآمد مردم درمیان قشر با درآمد متوسط بسته‌های معیشتی شامل غذا و ماسک پخش شد. آذر ۹۹، محقق چاه‌ورزی «سعید دلاوری» برای رفع مشکلات کم‌بود مواد ضدعفونی کننده با توجه به وفور خرما در این بخش اقدام به تولید الکل طبی ۹۶ درصد با خرما کرد. ۳ دی ۱۳۹۹ به دلیل فاصله چاهورز تا لامرد کیت تشخیص کرونا به درمانگاه چاه‌ورز اختصاص یافت و هزینه آن نیز رایگان اعلام گردید.

ترابری

راه‌های ارتباطی بین شهرستان‌های لار، گراش، اوز، لامرد و شهرستان مهر از این بخش می‌گذرد. لذا این بخش از لحاظ ارتباطی حائز اهمیت شده است.

محور چاه‌ورز-سه‌راه بیرم

تصویری از گرازی وحشی که بر اثر حادثه جاده‌ای در محور چاه‌ورز-سه‌راه بیرم جان باخته است.

با به پایان رسیدن عملیات و آسفالت باند دوم محور چاه ورز- سه راه بیرم به طول ۴۷۵۰ متر و عرض ۷٫۳ متر و ضخامت ۶ سانتی‌متر در تاریخ اردیبهشت ۹۶ این محور تکمیل شد. این مسیر هرساله شاهد تصادفات مکرر بود که با احداث محور جدید تلاش بر آن شده است حوادث جاده‌ای کاهش یابد.

در این محور دو بانده دو ستگاه آبنمای ساده و ۲ دستگاه پل چهارمتری قرار گرفته و باعث دسترسی راحت‌تر مسیر لامرد و مهر به لارستان، اوز و گراش شده است.

تونل شهید باقری

مقالهٔ اصلی: تونل شهید باقری

بزرگ‌ترین تونل جنوب کشور است و طول آن به ۲۶۵۰ متر می‌رسد. در نتیجه آن، تردد از گردنه صعب العبور احشام به ندرت اتفاق می‌افتد. مهندس باقری فرد مدیر کل راه وشهرسازی لارستان گفت: «حدود ۱۰ سال از آیین کلنگ زنی این تونل سپری شده و مفتخریم که همزمان با بهار ۹۸ و ایّام عید نوروز توانسته‌ایم خواستهٔ دیرینهٔ مردم این منطقه را تحقق ببخشیم … هدف از احداث این تونل حذف گردنه صعب العبور احشام و کاهش مسیر جنوب کشور به منطقه انرژی بر پارس جنوبی و عسلویه است و این تونل زمینه‌ساز کاهش مسیر شهرستان لامرد به مرکز استان را در پی خواهد داشت… عملیات آسفالت تونل به‌طور کامل انجام و انتقال برق نیز تا ورودی تونل صورت گرفته و با نصب ۱۲۵ پروژکتور، روشنایی کامل در داخل تونل نیز تأمین شده و دو برج نوری نیز در تقاطع‌های دو طرف تونل نصب گردیده است.»

آب

مرداد ۱۳۹۳ بخشدار چاه‌ورز، الهیاری در دومین گردهمایی منطقه‌ای بخشداران جنوب فارس در لامرد گفت که تصویب طرح مطالعاتی انتقال آب از خلیج فارس به فارس می‌تواند معضل آبرسانی را در جنوب استان به خوبی حل کند. در ادامه وی افزود اعتبارات بیشتری به غیر از ۲ درصد نفت و گاز به آب‌های روستایی اختصاص یابد. انتظار داریم هر چه سریع آب سد هایپر به بخش چاهورز برسد. در سال ۱۳۹۹ امام جمعه بیرم زندوی پس از بررسی این طرح را ناممکن عنوان کرد در این راستا نماینده مجلس حسین حسین‌زاده از بررسی طرح انتقال آب از «سد خلیج فارس» خبر داد. در همین سال تیم پنج نفره دوچرخه سواران علامرودشت به نشانه اعتراض به کم‌بود آب چاهورز و چهار بخش دیگر مسیر ۳۶۰ کیلومتری را با شعار «پنج بخش جنوبی فارس با جمعیت ۸۰ هزار نفری آب ندارند» را پیمودند. این حرکت اعتراضی به دلیل مشکل بی‌آبی و کم‌آبی بخش‌های جنوبی استان فارس و پیگیری چندین باره از سوی نهادهای مسئول که نتیجه‌ای حاصل نشد انجام گرفت. آبان ۹۹ در جریان نشستی که رئیس شورای حل اختلاف چاه‌ورز مجید فاطمی با نماینده شهرستان موسی موسوی داشت از وضع آب چاه‌ورز انتقاد کرد و گفت «رفع مشکل آب بخش چاهورز را جدی بگیرید چرا زمانیکه حسین‌زاده نماینده لارستان برای رفع مشکل آب بخش بیرم؛ زمان و زمین را بهم می‌دوزد و از چند دقیقه وقتش در مجلس فقط و فقط برای رفع مشکل آب بیرم استفاده می‌کند ولی شما متأسفانه در آن لحظه به تسویه حساب‌های انتخابی‌تان می‌پردازید» در ادامه فاطمی گفت که [در طی] نشست با مدیران سازمان آب و آبفا تشکیل شد … برایشان روشن شد که از ۲۰ سال گذشته تا کنون هیچ اقدام خاصی در ارتباط با حل این مشکل صورت نگرفته است. در نوروز ۱۴۰۰ موسوی طبق گزارش خبرگزاری برنا عنوان کرد که پی‌گیری‌های طولانی مدت در زمینه تأمین آب داشته و پروژه انتقال آب از سد سلمان فارسی با تصویب مجلس در بودجه ۱۴۰۰ قرار گرفت که اعتبار این طرح بالغ بر ۲۵ میلیارد است.

