بخش فراهان

شهرستان فَراهان دارای سه بخش (مرکزی، خنجین، ساروق) در استان مرکزی ایران است که در سال ۱۳۸۹ به طور رسمی شهرستان شد..

فراهان یکی از شهرستانهای استان مرکزی است اما در اصل بزرگتر بوده و منطقهٔ وسیعی از شمالِ شهراراک تا مناطقی از شهرستان آشتیان و تفرش را در بر می‌گیرد و از غرب تا مرز استان همدان نیز می‌رسد. بیش از دویست روستای کوچک و بزرگ در فراهانِ بزرگ وجود دارد که در دشت فراهان و کوههای اطراف پراکنده‌اند. شهر کوچک فرمهین در مرکز فراهان و درسه راهی اراک - تفرش - فراهان قرار گرفته‌است و یک شهرک صنعتی بزرگ صنعتی در شهر فرمهین نیز دارد.

تاریخچه

فراهان شامل ناحیه ی پهناوری میان شهرستانهای اراک و تفرش و آشتیان است.تاریخ قم کهن‌ترین سندی که در آن نامی از فراهان آورده شده.این سند مربوط به سال ۳۷۸ هجری قمری یعنی بیش از هزار سال پیش که در آن زمان روستای فراهان جزء شهرستان قم بوده.

حمدالله مستوفی در نزهت القلوب می‌نویسد:فراهان ولایتی است و در دیه‌ها معتبر بود، دیه ساروق را دارلملک آنجا و طهمورث ساخت، اکنون دولت آباد و ماستر معظم قرای آنجاست.

نام یکی از شهر‌های بخش مرکزی شهرستان فراهان، فرمهین است. این شهر در شمال شهر اراک و کویر نمک میغان واقع است. هوای آن سرد و سالم و آب کلیه قراء آن از قنوات است که طول اکثر آنها به ۶هزار گز می‌رسد. فراهان از سه قسمت به نام بالا و پائین و سادات تشکیل می‌گردد. جمع قراء دهستان فراهان ۱۲۹ قریه و دارای ۶۱ هزار تن سکنه‌است. محصولاتش غلات، بنشن و میوه جات است. گله داری یکی از کارهای عمده سکنه بخش و پوست بره این حدود به خوبی معروف است و خریدار زیاد دارد. صنایع دستی زنان این دهستان قالی و قالیچه بافی با نقشه‌است. قراء مهم دهستان عبارتند از هزاوه که یکی از قراء خوش آب وهوای فراهان سادات بوده مولد مردان بزرگی مانند امیرکبیر، میرزا بزرگ فراهانی و میرزا ابوالقاسم قائم مقام است و فعلاً در حدود هفتصد تن سکنه دارد.

جلوس اباقاخان بن هلاکوخان بعد از پدر در تاریخ ۱۳ رمضان ۶۶۳ ه'.ق. در این قصبه بوده‌است و ابنیه باستانی به صورت خرابه در آن دیده می‌شود.

قصبه ساروق یکی دیگر از قراء مهم فراهان است که دارای ۲۵۰۰ تن سکنه‌است و حمداللّه مستوفی نسبت بنای آن را به شاه طهمورث می‌دهد. سابقاً بسیار آباد و کرسی ولایت و مرکز حکمرانی بوده‌است. چند بقعه به نام ۷۲ تن از قرن هفتم هجری در این قصبه ملاحظه می‌گردد. قالیچه‌های مرغوبی در این قصبه بافته می‌شود.

دیگر از قراء قدیمی فراهان زلف آباد است که روزگاری شهر مهم و پرجمعیتی بوده‌است.

