بروجن

بروجن اورجن
بروجن °۵۱٫۱۷۲۲شرقی °۳۱٫۵۸۰۶شمالی / ۵۱٫۱۷۲۲;۳۱٫۵۸۰۶ منطقه گردشگری سیاسرد (پیش از غروب آفتاب، فصل تابستان)
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	چهارمحال و بختیاری
شهرستان	بروجن
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	بام ایران، یونان کوچک
نام(های) قدیمی	ارجست
مردم
جمعیت	۴۹٬۰۷۷ نفر (۱۳۸۵)
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۲۵۱۳ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۲۱۹۷ متر
اطلاعات شهری
شهردار	محمدعلی شفیع‌زاده
ره‌آورد	گز، پولکی و نبات قالی و قالیچه، گیوه
وبگاه	http://www.broujencity.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به بام ایران بروجن خوش آمدید.

بُروجـِن یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری ایران است. بروجن در بخش مرکزی شهرستان بروجن واقع است. این شهر در دشتی به وسعت حدود ۵۸۰ کیلومتر مربع در شرقی‌ترین نقطه استان قرار گرفته‌است. جمعیت این شهر بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۹۰۷۷ نفر (در قالب ۱۲۸۲۸ خانواده) بوده است. بروجن مرتفع ترین شهر ایران می‌باشد و آن را بام ایران می‌نامند.

تاریخچه

نجف‌قلی خان صمصام السلطنه بختیاری

تاریخ دقیق اسکان در این مکان مشخص نیست، هرچند قدیمی‌ترین تاریخ مسجل برای بروجن را می‌توان بر اساس سنگ مزاری که چندی پیش در این شهرستان با تاریخ فوت متوفی به سنه ۱۰۰۴ هجری قمری (۹۷۴ هجری شمسی ) یافت شده محاسبه کرد. به نوشتة محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در کتاب مرآة البلدان در زمان ناصرالدین شاه قاجار قریة بروجن تیول حسینقلی خان ایلخانی به شمار می‌آمد و وی قدری از اراضی آن را خریده بود. جمعیت بروجن در آن دوره به هزار خانوار می‌رسید و سه مسجد و سه رشته قنات داشت، مالیات آن ۹۳۰ تومان بود و هر سال دویست خروار بذرافشان داشت.

تاریخ مرکزیت جمعیت به حدی که بتوان آن را شهر نامید به زمان نهضت مشروطیت وتجمع بختیاریها در این شهر برای فتح اصفهان و سپس فتح تهران می‌رسد. در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی صمصام السلطنه بختیاری با هزاران نفر سوار وارد بروجن شد و پس از آن عزم اصفهان کرد.

وجه تسمیه

سرشته‌اند ز حب الوطن چو آب و گلم

نوشته‌اند بدین دفتر، از زبان دلم

به دستم آینه دادند ز آفتاب و مباد

که بند مهر بروجن ز پای دل گسلم

در مورد وجه تسمیه شهر بروجن نظرات، متفاوتی وجود دارد:

