سید یحیی رحیم‌صفوی

سردار سیّد یحیی صفوی
نام تولد	سید یحیی صفوی همامی
نام(های) مستعار	رحیم
زاده	۱۳۳۱ ‏(۷۳–۷۴ سال) همام، استان اصفهان، ایران
وفاداری	ایران
شاخه نظامی	کمیته انقلاب اسلامی (۱۳۵۷) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سال‌های خدمت	اکنون–۱۳۵۷
درجه	سرلشکر پاسدار
فرماندهی	سپاه پاسداران استان کردستان ستاد عملیات جنوب نیروی زمینی قرارگاه ثارالله
جنگ‌ها و عملیات‌ها	جنگ ایران و عراق (مجروح)
نشان‌ها	فهرست کامل
همسر(ان)	مهرشاد شبابی (ا. ۱۳۵۸)
فرزندان	۴ (شامل ۲ پسر و ۲ دختر)
پس‌زمینه‌های علمی
تحصیلات	زمین‌شناسی جغرافیا
دانشگاه	دانشگاه تبریز دانشگاه امام حسین دانشگاه تربیت مدرس
عنوان پایان‌نامه	بررسی زیرساخت‌های حیاتی تهران (۱۳۷۴) تحلیل جغرافیای امنیتی تهران و ارائه الگوی بهینه (۱۳۸۰)
استاد راهنما	عزت‌الله عزتی (۱۳۸۰)
کار علمی
زمینهٔ تخصصی/حوزه کاری	جغرافیا
زیرشاخهٔ	جغرافیای سیاسی
نهاد	دانشگاه جامع امام حسین دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

سید یحیی صفوی همامی (زادهٔ ۱۳۳۱) سرلشکر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، که از سال ۱۳۸۶ به‌عنوان دستیار و مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی ایران در امور نیروهای مسلح و نیز از سال ۱۳۹۸ به‌عنوان رئیس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس فعالیت می‌کند. او همچنین مدرس دانشگاه امام حسین و دانشگاه عالی دفاع ملی است.

رحیم‌صفوی مدرک کارشناسی زمین‌شناسی را پیش از وقوع انقلاب ۱۳۵۷، از دانشگاه تبریز اخذ کرد. همچنین دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی از دانشگاه امام حسین و دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس است. او در طول جنگِ ایران و عراق از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود، از ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷ جانشینی فرمانده نیروی زمینی سپاه و از ۱۳۶۷ تا ۱۳۶۸ نیز فرماندهی نیروی زمینی سپاه را برعهده داشت. رحیم‌صفوی در فاصله سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ به‌عنوان جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران فعالیت می‌کرد و از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۶ نیز فرمانده کل سپاه پاسداران بود.

رحیم‌صفوی یکی از معدود فرماندهان ارشد نظامی با درجه سرلشکری در نیروهای مسلح ایران است. وزارت خارجه کانادا در آبان ۱۴۰۱ او را به‌دلیل نقض حقوق بشر و تحویل پهپاد به روسیه برای به‌کارگیری در تهاجم نظامی علیه اوکراین تحریم کرد.

اوایل زندگی و تحصیلات

سید یحیی صفوی در سالِ ۱۳۳۱ در روستای همام، از بخش باغ‌بهادران شهرستان لنجان، در استان اصفهان زاده شد. پدرش سیدعباس صفوی و مادرش ملوک‌آغا رئیسی دهکردی از اهالی شهرکرد بود. او در سال ۱۳۴۸ آخرین سال تحصیلی در مقطع دبیرستان را می‌گذراند، که مادرش بر اثر ابتلا به سرطان درگذشت و در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد. صفوی پس از دریافت مدرک دیپلم متوسطه، در آزمون کنکور سراسری شرکت کرد و پس از قبولی در آزمون، در سال ۱۳۵۰ تحصیل در مقطع کارشناسی رشته زمین‌شناسی را در دانشگاه تبریز آغاز نمود. او از ابتدای دهه ۱۳۵۰ فعالیت‌های مخفی علیه رژیم پهلوی را آغاز کرد و برای عدم شناسایی توسط عوامل ساواک، نام مستعار رحیم را برای خود برگزید. به گفته صفوی در دوران دانشجویی، بزرگ‌ترین مشکل وی در تبریز، آشنا نبودن به زبان ترکی و نداشتن خوابگاه بود:

