فرخ‌شهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فرخ‌شهر
قهفرخ
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان چهارمحال و بختیاری
شهرستان شهرکرد
بخش بخش فرخ‌شهر
نام(های) دیگر قهفرخ، قهوه رخ، گَه فرخ
نام(های) قدیمی که فرخ
سال شهرشدن ۱۳۳۶
مردم
جمعیت ۱۳۷٬۵۳۴
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۹٫۳۵۳
ارتفاع از سطح دریا ۲۱۰۱ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۷٫۱- تا ۶٫۲۴
میانگین بارش سالانه ۳۰۰
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۴
اطلاعات شهری
شهردار مهندس رحیم جافری
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۸۲
وبگاه farokhshahr.ir

فَرُّخ‌شَهر، مرکز بخش فرخ‌شهر، یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری است که در مسیر راه شهرکرد-اصفهان قرار دارد و سومین شهر این استان از لحاظ جمعیتی است.

نام قدیم این شهر قهفرخ بوده‌است. گروهی بر این عقیده‌اند که قهفرخ برگرفته از گردنه‌ای به نام رخ در حوالی این شهر است که بعدها به فرخ‌شهر تغییر نام یافت. در برخی پژوهش‌های دیگر، قهفرخ معرب واژه "گَه فرخ" به معنای "سرای فرخ و خجسته" دانسته شده‌است. در دامنه شمالی گردنه رخ، کتیبه سنگی رخ قرار دارد که در زمان شاه عباس دوم صفوی و به سال ۱۰۶۲ ه. ق در مسیر راه باستانی اصفهان – خوزستان که از این مکان می‌گذشت، حک شده‌است.[۱] این شهر زادگاه ثریا اسفندیاری بختیاری شهبانوی سابق ایران و آصف قهفرخی از شاعران نامدار است. قالی و قالیچه‌های فرخ‌شهر در دنیا مشهورند. .

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

موقعیت جغرافیائی فرخ‌شهر در شمال شرقی استان چهار محال وبختیاری در قسمت شرقی رشته کوه‌های زاگرس و در ارتفاع ۲۰۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در ۱۰ کیلومتری شهرکرد و ۸۰ کیلومتری شهر اصفهان قرار دارد. فرخ‌شهر در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۵۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۱۷ دقیقه شمالی قرار دارد. از شمال به کوه‌های «برات» و «پنجه»، از جنوب به تپه ماهورهای خیرآباد، از غرب به اراضی کشاورزی دشت «غازدانی و گلستان» و از شرق به کوه‌های «برآفتاب حاجی»، «رخ» و«سه چاه» محدود می‌شود.

مساحت منطقه فرخ‌شهر حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع است. ناهمواری‌ها این شهر را از سه طرف احاطه کردند و جهت رشته کوه‌های آن بیشتر شمالی - جنوبی است. بلندترین ارتفاعات اطراف فرخ‌شهر کوه چفت با بیش از ۳۱۰۰ متر ارتفاع، در جنوب و دشت غازدانی و گلستان پست‌ترین نقطه فرخ‌شهر که در غرب آن واقع شده است.

خاک این دشت از کیفیت و حاصل‌خیزی بالایی برخوردار است. تحولات زمین‌شناسی فرخ‌شهر مانند دیگر نواحی چهارمحال و بختیاری از دوره کرتاسه زیرین و در دوران دوم آغاز و شکل ظاهری آن در دوران سوم تکمیل شده‌است و امروزه فرخ‌شهر بر روی آبرفت‌های دوران چهارم قرار دارد.

اماکن تاریخی شهر[ویرایش]

این شهر دارای چندین مکان تاریخی است که می‌توان به قلعهٔ عاکسیر و حمام صالحی و عصارخانهٔ آن و از محله‌های تاریخی آن می‌توان به محلهٔ زیر طاقی اشاره نمود. از محله‌های دیگر این شهر می‌توان محلهٔ میر نصیر و آقا میر طاهر را نام برد.

محله‌ای به نام میدان‌گاه در مرکز این شهر وجود دارد که از یک طرف به مسجد جامع فرخ‌شهر واز طرف دیگر به میدان اصلی (شهدا) راه دارد.

آصف قهفرخی از شاعران این شهر است.

قلعه اسفندیارخان[ویرایش]

شهر قهوه‌رخ، قهفرخ یا فرخ‌شهر در ابتدا پایتخت تابستانی و بعدها برای همیشه محل اسکان خوانین بختیاری ازجمله اسفندیار خان بود که از خوانین ایلخانی هفت لنگ بوده‌است. اسفندیارخان صمصام السلطنه – سردار اسعد، پسربزرگ حسینقلی خان ایلخانی است او در سال ۱۳۶۵ هجری قمری متولد و در سال ۱۳۲۱ هجری قمری در سن ۵۶ سالگی درگذشت.