• در کتاب سفرنامه ناصر خسرو بروجن به نام «ارجان» یا «ارغان» یاد شده که ساکنان آن از منطقه‌ای مابین سرحدات بختیاری و بهبهان کنونی به این مکان آمده و سکنی گزیدند. در این خصوص مطالعات بسیار زیادی صورت گرفته و حتی به کمک علم تیپ شناسی(مرفولو‍ژی) و ادله و اسناد تاریخی این وجه تسمیه اثبات شده‌است.((ارجان)) تا پایان قرن هفتم هجری به همین نام بود و از غربی ترین ایالات فارس محسوب می‌شده که جغرافیانویسان از آن به عنوان شهری با مردمی فرهنگی و اهل علم یاد کرده‌اند که پس از آن به مناطق گوناگونی از جمله بروجن مهاجرت کرده‌اند.
• راجع به پیدایش بروجن از ایل لک(شعبه‌ای از ایل قشقایی فارس) و دسته‌ای از کردستان به نام نجارها مطالبی عنوان شده که در زمان کریم خان و بعد از آن این دو دسته شروع به ساختن قلعه و برج می‌نمایند که بعدها به نام ((برجیها)) معروف می‌گردند. چنانچه در کتاب ((مرآت البلدان)) صنیع الدوله نیز به قریه((بروجن)) به عنوان آبادی قابل توجه و بزرگی در اواخر دوران قاجاریه اشاره گردیده‌است.
• ((اورجی)) وجه تسمیه دیگری است که ((جی)) را یکی از محال اسپاهان، صفاهان و اصفهان به معنی صاحب مردان نیک و پاک نام برده‌اند و ((اور)) به معنی سرزمین و شهر(که حداقل ۲۵۰۰سال قبل از میلاد)بر بسیاری از شهرها و روستاهای ایران اطلاق می‌شده‌است.
• عده‌ای دیگر چنین اظهار نموده‌اند که شهر اولیه در این محل به وسیله برج و باروهایی محصور بوده و به علت کثرت برجهای آن به نام بروجن یعنی دارنده برج‌های فراوان نامیده شده‌است و بنا بر قول دیگری ساکنین بروجن قبل از پیدایش به صورت هفت خانواده در محله اوره که یکی از دهات بوده زندگی می‌کردند که در اثر ظلم و ستم خوانین از این مکان فرار نموده به مکان فعلی آمدند که این مکان به نام اوره جسته نامیده شد که به مرور زمان به اورجن و سپس به بروجن تغییر نام یافت.
• البته اگر از نظر ادبیاتی بخواهیم بروجن را تحلیل کنیم به واژهٔ اورجن که متشکل شده از واژه‌های «اور + جن» است بی شباهت نیست و واژهٔ «اور» به معنی شهر و «جن» به معنی زن یا الهه آب تعبیر می‌شوند که در کل به معنی شهر آب یا شهر الهه آب می‌باشد که چشمه سیاسرد واقع در بروجن سندی است بر صحت آن.

جمعیت

رشد جمعیت بروجن پس ازمشروطیت واز دهه‌های سوم و چهارم قرن حاضر آغاز شده و با توجه به موقعیت جغرافیایی آن که در محدوده تلاقی سه استان فارس واصفهان و چهارمحال بختیاری وسه ایل بزرگ بختیاری قشقایی و بویر احمد قرار گرفته از زمینه بسیار مناسبی برای توسعه برخوردار است. خصوصا اینکه یکی از شهرهای اصلی در مسیر ترانزیتی خوزستان به اصفهان نیز محسوب می‌شود.

مردم شهر بروجن امروزه به زبان فارسی تکلم می‌کنند و در قدیم لهجه‌ای مخصوص به این شهر هم وجود داشته که چند شاعر محلی هم به این گویش اشعاری سروده و می‌سرایند و این لهجه را به طور کامل، تنها در همان اشعار می‌توان یافت و لهجه مردم با آن متفاوت می‌باشد. بخشی ازمردم شهر وبسیاری از شهرهای اطراف بروجن به گویش بختیاری وترکی قشقایی صحبت می‌کنند. داراب افسر بختیاری (۱۲۷۹-۱۳۵۰) شاعرشهیر زاده این شهرستان است. همچنین آیت‌الله جهانگیرخان قشقایی (۱۲۰۶-۱۳۲۸) فیلسوف نامی جهان اسلام زاده این شهرستان است.

فرهنگ و هنر

بنیانگذار فرهنگ بروجن را می‌توان مرحوم شهاب‌السلطنه (غلامحسین خان حاجی ایلخانی پسر دوم امامقلی خان حاجی ایلخانی رئیس ایل بختیاری)نامید که در سال ۱۲۷۴ مدرسه‌ای وسیع با مرکز کاردستی تاسیس کرد که قبل از آن حتی در اصفهان چنین مدرسه‌ای نبود و از استادان به نامی چون شیخ محمدطاهر نطنزی (مدیر) و سیدمیرحسین مجدالادباء و میرزاعبدالرحیم خان شیرازی، میرزاسیف الله خان (معروف به تیمسار) و یک معلم زبان انگلیسی که بلژیکی بود، استفاده می‌نمود و کلیه دروس فارسی و انگلیسی و برخی فنون و مهارت‌ها در این دارالفنون کوچک تدریس می‌شد. مخارج این مدرسه را شخص شهاب‌السلطنه پرداخت می‌نمود. پس از ۲۹ سال این دبستان منحل و بعدها امیرقلی اشراقی در منزل خود دبستانی به نام دبستان ملی تأسیس کرد و چندین سال این مدرسه دایر تا اینکه در سال ۱۳۰۹ به دستور وزیر فرهنگ وقت یک ساختمان سه کلاسه در بروجن ساخته شد. بعدها مردم این مدرسه را جمال‌الدین نام نهادند. این همت‌ها و تلاش افرادی چون ملاذوالفقار باعث گردید بروجن به شهری با سطح علمی بالا و تربیت پزشکان و متخصصان عالی رتبه دست یابد و هم اکنون نیز فارغ‌التحصیلان مدارس بروجن در خارج از استان و کشور به عنوان اساتید طراز اول مشغول خدمت هستند. علاوه بر آن در زمینه شعر و هنر نیز سرآمد بوده و از شعرا و استادان بنامی برخوردار است.

