لست.اف‌ام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لَست.اِف‌اِم
Lastfm red.png
نشانی http://www.last.fm
نوع موسیقی، آمار، رادیو
عضویت بله، در آلمان، آمریکا و بریتانیا نامحدود و سایر کشورها ماهیانه ۳ دلار[۱]
مالک سی بی اس[۲]
پایه‌گذار گروه
راه‌اندازی ۱ ژانویه ۲۰۰۰[۳]
رده در الکسا ۳۸۶[۴]
وضعیت فعال
مکان انگلستان

لَست.اِف‌اِم (به انگلیسی: Last.fm) یک وب‌گاه رادیوی اینترنتی برای پخش موسیقی است که در سال ۲۰۰۲ در بریتانیا تأسیس شده‌است. این رادیو ادعا کرده‌است، بیش از ۴۰ میلیون کاربر فعال مستقر در بیش از ۲۰۰ کشور دنیا دارد.[۵] در ۳۰ مه ۲۰۰۷ سی‌بی‌اس، لست.اف‌ام را در ازای پرداخت مبلغ ۱۴۰ میلیون پوند (۲۸۰ میلیون دلار) خرید.[۶]

لست.اف‌ام با استفاده از سیستم توصیه‌گر موسیقی به نام آدیواسکروبلر، از طریق ایستگاه‌های رادیویی اینترنتی، کامپیوتر کاربر و یا بسیاری از دستگاه‌های موسیقی قابل حمل، اطلاعات مربوط به آهنگ‌هایی را که کاربر گوش می‌دهد، ثبت می‌کند و مشخصات دقیقی از سلیقهٔ موسیقی هر کاربر را در نمایهٔ او ایجاد می‌کند.این موارد در پایگاه اطلاعاتی لست.اف‌ام ذخیره و مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند.پس از آن به صورت منظم و تغییر پذیر در نمایهٔ کاربر قرار می گیرند.این اطلاعات امکان مقایسه ذائقهٔ موسیقی کاربر را با دیگر کاربران می دهد.قابلیت های مشابه شبکه های اجتماعی نیز در این سایت دیده می‌شود.توصیه و اجرای آهنگ‌های هنرمندان شبیه به هنرمندان مورد علاقه‌های شما در این پایگاه اینترنتی میسر است.

کاربران می‌توانند از آرشیو موسیقی لست.اف‌ام، ایستگاه‌های رادیویی سفارشی ایجاد و پخش کنند. لست.اف‌ام امکان ایجاد «لیست آهنگ‌های مورد علاقه» از آهنگ‌های موجود را هم، به کاربران می‌دهد. کاربران لست.اف‌ام قادر به گوش دادن به بعضی از آهنگ‌های مورد تقاضا و دانلود آن‌ها-اگر صاحب حقوق آن اجازه داده باشد، هستند.کاربران خارج از بریتانیا، آمریکا و آلمان، بعد از گوش دادن به ۳۰ آهنگ رایگان و در صورت تمایل به ادامهٔ استفاده از لست.اف‌ام، باید هزینهٔ اشتراک ماهانه ۳ پوند را پرداخت کنند.

تاریخچه[ویرایش]

مارتین استیکسل از بنیان گذاران لست.اف‌ام

حالت فعلی وب سایت لست.اف‌ام به صورت جدا از ۲ منبع آدیواسکروبلر و لست.اف‌ام توسعه یافته شده است.در سال ۲۰۰۵ این دو با هم ادغام شدند. پروژه آدیواسکروبلر توسط ریچارد جونز دانشجوی علوم کامپیوتر زمانی که او در دانشگاه سائوتهمپتون / دانشکده الکترونیک و علوم رایانه در پادشاهی متحده،[۷] حضور داشت، آغاز شد. جونز اولین افزونه ها را توسعه داد، و سپس API برای جامعه کاربران باز کرد، پس از آن پخش کننده های موسیقی در بسیاری از سیستم عامل مختلف پشتیبانی شدند. آدیواسکروبلر به ضبط موسیقی که کاربران در کامپیوتر ثبت شده اجرا می‌کردند، محدود شده بود. این مهم امکان رسم نمودار و فیلتر مشترک می داد.