زمانی که وارد تبریز شدم با مشکلاتی روبه‌رو بودم، از جمله اینکه با زبان ترکی آشنا نبودم و یک کلمه از زبان ترکی را نمی‌فهمیدم و چون ترکی بلد نبودم، جواب گرفتن برایم دشوار بود. این مشکل باعث شد که از همان ماه‌های اول مصمم بشوم زبان ترکی را فرا گیرم. طی آن سال‌هایی که در تبریز بودم آن قدر ترکی یادگرفتم که توانستم در خیابان و بازار به راحتی ترکی حرف بزنم و هیچ‌کس هم نمی‌فهمید که من اصفهانی هستم.

صفوی در سال ۱۳۵۴ مدرک کارشناسی زمین‌شناسی را دریافت کرد و در همین سال، دوره خدمت سربازی را آغاز نمود، که بخش اعظم آن را در مرکز آموزش پیاده شیراز و تیپ ۵۵ هوابرد سپری کرد.

گروهان دومِ گُردان ۱۳۵ هوابرد، محل خدمت من در تیپ ۵۵ هوابرد شیراز بود و با درجهٔ ستوان‌دوم وظیفه، فرمانده دستهٔ گروهان دومِ گردان مزبور بودم.

در دوران دانشجویی در دانشگاه تبریز، صفوی به همراه عده‌ای از دانشجویان، اقدام به ایجاد تشکل‌های دانشجویی کرد و چندین مرحله در تظاهرات علیه رژیم پهلوی، در شهر تبریز شرکت داشت، که در یکی از این تجمع‌ها، وی از ناحیه پا مورد اصابت گلوله قرار گرفت و مجروح شد. او در کتاب تاریخ شفاهی روایت سید یحیی صفوی این واقعه را این‌گونه عنوان می‌کند:

در درگیری‌های ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تبریز، ما با چند نفر از دوستان داخل یک ماشین بودیم، که در خیابان منصور، یک ماشین ساواک جلوی ما پیچید و ما را به رگبار بست. من که جلو نشسته بودم، یک تیر از در جلوی ماشین آمد و به پای چپ من خورد و توی پاگیر کرد، خون از پاچهٔ شلوارم بیرون زد. من فقط بالای ران پایم را محکم گرفتم و دوستان بلافاصله من را به بیمارستان پهلوی بردند که کنار دانشگاه تبریز بود. ساواکی‌ها داخل بیمارستان ریختند و هر کسی را که زخمی بود، دستگیر می‌کردند. اَنترن‌های آنجا دوستان من بودند که سال ششم بودند، زمانی که ما فارغ‌التحصیل شدیم آن‌ها سال چهارم بودند. ما را از روی تخت بیمارستان بردند محل سردخانه که مرده‌ها را می‌گذارند و از آنجا با یک موتورسیکلت فراری‌مان دادند و به خانهٔ مهندس رضا آیت‌اللهی که رئیس کارخانهٔ سیمان صوفیان و انقلابی بود، بردند. خانمش پزشک بود و گفت این تیر توی پایت گیر کرده است و باید جراحی شود، ولی من طب عمومی خوانده‌ام، او فقط می‌توانست آنتی‌بیوتیک بزند که زخم چرک نکند. مدتی آنجا بودم که بعد به تهران و از آنجا به قم منزل حجت‌السلام محمد آل اسحاق رفتم و یک ماه منزل ایشان بودم. ایشان یک جراح، داخل خانه آورد و پای من را به‌طور موضعی بی‌حس کرد، سپس با تیغ جراحی رانم را باز کرد و با پنس تیر را درآورد و توی باند گذاشت و گفت این هدیهٔ شاهنشاه آریامهر، خدمت شما یادگاری، سپس بخیه کرد. الآن هم جای ورود تیر و هم جای جراحی توی پای من مشخص است.