محله‌ها

این شهر دارای محله‌های بسیاری هست که برخی از آنها بسیار قدیمی و همراه با بافت سنتی می‌باشند. تعدادی از محله‌های قدیمی هنوز به همین نام پا برجای می‌باشند. برخی از محله‌های قدیم و جدید بروجن چنین نام دارند:

اردوبار پاسداران پایین تولا کاردونی (باغ ملی)

چهارصد دستگاه سنگ سلف شهدا شهید باهنر

شهید رجایی طوس کاروان (قلعه نجاری) کوی امام

گودال سیاسرد محله نو (ظلم آباد) مکتب خانه مصلی +فاطمیه

مراکز آموزشی و دانشگاهی

بروجن دارای چندین دانشگاه و مرکز آموزشی است:

• دانشگاه پیام نور واحد بروجن
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجن
• دانشکده پرستاری و مامایی بروجن
• آموزشکده فنی و حرفه‌ای پسران بروجن
• دبیرستان‌های غیر انتفاعی پسرانه و دخترانه مهرگان
• آکادمی هنری هنر شرق
• دبیرستان پسرانه نمونه امام خمینی
• دبیرستان دخترانه نمونه مجتهده امین

صنایع دستی

قالیهای پشم یلمه‌ای و قالی وقالیچه‌های بختیاری بروجن بسیار مشهور است. در گذشته نیز گیوه این شهرستان شهرت کشوری داشته‌است.

آب و هوا

از بروجن همواره به عنوان یکی از سردترین شهرهای کشور در گزارش‌ها هواشناسی نام برده می‌شود

ارتفاع این شهرستان از سطح متوسط دریا ۲۱۹۷ متر است. از لحاظ اقلیمی دارای شرایط نیمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسیار سرد می‌باشد. تعداد روزهای یخبندان در حدود ۱۲۲ روز در سال می‌باشد. حداقل مطلق دمای این ایستگاه به ۲۷- درجه می‌رسد و حداکثر مطلق دمای مشاهد شده به ۳۶ درجه سانتیگراد بالغ گردیده‌است. بارش سالانه این ایستگاه بطور متوسط به ۲۴۳ میلی متر بالغ می‌گردد و دارای دو فصل خشک و مرطوب است. فصل خشک آن از خرداد تا شهریور ادامه دارد و فصل مرطوب آن از مهر ماه آغاز و تا اردیبهشت ادامه دارد. در مجموع بارش فصل زمستان به ۴۴ درصد و پاییز به ۳۲ درصد و بهار به ۲۴ درصد می‌رسد و تابستان ۱ در صد بارش را داراست.

بروجن یکی از مرتفع‌ترین شهرهای کشور است که این خصیصه بروجن را از جهت محیط زیست حیوانی و گیاهی بسیار غنی و پر جاذبه نموده‌است.

چشمه سیاسرد و تالاب چغاخور و آداب و رسوم اصیل بختیاری‌ها از جاذبه‌های گردشگری این مناطق به شمار می‌آید.