لست.اف‌ام توسط فلیکس میلر، مارتین استیکلس، مایکل و توماس برایندربروکر ویلومیتزر، به عنوان یک ایستگاه رادیویی در اینترنت و فروم موسیقی، با استفاده از نمایه های موسیقی مشابه برای تولید فهرست پخش پویا، در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد. نام سایت از دامنه .fm، دامنه سطح بالا میکرونزی، که در واقع یادآور رادیو اف ام هم می‌باشد، بهره می برد.قسمت لست نام آن که به معنی آخرین است نشان دهندهٔ آن می باشد که این رادیو آخرین رادیویی می باشد که شما استفاده می کنید.[۸] دکمه های ٬عشق٬ و ٬ممنوعیت، این اجازه را به کاربران می داد که نمایه های خود را شخصی کنند. لست.اف‌ام برنده Europrix 2002 و نامزد دریافت جایزه برای Prix Ars Electronica در ۲۰۰۳ [۹] شد.

تیم های آدیواسکروبلر و لست.اف‌ام شروع به همکاری نزدیک با یکدیگر کردند، هر دو تیم دردفتر مشابه در وایت چپل[واژه‌نامه ۱]، لندن بودند، در سال ۲۰۰۳ لست.اف‌ام و آدیواسکروبلر به طور کامل یکپارچه شدند. ورودی می‌تواند از طریق وبگاه پلاگین آدیواسکروبلر یا لست.اف‌ام باشد. فروم های زیادی نیز در این سایت موجود بودند که تعداد اندکی از آن ها محتوی متفاوتی دارند. نام دامنه قدیمی سایت آدیواسکروبلر در audioscrobbler.com در اوت ۲۰۰۵ کاملاً با لست.اف‌ام جدید ادغام شد. این آغاز audioscrobbler.net به عنوان یک سایت جداگانه در سپتامبر ۲۰۰۵ برای توسعهٔ بیشتر نرم‌افزار بود. با این حال، در پایین هر یک از صفحات لست.اف‌ام صفحه "شعار" آدیواسکروبلر، که با هر بارگزاری مجدد صفحه عوض می‌شد وجود دارد. بر اساس گفته ها موجود این شعار ها در سایت قدیمی آدیواسکروبلر توسط اعضای اصلی سایت تقدیم شده است.

به روز رسانی در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۶ سایت شامل نرم‌افزاری جدید برای رادیو لست.اف‌ام و نرم‌افزار لاگر برای اجرای فایل های موسیقی بود. دیگر تغییرات، شامل بهبود سیستم دوستان و به روز رسانی آن به نیاز دو طرفه بودن دوستی. علاوه بر این ها میزکار لست.اف‌ام، که در آن کاربران می‌توانند، اطلاعات مربوط به خود را بیابند، امکان خرید موسیقی از خرده فروشان آنلاین را فراهم کرد.طراحی بصری جدید برای وب سایت (از جمله رنگ بندی انتخابی سیاه و سفید) نیز به سایت اضافه شده بود. این وبگاه شروع به گسترش زبانی خود با اضافه کردن زبان ژاپنی در ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶ کرد. در حال حاضر سایت به دیگر زبان ها، از جمله آلمانی، اسپانیایی، فرانسوی، ایتالیایی، لهستانی، پرتغالی، سوئدی، روسی، ترکی و چینی ساده شده در دسترس است.در اواخر سال ۲۰۰۶، موفق به کسب بهترین سایت انجمن موسیقی در BT Digital Music Awards شد. [۱۰] علاوه بر این، در ژانویه ۲۰۰۷ نامزد دریافت جایزه ان ام ای اواردز بهترین وب سایت NME گردید.

