پرش به محتوا

نبرد گالیپولی

مختصات: ۴۰°۱۴′۱۵″ شمالی ۲۶°۱۶′۳۹″ شرقی / ۴۰٫۲۳۷۵۰°شمالی ۲۶٫۲۷۷۵۰°شرقی / 40.23750; 26.27750
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نبرد گالیپولی
بخشی از جبهه خاورمیانه در جنگ جهانی اول

کلکسیونی از تصاویر نبرد. از تصویر بالا سمت چپ به‌طرف راست: فرماندهان عثمانی به‌همراه مصطفی کمال آتاترک (چهارمین نفر از سمت چپ)؛ کشتی‌های جنگی دولت‌های مشترک؛ ساحل v از روی عرشه کشتی اس. اس. ریور کلاید؛ سربازان عثمانی در سنگر؛ و مواضع دولت‌های مشترک
تاریخ۱۹ فوریه ۱۹۱۵ – ۹ ژانویه ۱۹۱۶
(۱۰ ماه، ۳ هفته و ۲ روز)
موقعیت۴۰°۱۴′۱۵″ شمالی ۲۶°۱۶′۳۹″ شرقی / ۴۰٫۲۳۷۵۰°شمالی ۲۶٫۲۷۷۵۰°شرقی / 40.23750; 26.27750
نتایج پیروزی عثمانی
طرف‌های درگیر
حمایت دریایی:
 امپراتوری روسیه
 عثمانی
حمایت شده توسط:
 آلمان[۱]
 اتریش-مجارستان[۲]
فرماندهان و رهبران
واحدهای درگیر
پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند Mediterranean Expeditionary Force
Egyptian Labour Corps[۴]
Maltese Labour Corps[۴]
جمهوری سوم فرانسه Oriental Expeditionary Corps
 Imperial Russian Navy
امپراتوری عثمانی 5th Army
امپراتوری آلمان German military mission[۵]
قوا

۵ لشکر (آغازی)
۱۵ لشکر (پایانی)
مجموع: ۴۸۹٬۰۰۰[۶]

  • ۳۴۵٬۰۰۰ بریتانیایی (به علاوه ایرلندی، هندی و نیوفاندلندی)
  • ۷۹٬۰۰۰ فرانسوی[۷]
  • ح.  ۵۰٬۰۰۰ استرالیایی
  • ح.  ۱۵٬۰۰۰ نیوزلندی

حمایت شده توسط:

ح.  ۲٬۰۰۰ غیرنظامی کارگران[۴]

۶ ارتش (آغازی)
۱۶ ارتش (پایانی)
مجموع: ۳۱۵٬۵۰۰[۷][۸]

  • ح.  ۷۰۰ آلمانی[۹]
تلفات و خسارات

امپراتوری بریتانیا امپراتوری بریتانیا:
۱۹۸٬۳۴۰ (۳۱٬۳۸۹ کشته،
۹٬۷۰۸ مفقود و اسیر،
۷۸٬۷۴۹ زخمی،
۷۸٬۴۹۴ evacuated sick)[۱۰][۶]
جمهوری سوم فرانسه فرانسه:
۹٬۰۰۰ کشته و مفقود
۱۸٬۰۰۰ زخمی
۲۰٬۰۰۰ evacuated sick[۱۰]
استرالیا استرالیا:
۸٬۷۰۹ کشته
۱۸٬۵۰۰ زخمی
قلمروی نیوزیلند نیوزلند:
۳٬۴۳۱ کشته
۴٬۱۴۰ زخمی[۱۰]


مجموع: ۳۰۰٬۰۰۰ (۵۶٬۷۰۷ کشته)[۱۰]

امپراتوری عثمانی امپراتوری عثمانی:
۲۵۵٬۲۶۸ (۵۶٬۶۴۳ کشته،
۹۷٬۰۰۷ زخمی،
۱۱٬۱۷۸ مفقود یا اسیر،
۶۹٬۴۴۰ evacuated sick,[۱۱]
۲۱٬۰۰۰ کشته بر اثر بیماری)[۶]


مجموع: ۲۵۵٬۲۶۸ (۵۶٬۶۴۳ کشته)[۶][۱۱]
گروهان توپخانه عثمانی در چناق‌قلعه
دیدبان‌های استرالیایی در نبرد گالیپولی.

نبرد گالیپولی یا نبرد چناق‌قلعه (به ترکی استانبولی: Çanakkale Savaşı) (به انگلیسی: Battle of Gallipoli)، نام جنگی است که در جنگ جهانی اول بین امپراتوری عثمانی و نیروهای ائتلافی (انگلستان، فرانسه و اَنزَکها) در تنگه داردانل درگرفت. این نبرد که بیش از هشت ماه طول کشید[۱۲] در ۲۵ آوریل سال ۱۹۱۵ میلادی آغاز شد و سرانجام در دسامبر سال ۱۹۱۵ با شکست نیروهای ائتلافی به پایان رسید. و در پایان از هر دو جبههٔ متفقین و متحدین بیش از نیم میلیون نفر کشته و زخمی برجای ماند. در این نبرد کشتی‌های نیروی دریایی متفقین آسیب زیادی دیدند اما در پایان آنان فاتح جنگ جهانی اول شدند. مصطفی کمال آتاترک، افسر ترک در جنگ گالیپولی به شهرت رسید و پس از پایان جنگ و فروپاشی امپراتوری عثمانی بنیانگذار ترکیه نوین شد.

