انفورماتیک پزشکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمودار الکترونیکی بیمار از یک سیستم اطلاعات سلامت

انفورماتیک پزشکی دارای تعاریف متنوعی می‌باشد. به عنوان تعریفی جامع می‌توان گفت که دانش انفورماتیک پزشکی دانشی چند رشته ای است (Multidisciplinary) که از ترکیب علوم مختلف تشکیل شده[۱] که هدف اولیه آنها جمع‌آوری، نگهداری، تحلیل، و پردازش اطلاعات در حوزه علوم پزشکی و سلامت است. این علوم شامل رشته‌های مختلف دانش مانند علوم کامپیوتر و طراحی نرم‌افزار، دانش اطلاعات (Information Science)، علوم شناختی (Cognitive Science)، مهندسی نیاز، مهندسی ارتباطات انسان و کامپیوتر و ... می‌گردد.

یک متخصص انفورماتیک پزشکی، می تواند سیستمهای مراکز بهداشتی درمانی را ارزیابی کرده و نیازهای نرم‌افزاری و سخت‌افزاری آنان را تشخیص دهد. همچنین او می تواند با استفاده از دانش تخصصی انفورماتیک پزشکی نسبت به طراحی سیستم های تصمیم یار (Decision Support Systems)، سیستم های خبره، سیستم های پزشکی از راه دور و همراه با استفاده از روش های مختلف از جمله هوش مصنوعی اقدام و اینگونه سیستم ها را در اختیار گروه پزشکی و بالینی قرار دهد. با این توانایی ها بهترین گزینه برای مدیریت (رهبری) تیم طراحی سیستم های تخصصی پزشکی و پیراپزشکی محسوب می شوند.

زمینه‌های کاربردی[ویرایش]

زمینه‌های کاری عبارتند از : داده کاوی و تصمیم‌گیری در پزشکی، انفورماتیک تصویربرداری پزشکی و پردازش تصاویر پزشکی، پرونده الکترونیک سلامت، پزشکی از راه دور، کاربرد موبایل در پزشکی، طراحی سیستمهای اطلاعات در پزشکی، ارزیابی سیستمهای اطلاعات، مدیریت و مشارکت در طراحی و تولید برنامه‌ها و نرم‌افزارهای پزشکی، کاربرد هوش مصنوعی در پزشکی، کاربرد فن آوری اطلاعات در پزشکی، کاربرد انفورماتیک در رشته‌های مختلف پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی، پرستاری، پیراپزشکی و علوم پایه. با آنکه دانش کامپیوتر و اطلاعات (که با همدیگر دانش انفورماتیک را شکل می‌دهند) در واقع دو دانش مورد استفاده در تمام علوم امروزی می‌باشند، ولی از آنجا که علوم مرتبط با پزشکی و سلامت بزرگترین و پیچیده‌ترین گستره دانش را در دنیای فعلی اطلاعات و دانش فعلی جهان تشکیل می‌دهند، دانش انفورماتیک پزشکی بصورت دانشی مستقل و آکادمیک شکل گرفته و توسعه یافته است.

آیا انفورماتیک پزشکی رشته جدیدی در ایران و جهان به حساب می‌آید؟[ویرایش]

هر چند این رشته در ایران رشته جدیدی به حساب می‌آید، رشته انفورماتیک پزشکی در کشورهای پیشرفته رشته‌ای با بیش از نیم قرن سابقه است. از لحاظ کاربردی، این دانش در اواسط قرن بیستم با اولین کاربردهای کامپیوتر در علوم پزشکی شکل گرفت و اولین برنامه‌های هوشمند تشخیصی پزشکی در دهه شصت میلادی (یعنی حدود دهه سی شمسی) نوشته شدند، و اولین بیمارستان الکترونیک در دهه هفتاد (حدود ۱۳۵۰ شمسی) راه اندازی گردید.

رشته دانشگاهی انفورماتیک پزشکی نیز از دهه هفتاد (در اروپا و آمریکا) شکل گرفت و در حال حاضر نزدیک به هفتاد دانشگاه در سرتاسر جهان، بصورت رسمی این رشته را ارائه می‌دهند.

در ایران نیز این رشته، از سال ۱۳۸۸ همزمان با ورود اولین فارغ التحصیلان این رشته از خارج از کشور، در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا، راه اندازی گردید. هم اکنون مقطع دکتری در دانشگاه های علوم پزشکی ایران، تهران، شهید بهشتی و مشهد و مقطع ارشد در دانشگاه های علوم پزشکی ایران، تهران، شهید بهشتی،دانشکده مهندسی پزشکی دانشگاه امیر کبیر، تربیت مدرس، مشهد، شیراز، کرمان و ارومیه پذیرش دانشجو دارد.