در پایان آوریل سال ۲۰۰۷، شایعاتی از مذاکرات میان لست.اف‌ام و وایاکوم به وجود آمد، اینکه وایاکوم در نظر گرفته برای خرید لست.اف‌ام حدود ۲۲۵ میلیون پاند (حدود ۴۴۵ میلیون دلار)[۱۱] پرداخت کند. در ماه مه ۲۰۰۷ اعلام شد که کانال ۴ رادیو پخش برنامه ای را به صورت هفتگی اغاز کرده است که در آن از جدول‌های آهنگ‌های شنیده شده در هر هفته در سراسر جهان در لست.اف‌ام استفاده شده است.این برنامه ورلدواید چارت نام دارد. در ۳۰ مه ۲۰۰۷ اعلام شد که لست.اف‌ام توسط سی بی اس برای ۱۴۰ میلیون پاند خریداری شده شده است. البته هنوز همان تیم مدریتی آن را اداره می کنند.[۱۲] در ماه ژوئیه ۲۰۰۸، نسل جدید لست.اف‌ام آغاز شد که به طور کامل صفحه آرایی را تغییر داده بود و همچنین امکانات جدیدی به آن اضافه شده بود.[۱۳] این تغییرات مخالفت شدید کاربارن را در پی داشت. سایت از نظر آن ها زشت، کند و غیرقابل استفاده شده بود.[۱۴][۱۵][۱۶] با این حال، یک ماه پس از طراحی مجدد روابط عمومی سی بی اس اعلام کرد که بازدید از سایت حدود ۲۰ ٪ افزایش یافته است.[۱۷].

لست.اف‌ام پس از طراحی جدید

در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹ رادیو سی بی اس اعلام کرد که برنامه نویسی لست.اف‌ام برای پخش در ۴ ایستگاه عمدهٔ اف ام برای اولین بار در تاریخ خود در زمینه HD رادیو در دسترس خواهد بود. این اسیتگاه ها شامل KCBS - HD2 در لس آنجلس، کالیفرنیا؛ KITS - HD3 در سان فرانسیسکو، کالیفرنیا؛ WWFS - HD2 در شهر نیویورک و WXRT - HD3 در شیکاگو، ایلینوی بودند. برنامه نویسی، که بیشتر شامل کدی بود که خودش را با علایق کاربران در هفته بروز رسانی می کرد و امکان پخش گفتگو های زنده را به دارندگان رادیو می داد و در ۵ اکتبر در نیویورک رونمایی شد.[۱۸]

سرمایه‌گذاری و کارکنان[ویرایش]

لست.اف‌ام از فروش فضای تبلیغات آنلاین در وب، حق اشتراک ماهانهٔ کاربران و کمک‌های اهدایی، تأمین مالی می‌شود. در سال ۲۰۰۴، اولین سرمایه‌گذاری عمدهٔ مالی به لست.اِف‌اِم، از جانب پیتر گاردنر، سرمایه‌گذار بانک‌دار انجام شد. گاردنر در ازای سرمایه‌گذاری‌اش در اوایل سال ۲۰۰۲ به عنوان یکی از اعضای بنیان‌گذار لست.اف‌ام شناخته می‌شود. در دور دوم اشتفان گلانزر (پیوسته با جوی اتو و راید هوفمن) تعدادی از سهام شرکت که شامل بخشی از سهام مایکل برایدنبروکرز نیز بود، خریداری کردند. در سال ۲۰۰۶ شرکت دور اول از سرمایه مالی سرمایه‌گذاری از سوی سرمایه گذاران اروپایی، که مدیرانشان نیل ریمر و دنی ریمر نیز به هیئت مدیره لست.اِف‌اِم، متشکل از فلیکس میلر، مارتین استیکسل و استفان گلنزر (مدیر)[۱۹] پیوستند، دریافت کرد. در ۲۴ مارس ۲۰۰۹ وبلاگ رسمی لست.اف‌ام نوشت، که کاربران-به جز کسانی که در ایالات متحده، انگلستان، و یا آلمان هستند- برای استفاده از لست.اف‌ام باید ماهانه هزینه اشتراک ۳ پاوندی را پرداخت کنند.[۲۰] از آوریل ۲۰۱۰ این سیستم اشتراک فعال شده‌است.

بنیانگذاران اصلی فلیکس میلر، مارتین استیکسل و ریچارد جونز در تابستان ۲۰۰۹ شرکت را ترک کردند.[۲۱]

امکانات[ویرایش]

حساب کاربری[ویرایش]

برای عضو شدن در لست.اف‌ام نیاز به یک ایمیل و نام کاربری دارید.

