بت‌پرستی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از بت‌پرست)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Museo nazionale del Cinema - Cabiria (Turin).jpg

بُت تندیسی از سنگ یا چوب یا فلز یا هر چیز دیگری است که آن را به شکل انسان یا جانور یا هر شکل خیالی یا راستینی بسازند و پرستش‌کنند. در زبان فارسی لفظ بت را برگرفته از نام بودا دانسته‌اند، چرا که در آیین بوداییان می‌باید مجسمه‌ای از او در هر خانه باشد. بوداییان این مجسمه‌ها را می‌آراستند و زیبا می‌کردند، اما آرایش بت در میان اعراب زیاد مورد توجه نبود و بت‌هایشان می‌توانستند هیکلی بی‌شکل از خرما یا چوب باشد. همچنین در بخشهایی از ادبیات فارسی بت برابر با معشوق زیباروی هم آمده‌است.

بت‌پرستی در تاریخ[ویرایش]

بت‌پرستی تقریباً در بین تمام ملل گذشته وجود داشته‌است. ایرانیان از معدود اقوامی هستند که هیچ‌گاه بت‌پرستی را به صورت رسمی نپذیرفته‌اند. هگل فیلسوف آلمانی می‌گوید: «ایرانیان با بت‌پرستی دشمن بودند و نیایشگاه‌های یونان را برای همین ویران کردند، اگرچه ایرانیان با همهٔ دین‌های دیگر مدارا می‌کردند اماچون یونانیان برای خدا نمود این جهانی ساخته بودند، با آن به مخالفت برخاستند.»[۱][۲] در قرآن نام بت‌های قوم نوح ود، یغوث، یعوق و نصر و بت‌های اعراب لات و منات و عزی و بت‌های دیگری همچون بعل آمده‌است. یونانیان نیز اگر چه برای خدایان خود قائل به جسم و روح بودند، اما بت‌هایی از زئوس، هرا، آتنا، آرتمیس و هرکول ساخته و به ستایش آن پرداخته‌اند. مصریان نیز بت‌هایی همچون رع، آمون، اوزیریس، ایزیس، ست و آنوبیس را می‌پرستیدند. رومیان هم از ژوپیتر، جونو، دیانا و ونوس مجسمه‌هایی ساخته و به عبادت آنان می‌پرداختند. هبل و لات و منات و عزی و ود و یغوث و یعوق و نصر نیز از بت‌های اعراب بودند. در آیین میترائیسم نیز که در ایران شکل گرفت، بعدها تندیس‌هایی از آناهیتا و میترا ساخته شد و مورد ستایش قرار گرفت. آیین بودایی که در چین و بخشهایی از هندوستان رواج دارد معتقد به عبادت بودا است. در آیین برهمایی هم بت‌هایی چون شیوا جلوه گری می‌کنند. بت‌پرستی در قالب آیین شینتو و سایر ملل آسیای جنوب شرقی به وفور دیده می‌شود. عیلامیان باستان نیز که در میان رودان ساکن بودند پیرو توتم پرستی بوده و خدایانی مانند مردوک، بعل، انلیل و ائا داشتند. واژهٔ «بت» از پارسی میانه «بت» but گرفته شده که به معنی بودا است.[۳]

بت‌پرستی در ادبیات فارسی[ویرایش]

ادبیات فارسی که در ایران پس از اسلام، در برهه‌هایی از تاریخ به شدت تحت تأثیر عرفان و تصوف بوده، به بت مفاهیم و معناهای تازه ای داده، و بر خلاف تعریف کلاسیک آن، در ادبیات فارسی از بت تفسیرهای مختلفی شده. در بسیاری از اشعار فارسی، بت می‌توانسته غرور آدمی، اسارت در قید و بندهای دنیوی، خودپرستی یا حتی بت درون آدمی را در ذهن مخاطب تداعی کند.

حافظ[ویرایش]

گر جان به تن ببینی مشغول کار او شوهر قبله ای که بینی بهتر ز خودپرستی[۴]

سعدی[ویرایش]

تا یک سرِمویی از تو هستی باقی ستاندیشهٔ کارِ بُت پرستی باقی ست
گفتی بُتِ پندار شکستم، رَستمآن بُت که ز پندار شکستی، باقی ست[۵]

بت‌پرستی درقرآن[ویرایش]

در کتاب مسلمانان بت‌پرست به کسانی کسانی گفته می‌شود که معتقدند اشیای پیرامون آنها خالق، و خودشان مخلوق آن شیء هستند.

یک-بعل بت قوم الیاس۱۲۵صافات

دو-گوساله سامری-طاغوت جبت زمان موسی

سه-ود-سواع-یعمق-نسر-یغوث بتهای قوم نوح۲۳نوح

چهار-لات-عزی-منات اعراب جاهلیت۱۹نجم وافسانه غرانیق[۶]

منابع[ویرایش]

  1. هفته‌نامه امرداد، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۹۰، ص ۸.
  2. ایران، آغاز تاریخ / فردریش هگل - ترجمه دکتر حمید عنایت، فرهنگ نو امروز.
  3. D. N. MacKenzie. "but", in A Concise Pahlavi Dictionary.
  4. غزلیات حافظ، گنجور.
  5. رباعیات سعدی، گنجور.
  6. 19تا21نجم
  • محمد بهشتی، فرهنگ فارسی صبا، نشر صبا

جستارهای وابسته[ویرایش]