شاهسون
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
برای اثباتپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایهشده بهدرستی ارجاع داده نشدهاند. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکیپدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بیمنبع در آینده مردود و حذف خواهندشد. |
ایل شاهسون يك اتحاديه طوایف است كه در زمان شاه عباس صفوی از ادغام تعدادی از تیرههای قزلباش و به منظور تضعیف سرکردگان قزلباش ایجاد شد. شاهسون به زبان ترکی آذربایجانی به معنای شاهدوست است.
نویسندگان تواریخ و سفرنامهها در این قول معتقند که شاهعباس بزرگ برای کاستن نفوذ و نیروی حکمرانان سیودو طایفه قزلباش که درآن روزگار تمشیت و ادارهٔ همه امور مملکت را در دست داشتند و قدرتی بزرگ و خودکامه در برابر پادشاه به شمار میآمدند به ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یکدستهٔ پیاده تفنگدار و یکدستهٔ سواره همت کرد[۱].
علیالظاهر، بهانه آن پادشاه از تشکیل و تجهیز این قشون پدید آوردن نیرویی رزمآور و ورزیده در برابر قوای «ینی چری» دولت عثمانی بود اما هدف واقعی و پنهانی وی مقابله با امرای خودسر و نافرمان قزلباش و از میان برداشتن قدرت و اعتبار ایشان به شمار میآمد[۱].
ایل بزرگ شاهسون در مناطق مختلف ایران استقرار یافتهاند، ولی قسمت عمده آن در آذربایجان نواحی اردبیل، سراب وحدود هشتهزار خانوار ازاین ایلات در ارتفاعات اهر، مشکینشهر و کنارههای رود ارس ییلاق و قشلاق میکنند. گروهی دیگر در شمال دریاچه ارومیه و سهند مستقر هستند.
گروههای دیگر این ایل در شهرستان ساوه و اطراف زنجان زندگی میکنند. همچنین گروهی از ایل شاهسون در منطقه نیریز فارس در ساحل جنوبی دریاچه بختگان سکونت دارند. شاهسونهای فارس تیرهای از ایل اینانلو یا اینالّو بهشمار میآیند. گروهی از شاهسونها در شهرستان شاهیندژ ییلاق را در کوهستانها به سر میبرند که به شاهسوان یا شایسوان معروفند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] نظام ایل
نظام تقسیم بندی ایل شاهسون به ترتیب بزرگترین به کوچکترین واحد عبارت است از: ایل - طایفه - تیره - گوبک - اوبه و او.
ایل شاهسون در آغاز از ۳۲ طایفه تشکیل میشد، ولی امروزه به تعداد این طایفهها با توسعه تیرههای سابق و یا تجزیه طایفههای کوچکتر افزوده شده.
شاهسون مشکین شهر از طایفه هاي زیر تشکیل شدهاست. حاجی خانلو، حاجی خوجالو، اجیرلو، جوادلو، جوروغلو، گده بیگلو، گیکلو، مستعلی بیگلو، سرخان بیگلو، مرادلو، جانی یارلو، دمیرچی لو، طایفه تالش، میکائیل لو، هومن لو، قوردلو، عیسی لو، کورعباسلو ، قوجابیگلو ، مغان لو ،خدابنده لو ،پیرآیوتلو ، قره قاسملو ، ساری جعفرلو ، عرب لو ، خلیفه لو ، ادولو ، زرگرلو ، بیگدلو ، سروانلار ، حسین خان بیگلو ، علی بابالو ، سیدلو و جعفرلو و تکله و كوسه لر كه بيشتر در قم و ساوه و همدان هستند. خود كوسه لر ها به چند طايفه ديگر تقسيم ميشوند كه اباصلي و شكرلو از اين طوايف هستند. گفتني است كه بيشتر كوسه لر ديگر كوچ نميكنند و ساكن هستند.
رهبری طایفه ارثی نیست و بر اساس ریش سفیدی، درایت و اعتبار افراد است. در حال حاظر ایلخان یا رهبری واحدی برای ایل وجود ندارد و تصمیمات مربوط به وقت و مسیر کوچ و مراتع از طریق مشورت و ارتباط بزرگان طایفه صورت میگیرد.
[ویرایش] پیشینه تاریخی
ايل شاهسون در ابتدا با نام ايل ال سون بوده است كه تمام صفويان و قاراقويونلوها وآق قويونلوها از اين دسته هستند. اگر به طور كلي به خواهيم بگوييم شاهسون ها در تركيه و عراق و آذربايجان و ايران ساكن هستند.
در دو قرن اخیر وقایع بسیاری در قلمرو شاهسونها اتفاق افتادهاست. در سال ۱۱۹۲ هجری شمسی عباس میرزا به کمک شاهسونها بر علیه روسیه لشکر کشی کرد. در پی عهدنامه گلستان این ایل مناطق بسیار قشلاقی را در تالش و شمال دشت مغان از دست داد. در سال ۱۲۰۵ ایل ساهسون به نفع هر دو طرف وارد جنگ شد. شاهسونهای شمال مغان در پشتیبانی از روسها و شاهسونهای جنوب مغان به اتفاق ایل افشار به حمایت از قشون عباس میرزا جنگیدند. بر اساس قرارداد ترکمنچای ۱۲۰۷ شمسی قسمت شمالی مراتع قشلاقی در اختیار روسها قرار گرفت. در سال ۱۲۸۴ طایفه قوجا بیگلوی شاهسون بر علیه روسها قیام کرده و درگیر شدند. شاهسونهای قره داغی به رهبری بیوک خان فرزند رحیم خان قره داغی در سال ۱۲۸۳ هجری شمسی با مشروطه خواهان درگیر شدند که منجر به شکست آنها در برابر قوای ستارخان شد[۱].
[ویرایش] كوسه لر
كوسه لر نام تيره اي از شاهسونان ايل بغدادي است كه توسط شاه عباس درائتلاف اتحاديه ايل هاي تشكيل دهنده سپاهيان شاهسون قرار گرفت و پس ازبازگشت آنان به عراق نادرقريب به اتفاق آنهارا از منطقه كركوك وموصل به خراسان وافغانستان كوچاند.اين ايل پس از استقرار در ايران دوران:صفوي وزند وافشار وقاجاردرجغرافياي ايران جابجا شده ودر حوالي آذربايجان قزوين شيراز واصفهان وتهران كه پايتخت بوده انداسكان يافته اند.قبل ازآخرين اسكان كه در منطقه اي بين ساوه وهمدان وقزوين بوده داراي تاريخچه مشخص بوده ومتعاقب آن در دوران پهلوي اول نظير ساير عشاير كوچروتخته قاپوو اسكان يافته است.اسكان عشاير اين ايل وتيره هاي وابسته را به شهر هاي اطراف كوچانده وبقاياي اين مردم در حال حاضر درشهرهاي تهران كرج ساوجبلاغ وقم واراك وساوه وبعضاًدرروستاهاي قديمي اطراف ييلاق ها وقشلاق هاي گذشته روزگار خود را سپري ميكنند.بنظرم رسيد كه روستاي كوسه لر از محل هائي باشد كه زماني اين تيره از شاهسونان در آن سكونت داشته يا ييلاق وقشلاق آنها بوده است.مقايسه ي گويش روستائيان يا دامداران آن اطراف ويا داستانهاي پيرمردها وپيرزنان باقيمانده ميتواندتا حدودي به روشن شدن اين مطلب كمك كند.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
-
- ویکی پدیای انگلیسی
- وبلاگ:[۱] مطالب بیشتری در مورد کوسه لر دارد
[ویرایش] پاورقی ها