حساب کاربری رایگان شامل دسترسی به تمامی ویژگی‌های اصلی زیر است. کاربران ثبت نام شده همچنین قادر به شرکت در انجمن‌های لست.اف‌ام، ارسال و دریافت پیام‌های خصوصی و استفاده از نرم‌افزار پخش موسیقی لست.اف‌ام هستند. کاربران خارج از بریتانیا، آمریکا و آلمان، بعد از گوش دادن به ۳۰ آهنگ رایگان، برای استفادهٔ بیشتر از سرویس رادیویی باید هزینهٔ اشتراک را (ماهانه ۳ پوند) پرداخت کنند.[۲۲]

نمایه[ویرایش]

کاربران لست.اف‌ام می‌توانند برای خودشان با استفاده از چندین روش یک پروفایل موسیقی بسازند: با گوش دادن به موسیقی مجموعه شخصی خود در برنامه پخش موسیقی کامپیوتر یا آی‌پادشان با پلاگین آدیواسکروبلر، یا با گوش دادن به رادیوی اینترنتی لست.اف‌ام، خواه با پخش‌کنندهٔ اختصاصی لست.اف‌ام یا با فلش‌پلیر. تمام آهنگ‌های پخش شده در فهرستی جمع می‌شوند که از آن جداول بهترین هنرمند و بهترین آهنگ‌ها محاسبه می‌شوند. لست.اف‌ام این کار را اسکروبلینگ[واژه‌نامه ۲] می‌نامد.

لست.اف‌ام به طور خودکار صفحه پروفایل برای هر کاربر ایجاد می‌کند که شامل اطلاعات اولیه از قبیل نام کاربری، آواتار آن‌ها، تاریخ ثبت نام و تعداد آهنگ‌هایی که گوش کرده‌اند، است. این پروفایل را می‌توان با اطلاعات بیشتر و یا عکس‌های دلخواه مورد نظر تغییر داد، اما ترکیب اصلی پروفایل قابل تغییر نیست. همچنین یک باکس چت برای دریافت پیام‌های عمومی وجود دارد. مشخصات صفحه برای همه قابل مشاهده است، همراه با فهرستی از هنرمندان و آهنگ‌های برتر و ۱۰ تأزه‌ترین آهنگ‌های پخش شده (قابل گسترش). هر پروفایل کاربری یک ابزار «ذائقه‌سنج موسیقی» دارد که میزان سازگاری ترانه‌ها با سلیقهٔ موسیقی کاربر را درجه‌بندی می‌کند.

پروفایل‌های کاربری همچنین می‌توانند اطلاعاتی نظیر فهرستی از دوستان، فهرستی از آهنگ‌های هفتگی دوستان، برچسب‌های مورد علاقه، گروه‌ها و رخدادها را در بر داشته‌باشند. فهرست پخش ترانه‌ها که گزینه‌ای اختیاری است، امکان اضافه کردن آهنگ‌هایی که کاربر علاقه به اشتراک‌گذاری یا بالا بردن درجه[واژه‌نامه ۳] آن‌ها را دارد. سایر امکانات، شامل قابلیت حذف آهنگ شنیده شده در ۲ هفتهٔ اخیر، ناوبری نمایه‌های مرتبط (مانند دوستان و همسایگان موسیقی) و فهرستی از آلبوم‌های مورد علاقه کاربران است.

استفاده از قابلیتی که در حال حاضر از طریق سرویس‌های وب در دسترس است، به کاربران اجازه می‌دهد فهرستی قابل تنظیم از آهنگ‌های به تأزگی گوش داده شده را در وبلاگها، مای اسپیس و یا به عنوان امضای‌شان در تالارهای گفتگو بیفزایند.[۲۳]

توصیه‌ها[ویرایش]

تأزه‌ترین سرویس لست.اف‌ام صفحهٔ پیشنهادهای شخصی است که به میز کار[واژه‌نامه ۴] معروف می‌باشد. این صفحه تنها برای کاربرانی که این گزینه را در ترجیحات‌شان فعال کرده باشند در دسترس خواهد بود و شامل پیشنهاد موسیقی‌های جدید، کنسرت‌ها و معرفی کاربرانی با ذائقهٔ نزدیک به کاربر است.

