دکترا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از مقطع دکتری)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مراسم فارغ‌التحصیلی دکتری در دانشگاه اِموری، ایالت جورجیا، ایالات متحدهٔ آمریکا

دُکتُرا (به فرانسوی: Doctorat)، بالاترین مقطع تحصیلی دانشگاهی در ایران و معادل مدرک PhD در دانشگاه‌های آمریکایی و اروپایی است.

کسب دانشنامه (مدرک) در این مقطع معمولاً نیازمند بین ۲ تا ۶ سال تحصیل و پژوهش پس از دورهٔ کارشناسی ارشد و ارائهٔ یک نوآوری در قالب پایان‌نامهٔ دورهٔ دکتری است. دکتری تخصصی یا PhD درحقیقت "اعلی درجه علمی" در علم موردنظر یا "صاحب فلسفه و اجتهاد علمی در دانش موردنظر" است. دکتری تخصصی بالاترین مدرک آکادمیک و دانشگاهی در جهان است که معمولاً در رشته‌های زیرمجموعهٔ "علوم پایه"، "کشاورزی و منابع طبیعی"، "فنی و مهندسی"، "علوم انسانی" و "هنر" و پس از گذراندن مدارج لیسانس و فوق لیسانس و ارائهٔ یک نوآوری در قالب پایان‌نامهٔ دورهٔ دکتری کسب می‌شود.
رشته‌های پزشکی و داروسازی و دامپزشکی و دندان‌پزشکی، که دارای دکتری حرفه‌ای‌اند، علاوه بر درجهٔ PhD، دارای مرتبه‌های دیگری با عناوین "دورهٔ تخصصی" در پزشکی "MD"، داروسازی "Pharm.D" دامپزشکی "DVSc"، دندان‌پزشکی "DT"، می‌باشند.

واژهٔ دکترا[ویرایش]

«دکترا» واژه‌ای فرانسوی است که از لاتین برگرفته شده و به معنای درجه یا مقام اجتهاد است، «دکتری» مرکب است از واژهٔ فرانسویِ «دکتر» (به فرانسوی: Docteur) به‌معنای مجتهد یا پزشک به‌اضافهٔ پسوند اسم‌سازِ فارسی، و معنای «دکتر بودن» (مجتهد بودن) یا «پزشک بودن» می‌دهد. ازنظر دستوری، ترکیب «دکتر» و «دکتری» مانند ترکیب «استاد» و «استادی» است. باوجود اختلاف معنایی، به باور ابوالحسن نجفی، واژهٔ «دکتری» که از واژهٔ بیگانهٔ «دکتر» گرفته شده و تابع قواعد فارسی شده‌است، بر «دکترا» رجحان دارد. ضمناَ در مورد پزشکان دارای دکتری حرفه‌ای هم کلمه دکتر استفاده می‌شود که اصطلاح عامیانه پزشک محسوب شده و از نظر مقطع تحصیلی برابر با مدرک کارشناسی ارشد در دیگر علوم است.[۱]

تحصیل در دوره دکتری در ایران[ویرایش]

دوره دکتری تخصصی به دو شکل در کشور ما برگزار می‌شود:

1- دکتری آموزشی – پژوهشی

2- دکتری پژوهش‌محور

دکتری آموزشی-پژوهشی (دوره‌ای که بیشترین رقابت برای آن صورت می‌گیرد)، دوره‌ای است که محتوای برنامه آن مشتمل بر واحدهای درسی و گذراندن پایان‌نامه است.

دکتری پژوهش‌محور، دوره‌ای با محوریت پژوهش است که دستاورد آن منجر به ارائه فناوری جدید، ارائه نظریه و ایده جدید، تولید دانش فنی و ثبت اختراع و … می‌شود و مشتمل بر اخذ واحدهای درسی محدود و الزام به ارائه پایان‌نامه است.

بر اساس آیین‌نامه آموزشی مقطع دکتری تخصصی[۲]، تعداد واحدهای درسی دوره دکتری آموزشی – پژوهشی 36 واحد است که از این تعداد، 12 تا 18 واحد آموزشی و 18 تا 24 واحد پژوهشی است و دانشجو باید در هر نیم‌سال تحصیلی حداقل 6 و حداکثر 10 واحدِ درسی انتخاب کند.

