فرخ‌شهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فرخ‌شهر
قهفرخ
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان چهارمحال و بختیاری
شهرستان شهرکرد
بخش بخش فرخ‌شهر
نام(های) دیگر قهفرخ، قهوه رخ، گَه فرخ
نام(های) قدیمی که فرخ
سال شهرشدن ۱۳۳۶
مردم
جمعیت ۱۳۷۵۳۴
مذهب اسلام
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۹/۳۵۳
ارتفاع از سطح دریا ۲۱۰۱ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۷/۱- تا ۶/۲۴
میانگین بارش سالانه ۳۰۰
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۴
اطلاعات شهری
شهردار مهندس رحیم جافری
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۸۲
وبگاه farokhshahr.ir

فَرُّخ‌شَهر ، مرکز بخش فرخ‌شهر، یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری است که در مسیر راه شهرکرد-اصفهان قرار دارد. وسومین شهر استان از لحاظ جمعیتی می‌باشد. نام قدیم آن قهفرخ بوده‌است. گروهی بر این عقیده اند که قهفرخ برگرفته از گردنه‌ای به نام رخ در حوالی این شهر است که بعدها به فرخ‌شهر تغییر نام یافت. در برخی پژوهش های دیگر، قهفرخ معرب واژه "گَه فرخ" به معنای "سرای فرخ و خجسته" دانسته شده است. در دامنه شمالی گردنه رخ ، کتیبه سنگی رخ قرار دارد که در زمان شاه عباس دوم صفوی و به سال ۱۰۶۲ ه.ق در مسیر راه باستانی اصفهان – خوزستان که از این مکان می‌گذشت، حک گردیده است.[۱] این شهر زادگاه ثریا اسفندیاری بختیاری شهبانوی سابق ایران و آصف قهفرخی از شاعران نامدار است. قالی و قالیچه‌های فرخ‌شهر در دنیا مشهورند. .

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

موقعیت جغرافیائی فرخ شهر در شمال شرقی استان چهار محال وبختیاری در قسمت شرقی رشته کوه‌های زاگرس و در ارتفاع ۲۰۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در ۱۰ کیلومتری شهرکرد و ۸۰ کیلومتری شهر اصفهان قرار دارد. فرخ شهر در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۵۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۱۷ دقیقه شمالی قرار دارد. از شمال به کوه‌های «برات» و «پنجه»، از جنوب به تپه ماهورهای خیرآباد، از غرب به اراضی کشاورزی دشت «غازدانی و گلستان» و از شرق به کوه‌های «برآفتاب حاجی»، «رخ» و«سه چاه» محدود می‌شود. مساحت منطقه فرخ شهر حدود ۳۰۰ کیلو متر مربع است. ناهمواری‌ها این شهر را از سه طرف احاطه نمودند و جهت رشته کوه‌های آن بیشتر شمالی - جنوبی است. بلندترین ارتفاعات اطراف فرخ شهر کوه چفت با بیش از ۳۱۰۰ متر ارتفاع، در جنوب و دشت غازدانی و گلستان پست ترین نقطه فرخ شهر که در غرب آن واقع شده است. خاک این دشت از کیفیت و حاصل خیزی بالایی برخوردار است. تحولات زمین شناسی فرخ شهر مانند دیگر نواحی چهارمحال و بختیاری از دوره کرتاسه زیرین و در دوران دوم آغاز و شکل ظاهری آن در دوران سوم تکمیل شده است و امروزه فرخ شهر بر روی آبرفت‌های دوران چهارم قرار دارد.

اماکن تاریخی شهر[ویرایش]

این شهر دارای چند مکان تاریخی می‌باشد که می‌توان از آن نمونه قلعهٔ عاکسیر و حمام صالحی و عصار از محله‌های تاریخی آن می‌توان محلهٔ زیر طاقی را نام برد. محله‌ای به نام میدان گاه در مرکز این شهر وجود دارد، که از یک طرف به مسجد جامع فرخ‌شهر واز طرف دیگر به میدان اصلی (شهدا) راه دارد.

