محمد قاضی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محمد قاضی (مترجم))
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد قاضی
زادروز ۱۲ مرداد ۱۲۹۲
مهاباد
درگذشت ۲۴ دی ۱۳۷۶ (۸۴ سال)
بیمارستان دی تهران
آرامگاه مقبره الشعراء مهاباد
محل زندگی تهران
ملیت ایرانی
پیشه مترجم، شاعر
نهاد حزب توده ایران
نقش‌های برجسته ترجمه «دن کیشوت» و «نان و شراب» و «شازده کوچولو» به فارسی
لقب زوربای ایرانی
مذهب سنی
همسر ایران
فرزندان فرهاد و مریم
والدین میرزاعبدالخالق قاضی، آمنه خانم

محمد قاضی (زادهٔ ۱۲ مرداد ۱۲۹۲ در مهاباد - درگذشتهٔ ۲۴ دی ۱۳۷۶ در تهران) مترجم برجستهٔ ایرانی، و مترجم آثاری چون دن کیشوت و زوربای یونانی و شازده کوچولو به زبان فارسی است.

زندگی[ویرایش]

محمد قاضی فرزند میرزاعبدالخالق قاضی در ۱۲ مرداد ۱۲۹۲ در شهر مهاباد در استان آذربایجان غربی ایران به دنیا آمد. وی در کتاب سرگذشت خود به نام خاطرات یک مترجم می‌نویسد: پدر من ابتدا یک فررند به نام محمد داشت که فوت کرد، سپس یک دختر داشت، آن هم فوت کرد، خداوند پسر دیگری به پدر و مادرم داد و به دلیل اینکه پدرم به نام محمد علاقه داشت نام این کودک را نیز محمد گذاشت، اما این محمد ثانی هم بعد از مدتی فوت کرد. اما پدرم دست از تلاش برنداشت و دوباره صاحب فرزند پسر دیگری شد و نام وی را نیز محمد گذاشت. این محمد ثالث من هستم و خدا رحم کرد که شهید ثالث نشدم. میرزاعبدالخالق امام جمعه مهاباد بود. محمد قاضی آموختن زبان فرانسه را در مهاباد نزد حسین حزنی مکریانی (گیو مکریانی) آغاز کرد.

قاضی در سال ۱۳۰۸ با کمک عموی خود میرزاجواد قاضی که از آلمان دیپلم حقوق گرفته بود و در وزارت دادگستری کار می‌کرد، به تهران آمد و در سال ۱۳۱۵ از دارالفنون در رشته ادبی دیپلم گرفت. در سال ۱۳۱۸ دورهٔ دانشکده حقوق دانشگاه تهران را در رشتهٔ قضایی به پایان برد. او در طول این دوران همیشه جزو بهترین شاگردان زبان فرانسه بود. از سال ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۰ دورهٔ خدمت نظام را با درجهٔ ستوان دومی در دادرسی ارتش گذراند.

محمد قاضی در مهر ۱۳۲۰ به استخدام وزارت دارایی درآمد. در سال ۱۳۵۵ از خدمت دولتی بازنشسته شد. وی از اعضای حزب توده ایران بود، و به عقاید خویش وفادار ماند.[۱]

از ابتدای دههٔ ۱۳۲۰ با ترجمهٔ اثری کوچک از ویکتور هوگو به نام «کلود ولگرد»، نخستین قدم را در راه ترجمه برداشت و پس از آن ۱۰ سال ترجمه را کنار گذاشت. در سال ۱۳۲۹ پس از صرف یک سال‌و نیم وقت برای ترجمهٔ جزیره پنگوئن‌ها اثر آناتول فرانس، به‌زحمت توانست ناشری برای این کتاب پیدا کند، اما سه سال بعد که این اثر انتشار یافت، به دلیل شیوایی و روانی و موضوع متفاوت کتاب، آناتول فرانس از ردیف نویسندگان بی‌بازار که کتابشان را در انبار کتاب‌فروشان در ایران خاک می‌خورد به درآمد. در این باره نجف دریابندری در روزنامه اطلاعات مطلبی با عنوان «مترجمی که آناتول فرانس را نجات داد» نوشت. در سال ۱۳۳۳ کتاب «شازده کوچولو» نوشتهٔ سنت اگزوپری را ترجمه کرد که بارها تجدید چاپ شد. محمد قاضی با ترجمهٔ دورهٔ کامل «دن کیشوت» اثر سروانتس در سال‌های ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۷ جایزهٔ بهترین ترجمهٔ سال را از دانشگاه تهران دریافت کرد.[۲]

محمد قاضی پس از بازنشستگی به فعالیت در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پرداخت که حاصل این دوره ترجمهٔ کتاب‌های «باخانمان» از هکتور مالو، «ماجراجوی جوان» از ژاک ژروند و «زوربای یونانی» از نیکوس کازانتزاکیس است.