او در دوران اوج‌گیری انقلاب، در شهر اصفهان فعال بود و در روزهای اول وقوع انقلاب، به همراه علی صیاد شیرازی به ساماندهی انقلابیون اصفهان پرداخت.

رحیم‌صفوی در سال ۱۳۷۴ فوق لیسانس جغرافیای سیاسی را از دانشگاه امام حسین و دکترای همین رشته را نیز از دانشگاه تربیت مدرس در سال ۱۳۸۰ اخذ نمود. او استاد جغرافیای سیاسی در دانشگاه خوارزمی، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران و دانشگاه تربیت مدرس است.

فعالیت نظامی

رحیم‌صفوی در طول جنگ ایران و عراق، به‌همراه محسن رضایی، غلامعلی رشید و علی شمخانی، از فرماندهان اصلی سپاه در عملیات‌های اصلی بود و در اغلب عملیات‌های اصلی، جانشینی فرمانده سپاه در عملیات جنوب را برعهده داشت.

رحیم‌صفوی بین سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۵ فرمانده نیروی زمینی سپاه بود، سپس بین سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۶ قائم‌مقام فرمانده کل سپاه بود و در سال ۱۳۷۶ به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب شد. پس از ۱۰ سال فرماندهی بر این ارگان نظامی-امنیتی وی جای خود را به محمدعلی جعفری داد. رحیم‌صفوی در ۱۰ مهر ۱۳۸۶ به عنوان دستیار و مشاور عالی فرماندهی کل قوا در امور مرتبط با نیروهای مسلح منصوب شد.

او در ابتدای دههٔ ۱۳۹۰ با اکبر هاشمی رفسنجانی، فرماندهٔ جنگ ایران و عراق، دچار اختلاف شد.

او علاوه بر مأموریت‌های مرتبط مانند ارائه مشاوره کلان در سطح ستادکل نیروهای مسلح، اظهارنظرهای متعددی در حوزه سیاست خارجی ایران به ویژه در منطقه خاورمیانه داشته است. رحیم‌صفوی ارتباط مداومی با مؤسسه‌های علمی و دانشگاه‌های کشور داشته و چند مؤسسه خیریه تأسیس کرده است. این مؤسسه‌های علمی و خیریه که یک شبکه را تشکیل می‌دهند، از لحاظ سیاسی از اهمیت بالایی برخوردار هستند. به گفتهٔ رضا حقیقت‌نژاد در رادیو فردا، مشاوران از طریق این مؤسسه‌ها به‌طور مداوم با دولت و دستگاه‌های اجرایی وابسته به رهبر در تماس هستند و پروژه‌های مشترک اجرایی و علمی تعریف می‌کنند. این ارتباطات به قدرت نفوذ و افزایش شبکه ارتباطات مشاوران کمک می‌کند و نقش آنها از حالت مشاور صرف به یک بازیگر مؤثر تبدیل می‌کند.

تحریم‌ها

در ۲۵ آبان ۱۴۰۱، وزارت خارجه کانادا در بیانیه‌ای رحیم‌صفوی و پنج شخص حقیقی دیگر و دو نهاد جمهوری اسلامی ایران را به دلیل نقض حقوق بشر و تحویل پهپاد به روسیه برای به‌کارگیری در تهاجم نظامی علیه اوکراین تحریم کرد. به این صورت پنجمین بسته تحریمی کانادا در سال ۲۰۲۲ در این زمینه اجرایی شد. ملانی جولی، وزیر خارجه کانادا، در این بیانیه گفت: «کانادا در استفاده از هرگونه ابزار دیپلماتیک در حدود اختیارات خود برای پاسخ دادن به تجاوزات رژیم ایران، چه در داخل و چه خارج از این کشور، تردید نخواهد کرد».