همچنین می‌توان از شاعران این شهر آصف را نام برد و از محله‌های این شهر می‌توان محلهٔ میر نصیر و آقا میر طاهر را نام برد

قلعه اسفندیارخان[ویرایش]

شهر قهوه رخ، قهفرخ یا فرخ شهر در ابتدا پایتخت تابستانی و بعدها برای همیشه محل اسکان خوانین بختیاری ازجمله اسفندیارخان بود که از خوانین ایلخانی هفت لنگ بوده‌است. اسفندیارخان صمصام السلطنه – سرداراسعد، پسربزرگ حسینقلی خان ایلخانی است او در سال ۱۳۶۵هجری قمری متولد و در سال ۱۳۲۱ هجری قمری در سن ۵۶ سالگی بدرود حیات گفت. او در شب ۲۷رجب ۱۲۹۹ هجری قمری به دستور ظل السلطان دستگیر و مدت شش سال در اصفهان محبوس او بود. ناصرالدین شاه از اتحاد بین ظل السلطان و خوانینن بختیاری نگران بود. سوءظن شاه از پسران حسینقلی خان پس از عزل ظل السلطان درسال ۱۳۰۵ هجری قمری برطرف شد و امین السلطان صدر اعظم که یکی از دشمنان ظل السلطان و حامیان فرزندان ایلخانی بود حکم به آزادی اسفندیارخان داد و او را به تهران احضار کرد. پس از ورود به تهران بلافاصله به حضور ناصرالدین شاه شرفیاب شد و شاه او را مورد نقد قرار داد، و به لقب (صمصام السلطنه) مفتخر کرد و او را به سمت ایلخانی منصوب کرد و حاجی علیقلی خان نیز به ریاست سوار غلامان رکابی تعیین گردید، ولی اسفندیارخان به دلایلی این سمت ایلخانی منصوب کرد و اسفندیارخان بعنوان ایلبگی در امر حکومت با وی شریک شد. در سال (۱۸۸۸م) اسفندیارخان به اتفاق عمویش رضاقلی خان با چند فوج از قشون دولتی روانه بختیاری شدند و از شیب‌های شمالی وارد دشت چغاخور شدند و حاجی ایلخانی (امام قلی خان) عموی دیگر اسفندیار را که بر خلاف فرمان شاه حاضر نبود خاک بختیاری را ترک کند به محاصره گرفتند و قشون او را شکست دادند. بعد از ماموریت قشون حاجی ایلخانی متحدین و طرفداران او بلافاصله از کار برکنار شدند داراب خان متحد ایلخانی معذول شده از قلعه تل اخراج گردید و رئیس ایل چهارلنگ میرزا آقاخان با خواهر اسفندیارخان ازدواج کرد اتحاد و همبستگی رضاقلی خان و اسفندیارخان مورد تائید شاه و دولت ایران قرارگرفت. صمصام السلطنه یعنی اسفندیارخان (قلعه معروف قهوه رخ –فرخ شهر) را درکنار جاده اهواز – اصفهان احداث کرد. این قلعه در شصت مایلی اصفهان وچهارمایلی (گردنه رخ) در سرحدات چهارمحال قرارگرفته‌است.

سنگ نوشته کوه رخ[ویرایش]

این سنگ نوشته از زمان شاه عباس دوم باقی‌مانده‌است. براین سنگ اشعاری حک شده که حاکی از این است که در تابستان ۱۰۶۲ هجری قمری طی مدت یک ماه مسیر گردنه رخ به دستور شاه عباس تعمیر شده‌است و شعر حک شده براین سنگ چنین است: شعر از بارالها به حق هشت وچهار شاه عباس را سلامت دار که تصدیق نمود رخ را ساخت شود ازعمرخویش برخوردار این دعا ورد خلق شدشب وروز عصرمهدیش را معاصر دار اول ماه ابتدا کردند آخرماه ختم شد این کار سال تاریخ از اغنیا بطلب هم بشد قلیچی اش سرکار

عصارخانه صالحی[ویرایش]

بانی این عصارخانه مرحوم سید محمود صالحی بوده‌است. این عصارخانه قدمتی دیرینه دارد و سنگ عصاری نفیسی در آن قرار دارد. نقوش زیبائی برروی سنگ کنده کاری شده وابیات زیر به خطی خوش برروی آن به چشم می‌خورد. غرض نقشی است کزمابازماند که هستی را نمی‌بینم بقائی مگرصاحبدلی روزی به رحمت کند درحق درویشان دعائی همچنین نام سنگ تراش حاجی اکبر ولد استاد جونعلی بنا و تاریخ اثر ۱۱۱۰ هجری حک شده‌است. این سنگ تاریخی در عصارخانه‌ای در میدان میراصفهان بوده‌است و درهنگام تخریب این عصارخانه، مذکور و برخی تجهیزات دیگر آن خریداری و درسال ۱۳۱۱ هجری شمسی منتقل شده‌است