بخش «توصیه‌ها» با استفاده از الگوریتم فیلترهای گزینش‌کننده عمل می‌کند، بدین ترتیب که کاربر می‌تواند آهنگهایی از هنرمندان مختلف را که در فهرست موسیقی فرد با سلیقهٔ موسیقی نزدیک به او قرار دارند گوش دهد. این صفحه همچنین شامل فهرستی از قطعه‌های موسیقی است که به کاربر و گروه‌هایی که در آن عضو شده پیشنهاد می‌شوند. مطالب مجله‌های موسیقی راجع به هنرمندانی که کاربر به موسیقی‌های‌شان گوش کرده‌است و موسیقی مشابه سایر کاربران که به تازگی گوش داده‌اند از دیگر امکانات بخش توصیه‌ها هستند. ایستگاه رادیویی که براساس موسیقی هفتهٔ گذشته کاربر طراحی شده‌است نیز در این صفحه در دسترس می‌باشد. لست.اف‌ام همچنین به کاربران اجازه می‌دهد که هنرمندان، آهنگ و یا آلبومی خاص را به کاربران دیگر در فهرست دوستان‌شان و یا گروه‌های کاربری که آن‌ها در آن عضو هستند، پیشنهاد کنند.[۲۴]

فلیکس میلر از بنیان گذاران لست.اف‌ام

گروه‌ها[ویرایش]

لست.اف‌ام به کاربران این اجازه را می‌دهد که بر اساس علاقهٔ مشترک شروع به ایجاد گروه‌های موسیقی کنند.(به طور مثال طرفدارن یک هنرمند، طرفداران یک سبک موسیقی یا یک گروه در اینترنت). گروه‌ها ممکن است به هنرمندان و یا کشورهای مختلف وابسته باشند. هر کاربر این امکان را دارد تا گروهی را ایجاد کند و کاربرانی را به آن اضافه کند. اغلب گروه‌ها برای عموم آزاد هستند، البته گروه‌هایی هستند که نیاز به تأیید مدیر گروه برای عضویت دارند. گروه‌های شخصی، انجمن، مجله و ایستگاه رادیویی خود را دارند.(البته ایستگاه رادیویی به صورت خودکار با توجه به سلیقهٔ افراد گروه و تعداد کافی عضو به وجود می‌آید.)اعضای گروه قادر هستند توصیه‌هایی از هنرمندان و یا آهنگ‌هایی که گوش می‌دهند را به سایر اعضای گروه ارائه کنند.[۲۵]

رویدادها[ویرایش]

پس از به روز رسانی اکتبر ۲۰۰۶، امکان اضافه کردن رویدادها به وجود آمد. کاربر می‌تواند جشنواره یا کنسرت مورد نظرشان را در این قسمت اضافه کند و شعاع اطراف محل برگزاری را برای افراد عضو مشخص کند. هر کاربر این امکان را دارد که در این رویداد شرکت داشته باشد. هر کاربر ثبت نام شده می‌تواند محل برگزاری و توضیحات مربوطه به کنسرت را قرار دهد. همچنین امکانی برای قرار دادن تصاویر کنسرت نیز با همکاری فلیکر وجود دارد.[۲۶][۲۷]

حساب مشترکین[ویرایش]

لست.اف‌ام به کاربران حساب های پولی ارایه می دهد که هزینهٔ آن، ۳ پوند،۳ دلار یا ۳ یورو می‌باشد[۲۸]. امکاناتی که فقط به کاربران پولی تعلق می گیرید:[۲۸]

  • سایت بدون تبلیغات
  • گزینه های رادیوی بیشتر (لیست پخش دلخواه کاربر و رادیو آهنگ‌های مورد علاقه)
  • توانایی مشاهده بازدید کنندگان اخیر به صفحه شخصی خود (نمایه)
  • اولویت در سرور لست.اف‌ام
  • توانایی برای پخش رادیو لست.اف‌ام در خارج از انگلستان، ایالات متحده یا آلمان

