انفورماتیک پزشکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمودار الکترونیکی بیمار از یک سیستم اطلاعات سلامت

انفورماتیک پزشکی رشته و یا دانش انفورماتیک پزشکی دارای تعاریف متنوعی می‌باشد. به عنوان تعریفی جامع می‌توان گفت که دانش انفورماتیک پزشکی دانشی چند رشته ایست (Multidisciplinary) که از ترکیب علومی تشکیل شده است که هدف اولیه آنها جمع‌آوری، نگهداری، تحلیل، و پردازش اطلاعات در حوزه علوم پزشکی و سلامت است. این علوم شامل رشته‌های مختلفی از دانش مانند علوم کامپیوتر و طراحی نرم‌افزار، دانش اطلاعات (Information Science)، شناخت‌شناسی (Cognitive Science)، مهندسی نیاز، مهندسی ارتباطات انسان و کامپیوتر و ... می‌گردد. یک متخصص انفورماتیک پزشکی، باید در مراکز بهداشتی درمانی جستجو کند و سیستمهای آن مراکز را ارزیابی کند و نیازهای نرم‌افزاری و سخت‌افزاری سیستمهای بهداشتی درمانی را تشخیص دهد و به گروه مهندسی کامپیوتر سفارش دهد تا متناسب با این نیازها، نرم‌افزار تهیه شود.

زمینه‌های کاربردی[ویرایش]

[[زمینه‌های کاری عبارتند از : داده کاوی و تصمیم‌گیری در پزشکی - انفورماتیک تصویر برداری پزشکی - پرونده الکترونیکی سلامت - پزشکی از راه دور - کاربردموبایل در پزشکی -طراحی سیستمهای اطلاعاتی در پزشکی - ارزیابی سیستمهای اطلاعاتی - مشارکت در تهیه برنامه‌ها و نرم‌افزارهای پزشکی - کاربرد هوش مصنوعی در پزشکی - کاربرد فن آوری اطلاعات در پزشکی - کاربرد انفورماتیک در رشته‌های مختلف پزشکی و دندانپزشکی و داروسازی و پرستاری و پیراپزشکی و علوم پایه.]] با آنکه دانش کامپیوتر و اطلاعات (که با همدیگر دانش انفورماتیک را شکل می‌دهند) در واقع دو دانش مورد استفاده در تمام علوم امروزی می‌باشند، ولی از آنجا که علوم مرتبط با پزشکی و سلامت بزرگترین و پیچیده‌ترین گستره دانش را در دنیای فعلی اطلاعات و دانش فعلی جهان تشکیل می‌دهند. دانش انفورماتیک پزشکی بصورت دانشی مستقل و آکادمیک شکل گرفته و توسعه یافته است.

آیا انفورماتیک پزشکی رشته جدیدی در ایران و جهان به حساب می‌آید؟[ویرایش]

هر چند این رشته در ایران رشته جدیدی به حساب می‌آید، رشته انفورماتیک پزشکی در کشورهای پیشرفته رشته‌ای با بیش از نیم قرن سابقه است. از لحاظ کاربردی، این دانش در اواسط قرن بیستم با اولین کاربردهای کامپیوتر در علوم پزشکی شکل گرفت و اولین برنامه‌های هوشمند تشخیصی پزشکی در دهه شصت میلادی (یعنی حدود دهه سی شمسی) نوشته شدند، و اولین بیمارستان الکترونیک در دهه هفتاد (حدود ۱۳۵۰ شمسی) راه اندازی گردید.

رشته دانشگاهی انفورماتیک پزشکی نیز از دهه هفتاد (در اروپا و آمریکا) شکل گرفت و در حال حاضر نزدیک به هفتاد دانشگاه در سرتاسر جهان، بصورت رسمی این رشته را ارائه می‌دهند.

در ایران نیز این رشته، از سال ۱۳۸۸ همزمان با ورود اولین فارغ التحصیلان این رشته از خارج از کشور، در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا، راه اندازی گردید. در اولین دوره پذیرش این رشته در مقطع دکتری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد بصورت مستقل، و دانشگاه شهید بهشتی و تهران، بصورت مشترک، برای پذیرش دانشجو در این رشته مجوز گرفتند. در اولین دوره کارشناسی ارشد نیز دانشگاه شهید بهشتی، تهران (و ایران سابق) تنها دانشگاه‌های پذیرنده دانشجو بودند که در سال ۱۳۹۰، دانشگاه‌های علوم پزشکی مشهد، شیراز، وارومیه نیز به لیست دانشگاه‌های پذیرنده دانشجو اضافه شدند.