البته در شیوه‎نامه مقطع دکتری تخصصی دانشگاه آزاد 15 تا 18 واحد درسی و 18 تا 21واحد پژوهشی درنظر گرفته شده است.

در دوره‌ دکتری پژوهش‌محور تنها 3 تا 8 واحد درسی ارائه می‌شود و 28 تا 33 واحد به رساله اختصاص دارد. در این دوره نیز، مجموع واحدهای اصلی و پایان‌نامه 36 واحد است[۳].

نحوه پذیرش دکتری در ایران[ویرایش]

در کشور ما بخش عمده‌ای از پذیرش در دوره دکتری از طریق برگزاری آزمون دکتری تخصصی توسط وزارتین علوم و بهداشت صورت می‌گیرد.

البته وزارت علوم علاوه بر پذیرش از طریق آزمون، از طریق آیین‌نامه پذیرش دکتری بدون آزمون که ویژه داوطلبان استعدادهای درخشان است نیز اقدام به پذیرش دانشجو می‌نماید[۴].

پس از دکترا[ویرایش]

گذراندن دوره‌های پس از دکتری تخصصی، که دوره‌های پسادکترا (Post Doctorate) نامیده می‌شوند، مدرک دانشگاهی محسوب نشده، بلکه فقط همان‌گونه که از عنوان لاتین آن برمی‌آید، تجربهٔ کاریِ «پس از فارغ‌التحصیلیِ دکتری» به‌حساب می‌آید.

بر اساس اعلام وزارت بهداشت [۵]دوره پسا دکترای پژوهشی دوره‌ای است که برای تربیت پژوهشگران حرفه‌ای در مراکز تحقیقاتی تابعه دانشگاه اجرا می‌شود و می‌تواند به عنوان دوره گذر به مرتبه هییت علمی در نظر گرفته ‌شود بعبارتی افرادی که این دوره را با موفقیت به اتمام می رسانند و از نظر پژوهشی-آموزشی و اخلاقی مورد تایید آن مرکز و دانشگاه قرار می گیرند امتیازات لازم برای جذب در فراخوان هییت علمی را بدست می آورند.

دکترا در فرهنگ ایتالیا[ویرایش]

در ایتالیا طبق قانون مصوبه ۲۰۰۴ م دانش‌آموختگان دانشگاه را دکتر (دوتوره / Dottore) خطاب می‌کنند. مدرک کارشناس «dottore»، مدرک کارشناس ارشد «dottore magistrale[۶]» و مدرک دکترای رایج و قابل مقایسه با کشورهای دیگر جهان را «dottorato di ricerca» می‌نامند. دانش‌آموخته گان دوران قبل از این قانون که دوره‌های دانشگاهی آنان ۴ تا ۵ ساله بوده می‌توانند طبق روال قدیم خود را «dottore magistrale» بنامند. ر ک ← Bologna Process

لغو مدارک دکترایی که با رساله‌های جعلی و زیر پا گذاشتن حقوق مؤلف‌ها کسب شده‌اند[ویرایش]

امروزه بررسی و ارزیابی رساله‌های دکترای اشخاص نامدار در بسیاری کشورهای غربی رایج شده‌است. به‌عنوان مثال، در چند سال گذشته، وب‌گاه آلمانیِ "ورونی پلاگ" صدها رسالهٔ دکترای دولت‌مردان و زنان، بزرگان علمی، فرهنگی و اقتصادی آلمان را مورد کاوش و ارزیابی قرار داده و در نتیجه در تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها موارد غیرقانونیِ سنگین کشف کرده که عامل بی‌اعتبار اعلام شدن این مدارک توسط دانشگاه مربوطه گشته‌است. مردم اروپا این‌گونه مدارک دکترا را به تمسخر "ctrl c, ctrl v" (کپی/پیست) می‌نامند. وزیر دفاع سابق آلمان کارل تئودور تسو گوتنبرگ، نمایندهٔ مجلس آلمان، بیژن جیرسرایی، و وزیر فرهنگ سابق آلمان آنت شاوان از این قبیل هستند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس و منابع[ویرایش]