چلیچه (فارسان)

چلیچه
کشور	ایران
استان	چهارمحال و بختیاری
شهرستان	فارسان
بخش	بخش جونقان
مردم
جمعیت	۴٫۶۵۶ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی لری بختیاری
مذهب	اسلام،شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۲۰۳۳ متر
اطلاعات شهری
شهردار	کیانی
وبگاه	http://cholicheh.ir
چلیچه روی نقشه ایران ۳۲.۱۳۵۱° شمالی ۵۰.۳۷۴۲° شرقی / 32.1351; 50.3742

چلیچه نام شهری است در بخش جونقان از توابع شهرستان فارسان در استان چهارمحال و بختیاری ایران است.

جمعیت

چلیچه در ۳۰ کیلومتری شهرکرد قرار دارد. بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ جمعیت چلیچه برابر با ۴٫۶۵۶ نفر (۱٬۱۰۹خانوار) بوده است

نژاد

مردم این شهر از قوم بختیاری هستند و به زبان فارسی میانه سخن می‌گویند.

تسمیه شهر چلیچه

در باره وجه تسمیه این شهر اسناد معتبری در دست نیست. در یادداشتها و خاطرات سردار ظفر بختیاری از چلیچه با نام «چُلچه» نام برده شده‌است. (همان، ص. ۱۰، ۱۲، ۲۴۷، ۲۴۸).

در لغت نامه دهخدا اینگونه‌است:

چلیچه. [ چ ُ چ َ ] (اِخ) مؤلف مرآت البلدان نویسد: «قریه‌ای از قریه‌های چهارمحال اصفهان است». و در فرهنگ جغرافیایی آمده‌است: دهی از دهستان می‌زدج بخش حومه ٔ شهرستان شهرکرد که در ۲۷ هزارگزی جنوب باختر شهرکرد، کنار راه بردنجان به جونقان واقع است. دامنه ٔ کوه و هوایش معتدل است و ۱۷۰۴ تن سکنه دارد. آبش از رودخانه ٔ می‌زدج و قنات. شغل اهالی زراعت، صنایع دستی زنان قالی بافی و راهش مالرو است. این آبادی یک دژ قدیمی به نام قلعه اسعد دارد.

تاریخ

بنا بر گزارش تاریخ نویسان و بزرگان و ریش سفیدان و به باور اهالی، چلیچه از زمان‌های خیلی دور وجود داشته‌است و اولین خانواری که صدها سال پیش در این منطقه که امروز چلیچه نامیده می‌شود سکنی گزیده‌اند جده صادق خان بزرگ که از ایل چهار لنگ محمد صالح بختیاری بوده سنگ بنای چلیچه را نهاده‌است و با طایفه‌های هفت لنگ هم خویشاوندی‌های زیادی دارند که هم اکنون در خوزستان، لالی، ایذه، ماهشهر، قلعه تُل و الیگودرز زندگی می‌کنند و بیشترین خویشاوندی را با طایفه اسیوند(گاودوش)دارند. طایفه چلیچه از پنج قوم تشکیل شده‌است:

1. شاخه‌ای از نوذری ها
2. شاخه‌ای از اقلی‌ها
3. شاخه‌ای از کلنگیر‌ها
4. شاخه‌ای از قلعه ای ها
5. شاخه‌ای از لوگری ها

چلیچه قدمت تاریخی آن به زمان قبل از هخامنشیان می‌رسد (حدود۵۰۰۰سال پیش). چلیچه به لحاظ شرایط طبیعی همواره از میزان بارندگی به علت باد، برف و باران در معرض آسیب و تخریب شدید قرار گرفته‌است قسمت‌هایی از این شهر از گذشته‌های دور یعنی از عهد ایلامیان و هخامنشیان راه عبور و ارتباط بین‌النهرین و خوزستان با فلات مرکزی ایران بوده‌است این شهر در روزگار باستان یکی از نواحی آباد و از مراکز تمدن قدیم بشمار می‌رفته.