برق

چند سال پس از انقلاب برق رسانی به چاه‌ورز انجام شد. در سال ۹۳ بخشدار چاه‌ورز الهیاری گفت که اعتباری نزدیک به ۵۰۰ میلیون تومان برای برق چاه‌ورز هزینه شده است. الهیاری کم‌بود ترانس‌های برق را از مشکلات جدی چاهورز برشمرد. در ادامه الهیاری نبود اداره برق را از دیگر مشکلات مردم دانست که در سال ۹۷ ساختمان نمایندگی اداره برق چاهورز با زیربنای ۱۰۲ مترمربع و اعتباری بالغ بر سه میلیارد و ۴۱۰ میلیون ریال به بهره‌برداری رسید. روشنایی بلوارهای کمربندی چاهورز نیز انجام شد. آذر ۹۹ برای بهبود کیفیت برق و جلوگیری قطعی‌های احتمالی در بخش چاهورز و دیگر بخش‌های لامرد رستمی وعده داد تا دو ماه آینده بیش از ۷۰ کیلومتر از شبکه سیمی برق شهرستان تبدیل به کابل می‌شود.

گاز

برای دسترسی این بخش به گاز، ۲۴ کیلومتر خط انتقال ۶ اینچ از خط چهارم سراسری و ۸۱ هزار و ۷۷۳ متر شبکه فلزی و پلی اتیلن با فشار ۶۰ پوند بر اینچ مربع یک ایستگاه تقلیل فشار گاز (cgs) با ظرفیت ۱۰ هزار متر مکعب بر ساعت و یک ایستگاه تقلیل فشار گاز (TBS) با ظرفیت ۵هزار متر مکعب بر ساعت فراهم شده است. اولین قسمتی که در بخش چاه‌ورز دارای گاز شد روستای شیرینو بود که به مناسبت دهه فجر اسفند ۹۸ گازرسانی به آن صورت گرفت. سال ۹۹ نیز گازرسانی به شهر چاهورز و ۱۰ روستای این بخش با اعتباری بالغ بر ۴۲ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسید. البته علمک (انشعاب) هنوز نصب نشده بود تا اینکه در دی ۹۹ طبق گفته رئیس اداره گاز شهرستان لامرد عملیات نصب ۲ هزار فقره انشعاب در این بخش با اعتباری بالغ بر ۲۹ میلیارد ریال شروع شد.

معضلات بخش

بحران آب

یکی از اساسی‌ترین معضلاتی که این منطقه با آن دست و پنجه نرم می‌کند، کم‌آبی و خشکسالی است. در گذشته نیز بحران آب در قرن ۶ و ۷ هجری قمری منجر به مهاجرت بومیان این منطقه و متروکه شدن این منطقه شد. شهریور ۱۴۰۱ سید علی اصغر احمدی زاده احضار کرد که، مشکل اصلی مردم بخش چاهورز آب است، آب شهر چاهورز بی کیفیت، بعضی از روستاها کم اب و در بعضی از روستاها بی آبی مطلق وجود دارد. در بهمن ۱۴۰۳ نیز دوباره بخشدار سابق چاهورز احمدی زاده بخشدار در بازدید مهندس امینی معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان آب و فاضلاب کشور که با همراهی موسوی نماینده لامرد و مهر در مجلس در سخنرانی خود گفت بخش چاهورز در ۳۶۵ روز سال دوماه بی آب بود و هیچ‌نوع چاه کشاورز در این بخش وجود ندارد.