او در شب ۲۷ رجب ۱۲۹۹ هجری قمری به دستور ظل السلطان دستگیر و مدت ۶ سال در اصفهان محبوس او بود. ناصرالدین شاه از اتحاد بین ظل السلطان و خوانینن بختیاری نگران بود. سوءظن شاه از پسران حسینقلی خان پس از عزل ظل السلطان درسال ۱۳۰۵ هجری قمری برطرف شد و امین السلطان صدر اعظم که یکی از دشمنان ظل السلطان و حامیان فرزندان ایلخانی بود حکم به آزادی اسفندیارخان داد و او را به تهران احضار کرد.

پس از ورود به تهران بلافاصله به حضور ناصرالدین شاه شرفیاب شد و شاه او را مورد نقد قرار داد و به وی لقبِ صمصام‌السلطنه داد و او را به سمت ایلخانی منصوب کرد و حاجی علیقلی خان نیز به ریاست سوار غلامان رکابی تعیین شد، ولی اسفندیارخان به دلایلی این سمت ایلخانی منصوب کرد و اسفندیارخان بعنوان ایلبگی در امر حکومت با وی شریک شد. در سال (۱۸۸۸م) اسفندیارخان به اتفاق عمویش رضاقلی خان با چند فوج از قشون دولتی روانه بختیاری شدند و از شیب‌های شمالی وارد دشت چغاخور شدند و حاجی ایلخانی (امام قلی خان) عموی دیگر اسفندیار را که بر خلاف فرمان شاه حاضر نبود خاک بختیاری را ترک کند به محاصره گرفتند و قشون او را شکست دادند. بعد از ماموریت قشون حاجی ایلخانی متحدین و طرفداران او بلافاصله از کار برکنار شدند داراب خان متحد ایلخانی معذول شده از قلعه تل اخراج شد و رئیس ایل چهارلنگ میرزا آقاخان با خواهر اسفندیارخان ازدواج کرد اتحاد و همبستگی رضاقلی خان و اسفندیارخان مورد تائید شاه و دولت ایران قرارگرفت.

صمصام السلطنه یعنی اسفندیارخان، قلعه معروف قهوه‌رخ –فرخ‌شهر را درکنار جاده اهواز – اصفهان ساخت. این قلعه در شصت مایلی اصفهان و چهارمایلی (گردنه رخ) در سرحدات چهارمحال قرارگرفته‌است.

سنگ‌نوشته کوه رخ[ویرایش]

سنگ‌نوشته رخ از زمان شاه عباس دوم باقی‌مانده‌است. براین سنگ اشعاری حک شده که حاکی از این است که در تابستان ۱۰۶۲ هجری قمری طی مدت یک ماه مسیر گردنه‌رخ به دستور شاه عباس تعمیر شده‌است و شعر حک شده براین سنگ چنین است:

بارالها به حق هشت وچهار شاه عباس را سلامت دار
که تصدیق نمود رخ را ساخت شود ازعمرخویش برخوردار
این دعا ورد خلق شدشب وروز عصرمهدیش را معاصر دار
اول ماه ابتدا کردند آخرماه ختم شد این کار
سال تاریخ از اغنیا بطلب هم بشد قلیچی‌اش سرکار

عصارخانه صالحی[ویرایش]

نوشتار اصلی: عصارخانه حاج حسین صالحی

بانی عصارخانه صالحی، مرحوم سید محمود صالحی بوده‌است. این عصارخانه قدمتی دیرینه دارد و سنگ عصاری نفیسی در آن قرار دارد. نقوش زیبائی برروی سنگ کنده‌کاری شده وابیات زیر به خطی خوش بر روی آن به چشم می‌خورد:

غرض نقشی است کزمابازماند که هستی را نمی‌بینم بقائی مگرصاحبدلی روزی به رحمت کند درحق درویشان دعائی

همچنین نام سنگ‌تراش، حاجی اکبر ولد استاد جونعلی‌بنا و تاریخ اثر، ۱۱۱۰ هجری حک شده‌است. این سنگ تاریخی در عصارخانه‌ای در میدان میراصفهان بوده‌است و در هنگام تخریب این عصارخانه، برخی تجهیزات دیگر آن خریداری و درسال ۱۳۱۱ هجری شمسی منتقل شده‌است.