انفورماتیک پزشکی چه تفاوتی با سایر رشته‌های مشابه داخل کشور دارد؟[ویرایش]

از رشته‌های فعلی دانشگاهی در کشور، چند رشته زیر دارای ارتباطات و مشابهاتی با رشته انفورماتیک پزشکی می‌باشند، که تفاوت هر یک در زیر مختصراً توضیح داده می‌شود:

- مدیریت اطلاعات بهداشتی درمانی (Health Information Management): تمرکز اصلی این رشته بر مدیریت استفاده از داده‌ها و اطلاعات در سیستم‌های بهداشتی درمانی است که هر چند شاخه‌ای از مباحث کاربردی انفورماتیک پزشکی به حساب می‌آید، ولی در دنیا به عنوان رشته‌ای مستقل شناخته شده است. در این رشته مباحثی مانند استانداردهای محتوا و تبادل اطلاعات پرونده‌های الکترونیک، سیستم‌های بایگانی اطلاعات سلامت، و مدیریت اطلاعات در شبکه‌های اطلاعات سلامت مورد بحث قرار می‌گیرند.

- مهندسی پزشکی (Medical Engineering): مهندسی پزشکی متمرکز بر جنبه‌های سخت‌افزاری سیستم‌های پزشکی بوده و بیشتر گرایشی تخصصی از رشته‌های مهندسی است. برای مثال طراحی دستگاه‌هایی که بتوانند تصاویر پزشکی و یا صداها و یا امواج قلب را جمع‌آوری و پردازش کنند در تخصص مهندسین پزشکی می‌باشد. - بیوانفورماتیک (Bioinformatics): رشته بیو انفورماتیک شاخه بیولوژی مولکولی دانش وسیع انفورماتیک پزشکی و در واقع شاخه‌ای فوق تخصصی برای آن محسوب می‌شود. هر چند این رشته دارای مشترکات محدودی با دانش انفورماتیک پزشکی می‌باشد؛ ولی در واقع این دو، رشته‌هایی کاملاً متفاوت و با دامنه کاربردی تا اندازه زیادی مجزا می‌باشند.

متخصصین این رشته چه کاری انجام می‌دهند و عملاً در چگونه جاهایی مشغول به کار می‌شوند؟[ویرایش]

هر چند رشته انفورماتیک پزشکی رشته‌ای جدید در کشور محسوب می‌شود، انتظار می‌رود که در آینده و با رشد روزافزون استفاده از فناوری اطلاعات در سیستم‌های سلامت، نیاز به متخصصین این رشته روز به روز بیشتر و بیشتر گردد.

متخصصین این رشته می‌توانند در سه بخش مشغول به کار شوند:

۱- دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، به عنوان:

الف. اعضاء هیئت علمی برای آموزش تخصصی در دوره‌های کارشناسی ارشد یا دکترای تخصصی انفورماتیک پزشکی و نیز تحقیق و پژوهش در شاخه‌های مرتبط

ب. به عنوان مدیران فناوری اطلاعات سلامت

ج. راه اندازی شرکت‌های دانش بنیان به منظور:

طراحی استانداردهای اطلاعات سلامت مدلسازی و طراحی فرایندهای بالینی - کاری طراحی نرم‌افزارهای مرتبط با اطلاعات سلامت الف. مدیریت طراحی، اجراء، ارزیابی و پشتیبانی پروژه‌های مرتبط با انفورماتیک پزشکی سیستم‌های پرونده الکترونیک سلامت، سیستم‌های کمک تشخیصی پزشکی، سیستم‌های رجیستری سلامت برای اکتشاف دانش پزشکی سیستم‌های پزشکی از راه دور ۲- سازمان‌ها و مراکز دولتی حوزه سلامت، به عنوان: الف. مدیران فناوری اطلاعات سلامت سازمان‌ها ب. طراحان سیستم‌های اطلاعات سلامت ج. مشاورین تخصصی در زمینه انتخاب، اجرا، و یا ارزیابی سیستم‌ها و نرم‌افزارهای اطلاعات سلامت ۳- بخش خصوصی، به عنوان: الف. راه اندازی شرکت‌های طراحی سیستم‌های تجاری اطلاعات سلامت، مانند سیستم‌های پرونده الکترونیک بیمارستانی، سیستم‌های مدیریت اطلاعات مطب‌ها و کلینیک‌ها، سیستم‌های کمک تشخیصی رومیزی، و ... ب. راه اندازی شرکت‌های مشاوره در زمینه‌های مرتبط با انفورماتیک پزشکی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Health informatics»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۶ مارس ۲۰۱۴).

پیوند به بیرون[ویرایش]