کاهش جمعیت بر اثر مهاجرت

یکی از مشکلات اصلی این بخش مهاجرت ساکنان اصلی از این بخش به سایر نقاط دارای اقتصاد و امکانات بهتر است. دلیل این امر کم‌بود شغل، کم‌آبی و کم‌بود امکانات بهداشتی درمانی است. نبود حداقل یک شهرک صنعتی در این بخش زمینه‌ساز مهاجرت نیروی کار شده است و به دلیل کم‌بود جمعیت درخواست بیمارستان پیشرفته توسط مسئولان رد شده است. افزون بر این موارد کاهش جمعیت منجر به کاهش بودجه آموزش در این بخش به دلیل کم‌شدن تعداد دانش‌آموزان این بخش شده است.

آلودگی محیط زیست

حاله‌ای از آلودگی بر بالای چاه‌ورز نمایان است، تصویر از فراز قلعه فاریاب شمال چاهورز گرفته شده است.

به دلیل فعالیت صنایع پارس جنوبی در نزدیکی بخش چاه‌ورز، آلوده شده است که درصدی نیز از عوارض آلاینده صنایع پارس جنوبی به این بخش اختصاص داده شده است. شهردار لامرد از انتقال زباله‌های شهر لامرد به چاهورز سخن گفت که با واکنش بخشدار چاهورز مواجه شد. الهیاری بخشدار چاه‌ورز گفت: انتقال زباله‌های لامرد به چاه‌ورز امکان به خطر انداختن سلامت مردم چاه‌ورز را به همراه دارد. فرماندار لامرد گفت اقدامی را انجام نمی‌دهیم که برای چاه‌ورز از لحاظ محیط زیستی مشکل ایجاد شود.

بزهکاری

به گزارش انجمن حقوق بشر در جریان یک دعوای خونین و سابقه‌دار طائفه‌ای در بخش چاهورز که طی سالیان به کشته شدن بیش از ۲۰ نفر منجر شد. در گذشته در بخش چاه‌ورز به رسم خون‌بس دختری از طائفه‌ای درگیر به ازدواج با مردی از طایفهٔ طرف دعوا مجبور به ازدواج می‌شد.

در عید فطر ۱۳۸۷ شهرام (فتحعلی) قائدی رئیس شورای چاه‌ورز و مدیر دبستان به ضرب چهار گلوله با اسلحه کلاشینکف کشته شد قاتل وی دو سال بعد یعنی آبان ۱۳۸۹ پس از درگیری مسلحانه با پلیس کشته شد.

در اردیبهشت ۱۴۰۱ سارقانی مسلح در شیخ‌عامر همراه با خشونت اقدام به سرقت از یک پیرمرد کردند که منجر به برآشفتن خشم اهالی این دهستان بخش چاهورز شد و در پی آن جلوی فرمانداری لامرد با در دست داشتن بنر امنیت حق ماست دست به اعتراض زدند. بنابر خبرگزاری ایلنا در اوایل ۱۴۰۴ در پی اختلافات شخصی، فردی ۳۷ ساله مورد اصابت گلوله قرار گرفت، پلیس در مورد این ماجرا تحقیقاتی را آغاز کرد. پس از یک ماه نفر شلیک کننده بازداشت شد.

سیاست

در ۱۱ دی ۹۷ شورای حل اختلاف چاه‌ورز افتتاح شد. مشارکت مردم چاهورز در انتخابات مجلس دوازدهم به دلیل حضور مردم از شهرهای اطراف به ۱۰۲ درصد رسید.