اماکن دیدنی و کهن شهر

امامزاده سید سعید، چشمهٔ «آب مُراد»و باغهای اسعدیه و باغ بالا از اماکن دیدنی این شهر می‌باشند. باغ اسعدیه و باغ بالا مسکن خوانین بختیاری روزگاری پذیرای بزرگانی همچون سردار اسعد بختیاری و سردار ظفربختیاری بوده‌اند. علاوه بر اماکن ذکر شده فوق حمامی چند صد ساله در وسط ابادی قرار دارد که به گفته اهالی و به استناد سنگ نوشته‌ای که بر یکی از ستونهای آن حک شده‌است قدمت این گرمابه به حدود ۵۰۰ سال می‌رسد. حمام مَمحسن سلطان (محمد حسن سلطان) هنوز دایر و گرم است.

حمام محمد حسن سلطان

این بنا در کنار مسجد ابوالفضل(ع) در وسط شهر چلیچه در محله کلنگیرها قرار دارد و یکی از بناهای باستانی چلیچه‌است شالوده اولیه بنا در زمان اشکانیان می‌باشد در دوره صفوی تعمیر و مرمت گردید. این حمام دارای یک فضای وسیع بیرونی بنام رخت کن که زیر سقف قرار دارد و از کف زمین ۷۰سانتی متر ارتفاع دارد و بوسیله یک دهلیز منحنی به تطهیر خانه و گرم‌خانه متصل می‌شود صحن وسیع گرم‌خانه بر چهار ستون سنگی استوار است. مالکیت این حمام از طایفه محمودی و کلنگیرها می‌باشد که جزء آثار باستانی چلیچه بشمار می‌آید.

چشمه‌ها و گردشگاه‌ها

در شهر چلیچه وفور چشمه‌ها در فصل بهار بسیار چشم‌انگیز است چشم‌گیرترین این چشمه‌ها در سطح می‌زدج عبارتند از: چشمه سوزنک، چشمه بلبل، چشمه میانکوه، چشمه چال ملو، چشمه دره راز، چشمه امیر قلی، چشمه گردنه، چشمه آب مراد، چشمه عبدل، چشمه گرداب، چشمه باغ مظفر، چشمه چال غلا، چشمه باغ سید جواد، چشمه دره شهریار، چشمه درخت یتیم، چشمه اسیاب

اسامی موقعیت‌های جغرافیایی

کوه جهانبین، دره سوزنک، دره لاسیر، میانکوه، شوره گاه، چال ملو، چال زرد، دره راز، چال غلا، کفت گردنه، گر کافر، آستون پلنگی، بانه، ریز برده، تنبلی، دره گپه، چال گردل مالی، آسیاب بادی، تخت سنمبر، مله ارزنا، اُر چینه روباه، چال بردلا، چال تختی‌ها، جا گله گا

اسامی شش دانگ کشاورزی چلیچه

1. دانگ حاج همت
2. دانگ اقلی
3. دانگ سلطان
4. دانگ لوگری
5. دانگ خانی
6. دانگ نوذری

زمین‌های کشاورزی

اسامی

شاه آباد، محمد قلی بگ، بالو، بانه، جاسربازها، غلاتک، پندمه، دَمرغا، پل پلنگی، کوتون، کرد آباد، می‌زدچه، بیشه خان، ده ِگاه، قبر لَر، صالح آباد، چقای صالح آباد، پشت چقا، هسته چه، چن گلستان، جَرکی، کرمله گاه، سر کیره‌ها، سر چقا، باریکه‌ها، جاره زار، گینه‌ای، بالا آسیاب، چال روباه، چُل، چُل پشتی.

ایل راه‌های چلیچه

1. ایل راه شوره گاه
2. ایل راه گردنه

که عشایر از این دو ایل راه مهم و تاریخی استفاده می‌کرده‌اند و هم اکنون هم مورد استفاده عشایر بختیاری و گله‌دارهای دهکردی می‌باشند و این دو ایل راه مهم شاهراه قدیم جاده دزپارت بوده‌است. فضاهای شهر چلیچه به علت دارا بودن ویژگیهای منحصر به فرد قابلیت جذب جهانگرد و توریست را دارد به علت موقعیت خاص استقراری که در دشتی میان رشته کوههای جهانبین واقع شده و عشایر بختیاری از ایل بزرگ اسیوند (طایفه گاودوش) هنوز به صورت عشایر کوچ می‌کنند و در زمین‌های آبا و اجدادی خود در دره راز چلیچه چادر می‌زنند. ارتفاعات دامنه‌های شرقی جبال زاگرس چراگاههای بهاره و تابستانی گله‌های عشایر اسیوند را تشکیل می‌دهند.