تک‌یاختگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از پروتوزوآ)
پرش به: ناوبری، جستجو
لیشمانیا دونووانی (Leishmania donovani) یک گونه از تک‌یاختگان، موجود در مغز استخوان.

تک‌یاختگان جانداران ریزی هستند که دارای یک یاخته می‌باشند. همه پروکاریوتها (جانداران بی هسته واقعی) مانند باکتریها و باستانیان تک‌یاخته‌اند ولی برخی از یوکاریوتها مانند بیشتر آغازیان نیز تک‌یاخته‌اند.پروتوزوآ یا پروتوزوئرها (Phylum Protozoa) جانداران یوکاریوتیک تک سلولی میکروسکوپی هستند که به قلمرو آغازیان تعلق دارند.

یاختهٔ تک‌یاختگان دارای هسته است و به خاطر این ویژگی، در زیست‌شناسی آنها را هوهسته (یوکاریوت) می‌نامند. پیشوند هو هم‌ریشه و هم‌معنی eu می‌باشد و به معنی خوب و نیک است و karyot هم به معنی هسته است.

برخی ویژگی‌های تک‌یاختگان همانند جانوران است از جمله توانایی جابجاشدن و دگرخواری. تک‌یاختگان معمولاً به صورت گروهی و کنار هم زندگی می‌کنند. بیشتر آغازیان تک‌یاخته‌ای هستند ولی در تعداد زیادی از شاخه‌ها، پریاخته‌ها نیز به چشم می‌خورند. گیاهان، جانوران و قارچها چندیاخته‌ای هستند.

پروتوزوئرها از نظر ساختمان تفاوت بسیاری با یکدیگر دارند. این دسته از جانداران ساکن آب و خاک بوده و از ذرات مواد غذایی و باکتریها تغذیه می‌کنند. عده‌ای از آنها بخشی از فلور طبیعی بدن جانداران را تشکیل می‌دهند. مطالعات این جانداران در محدوده علم میکروبیولوژی قرار دارد. پروتوزوآها عامل بیماریهای لیشمانیوز، خواب و شاگاس در انسان هستند.

ساختار[ویرایش]

پروتوزوئرها در سلسله جانوری پایین‌ترین جانوران می‌باشند و گروههای دیگرجانوران، پریاخته‌ها یا متازوئرها هستند. از لحاظ ساختمان، یک پروتوزوئر با یک سلول از بدن جانور متازوئر قابل تطبیق است؛ ولی از نظر عمل و وظیفه یک موجود زنده (Organism) کامل است و دارای تعادل فیزیولوژیکی است و تمام اعمال ضروری زندگی یک جانور را انجام می‌دهد. بعضی از پروتوزوئرها از لحاظ ساختمان بسیار ساده و بعضی دیگر پیچیده و دارای «اندام‌های سلولی – cell organs یا Organelles» هستند.

انتشار[ویرایش]

بسیاری ازپروتوزوئرها زندگی مستقل دارند و یا به طور آزاد شنا می‌کنند، درحالیکه بعضی بی حرکت وبعضی هر دو صورت را دارا می‌باشند و کلنی‌هایی (Colonies) تشکیل می‌دهند. بقیه در روی یا داخل بعضی از گونه‌های گیاهان و تمام انواع جانوران از پروتوزوئرها تا انسان زندگی می‌کنند. بسیاری از پروتوزوئرها برای جانوران بسیار کوچک دیگر به منزله غذا می‌باشند. بعضی دیگر در تصفیه آب‌هایی که به وسیله صافی‌ها انجام می‌شود و بسترهای فاضلابها مفیدند ولی گونه‌های بیماریزا از قبیل عوامل اسهال خونی آمیبی، مالاریا و بیماری خواب آفریقایی نیز موجود می‌باشند.

دسته‌بندی تک‌یاختگان[ویرایش]

در یک دسته‌بندی آغازیان به دو گروه جانورمانند و گیاه‌مانند تقسیم می‌شوند:

پروتوزوآ برحسب ساختمانها یا اندامهایی که برای حرکت دارند به پنج رده تقسیم می‌شوند:

منابع[ویرایش]

  • سیسیل مبانی طب داخلی. تهران ۲۰۰۴
  • تارنمای تخصصی علوم زیستی

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "Protozoa"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامه آزاد، (نسخه ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۶).


لینه
۱۷۳۵[۱]
دوسلسله‌ای
ارنست هکل
۱۸۶۶[۲]
سه‌سلسله‌ای
چاتون
۱۹۲۵[۳][۴]
دوقلمرویی
کوپلند
۱۹۳۸[۵][۶]
چهارسلسله‌ای
ویتکر
۱۹۶۹[۷]
پنج‌سلسله‌ای
وسس و دیگران
۱۹۷۷[۸][۹]
شش‌سلسله‌ای
وسس و دیگران
۱۹۹۰[۱۰]
سه‌فرمانرویی
کاوالیر اسمیت
۲۰۰۴[۱۱]
شش‌سلسله‌ای
(در نظر گرفته نشده) آغازیان پروکاریوت مونرا مونرا باکتری‌ها باکتری‌ها باکتری‌ها
باستانیان باستانیان
یوکاریوت آغازیان آغازیان آغازیان یوکاریوت تک‌یاختگان
کرومیستا
گیاهان گیاهان گیاهان گیاهان گیاهان گیاهان
آغازیان قارچ قارچ قارچ
جانوران جانوران جانوران جانوران جانوران جانوران
  1. C. Linnaeus (1735). "Systemae Naturae, sive regna tria naturae, systematics proposita per classes, ordines, genera & species". 
  2. E. Haeckel (1866). "Generelle Morphologie der Organismen". Reimer, Berlin. 
  3. É. Chatton (1925). "Pansporella perplexa. Réflexions sur la biologie et la phylogénie des protozoaires". Ann. Sci. Nat. Zool. 10-VII: 1–84. 
  4. É. Chatton (1937). "Titres et Travaux Scientifiques (1906–1937)". Sette, Sottano, Italy. 
  5. H. Copeland (1938). "The kingdoms of organisms". Quarterly review of biology 13: 383–420. doi:10.1086/394568. 
  6. H. F. Copeland (1956). "The Classification of Lower Organisms". Palo Alto: Pacific Books. 
  7. Whittaker RH (January 1969). "New concepts of kingdoms of organisms". Science 163 (3863): 150–60. doi:10.1126/science.163.3863.150. PMID 5762760. 
  8. C. R. Woese, W. E. Balch, L. J. Magrum, G. E. Fox and R. S. Wolfe (August 1977). "An ancient divergence among the bacteria". Journal of Molecular Evolution 9 (4): 305–311. doi:10.1007/BF01796092. PMID 408502. 
  9. Woese CR, Fox GE (November 1977). "Phylogenetic structure of the prokaryotic domain: the primary kingdoms". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 74 (11): 5088–90. doi:10.1073/pnas.74.11.5088. PMC 432104. PMID 270744. 
  10. Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya.". Proc Natl Acad Sci U S A 87 (12): 4576–9. Bibcode:1990PNAS...87.4576W. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. PMC 54159. PMID 2112744. 
  11. Cavalier-Smith, T. (2004), "Only six kingdoms of life", Proc. R. Soc. Lond. B 271: 1251–62, doi:10.1098/rspb.2004.2705, PMC 1691724, PMID 15306349, retrieved 2010-04-29