آب و هوای بروجن
	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مـــــه	ژوئـن	ژوئیـه	آگوست	سپتامبر	اکتبـر	نوامبر	دسامبر	سـال
گرم‌ترین C°	۱۲٫۰	۱۵٫۰	۲۰٫۰	۲۳٫۰	۲۹٫۰	۳۰٫۰	۳۵٫۰	۳۵٫۰	۳۱٫۰	۲۶٫۰	۱۸٫۰	۱۱٫۰	۱۹٫۹
میانگین گرم‌ترین‌ها C°	۱۲٫۰	۱۵٫۰	۲۰٫۰	۲۳٫۰	۲۹٫۰	۳۰٫۰	۳۵٫۰	۳۵٫۰	۳۱٫۰	۲۶٫۰	۱۸٫۰	۱۱٫۰	۱۹٫۹
میانگین سرد‌ترین‌ها C°	-۱۴٫۰	-۸٫۰	-۷٫۰	-۳٫۰	۲٫۰	۵٫۰	۱۱٫۰	۷٫۰	۲٫۰	۱٫۰	-۶٫۰	-۱۴٫۰	۱٫۱
سردترین C°	-۱۴٫۰	-۸٫۰	-۷٫۰	-۳٫۰	۲٫۰	۵٫۰	۱۱٫۰	۷٫۰	۲٫۰	۱٫۰	-۶٫۰	-۱۴٫۰
منبع: وب‌گاه اداره هواشناسی چهار محال و بختیاری 8 مهٔ ۲۰۱۱

افراد مشهور

• آیت الله حاج سید محمد تقی حسینی نجفی بروجنی(آیت الله زاده)

ایشان که در سال ۱۳۲۷ هجری شمسی از نجف به بروجن مهاجرت کردند در تاریخ ۲۰ مرداد ۱۳۹۰ به دیار باقی شتافتند و در حسینیه‌ای که به دست خودشان درست کرده بودند به خاک سپرده شدند.

• محمد علی فرخی (۱۱۷۳ه. ق -۱۲۵۵ ه. ق) - شاعر

در لغت نامه دهخدا از وی این گونه یاد شده‌است:

مولانا محمدعلی فرزند عبدالنبی بروجنی متولد ۱۱۷۳ه. ق در شهر بروجن شاعری جسور و بی پروا که عشق وارادت به خاندان عصمت و طهارت در آثار و اشعارش موج می‌زند بزرگترین اثر شعری او هنر نامه نام دارد: منظومه‌ای حماسی در بحر متقارب شامل ۱۶ هزار بیت در شرح جنگهای پیامبر اعظم و امیرالمومنین و حادثه جانسوز و خونین کربلا تا قیام مختار ثقفی. وی در سال ۱۲۴۰ه. ق در سن ۶۷ سالگی سرودن این منظومه پر بار را با بیت زیر آغاز کرده‌است: ز تاریخ پیغمبر پاکدل/ گذشته هزار و دویست و چهل

وی همچنین در بحر الطویلی ۱۱ بندی فتحعلی شاه قاجار را به باد انتقاد و استهزا گرفته که معروف ترین آن این قسمت است:

کو خدادوست حریفی که بود عاقل و رندانه/ و مردانه و فرزانه رود خدمت آن ریش دودندانه/ به رندانه زمین بوسه زند عرض کند/ پادشها ظل الها بر تو و بر پدر و جد تو مروان حکم لعن

وی در سال ۱۲۵۵ ه. ق در بروجن درگذشت و در کنار امامزاده سید میر معین به خاک سپرده شد

• ملک محمد مسعودی (۱۳۳۱ ه. ش -) - خواننده
• داراب افسربختیاری-شاعرفلکور
• مسعود صادقیان (۱۳۳۵ ه. ش -) - طراح عروسک
• بهمن بروجنی (۱۳۲۱ ه. ش -) - استاد نقاشی
• بهمن رافعی (۱۳۱۵ ه. ش -) - شاعر معاصر
• حسین هادی پور (۱۳۴۹ ه. ش -) - نقاش
• مسعود شمس - نقاش
• دکتر ابوالقاسم بختیار (۱۲۵۰ ه. ش - ۱۳۴۹ ه. ش) - اولین پزشک متخصص ایرانی
• دکتر قهرمان سلیمانپور (۱۳۲۷ ه. ش -) - رئیس کنوانسیون بین المللی محیط زیست
• دکتر علی اکبر بابایی بروجنی (۱۳۳۰ ه. ش -) - دکترای فیزیک ابررسانا و از مصححان المپیاد جهانی فیزیک
• محمدحسین خرم (1332ه.ش)شاعروادیب
• استاد منصور چراغی (1348 ه.ش -) - استاد و نوازنده چیره دست تار و تئوری موسیقی سنتی

منابع

(۱)دانشنامه استان چهارمحال وبختیاری

• استانداری چهارمحال‌وبختیاری.
• آمار جمعیت: اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳، ص۱۰۰.
• فام ایران http://www.fam-group.blogfa.com