قصبه فرمهین در مرکز بخش مزکزی شهرستان فراهان واقع و مرکز شهرستان است. قراء مهم دیگر فراهان عبارتند از دستجان، نظام آباد، مرزجران، تلخ آب، فشک، ماستر، شتریه، مشهدزلف آباد، فارسیجان، مشهدالکوبه، میغان و واشقان. به واسطه مسطح بودن اراضی در فصل خشکی به اکثر قراء فراهان اتومبیل می‌توان برد. کویر نمک میغان در قسمت جنوبی دهستان فراهان واقع است و قراء نزدیک به کویر به واسطه مجاورت با کویر دارای هوای ناسالم و آب شورند.

نام

دهگان در گزارشنامه می‌گوید:واژه فراهان بطورقطع مرکب از دو عضو است که خوشبختانه هر دو عضو زنده و در اسماء امکنه متداول میباشند. ((فره)) به فتح اول و ثانی به معنی شکوه است عضو دوم یعنی ((آن)) یکمن علامت جمع باشد.

دیدگاهی دیگر آن است که فراه در زبان پهلوی به معنی شهر است و نمونه آن نیز شهر فراه در ولایت فراه افغانستان است.فراهان نیز جمع آن و به معنی شهرها است.

تقسیمات کشوری

• دهستانهای و بخش‌های شهرستان فراهان:

بخش مرکزی

• شهر فرمهین

نقطه شهری: فرمهین

بخش خنجین

• دهستان خنجین
• دهستان تلخاب

نقطه شهری: خنجین

بخش ساروق

• دهستان ساروق

نقطه شهری:ساروق

ساروق به درخواست مردم از فراهان جدا شد و به اراک پیوست.

شهرستان فراهان

مردم

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان فراهان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۳۰۸۴ نفر بوده‌است .

کشاورزی و دامداری کار اصلی مردم فراهان است. آب قنات یکی از منابع اصلی آبیاری به شمار می‌آید. کشت غلات بخصوص گندم و نیز باغداری (از جمله انگور، بادام و گردو) در فراهان رواج دارد. فرش مهمترین صنایع دستی این شهرستان است و قالیچه‌های بخش ساروق شهرت جهانی دارند.

اکثریت مردم شهرستان فراهان پارسی‌زبانند. در برخی از روستاهای فراهان به زبان ترکی نیز صحبت می‌کنند. در روستاهای پارسی‌زبان نیز لهجه‌های خاصی وجود دارد. خلجی از دیگر زبانهای فراهان است و در تلخاب و خلجستان صحبت می‌شود.

مشاهیر

• قائم مقام فراهانی
• امیرکبیر«میرزا تقی‌خان فراهانی»
• میرزا عیسی فراهانی«معروف به قائم مقام اول»
• استاد عبدالعظیم قریب گرکانی پدر دستور زبان فارسی
• دکتر ابوالقاسم بهرامی«پدر علم میکرب‌شناسی ایران»
• پروفسور احمد پارسا«پدر علم گیاه‌شناسی ایران»
• دکتر محمد قریب پدر طب اطفال
• استاد عباس سحاب«پدر علم جغرافیای ایران»
• استاد فتحعلی واشقانی فراهانی«خوشنویس نامی ایران»
• دکتر عبدالکریم قریب گرکانی پدرعلم زمین شناسی ایران
• دکتر سعید کاظمی آشتیانی«بنیانگذار پژوهشکده رویان»
• فتح الله مجتبایی
• علی‌رضا افضلی‌پور
• دکتر علی امینی
• جعفر آشتیانی
• دکتر مظاهر مصفا
• دکتر مهدی بهرامی
• دکتر عیسی بهنام
• اعتصام‏ الملک یوسف آشتیانی
• مشیرالدوله
• دکتر عزالدین کاظمی
• دکتر محمد مصدق
• غلامحسین ابتهاج
• رضا قلی بهنام«استاد خوشنویسی»
• عباس منظوری«خوشنویس نامی ایران»
• بهزاد فراهانی«بازیگر نامی سینما وتئاتر»
• عبدالله خان دوامی«موسیقیدان»
• حسینعلی خان نکیسا تفرشی عراقی«موسیقیدان»

جستارهای وابسته

• شهرستان فراهان
• فهرست بخش‌های ایران