کریم بوذرجمهری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کریم بوذرجمهری
BozarJomehri.jpg
شهرداران تهران
مشغول به کار
۱۳۰۲ – ۱۳۱۲
(۱۲۰ ماه)
در زمانِ رضا شاه پهلوی
پس از موسیو گاسپار ایپگیان
پیش از سرتیپ قلی هوشمند
اطلاعات شخص
زاده سرتیپ آقا خان بوذرجمهری
۱۲۶۵ خورشیدی
درگذشت ۱۳۳۱ خورشیدی
تهران،
ملیت  ایران
شغل سیاستمدار
مذهب اسلام
جایزه‌ها نشان ذوالفقار
خدمات نظامی
درجه سرلشکر
فرمانده فرمانده فوج پیاده بهادر

سرلشکر کریم آقا بوذرجمهری (۱۲۶۵، توابع کاشان - ۱۳۳۱، تهران)[۱] از جمله کسانی بود که رضاشاه فوق‌العاده به او اعتماد داشت. بعضی مشاغل مهم وی در قشون متحدالشکل عبارت بودند از: رئیس اداره نقلیه قشون، فرمانده تیپ پیاده مرکز، وزیر فوائد عامه و رئیس املاک سلطنتی. وی به مدت ۱۰ سال نیز شهردار تهران بود.

ورود به قزاقخانه[ویرایش]

کریم آقا قبل از دخول در قشون به مشاغل آزاد سرپائی اشتغال داشت: مدتی در نطنز، موطن خود، و بعد در کاشان به خشت‌مالی و ناوه‌کشی مشغول بود.[۲] بوذرجمهری در اوائل مشروطه به تهران آمد و به عنوان سرباز ساده به استخدام قزاقخانه درآمد و ازقضا در گروهان شصت تیر که فرماندهی آن را سلطان رضاخان سوادکوهی برعهده داشت، با سمت توبره‌کش به خدمت گمارده شد.[۲] کریم آقا مردی صمیمی و پرکار بود و توانست مورد توجه رضاخان قرار گیرد، به طوریکه تا کودتای ۱۲۹۹ همیشه در کنار رضاخان قرار داشت. مدتی انباردار و زمانی جامه‌دار سرتیپ رضاخان بود و مقارن کودتا درجه نایب اولی داشت.[۲]

پس از کودتای ۲۹ اسفند[ویرایش]

پس از کودتا به درجه سلطانی رسید و مسؤول زندان قصر شد. سپس ظرف دو سال چهار درجه ترفیع گرفت طوریکه در ۱۳۰۳ به درجه سرهنگ تمامی رسید. چندی فرمانده فوج پیاده بهادر بود. وقتی سرتیپ شاه‌بختی در جنگهای لرستان در تنگ زاهدشیر محاصره شده بود، سردار سپه کریم آقا را مأمور نجات او کرد. فوج پیاده بهادر چندین بار در جنگهای لرستان شرکت جست و وظایف جنگی خود را به نحو احسن انجام داد به طوری که به وی نشان ذوالفقار دادند.[۳]

بلدیه تهران[ویرایش]

در اواسط ۱۳۰۲ که سردار سپه به نخست وزیری رسید، کریم آقا به کفالت بلدیه تهران منصوب شد و ده سال متوالی رئیس بلدیه تهران بود. وی در نوسازی شهر تهران و خیابان‌کشی و ساختن عمارات مورد لزوم زحمات زیادی متحمل شد.[۳] کریم آقا عوارض جدید را وضع کرد و مالیات خودروها و کالسکه‌ها و سایر عوارض شهری را لغو کرد، اداره خیریه و مریضخانه بلدیه و دارالمجانین و آتش‌نشانی را تأسیس کرد و در آسفالت کردن خیابان‌های تهران کوشید. بوذرجمهری توانست سهم عمده‌ای در مدرنیزه کردن تهران بین سال‌های ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ داشته باشد.[۴] ویران ساختن دروازه‌های دوازده‌گانه شهر تهران نیز در همان زمان صورت گرفت.[۳] به پاس فعالیت‌های کریم‌آقا بوذرجمهری، پس از کناره‌گیری، یکی از خیابانهای بزرگ تهران آن روز که از جلوی بازار عبور می‌کرد به نام وی نامگذاری کردند[۳] (که اکنون نام آن به خیابان پانزده خرداد تغییر کرده است).

دیگر مشاغل[ویرایش]

کریم آقا علاوه بر کار بلدیه تهران چند شغل مهم دیگر را هم اداره می‌نمود. یکی از آنها ریاست اداره بارکشی قشون بود که بعد نقلیه و باربری قشون نام گرفت. فرماندهی تیپ پیاده مرکز هم همیشه با او بود که حداقل چهار فوج پیاده داشت و از لحاظ تعلیمات، فوجهای این تیپ در قشون ضرب‌المثل بود.[۳] در شهریور ۱۳۰۸ برای مدتی وزیر فوائد عامه و تجارت شد، وی در این وزارتخانه لباس متحدالشکل و مراتب اداری برای کلیه کارمندان برقرار کرد و کارمندان خاطی را در زندانی که به همین منظور در اداره برقرار کرده بود می‌افکند و اقدام به تنبیه بدنی آنان می‌کرد که این اقدامات سبب اعتراض و نارضایتی کارمندان شد.[۱] کاخهای اختصاصی رضاشاه هم تحت نظر او بود و ریاست املاک اختصاصی را هم با او بود.[۳]

ناخوشی و سفر به اروپا[ویرایش]

بوذرجمهری مردی فعال و خستگی‌ناپذیر بود تا اینکه در ۱۳۱۲ به علت فعالیت زیاد سخت بیمار شد و چون در تهران معالجه نشد، رضاشاه او را به اروپا فرستاد. پس از بهبودی به ایران بازگشت، به درجه امیرلشکری ارتقای مقام یافت و بزرگترین و مجهزترین لشکر ایران که لشکر اول تهران بود به او سپردند.[۳]

بازنشستگی و مرگ[ویرایش]

پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰ بوذرجمهری از ارتش بازنشسته شد. وی از جمله کسانی بود که جسد رضاشاه را به ایران بازگرداندند.[۵] کریم آقا بوذرجمهری در ۱۳۳۱ در تهران درگذشت.[۱]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ دانشنامه جهان اسلام
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ عاقلی ۴۲۶
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ عاقلی ۴۲۷
  4. همشهری
  5. 'Alí Rizā Awsatí (علیرضا اوسطی), Iran in the Past Three Centuries (Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh - ایران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and 2 (Paktāb Publishing - انتشارات پاکتاب، Tehran, Iran, 2003). شابک: ‎۹۶۴-۹۳۴۰۶-۶-۱ (Vol. 1),ISBN 964-93406-5-3 (Vol. 2)

منابع[ویرایش]