لست.اف‌ام روی ایکس‌باکس ۳۶۰[ویرایش]

در نوامبر ۲۰۰۷ نرم‌افزار لست.اف‌ام، برای کاربران طلایی ایکس باکس ۳۶۰ به صورت کامل راه اندازی شد. این نرم‌افزار جدید را می توان از داشبورد ایکس باکس ۳۶۰ دریافت کرد و حجمی بالغ بر ۶،۴۸ مگابایت دارد. تنها مشکل این نرم‌افزار این است که به شما امکان گوش دادن به موسیقی هم زمان با بازی کردن را نمی‌دهد.علت آن هم نوع استفاده از منابع سیستمی در ایکس باکس است.

سیستم لست اف برای کاربران ایکس باکس ۳۶۰ فقط در آمریکا و انگلستان ارایه شده است.مایکروسافت اعلام کرد در آیندهٔ نزدیک این سیستم در آلمان نیز قابل استفاده خواهد بود.[۲۹]

صفحات هنرمند[ویرایش]

هنگامی که کسی به موسیقی یک هنرمند گوش می‌دهد و این آهنگ اسکروبل[واژه‌نامه ۲] می‌شود، صفحه‌ای به صورت خودکار در لست.اف‌ام برای آهنگ ایجاد می‌شود. صفحه ممکن است دارای هیچ موسیقی برای گوش دادن نباشد. این صفحه امکان ذخیرهٔ تعداد بار گوش داده شدن آهنگ‌های هنرمند، آهنگ‌های محبوب در هفته در ماه، به طور کلی، شونده‌های برتر، گروه‌ها و خبرنامه‌های مرتبط، فهرست هنرمندهای شبیه، برچسب‌های محبوب و جعبه‌ای برای اظهار نظر در مورد هنرمند را می‌دهد. همچنین پیوندهای مرتبط و وقایع و حواشی و اطلاعات اضافی در مورد هنرمند نیز در این صفحه قرار دارند. موزیک ویدیو های رسمی که در یوتوب وجود دارند نیز در این صفحه ممکن است، وارد شوند.

کاربران این امکان را دارند که اطلاعات دقیق‌تری در مورد خواننده به صورت ویکی وارد کنند. تغییراتی برای جلوگیری از خرابکاری نیز صورت می‌گیرند. عکس هنرمند نیز ممکن است، ارسال شود. اگر تعداد عکس ها زیاد باشد، عکس صفحهٔ خواننده با رای کاربران انتخاب می‌شود. تمامی اطلاعاتی که کاربران اضافه می‌کنند، تحت اجازه نامهٔ کرییتیو کامانز و گنو اف دی ال انتشار می‌یابد.

لست اف برای هنرمندان هم نام صفحه‌ای برای ابهام‌زدایی ایجاد می‌کند.[۳۰]

کتابخانهٔ موسیقی[ویرایش]

کتابخانهٔ لست.اف‌ام دارای بیش از ۶،۵ میلیون آهنگ است. اعضا مجاز به فرستادن آهنگ‌های دارای حق نشر نمی‌باشند.اما آلبوم‌های تجاری توسط تیم لست.اف‌ام به کتابخانه اضافه می‌شود. آهنگ‌های معروف در زمان حاضر و آهنگ‌های هنرمندان محبوب برای گوش دادن در دسترس هستند. اما همیشه میان انتشار موسیقی و بارگذاری آن در لست.اف‌ام یک فاصلهٔ زمانی وجود دارد. این کتابخانه شامل طیف وسیعی از سبک های موسیقی می‌شود: کلاسیک، اپرا، موزیکال تا آهنگ‌های بسیار قدیمی یا کمیاب.