عصارخانه سادات حسینی[ویرایش]

جنب مسجد جامع فرخ‌شهر، عصارخانه سادات حسینی قرار دارد که در سال ۱۳۸۸ میراث فرهنگی استان اقدام به خرید آن از حاج سید مجید رضوی کرد و مرمت آن نمود. نقل شده که بنای عصارخانه به ۴ قرن قبل می‌رسد. در سال ۱۲۵۶ه. ق، یکی از شعرای قهفرخ به نامِِ هجران ماده تاریخی در مورد آن شعر سروده است:

چو بر پا گشت این عصار خانه چراغ عالمی را کرد روشن
یکی پرسید ازهجران به تاریخ کز او بیرون چه آید؟ گفت روغن

مسجد جامع فرخ‌شهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: مسجد جامع فرخ‌شهر

مسجد جامع فرخ‌شهر مربوط به اواخر دوره صفوی است و در مرکز شهر واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۳۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا در سال‌های دهه ۶۰ تخریب و به جای آن ساختمان جدیدی ساخته شد. ساختمان قدیم مسجد جامع در دوران حکومت اتابکان بنا شده بود. از لحاظ معماری نیز همانند مسجد اتابکان شهرکرد بود.

امروزه از این بنای ارزشمند تاریخی فقط دو قطعه سنگ‌نوشته مربوط به دوران صفویه با مضمون آیات قرآن و مطالبی درباره مالیات باقی‌مانده‌است که در سازمان میراث فرهنگی همین استان نگهداری می‌شود.

سنگ نوشته شماره یک[ویرایش]

این سنگ نوشته در ۳۰ سطر بر روی تخته سنگی از سنگ‌های آهکی به ابعاد ۸۷*۱۵۰ سانتی‌متر به خطی بین نسخ و رقاع نوشته شده‌است. صدمات وارد شده باعث شکستن سنگ شده و آن را به دونیم تقسیم کرده‌است. همچنین مجاورت قسمت پائین کتیبه با زمین و درنتیجه تماس با رطوبت باعث آسیب و فرسایش چند سطر آخرآن شده‌است.

مقایسه این سنگ نوشته با نمونه مشابه این سنگ نوشته با نمونه مشابه موجود در مسجد میدان کاشان متن آن تکمیل شد. این فرمان در اولین سال جلوس شاه سلطان حسین صفوی صادر شده‌است.

سنگ نوشته شماره دو[ویرایش]

این سنگ نوشته با ابعاد ۸۰*۱۴۰ سانتی‌متر بر روی سنگ نامرغوب ماسه‌ای در ۲۶ سطر نوشته شده‌است. عنوان کتیبه به خط نسخ و متن آن به خط نستعلیق است. قسمت پایین سنگ نوشته احتمالاً محل نوشته شدن تاریخ آن بوده که دراثر مجاورت با رطوبت از بین رفته‌است. این اثر فرمانی از طرف شاه سلطان حسین صفوی به میرزا محمد سعید وزیر سرمد را دربر دارد.

با توجه به اینکه تاریخ نگارش فرمان اول مقارن با اولین سال سلطنت شاه سلطان حسین است، فرمان دوم می‌بایست متعلق به بعداز آن تاریخ باشد.

گرمابه سادات[ویرایش]

این گرمابه درمیدان مجاور مسجد جامع بنا شده و قدمت این بنا و سبک معماری آن مانند ساختمان قدیم مسجد جامع است که درسال ۸۹۲ هجری قمری توسط عزیز بیک بلوردی ساخته شد. گرمابه سادات با بیش از پانصدسال قدمت بدون شک قدیمی‌ترین ساختمان موجود در فرخ‌شهر است.

محلات قدیمی و دروازه‌ها[ویرایش]

در عصر قاجار قهفرخ متشکل از چند محله تورگلی، محله میرنصیر، محله شاهقلی‌ها، محله احسنی، محله یخچال، محله قلعه مظفرخان و محله نو بود. درآن زمان قهفرخ دارای برج و بارو بوده و خروج از طریق شش دروازه صورت می‌گرفت.

دروازه‌های مذکور عبارت بودند از: دروازه حاج سید حسن در ضلع شرقی، دروازه سیدیوسف در ضلع شرقی و دروازه غلام علی در ضلع شمالی قهفرخ. دروازه‌ها و حصار قهفرخ در گذر زمان از بین رفتند و محدوده شهر گسترش یافت. آخرین دروازه‌ای که تا دو دهه پیش نیز وجود داشت، دروازه سید یوسف بود که درمسیر خیابان ۷ تیر قرار داشت، ویران شد.