عصارخانه سادات حسینی

جنب مسجد جامع عصارخانه قرار دارد که در سال ۱۳۸۸میراث فرهنگی استان اقدام به خرید آن از حاج سید مجید رضوی و مرمت آن نمود. نقل گردیده که بنای عصارخانه به۴ قرن قبل می رسد. یکی از شعرای قهفرخ به نام هجران ماده تاریخی در مورد ان سروده به سال ۱۲۵۶ه.ق

چو بر پا گشت این عصار خانه

چراغ عالمی را کرد روشن

یکی پرسید ازهجران به تاریخ

کز او بیرون چه آید؟گفت روغن

مسجد جامع فرخ‌شهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: مسجد جامع فرخ شهر

این بنا قدمتی چندساله داشت ودرزمره آثارتاریخی کشور به ثبت رسیده بود درسال‌های دهه ۱۳۶۰تخریب و به جای آن ساختمان جدیدی ساخته شد ساختمان قدیم مسجدجامع در دوران حکومت اتابکان بنا شده بود. از لحاظ معماری نیز همانند مسجد اتابکان شهرکرد بود. امروزه از این بنای ارزشمند تاریخی فقط دوقطعه سنگ نوشته مربوط به دوران صفویه با مضمون آیات قرآن و مطالبی درباره مالیات باقی‌مانده‌است، که درسازمان میراث فرهنگی استان نگهداری می‌شود. }}مسجد جامع فرخ شهر مربوط به اواخر دوره صفوی است و در شهرکرد، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۳۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲][پیوند مرده]

جستارهای وابسته[ویرایش]

سنگ نوشته شماره یک[ویرایش]

این سنگ نوشته در۳۰ سطر بر روی تخته سنگی از سنگ‌های آهکی به ابعاد ۸۷*۱۵۰سانتی متر به خطی بین نسخ و رقاع نوشته شده‌است. صدمات وارد شده باعث شکستن سنگ شده و آن را به دونیم تقسیم کرده‌است. همچنین مجاورت قسمت پائین کتیبه با زمین و درنتیجه تماس با رطوبت باعث آسیب و فرسایش چند سطر آخرآن شده‌است. مقایسه این سنگ نوشته با نمونه مشابه این سنگ نوشته با نمونه مشابه موجود در مسجد میدان کاشان متن آن تکمیل گردید این فرمان دراولین سال جلوس شاه سلطان حسین صفوی صادر شده‌است.

سنگ نوشته شماره دو[ویرایش]

با ابعاد ۸۰*۱۴۰سانتی متر بر روی سنگ نامرغوب ماسه‌ای در ۲۶ سطر نوشته شده‌است. عنوان کتیبه به خط نسخ و متن آن به خط نستعلیق می‌باشد. قسمت پایین سنگ نوشته احتمالاً محل نوشته شدن تاریخ آن بوده که دراثر مجاورت با رطوبت از بین رفته‌است. این اثر فرمانی از طرف شاه سلطان حسین صفوی به میرزا محمد سعید وزیر سرمد را دربر دارد. با توجه به اینکه تاریخ نگارش فرمان اول مقارن با اولین سال سلطنت شاه سلطان حسین می‌باشد، فرمان دوم می‌بایست متعلق به بعداز آن تاریخ باشد.

گرمابه سادات[ویرایش]

این گرمابه درمیدان مجاور مسجدجامع بنا شده و قدمت این بنا و سبک معماری آن مانند ساختمان قدیم مسجدجامع است، که درسال ۸۹۲ هجری قمری توسط عزیز بیک بلوردی ساخته شد. گرمابه سادات با بیش از پانصدسال قدمت بدون شک قدیمی‌ترین ساختمان موجود در فرخ شهر است.

محلات قدیمی و دروازه‌ها[ویرایش]

در عصر قاجار قهفرخ متشکل از چند محله تورگلی، محله میرنصیر، محله شاهقلی‌ها، محله احسنی، محله یخچال، محله قلعه مظفرخان و محله نو بود. درآن زمان قهفرخ دارای برج و بارو بوده و خروج از طریق شش دروازه صورت می‌گرفت. دروازه‌های مذکور عبارت بودند از: دروازه حاج سید حسن در ضلع شرقی، دروازه سیدیوسف در ضلع شرقی و دروازه غلام علی در ضلع شمالی قهفرخ. دروازه‌ها و حصار قهفرخ در گذر زمان از بین رفتند و محدوده شهر گسترش یافت. آخرین دروازه‌ای که تا دو دهه پیش نیز وجود داشت، دروازه سید یوسف بود که درمسیر خیابان ۷تیر قرار داشت، ویران شد.