محمد قاضی در ۱۳۵۴ به بیماری سرطان حنجره دچار شد و هنگامی که برای معالجه به آلمان رفت، بیماری تارهای صوتی و نای او را گرفته بود و پس از جراحی، به‌علت از دست دادن تارهای صوتی، دیگر نمی‌توانست سخن بگوید و از دستگاهی استفاده می‌کرد که صدایی ویژه تولید می‌کرد. با این حال کار ترجمه را ادامه داد، و ترجمه‌های جدیدی از او تا آخرین سال حیاتش انتشار می‌یافت. وی ۵۰ سال ترجمه کرد و نوشت و نتیجه تلاش او ۶۸ اثر اعم از ترجمه ادبی و آثار خود او به زبان فارسی است.

از آثار مهم ترجمه‌شده توسط او می‌توان به «دن کیشوت» اثر سروانتس، «نان و شراب» اثر اینیاتسیو سیلونه، «آزادی یا مرگ»، و «در زیر یوغ» نام برد. وی بیشتر از زبان فرانسوی به فارسی ترجمه می‌کرد. او در مقدمه کتاب زوربای یونانی، خود را «زوربای ایرانی» نامیده‌است.

خودش می‌گوید: «من زوربای ایرانی هستم.»

محمد قاضی در سحرگاه چهارشنبه ۲۴ دی ۱۳۷۶ در ۸۴ سالگی در تهران درگذشت. همسر وی، «ایران» پیش از او درگذشته بود. محمد قاضی در شهر زادگاه خود مهاباد به خاک سپرده شد.

در فروردین ۱۳۸۶ خورشیدی در کوی دانشگاه مهاباد از مجسّمه محمد قاضی به بالای چهار متر ساختهٔ هادی ضیاءالدّینی پرده‌برداری شد.[۳]

نوشته‌ها[ویرایش]

برخی از کتاب‌های قاضی از این قرار است:

{{{1}}}
نام نویسنده مترجم ناشر فارسی سال انتشار فارسی توضیحات
سناریوی دن کیشوت میگل سروانتس YesY ۱۳۱۹ و ۱۳۳۶ دو جلدی (چاپ چهارم)
کلود ولگرد ویکتور هوگو YesY ۱۳۱۹ چاپ هشتم
سپیددندان جک لندن YesY ۱۳۳۱ چاپ دهم
جزیره پنگوئن‌ها آناتول فرانس YesY ۱۳۳۲ چاپ ششم
در آغوش خانواده هکتور مالو YesY ۱۳۳۴ چاپ چهارم
شاهزاده و گدا مارک تواین YesY ۱۳۳۴ چاپ هشتم
شازده کوچولو آنتوان دو سنت‌اگزوپری YesY ۱۳۳۵ چاپ دهم
ساده دل ولتر YesY ۱۳۳۵ چاپ پنجم
مادام بوواری گوستاو فلوبر YesY ۱۳۴۱ چاپ چهارم
نان و شراب اینیاتسیو سیلونه YesY ۱۳۴۵ چاپ پنجم
نظری به طبیعت و اسرار آن لئون برتون YesY ۱۳۳۵ چاپ دوم
آخرین روز یک محکوم ویکتور هوگو YesY ۱۳۳۴ چاپ هشتم
تاریک‌ترین زندان ایوان اولبرخت YesY ۱۳۳۷ چاپ چهارم
نیه توچکا فئودور داستایوسکی YesY ۱۳۳۸ چاپ چهارم
مهاتما گاندی رومن رولان YesY ۱۳۴۳ چاپ پنجم
دوریت کوچک چارلز دیکنز YesY ۱۳۴۳ چاپ سوم
طلا بلز ساندرار YesY ۱۳۴۳ چاپ دوم
مرده ریگ گی دو موپاسان YesY ۱۳۴۵
تپلی گی دو موپاسان YesY ۱۳۴۶ که مکمل مرده ریگ است، چاپ ششم
مادر پرل باک YesY ۱۳۴۵ چاپ ششم
دکتر کنوک ژول رومن YesY انتشارات فرهنگ جاوید ۱۳۴۵/ ۱۳۹۵ چاپ پنجم
آدم‌ها و خرچنگ‌ها خوزه دو کاسترو YesY ۱۳۴۶ چاپ پنجم
آزادی یا مرگ نیکوس کازانتزاکیس YesY ۱۳۴۸ چاپ ششم
درباره مفهوم انجیل‌ها کری ولف YesY ۱۳۴۷ چاپ پنجم
ناپلئون تارله YesY ۱۳۴۹ چاپ چهارم
مسیح باز مصلوب نیکوس کازانتزاکیس YesY ۱۳۴۹ چاپ ششم
ایالات نامتحد ولادیمیر پوزنر YesY ۱۳۵۱ چاپ چهارم
بردگان سیاه کایل آنستوت YesY ۱۳۵۱ چاپ دوم
ماجرای یک پیشوای شهید اینیاتسیو سیلونه YesY انتشارات نیل
انتشارات فرهنگ جاوید
۱۳۵۲/ ‏‫۱۳۹۳ چاپ سوم، چاپ اوّل با نام ماجرای یک مسیحی فقیر
سرمایه‌داری آمریکا ماریان دوبوزی YesY ۱۳۵۲ چاپ اول
ماجراجوی جوان ژاک سروون YesY ۱۳۵۲ چاپ پنجم برای نوجوانان
پولینا چشم و چراغ کوهپایه آناماریا ماتوته YesY ۱۳۵۳ چاپ هفتم برای نوجوانان
داستان کودکی من چارلی چاپلین YesY ۱۳۳۵ چاپ دوم برای نوجوانان
فاجعه سرخپوستان آمریکا دی براون YesY ۱۳۵۳ چاپ دوم
باخانمان هکتور مالو YesY ۱۳۵۶ چاپ سوم
قربانی کورتزیو مالاپارته YesY ۱۳۵۶ چاپ سوم
سگ کینه‌توز آلبرتو واسکز فیگه‌رو YesY ۱۳۵۶ چاپ دوم
بی ریشه YesY ۱۳۵۶ مجموعه داستان، چاپ اول
زن نانوا مارسل پانیول YesY ۱۳۵۶ چاپ دوم
قلعه مالویل روبر مرل YesY ۱۳۵۶ چاپ اول
زوربای یونانی نیکوس کازانتزاکیس YesY ۱۳۵۷ چاپ اول
بیست کشور آمریکای لاتین مارسل نیدرگانگ YesY ۱۳۵۶ چاپ دوم در سه جلد
درد ملت ابراهیم احمد YesY ۱۳۵۸ ترجمه از کردی به فارسی با همکاری احمد قاضی از رمان کُردی ژانی گَل (درد ملت)، چاپ اول
کمون پاریس دانشمندان شوروی YesY ۱۳۵۹ چاپ اول
پنج قصه از هانس کریستیان آندرسن هانس کریستیان آندرسن YesY ۱۳۵۸ چاپ اول برای نوجوانان
در نبردی مشکوک جان اشتاین بک YesY ۱۳۶۰ چاپ دوم
مادر ماکسیم گورکی YesY ۱۳۶۱ چاپ اول
زمین و زمان آولکوف YesY انتشارات علمی ۱۳۶۱ چاپ اول
کلیم سامگین ماکسیم گورکی YesY ۱۳۶۱ چاپ اول در چهار جلد
عروج جرزی کوزینسکی YesY ۱۳۶۳ ترجمه با همکاری غلامحسین میرزاصالح، چاپ اول
در زیر یوغ ایوان وازوف YesY ۱۳۶۲ چاپ اول
کرد و کردستان واسیلی نیکیتین YesY
حلقه سوم کوستاس تاکتیس YesY ۱۳۶۳ چاپ اول
دکامرون بوکاچیو YesY دو جلد
پسرک روزنامه فروش هانس دومینیک YesY
چهل روز موسی داغ فرانتس ورفل YesY ۱۳۷۳
صلاح‌الدین ایوبی آلبر شاندور YesY
تاریخ ارمنستان YesY
تاریخ مردمی آمریکا هاروی واسرمن YesY
خداحافظ گری کوپر رومن گاری YesY
سمرقند YesY
غروب فرشتگان پاسکال چاکماکیان YesY
کوروش کبیر آلبر شاندور YesY
خاطرات یک مترجم YesY
سرگذشت ترجمه‌های من YesY
زارا، عشق چوپان YesY ۱۳۲۰ چاپ اول

پانویس[ویرایش]

  1. . http://www.tudehpartyiran.org/detail.asp?id=1843. 
  2. بدرالسادات رئوفی، یادواره بزرگان: محمد قاضی، از شازده کوچولو تا زوربای یونانی، در: رادیو زمانه، تاریخ انتشار: ۲۳ مهر ۱۳۸۷.
  3. کتاب نیوز، بازدید: اوت ۲۰۰۹

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • [۱] به یاد زوربای ایرانی رفیق محمد قاضی (۱۳۷۶–۱۲۹۲)