صفحهٔ کتابخانه در لست.اف‌ام

در فوریه ۲۰۰۷ کمپانی برادران وارنر اعلام کرد، که پس از بستن قراردادی با لست.اف‌ام به این سایت اجازه داده‌است که تمامی آهنگ‌های تحت اختیار این شرکت را برای گوش دادن قرار دهد.[۳۱] این آهنگ‌ها برای کاربران آمریکای شمالی و اروپا در دسترس خواهند بود. مارتین استیکسل بنیان گذار وبگاه گفت: تلاش ما این است که تمامی برچسب‌ها و شرکت‌های پخش کنندهٔ موسیقی را به لست اف اضافه کنیم. با این وجود در ژوئن ۲۰۰۸ کمپانی وارنر تمامی آهنگ‌های خود را در این وبگاه حذف کرد و قرارداد خود را با لست اف ملغی اعلام کرد. دلیل این امر عدم تفاهم در میزان پرداخت‌ها در لست.اف‌ام بود.

در ژوئیه ۲۰۰۷، اعلام شد که شرکت سونی بی‌ام‌جی هم با لست.اف‌ام برای پخش کامل تمامی آهنگ‌های تحت اختیار این شرکت تفاهم‌نامه‌ای امضا کرده‌است. این تفاهم به کاربران لست.اف‌ام این اجازه را می‌دهد که تمامی آرشیو سونی بی‌ام‌جی را از لست.اف‌ام گوش دهند.

هنرمندان و پخش‌کننده‌های مستقل[ویرایش]

برچسب‌های ضبط مستقل و هنرمند بدون امضاء تشویق می‌شوند، برای ترویج موسیقی خود از لست.اف‌ام استفاده کنند. آن‌ها می‌توانند با برچسب‌های مناسب و اضافه کردن خواننده‌های شبیه کاربران را به موسیقی خود هدایت کنند. این هنرمندان می‌توانند موسیقی خود را در لست.اف‌ام قرار دهند و امکان پخش موسیقی را فعال کنند و در قبال این کار آماری از تعداد بار گوش داده‌شدن آهنگ‌های خود را بیابند. امکان دریافت آهنگ به صورت مجانی، پخش آن یا فروش آن نیز برای این هنرمندان در لست.اف‌ام وجود دارد.

پیش‌نمایش‌ها و دریافت رایگان[ویرایش]

برای تمامی آهنگ‌ها امکان شنیدن ۳۰ ثانیه ای فراهم شده است. این امکان در تمامی صفحات که شامل این آهنگ هستند در دسترس است. البته برای بعضی آهنگ‌ها امکان شنیدن کل آهنگ با اجازهٔ هنرمند وجود دارد. با این حال امکان گوش دادن به کل آهنگ در تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۱۰ به طور کامل حذف شد. این مسئله واکنش‌های شدیدی در میان کاربران به دنبال داشت.[۳۲] البته امکان گوش دادن به آهنگ کامل در رادیو هنوز وجود دارد.

در اکتبر ۲۰۰۶ لست.اف‌ام امکان دریافت آهنگ‌هایی که توسط صاحب آثار هنری اجازه داده شده بود را فراهم کرد. بیشتر این آهنگ‌ها سبک ایندی هستند. (ایندی از کلمهٔ ایندیپندنت (به معنای مستقل) آمده است).همچنین بعضی از آن‌ها مثل چمیکال رومانس پس از بستن قرارداد با شرکت هایی بزرگ آهنگ‌های قبلی را برای دریافت آزاد گذاشتند. در حال حاضر امکان دریافت بیش از ۱۰۰،۰۰۰ آهنگ رایگان از لست.اف‌ام وجود دارد[۳۳].چارتی از ۲۰۰ آهنگ که بیشتر از بقیه دریافت شده‌اند در هر ماه و در هر هفته وجود دارد.

در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۰۸ لست.اف‌ام مدل تجاری خود را همگام با موسیقی رایگان و حمایت از آن توسعه داد. اکثر آهنگ‌ها را می‌شد به صورت رایگان یک‌بار شنید. برای هر بار که آهنگ به صورت رایگان پخش می‌شد صاحب اثر هنری مبلغی دریافت می کرد.[۳۴] البته این سیستم در آزمایش بود و فقط در کشور های آلمان، آمریکا و انگلستان قابل استفاده بود.اما در تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۱۰ این سیستم دیگر در لست.اف‌ام وجود خارجی نداشت. به جای آن لست.اف‌ام به همکاری با شرکت هایی مانند ماگ[واژه‌نامه ۵]، اسپاتی فای[واژه‌نامه ۶] و هایپ ماشین[واژه‌نامه ۷] برای فایل های شنیداری پرداخت.[۳۵]