پارک سرچشمه – استخر[ویرایش]

این پارک با مساحتی بالغ بر ۱۲۰۰۰۰ مترمربع دارای چشمه‌ای پر از آب و فضای سبز زیبا و چشم نواز و جنگلی است. اولین چیزی که در بدو ورود چشم هر بیننده‌ای را خیره می سازد آب نمای زیبای این پارک که بر روی استخرهای پارک قرار دارد.

تفریحگاه بابا زکی فرخ‌شهر[ویرایش]

در ارتفاع بلند واقع در شمال شرقی مکان تفریحی زیبائی جلوه گری می کند، که ریشه در اعتقادات مردم این شهر دارد. می گویند در روزگاران قدیم عارفی به نام بابازکی در این محل در عالم زهد و پاکی که بدان آراسته بود زندگی می کرده‌است و مردم از روی ارادت همه روزه به دیدار او می‌رفتند و از ارشادات و حسن معاشرت وی بهره می‌جستند. بابازکی بعدها که فروغ زندگیش به خاموشی می‌گراید در همین مکان در نقطه‌ای که کسی از آن اطلاع دقیقی ندارد مدفون می‌شود و از آن پس این محل به بابازکی معروف می‌شود. چنارهای بابازکی قدمتی بیش از صد سال دارند. درختانی تنومند و پرجاذبه، این دختان با آب گوارارای چشمه‌ای که با شگفتی از درون سنگی بیرون می‌آید کرامت و صفا و پررنگی یافته‌اند. چشمه بابازکی از ارتفاعی بلند آن هم از دل سنگ سر بر می‌آورد. در بالا دست چشمه غاری وجود دارد، که از قدیم آن را چهل دختران نام نهاده‌اند. مردم اعتقاد دارند که در گذشته چهل دختر پاک دامن در همین غار از نظرها پنهان شده‌اند.

تنگ صیاد فرخ‌شهر[ویرایش]

موقعیت جغرافیائی: این منطقه با وسعت تقریبی ۰۰۰/۲۷ هکتار در جنوب شرقی فرخ شهر و در ۱۲ تا ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرکرد واقع شده است. محیط اطراف این منطقه ۸۷ کیلومتر می‌باشد.. وجه تسمیه تنگ صیاد الهام گرفته از دره‌های بسیار بزرگ و وسیع می‌باشد که گویا جولانگاه خوانین و شکارچیان بوده است. این منطقه در سال ۱۳۵۲ به عنوان منطقه حفاظت شده و بخشی از آن در سال ۱۳۷۴ به عنوان پارک ملی اعلام شد. این منطقه حالت کوهستانی داشته و از کوههایی با ارتفاع ۲۶۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا شکل گرفته است. از مهمترین کوههای منطقه می‌توان به کوه رنگرزی با ۳۱۱۴ متر ارتفاع از سطح دریا، کوه جولان، کوه سرخ، کوه پاچفت (همایون) کوه شهیدان و کوه برآفتاب اشاره کرد. بلندترین قله این منطقه جیلان با ۳۱۸۹ متر ارتفاع در جنوب منطقه حفاظت شده و پارک ملی تنگ صیاد فرخ شهر واقع شده است. منطقه تنگ صیاد دارای دره‌های بسیار بزرگ و وسیع می باشدکه نه تنها زیستگاه وحوش به شمار می‌رود، بلکه منبع غنی از گیاهان داروئی محسوب می‌شود. ازجمله این دره‌ها می‌توان به دره مارون، بستان شیر، گل دره، ایرانچه، ماماکوله، دره سنگی، دره بید و... اشاره کرد. منابع آبی:. در این منطقه هیچ آب جاری و روانی که بتوان عنوان رودخانه به آن داد وجود ندارد اما به دلیل ریزش برف و باران، تعداد زیادی چشمه فصلی و دائمی در این منطقه وجود دارد. برخی چشمه‌های معروف منطفه عبارتند از: چشمه تنگ صیاد، نساء بنو، دره خرس، چشمه ماران، کاسه چی، ریزآب، آبشر شر، حسن خان، گل دره، پیرکوه، تنگ لاسان، بیدخل، کورچی و... اقلیم: آب و هوای این منطقه کاملاً کوهستانی است و دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های بسیار معتدل می‌باشد. در تنگ صیاد فرخ شهر حیوانات وحشی وجود دارد که می‌توان به پلنگ (که تعداد آن دقیقاً مشخص نیست) گرگ و کفتار اشاره کرد.