بخشدارها

همچنین ببینید: بخشداری چاه‌ورز

بخشدار عالی‌ترین مقام دولتی در چاه‌ورز شناخته می‌شود. اشخاص زیر طی حکم استاندار وقت فارس منصوب گردیده‌اند و ترتیب آنان؛

• بهرام الهیاری (تاریخ انتصاب شهریور ۱۳۹۲)
• عبدالرضا ابراهیمی
• عبدالرضا حق‌شناس: مراسم تودیع و معارفه وی ۶ اردیبهشت ۱۳۹۸ در حسینیه شهید رفیعی چاهورز برگزار شد. پیش از این او ریاست میراث فرهنگی شهرستان لامرد بوده است.
• سید علی اصغر احمدی زاده
• رضا شبانپور (شهریور ۱۴۰۴)

شهردارها

• «عبدالحمید میر» سال ۹۷ به‌عنوان شهردار چاه‌ورز معارفه شد. میر متولد روستای چاه کور بخش علامرودشت دارای مدرک کارشناسی معماری از دانشگاه آزاد لامرد و دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری از دانشگاه آزاد لارستان می‌باشد که بیش از ۱۱ سال در شهرداری لامرد مشغول به فعالیت بوده است.
• «مقداد سلمان‌پور» شهردار کنونی چاهورز از شهر علامرودشت است.

شوراهای شهر

دوره ششم: الیاس عارف نیا، جعفر آهنین جان، احمد راستگو، ابراهیم مهدوی نیا و حسین غلامی

فرهنگ

پوشش سنتی

مردی از اهالی چاهورز در لباس سنتی همراه با عروسک بانوی چاه‌ورزی در لباس سنتی

لباس سنتی زنان این منطقه بسیار رنگارنگ است و از پارچه‌های اطلس تهیه می‌شود. حاشیه این لباس با نوارهای نقره و گلابتن تزئین می‌گردد. لباس عروس‌های این منطقه در قدیم با سکه‌های قدیمی و انواع زیورها تزئین می‌شده و دامن بسیار بزرگ بود به‌طوری که برای دوخت آن از چندین متر پارچه استفاده می‌کردند و دور تا دور آن پنبه‌دوزی می‌شده است. آرزو ضرغام، مدرس و کارشناس حوزه مد و لباس در این باره به خبرنگار مهر می‌گوید: «ما در این نمونه پارچه که با نوارهای نقره در دامن‌های پرچین استفاده می‌شود در پارچه‌ها، لباس‌ها و مد اسپانیا هم می‌بینیم که دقیقاً به همین شکل و شمایل هستند، در حالی‌که آن‌ها بیشتر دیده شدند و به نوعی جهانی شده است و مردم آن را بیشتر و بهتر می‌شناسند، حتی این لباس به مد اسپانیایی هم معروف است…» ضرغام خواستار توجه بیشتر به این نوع لباس‌ها شد.

بازی‌های محلی

گود و پشکل (کل پشکلو)

گود و پشکل به عامیانه چاه‌ورزی کُل پِشکلو (kolpeshkeloo) طی آن دو نفر با هم رقابت می‌کنند. ۱۰ سوراخ (گود) در زمین نیاز داریم که آنها را به صورت دو ردیف پنج تایی در زمین ایجاد می‌شود. در هر سوراخ ۴ عدد پِشکل (سرگین یا پِهِن) بز قرار می‌گیرد. ردیف اول سوراخ‌ها متعلق به یک بازیکن و ردیف دوم آنها متعلق به بازیکن دیگر است. در ادامه هر یک از بازیکنان در مقابل یک ردیف از سوراخ‌ها می‌نشیند. نفر اول در اولین حرکت خود پشکل‌های موجود در اولین خانه سمت راست خود را درآورده و از همان طرف پشکل‌ها را یکی یکی داخل خانه‌های حریف خود می‌اندازد. این کار را تا زمانی ادامه می‌دهد که پشکل‌های موجود در دستش تمام می‌شود و به یک خانه دیگر برسد و دوباره این کار را تکرار کند ولی اگر وقتی که پشکل‌های موجود در دستش تمام شود و به یک خانه پوچ یا خالی رسید معنایش این است که نوبت او تمام شده و نوبت طرف مقابل است در این صورت حریف او نیز همانند او همین کار را انجام می‌دهد. این بازی تا زمانی ادامه دارد که تمام خانه‌های یکی از دو بازیکنان خالی شود و در این صورت آن شخص سوخته یا باخته است و طرف مقابلش برنده بازی است.

چهارشنبه سوری و عید نوروز

Eydeh nowrooz Chah Varz

چهارشنبه سوری در چاهورز

در چاهورز چهارشنبه سوری به صورت روشن کردن آتش همانند دیگر مناطق برگزار می‌شود اما روش جدیدی نیز رایج است که در آن موتور سواران در اطراف فلکه شهدا و فلکه هفت‌سین به حرکات نمایشی می‌پردازند.