در برخی کشورها مانند استرالیا، نیوزلند و ترکیه هر ساله، خاطره این نبرد گرامی داشته می‌شود.

تاریخچه جنگ

[ویرایش]

در سال ۱۹۱۴ نیروهای متفقین، به فکر تصرف تنگه داردانل افتادند اما با اعلام بی‌طرفی دولت عثمانی، حمله‌ای به آن صورت نگرفت. پس از ورود دولت عثمانی به جنگ، وینستون چرچیل که در آن زمان وزیر دریانوردی بریتانیا بود، به نقش کلیدی این منطقه برای تسخیر استانبول اشاره کرد و در نهایت توانست نظر خود را به کابینه و ارتش بریتانیا بقبولاند. هدف این نبرد به زانو درآوردن عثمانی و امکان ارتباط نزدیک‌تر با روسیه بود.

نخستین بار، در نوزدهم فوریه ۱۹۱۵، ناوگان دریائی مشترک بریتانیا و فرانسه با محاصره منطقه، به مدت یک ماه نیروهای عثمانی مستقر در دو سوی تنگه را گلوله‌باران کردند. نبرد ۱۸ مارس، آخرین برگ این حمله بود که نتیجه را در پایان به سود عثمانی‌ها رقم زد. متفقین در این روز تمام نیروی خود را به کار بستند تا کنترل تنگه داردانل را به دست آورند اما با دفاع عثمانی‌ها، دست آخر هفت کشتی آنان در این روز غرق شد که منجر به عقب‌نشینی این نیروها شد.

متفقین برای جبران این شکست و اعاده حیثیت، تدارک نبرد همه‌جانبه‌ای را با حضور نیروی دریایی و زمینی دیدند. در ۲۵ آوریل، لشکر هفتاد هزار نفری متفقین، در چناق‌قلعه پیاده شدند و آنان را ۱۰۹ ناو جنگی و صدها شناور دیگر از دریا حمایت کردند. این نبرد چندین ماه به طول کشید و با دفاع سرسختانه عثمانی‌ها روبرو شد. سرانجام، به دلیل تلفات سنگین، نیروهای متفق در ماه دسامبر آغاز به تخلیه منطقه کردند و کنترل منطقه در دست عثمانی باقی‌ماند.

آمار و ارقام

[ویرایش]
توپخانه انگلستان در نبرد گالیپولی

برخی منابع مانند[۱۳] تعداد کشته شدگان این جنگ را نیم میلیون نفر نوشته‌اند اما بر اساس منابعی همچون ویکی‌پدیای انگلیسی،[۱۴] شمار کشته شدگان و مجروحان روی هم نیم میلیون نفر بوده‌است که تقریباً دو طرف به اندازه برابر کشته و زخمی داده‌اند. تعداد کشته‌های عثمانی و متفقین به ترتیب ۵۶ و ۵۸ هزار نفر بوده‌است. زخمی شدگان نیز به ترتیب ۹۷ و ۱۶۴ هزار نفر بوده‌اند که جمع تلفات (کشته شدگان و زخمی‌ها) به سیصد و هفتاد و پنج هزار نفر می‌رسد.

دیگر موضوعات

[ویرایش]

مصطفی کمال آتاترک خود مستقیماً فرماندهی ترک‌ها را بر عهده داشته و در تهییج نیروهای عثمانی مؤثر بوده‌است. چرچیل نیز از سوی دیگر نقش عمده‌ای را در بریتانیا در به راه‌اندازی این جنگ داشته‌است.

این نبرد در استرالیا و نیوزلند با نام نبرد آنزاک نیز شناخته می‌شود و هر ساله مراسم یادبودی در روز آنزاک برای آن برگزار می‌شود.

آتاترک در یکی از سخنرانی‌ها به نیروهای زیر فرمانش گفته بود: «من به شما دستور نمی‌دهم که بروید و بجنگید، دستور می‌دهم بروید و شهید شوید».

نگارخانه

[ویرایش]

جستارهای وابسته

[ویرایش]

پانویس

[ویرایش]
  1. Travers 2001، p. 13; Rance 2017، pp. 16–17, 54–56.
  2. Jung 2003, pp. 42–43.
  3. Kurtuluş Savaşı Komutanları.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Aspinall-Oglander 1929, p. 395.
  5. Rance 2017, pp. 16–17, 44–47, 55–56.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ Erickson 2001a, p. 94.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Erickson 2001a, pp. 94–95.
  8. Erickson 2015, p. 178.
  9. Rance 2017, pp. 16–17.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ Clodfelter 2017, p. 417.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Erickson 2001a, p. 327.
  12. «شرکت رهبران چند کشور در مراسم یکصدمین سالگرد کشتار ارامنه و آغاز نبرد گالیپولی». بی‌بی‌سی فارسی. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۴ آوریل ۲۰۱۵.
  13. نبرد چاناق قلعه وبگاه همسایه
  14. نبرد گالیپولی از ویکی‌پدیای انگلیسی

منابع

[ویرایش]

پیوند به بیرون

[ویرایش]

پانویس

[ویرایش]