آثار

• درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی؛ ترجمه مشترک با دره میرحیدر، انتشارات سازمان جغرافیایی. (۱۳۷۹)
• اصول و مبانی جغرافیای نظامی؛ انتشارت سازمان جغرافیایی.
• جغرافیای نظامی ایران، ۵ جلد؛ انتشارت سازمان جغرافیایی. (۱۳۷۸ تا ۱۳۸۱)
• جهان اسلام، چشم‌انداز آینده؛ انتشارت شکیب. (۱۳۸۸)
• تغییر استراتژی نظامی ایران- عملیات ثامن الائمه (به همراه حسن اردستانی)؛ انتشارات مرکز مطالعات دفاع مقدس سپاه. (۱۳۸۸)
• جهان آمار – ترجمه؛ انتشارات شکیب (۱۳۹۳–۱۳۹۲)
• عاقبت به خیری؛ با همکاری احمد عابدی (۱۳۹۲)
• جهان اسلام، ۸ کتاب؛ انتشارات امیر کبیر. (۱۳۹۲ و ۱۳۹۳)
• ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی جهان اسلام، انتشارات سمت (۱۴۰۰)

جایزه‌ها و نشان‌های افتخار

این بخش شامل نشان‌ها و جایزه‌های رسمی سید یحیی رحیم‌صفوی است که بر روی لباس همسان او نصب می‌شود ولی جایزه‌های غیرنظامی و غیررسمی را دربر نخواهد گرفت.

نوار نشان‌ها

نام نشان‌ها

نشان فتح درجه دو

نشان فتح درجه یک

نشان فتح درجه یک

نگارخانه

• 
  از چپ محسن رضایی، محمدابراهیم همت و رحیم‌صفوی؛ در سال‌های جنگ ایران و عراق
• 
  رحیم‌صفوی و قاسم سلیمانی در همایش بسیج سال ۱۳۹۷ در ورزشگاه آزادی
• 
  از چپ رحیم‌صفوی، احمد کاظمی و سید علی خامنه‌ای
• 
  صفوی در سال ۱۳۹۸

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی
• نمایه در مندلی

مناصب نظامی
پیشین: داود کریمی	فرمانده سپاه پاسداران استان کردستان ۱۳۵۹	پسین: ناصر کاظمی
پیشین: داود کریمی	فرمانده ستاد عملیات جنوب ۱۳۶۰	پسین: غلامعلی رشید
عنوان جدید	فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران ۱۳۶۵–۱۳۶۴	پسین: علی شمخانی
پیشین: غلامعلی رشید	جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران ۱۳۶۸–۱۳۶۵	پسین: عباس محتاج
پیشین: علی شمخانی	فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران سرپرست ۱۳۶۸–۱۳۶۷	پسین: مصطفی ایزدی
پیشین: علی شمخانی	جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران ۱۳۷۶–۱۳۶۸	پسین: محمدباقر ذوالقدر
عنوان جدید	فرمانده قرارگاه ثارالله ۱۳۷۸–۱۳۷۴	پسین: حسین نجات
پیشین: محسن رضایی	فرمانده کل سپاه پاسداران ۱۳۸۶–۱۳۷۶	پسین: محمدعلی جعفری
عنوان جدید	دستیار و مشاور عالی فرمانده کل نیروهای مسلح اکنون–۱۳۸۶	در حال تصدی
پیشین: محمدنبی رودکی	رئیس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس اکنون–۱۳۹۸	در حال تصدی
سِمَت‌های علمی
پیشین: محمدرضا حافظ‌نیا	رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران ۱۳۹۵–۱۳۹۱ ۱۳۹۹–۱۳۹۷	پسین: محمدحسین پاپلی یزدی
پیشین: محمدحسین پاپلی یزدی		پسین: هادی اعظمی
مناصب حکومتی
پیشین: حسین دهقان	رئیس کمیسیون دفاعی و امنیتی شورای راهبردی روابط خارجی اکنون–۱۴۰۲	در حال تصدی