پارک سرچشمه[ویرایش]

پارک سرچشمه فرخ‌شهر معروف به استخر، با مساحتی بالغ بر ۱۲ هکتار دارای چشمه‌ای پر از آب و فضای سبز زیبا و چشم نواز و جنگلی است. اولین چیزی که در بدو ورود چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌سازد آب نمای زیبای این پارک که بر روی استخرهای پارک قرار دارد.

تفریحگاه بابازکی فرخ‌شهر[ویرایش]

تفریحگاه بابازکی معروف به بُزی‌یِک یا در ارتفاع بلند واقع در شمال شرقی قرار دارد که ریشه در اعتقادات مردم این شهر دارد. می‌گویند در روزگاران قدیم عارفی به نام بابازکی در این محل در عالم زهد و پاکی که بدان آراسته بود زندگی می کرده‌است و مردم از روی ارادت همه روزه به دیدار او می‌رفتند و از ارشادات و حُسن معاشرت وی بهره می‌جستند. بابازکی بعدها که در می‌گذرد در همین مکان در نقطه‌ای که کسی از آن اطلاع دقیقی ندارد مدفون می‌شود و از آن پس این محل به بابازکی معروف می‌شود.

چنارهای بابازکی قدمتی بیش از صد سال دارند. درختانی تنومند و پرجاذبه، این درختان با آب گوارارای چشمه‌ای که از درون سنگی بیرون می‌آید کرامت و صفا و پررنگی یافته‌اند. چشمه بابازکی از ارتفاعی بلند آن هم از دل سنگ سر بر می‌آورد. در بالا دست چشمه غاری وجود دارد که از قدیم آن را چهل دخترون نام نهاده‌اند. مردم اعتقاد دارند که در گذشته چهل دختر پاک‌دامن در همین غار از نظرها پنهان شده‌اند.

تنگ صیاد فرخ‌شهر[ویرایش]

موقعیت جغرافیائی: این منطقه با وسعت تقریبی ۲۷ هکتار در جنوب شرقی فرخ‌شهر و در ۱۲ تا ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرکرد واقع شده است. محیط اطراف این منطقه ۸۷ کیلومتر است.

وجه تسمیه تنگ صیاد الهام گرفته از دره‌های بسیار بزرگ و وسیع می‌باشد که گویا جولانگاه خوانین و شکارچیان بوده است. این منطقه در سال ۱۳۵۲ به عنوان منطقه حفاظت شده و بخشی از آن در سال ۱۳۷۴ به عنوان پارک ملی اعلام شد. این منطقه حالت کوهستانی داشته و از کوه‌هایی با ارتفاع ۲۶۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا شکل گرفته است.

از مهمترین کوه‌های منطقه می‌توان به کوه رنگرزی با ۳۱۱۴ متر ارتفاع از سطح دریا، کوه جولان، کوه سرخ، کوه پاچفت (همایون) کوه شهیدان و کوه برآفتاب اشاره کرد. بلندترین قله این منطقه جیلان با ۳۱۸۹ متر ارتفاع در جنوب منطقه حفاظت شده و پارک ملی تنگ صیاد فرخ‌شهر واقع شده است.

منطقه تنگ صیاد دارای دره‌های بسیار بزرگ و وسیع می باشدکه نه تنها زیستگاه وحوش به شمار می‌رود، بلکه منبع غنی از گیاهان داروئی محسوب می‌شود. ازجمله این دره‌ها می‌توان به دره مارون، بستان شیر، گل دره، ایرانچه، ماماکوله، دره سنگی، دره بید و... اشاره کرد.

منابع آبی[ویرایش]

در این منطقه هیچ آب جاری و روانی که بتوان عنوان رودخانه به آن داد وجود ندارد اما به دلیل ریزش برف و باران، تعداد زیادی چشمه فصلی و دائمی در این منطقه وجود دارد. برخی چشمه‌های معروف منطفه عبارتند از: چشمه تنگ صیاد، نساء بنو، دره خرس، چشمه ماران، کاسه‌چی، ریزآب، آبشر شر، حسن خان، گل دره، پیرکوه، تنگ لاسان، بیدخل، کورچی و...

اقلیم[ویرایش]

آب و هوای این منطقه کاملاً کوهستانی است و دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل است. در تنگ صیاد فرخ‌شهر حیوانات وحشی وجود دارد که می‌توان به پلنگ (که تعداد آن دقیقاً مشخص نیست) گرگ و کفتار اشاره کرد.[۲]

بخش فرخ‌شهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: بخش فرخ‌شهر

هیئت وزیران در جلسه که در مورخ ۲ مرداد ۱۳۹۲ برگزار شد بنا به پیشنهاد شماره ۱۶۳۱۵۰/۴۲/۴/۱ در مورخ ۲۶ اسفند ۱۳۹۱ وزارت کشور و به استناد ماده (۱۳) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۶۲ تصویب نمود.