آموزش

بنابر گفته شاعر چاهورز مختار حقیقت در اواسط شاهنشاهی پهلوی برای تحصیل می‌بایست تا ۱۲ کیلومتر دورتر در بیرم تحصیل کرد که با در نظر گرفتن نبود ماشین می‌بایست این مسیر پیاده طی شود که مشکلات خاصی در پی داشت. چاه‌ورزیان در زمان پهلوی علاوه بر مدرسه به مکتبخانه نیز جهت سوادآموزی می‌رفتند. در ادامه در دوران پهلوی مدرسه‌ای تأسیس شد ولی در ابتدا مردم از تحصیل دختران امتناع کردند ولی کم‌کم‌تعدادی از دختران نیز به تحصیل پرداختند. اما پس از انقلاب مردم دختران خود را نیز به مدرسه فرستادند و زنان دخترانی که پیش از این به مدرسه نرفته بودند تحت تعلیم نهضت سواد آموزی قرار گرفتند.

مدرسه‌ها

شهر و تمامی روستاهای بخش چاه‌ورز دارای مدرسه ابتدایی هستند. شهر چاهورز نیز دارای مدرسه راهنمایی دخترانه و مدرسه راهنمایی پسرانه و دبیرستان پسرانه و دیگر دبیرستان برای دختران است. در دبیرستان پسرانه چاه‌ورز رشته علوم انسانی و تجربی همانند دبیرستان دخترانه این شهر تدریس می‌شود.

امروزه چاه‌ورز آمار بیشترین دانشجو و تحصیلکرده را در بین شهرها و روستاهای همجوار را دارد و غالباً در امورات اداری و فرهنگی فعالند.

کتابخانه‌ها

در سال ۱۳۷۶ توسط نماینده وقت شهرستان کتابخانه فرهیختگان چاهورز افتتاح شد. این کتابخانه زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و تاکنون دارای ۳۶۰ عضو فعال است. این کتابخانه ۱۱۵۵۱ نسخه کتاب از منابع گوناگون ادبی، تاریخی، علمی، مذهبی، کمک درسی، هنر، کودک و نوجوان در خود جای داده است. همچنین دارای بخش مرجع و نشریات و یک سالن مطالعه با زیربنای ۳۳ متر مربع و بخش مجزای کودک می‌باشد. در اردیبهشت ۱۴۰۰ در طی نخستین نشست انجمن کتابخانه‌های چاهورز پرداخت سریع نیم درصد از درآمد شهرداری به کتابخانه و احداث ساختمان‌های جدید مورد بحث قرار داده شد.

در ۶ شهریور ۱۳۹۵، کتابخانه عمومی شهید محمد علی‌پور در روستای دهنو بخش چاهورز شهرستان لامرد با مساحت ۳۵۰ متر و زیربنای ۲۳۰ مترمربع، با اعتبار دو میلیارد ریال افتتاح شد. با راه‌اندازی این کتابخانه، تعداد کتابخانه‌های عمومی شهرستان لامرد به ۱۶ باب رسید و تعداد کتابخانه‌های لامرد در طول سه سال خبر سه برابر شده است.

ورزش

زمین چمن مصنوعی مینی‌فوتبال چاه‌ورز

اماکن ورزشی

در سال ۹۶ رئیس اداره ورزش و جوانان لامرد از کلنگ‌زنی زمین چمن مصنوعی مینی‌فوتبال در چاهورز خبر داد که اعتبارات احداث آن به همت نماینده مردم شهرستان لامرد و مهر در مجلس از وزارت ورزش و جوانان تأمین می‌شود.

فوتبال

این بخش دارای تیم فوتبال «منتخب بخش چاهورز» است. سال ۹۶ مهدی طارمی در بازی دوستانه تیم منتخب بخش چاهورز و تیم پیام شهرداری لامرد در ترکیب تیم منتخب چاه‌ورز قرار گرفت. در سال ۱۳۹۲ مسابقات فوتبال با حضور هشت تیم از بخش‌های بیرم اشکنان و… در اشکنان برپا شد که طبق گزارش خبرگزاری برنا، تیم بخش چاه‌ورز با پیروزی دو برر یک مقابل فجر شهید احمدی اشکنان قهرمان شد.

جستارهای وابسته

• محوطه تپه گلرخ
• کارخانه آلومینیوم جنوب
• دهستان انگالی
• احمد اکبرپور
• لامرد
• لارستان
• فهرست بخش‌های ایران
• استان فارس
• شهرستان لامرد
• بیرم
• علامرودشت
• دهستان شیخ عامر
• علامرودشت (رود)

نگارخانه چاه‌ورز

• 
  کنار.
• 
  تصویری از یک سقف با بافتی قدیمی در چاه‌ورز