مردوخ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مردوخ
خدا
Apadana winged man.jpg
سنگ نگاره مردوک[۱]
اعطای لقب آسمانی
نام کامل مردوخ
نام‌های دیگر مردوک
القاب خدای آفرینش، خدای باروری
دودمان بابلیان

مردوک یا مردوخ یکی از خدایان باستانی تمدن بابل است. در تمدن بابلیان مردوک به عنوان خدای باروری و آفرینش مطرح است. او در دوره حمورابی به‌عنوان محافظ بابل به‌شمار می‌رفت. مردوک فرزند انکی خدای آبها و جانشین آنو خدای خدایان می‌باشد. در اساطیر بین‌النهرین و در پی توسعه اقتدار سیاسی بابل، مردوک صفات بیشتر خدایان بین‌النهرین را گرد آورد و به رئیس خدایان بابلی، آفریدگار انسان، نور و زندگی بدل شد. او را گاه در ردای جواهر دوخته و با عصا و حلقه پادشاهی مجسم کرده‌اند.[۲]

ریشه اصطلاح مردوخ[ویرایش]

مردوک از ریشه سومری اوتو خدای آفتاب گرفته شده و به معنای گوساله کوچک اوتو (امر اوت) می‌باشد. در فرهنگ بابلی این نام مروتوک نوشته شده که از زبان سومری برگردانده شده‌است و بابلیها اورا به امروتوک یا مردوک تغییر نام داده‌اند این نام در اصل سومری امراوتو یعنی گوساله شیرخوار اوتوامده است[۳]

میان دو اصطلاح مردوخ و مردوک به نظر می‌رسد مردوخ صحیحتر باشد که از دو بخش مر-دوخ تشکیل یافته‌است. بخش دوم را ممکن است به دُخ که در زبان فارسی معاصر بشکل دُخت محفوظ مانده‌است. به معنی شکل و قیافه است و دختر هم از این عنصر اقتباس شده‌است. بخش اوّل اصطلاح مر را به عناوین متعدد در تاریخ سراغ داریم به صورت مهر هم ممکن است تعبیر گردد؛ ولی مهر، به شکل دقیق در زمان فریدون در شاهنامه توصیف شده‌است:

به فرمود تا آتش افروختند همه عنبر و زعفران سوختند
پرستیدن مهرگان دین اوست تن‌آسانی و خودرن آیین اوست
اگر یادگار است از او ماه مهر بکوش به رنج ایچ منمای چهر[۴]

دوره هخامنشیان[ویرایش]

در سال ۴۸۴ پیش از میلاد، خشایارشا ضمن سرکوب شورش بابل، استحکامات دفاعی آنجا را نابود و مجسمه خدای مردوخ را تخریب کرد.[۵]

بابلیان اعتقاد داشتند مردوک در کوهی در جهان زیرین زندانی است و در جشن اکیتو Akitu می‌بایست آزادش می‌کردند.[۶]

منابع[ویرایش]

  1. به شکل انسان بالدار. در بخش میراث میان رودان موزه لوور
  2. دائرةالمعارف هنر-رویین پاکباز ص ۹۹۸–۱۳۸۵ چاپ پنجم
  3. Helmer Ringgren, (1974) Religions of The Ancient Near East, Translated by John Sturdy, The Westminster Press, p. 66.
  4. شاهنامه نسخه مسکو. جلد یکم. روزگار فریدون، ص ۱۸
  5. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  6. علیرضا شاپور شهبازی-زندگی و جهانداری کوروش بزرگ-ص 259

پیوند به بیرون[ویرایش]