اصلاحات تقسیماتی زیر در استان چهارمحال وبختیاری صورت می‌گیرد:

الف - دهستان دستگرد به مرکزیت روستای دستگرد امامزاده از بخش مرکزی شهرستان کیار منتزع و به بخش مرکزی شهرستان شهرکرد الحاق می‌شود.

ب- روستای خیرآباد مطابق نقشه ۲۵۰۰۰۰/۱ پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیئت وزیران می باشداز ترکیب روستاها، مزارع ومکان‌های در تابعیت بخش مرکزی شهرستان شهرکرد ایجاد می‌شود.

ت-بخش فرخ‌شهر به مرکزیت شهر فرخ‌شهر از ترکیب دهستان‌های دستگرد دستگرد امامزاده، خیرآباد، سورک، ایرانچه و قهفرخ در تابعیت شهرستان شهرکرد ایجاد می‌شود.

شهرداری[ویرایش]

در سال ۱۳۳۶ فرخ‌شهر دارای شهرداری شد و اکنون درجه شهرداری آن ۷ می‌باشد و در سال ۱۳۷۵ دارای جمعیتی بالغ بر ۲۵۰٫۲۶ نفر و در سال ۱۳۸۵ دارای جمعیتی بالغ بر۴۹۹٫۳۹ و محدوده قانونی ۹۰۰ هکتار می‌باشد و نسبت پرسنلی به جمعیت درسال ۱۳۸۷ تعداد ۱۹۳ نفر است.

کیفیت و کمیت تاکسی‌های ناوگان حمل و نقل عمومی تا دی ماه ۸۷ بالغ بر۳۶ پیکان - ۵ پراید- ۳ پژو - ۱۸ ون - ۳ مینی بوس هیوندا – ۴ مینی بوس ایویکو مجموعاًّ ۶۹دستگاه است.

وضعیت فضای سبز شهرداری فرخ‌شهر[ویرایش]

فرخ‌شهر با محدوده قانونی ۹۰۰ هکتار سطح فضای سبز آن ۴۷هکتار و سرانه فضای سبز ۱۶ مترمربع دومین شهر استان از لحاظ فضای سبز اول شهرکرد ۱۷ مترمربع دوم فرخ‌شهر و بروجن با ۱۶ مترمربع می‌باشند.

مکان‌های آموزشی فرخ‌شهر استان چهارمحال وبختیاری[ویرایش]

دانشگاه‌های فرخشهر عبارتن از:

  • دانشگاه پیام نور واحد فرخشهر
  • تربیت معلم شهیدرجائی (مرکز آموزش عالی شهید رجائی فرخ‌شهر)

امامزاده‌ها[ویرایش]

از امامزاده‌های فرخ‌شهر می‌توان از امامزاده سید محمد و امامزاده آقا میر طاهر نام برد که اولی در میدانگاه و دومی در محله میرنصیر واقع شده‌اند.

امامزاده آقا میر طاهر ظرف دو دهه اخیر توسط حاج سید کمال طاهری از خیّرین بنام این شهر بازسازی، مرمت، تکمیل و مسجدی در صحن آن بنا شد. سرانجام پس از فوت وی در ۱ تیر ۱۳۹۱ (آرامگاه او در صحن همین امامزاده است) به همت فرزندان سید جواد، جمال و محسن ساخنمان امامزاده تکمیل و ضریح جدیدی برای آن تهیه و نصب شد. تکمیل کاشیکاری صحن و مسجد، تعویض سنگ قبر قدیمی امامزاده، نصب سنگ مرمر کف، تکمیل سرویس‌های بهدشتی و آشپزخانه مسجد و.... جزو فعالیت‌های وی بوده است.

مشاهیر معروف فرخ‌شهر[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پس از ۳۴ سال دو ذخیره‌گاه جدید زیست‌کره ایران در فهرست جهانی ثبت شد: دنا و تنگ صیاد در فهرست یونسکو]

  • کریوه الرخ، قهفرخ، فرخ‌شهر
  • آمارنامه استان چهارمحال و بختیاری-مرکز آمار ایران ۱۳۸۰-۱۳۷۰
  • فرخ‌شهر درکذرگاه تاریخ -محمدصدیقی قهفرخی -فروردین ۷۹
  • مرکز ملی فرش ایران
  • فرخ‌شهر درگذرگاه تاریخ، صدیقی قهفرخی، محمد، چاپ اصفهان، ۱۳۷۹