انفورماتیک پزشکی چه تفاوتی با سایر رشته‌های مشابه داخل کشور دارد؟[ویرایش]

از رشته‌های فعلی دانشگاهی در کشور، چند رشته زیر دارای ارتباطات و مشابهاتی با رشته انفورماتیک پزشکی می‌باشند، که تفاوت هر یک در زیر مختصراً توضیح داده می‌شود:

- مدیریت اطلاعات بهداشتی درمانی (Health Information Management): تمرکز اصلی این رشته بر مدیریت استفاده از داده‌ها و اطلاعات در سیستم‌های بهداشتی درمانی است که هر چند شاخه‌ای از مباحث کاربردی انفورماتیک پزشکی به حساب می‌آید، ولی در دنیا به عنوان رشته‌ای مستقل شناخته شده است. در این رشته مباحثی مانند استانداردهای محتوا و تبادل اطلاعات پرونده‌های الکترونیک، سیستم‌های بایگانی اطلاعات سلامت، و مدیریت اطلاعات در شبکه‌های اطلاعات سلامت مورد بحث قرار می‌گیرند.

- مهندسی پزشکی (Medical Engineering): مهندسی پزشکی متمرکز بر جنبه‌های سخت‌افزاری سیستم‌های پزشکی بوده و بیشتر گرایشی تخصصی از رشته‌های مهندسی است. برای مثال طراحی دستگاه‌هایی که بتوانند تصاویر پزشکی و یا صداها و یا امواج قلب را جمع‌آوری و پردازش کنند در تخصص مهندسین پزشکی می‌باشد.

- بیوانفورماتیک (Bioinformatics): رشته بیو انفورماتیک شاخه بیولوژی مولکولی دانش وسیع انفورماتیک پزشکی و در واقع شاخه‌ای فوق تخصصی برای آن محسوب می‌شود. هر چند این رشته دارای مشترکات محدودی با دانش انفورماتیک پزشکی می‌باشد؛ ولی در واقع این دو، رشته‌هایی کاملاً متفاوت و با دامنه کاربردی تا اندازه زیادی مجزا می‌باشند.

متخصصین این رشته چه کاری انجام می‌دهند و عملاً در چگونه جاهایی مشغول به کار می‌شوند؟[ویرایش]

هر چند رشته انفورماتیک پزشکی رشته‌ای جدید در کشور محسوب می‌شود، انتظار می‌رود که در آینده و با رشد روزافزون استفاده از فناوری اطلاعات در سیستم‌های سلامت، نیاز به متخصصین این رشته روز به روز بیشتر و بیشتر گردد.

متخصصین این رشته می‌توانند در سه بخش مشغول به کار شوند:

۱- دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، به عنوان عضو هیئت علمی برای آموزش تخصصی در دوره‌های کارشناسی ارشد یا دکترای تخصصی انفورماتیک پزشکی و نیز تحقیق و پژوهش در شاخه‌های مرتبط یا به عنوان مدیران فناوری اطلاعات در دانشکده ها و بیمارستان ها

2- راه اندازی شرکت‌های دانش بنیان به منظور طراحی استانداردهای اطلاعات سلامت، مدلسازی و طراحی فرایندهای بالینی - کاری، طراحی نرم‌افزارهای مرتبط با اطلاعات سلامت از جمله

الف. مدیریت طراحی، اجراء، ارزیابی و پشتیبانی پروژه‌های مرتبط با انفورماتیک پزشکی، سیستم‌های پرونده الکترونیک سلامت، سیستم‌های کمک تشخیصی و تصمیم یار پزشکی، سیستم‌های ثبت (رجیستری) سلامت برای اکتشاف دانش پزشکی، سیستم‌های پزشکی از راه دور

3- سازمان‌ها و مراکز دولتی حوزه سلامت، به عنوان:

الف. مدیران فناوری اطلاعات سازمان‌ها

ب. طراحان سیستم‌های اطلاعات سلامت

ج. مشاورین تخصصی در زمینه انتخاب، اجرا، و یا ارزیابی سیستم‌ها و نرم‌افزارهای اطلاعات سلامت

4- بخش خصوصی، به عنوان:

الف. راه اندازی شرکت‌های طراحی سیستم‌های تجاری اطلاعات سلامت، مانند سیستم‌های اطلاعات بیمارستان و پرونده الکترونیک سلامت، سیستم‌های مدیریت اطلاعات مطب‌ها و کلینیک‌ها، سیستم‌های کمک تشخیصی رومیزی، و ...

ب. راه اندازی شرکت‌های مشاوره در زمینه‌های مرتبط با انفورماتیک پزشکی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Nadri, Hamed; Rahimi, Bahlol; Timpka, Toomas; Sedghi, Shahram (2017). "The Top 100 Articles in the Medical Informatics: a Bibliometric Analysis". Journal of medical systems 19 (10): 150. PMID 28825158. doi:10.1007/s10916-017-0794-4. 

پیوند به بیرون[ویرایش]