منبع"فرخ‌شهر درگذرگاه تاریخ، صدیقی قهفرخی، محمد، چاپ اصفهان، ۱۳۷۹

بخش فرخ‌شهر[ویرایش]

هیئت وزیران در جلسه مورخ ۲/۵/۱۳۹۲ بنا به پیشنهاد شماره ۱۶۳۱۵۰/۴۲/۴/۱مورخ ۲۶/۱۲/۱۳۹۱ وزارت کشور وبه استناد ماده (۱۳)قانون تعاریف وضوابط تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۶۲ تصویب نمود. اصلاحات تقسیماتی زیر در استان چهارمحال وبختیاری صورت می گیرد:

الف - دهستان دستگرد به مرکزیت روستای دستگرد امامزاده از بخش مرکزی شهرستان کیار منتزع وبه بخش مرکزی شهرستان شهرکرد الحاق می گردد.

ب- روستای خیرآباد مطابق نقشه ۲۵۰۰۰۰/۱پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیئت وزیران می باشداز ترکیب روستاها،مزارع ومکانهای در تابعیت بخش مرکزی شهرستان شهرکرد ایجاد می گردد.

ت-بخش فرخ‌شهر به مرکزیت شهر فرخ‌شهر از ترکیب دهستان های دستگرد دستگردامامزاده،خیر آباد،سورک ،ایرانچه وقهفرخ در تابعیت شهرستان شهرکرد ایجاد می گردد.

شهرداری[ویرایش]

در سال ۱۳۳۶ فرخ‌شهر دارای شهرداری شد و اکنون درجه شهرداری آن ۷ می‌باشد و در سال ۱۳۷۵ دارای جمعیتی بالغ بر ۲۵۰/۲۶ نفر و در سال ۱۳۸۵ دارای جمعیتی بالغ بر۴۹۹/۳۹ و محدوده قانونی ۹۰۰ هکتار می‌باشد و نسبت پرسنلی به جمعیت درسال ۱۳۸۷ تعداد ۱۹۳ نفر می‌باشد. کیفیت و کمیت تاکسی‌های ناوگان حمل و نقل عمومی تا دی ماه ۸۷بالغ بر۳۶پیکان -۵پراید- ۳پژو- ۱۸ون- ۳مینی بوس هیوندا – ۴ مینی بوس ایویکو مجموعاًّ ۶۹دستگاه می‌باشد.

وضعیت فضای سبز شهرداری فرخ‌شهر[ویرایش]

فرخ‌شهر با محدوده قانونی ۹۰۰ هکتار سطح فضای سبز آن ۴۷هکتار و سرانه فضای سبز ۱۶ مترمربع دومین شهر استان از لحاظ فضای سبز اول شهرکرد ۱۷ مترمربع دوم فرخ شهر و بروجن با ۱۶ مترمربع می‌باشند. این مطالب طبق نگاهی گذرا به عملکرد دفترامور شهری استانداری و شهرداری‌های تابعه استان توسط حوزه معاونت امور عمرانی استانداری در سال ۸۷ به چاپ رسیده‌است.

کتاب فرخ‌شهر در گذرگاه تاریخ مولف ومحقق: محمد صدیقی قهفرخی انتشارات آصف فروردین ۱۳۷۹

مکان های آموزشی فرخ شهر استان چهارمحال وبختیاری[ویرایش]

دانشگاه

پیام نور –تربیت معلم شهیدرجائی (مرکز آموزش عالی شهید رجائی فرخ‌شهر)

امامزاده ها[ویرایش]

از امامزاده های فرخ‌شهر می توان از امامزاده سید محمد و امامزاده اقا میر طاهر نام برد که اولی در میدانگاه و دومی در محله میرنصیر واقع شده اند. امامزاده اقا میر طاهر ظرف دو دهه اخیر توسط حاج سید کمال طاهری ازخیّرین بنام این شهربازسازی،مرمت ،تکمیل ومسجدی در صحن آن بنا شد.سرانجام پس از فوت ایشان در یکم تیرماه ۹۱ (آرامگاه ایشان در صحن همین امامزاده میباشد)به همت فرزندان سید جواد،جمال ومحسن ساخنمان امامزاده تکمیل و ضریح جدیدی برای آن تهیه ونصب شد.تکمیل کاشیکاری صحن و مسجد،تعویض سنگ قبر قدیمی امامزاده،نصب سنگ مرمر کف،تکمیل سرویسهای بهدشتی و آشپزخانه مسجد و....جزو فعالیت های ایشان بوده است.

مشاهیر معروف فرخ‌شهر[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «کتیبه سنگی رخ، تیشینه». 
  2. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 

پس از ۳۴ سال دو ذخیره‌گاه جدید زیست‌کره ایران در فهرست جهانی ثبت شد: دنا و تنگ صیاد در فهرست یونسکو]