برچسب‌ها[ویرایش]

لست.اف‌ام برای گسترش ساختار مردمی موسیقی خود، امکانی برای برچسب‌زدن هنرمندان، آلبوم‌ها و ترانه‌ها دارد. کاربران این امکان را دارند که موسیقی را براساس برچسب‌های موجود در رادیوی برچسب بشنوند.از فواید این‌کار، این است که آهنگ‌ها به یک نوع برچسب مربوط هستند و در یک رده جای می گیرند. این برچسب زدن می‌تواند به دلایل سبک، هنرمند، نوع خواندن، سال تولید موسیقی یا هر رده بندی دلخواه کاربر باشد.(مثلاً هنرمندان دهه ۹۰) البته با توجه به اینکه برچسب‌ها توسط کسی مورد بازبینی قرار نمی‌گیرند، امکان تقلب نیز وجود دارد. در این حالت هنرمندانی که به برچسب مربوطه متصل نیستند توسط کاربران به آن وصل شده و رادیوی مورد نظر را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

مشترک‌های لست.اف‌ام این امکان را دارند که ایستگاه‌های رادیویی بر اساس برچسب‌های خود ایجاد کنند. همهٔ رادیوهای برچسب دار قابل دسترسی عموم می‌باشند.(شامل رادیوی مشترکین هم می‌شود).البته گوش دادن خارج از آمریکا، آلمان و بریتانیا فقط برای مشترکین لست.اف‌ام امکان پذیر است.[۳۶][۳۷][۳۸]

جدول‌ها[ویرایش]

یکی دیگر از امکان‌های خاص لست.اف‌ام ایجاد جدول‌های خودکار و ذخیرهٔ اطلاعات آهنگ‌هایی که در طول هفته شنیده می‌شوند، می‌باشد.این کار بخشی از سیستم لست.اف‌ام در زمینهٔ نمایه است. کاربران دسترسی به جدول‌های مختلفی مانند محبوب‌ترین هنرمندان، محبوب‌ترین ترانه‌ها، محبوب‌ترین آلبوم‌ها و جدول‌های هفتگی هنرمندان و ترانه را دارا می‌باشند. این جدول‌ها براساس آهنگ‌هایی که کاربران با استفاده از نرم‌افزار لست.اف‌ام یا رادیوهای لست.اف‌ام می‌شنوند، ایجاد شده‌اند.

جدول کلی در لست.اف‌ام

علاوه بر این برای هر هنرمند جدول محبوب‌ترین برای ترانه‌ها و هر آلبوم نیز موجود است. (در شرایطی که امکان اسکوربل کردن ترانه وجود داشته باشد) در قسمت دیگر جدول کوچکی از شنوندگان برتر ترانه‌ها و هنرمندان وجود دارد که بر اساس نسبت تعداد آهنگ‌ها یا آهنگ‌های مربوط به هنرمند به کل آهنگ‌های شنیده شده ایجاد می‌شود. این امکان طوری طراحی شده که کاربرانی که ۱-۲ آهنگ را فقط برای مدت کوتاه گوش می‌دهند وارد این جدول نشوند.

با توجه به اینکه اطلاعات آهنگ‌ها از برچسب‌های آی دی ای ۳ برای لست.اف‌ام استخراج می‌شوند. امکان غلط‌های املایی و یا اشتباه در نام‌گذاری برای آهنگ‌ها وجود دارد و این باعث می‌شود که گاهی اوقات برای یک آهنگ دو یا سه صفحه و شمارشگر ایجاد شوند، که همین رتبهٔ آهنگ را در جدول تغییر می‌دهد. البته لست.اف‌ام برای خوانندگان هم نام تغییری ایجاد نمی‌کند. البته در سیستم جدید امکان پیدا کردن آهنگ صحیح از آهنگ‌هایی که غلط املایی دارند افزوده شده و همین دقت لست.اف‌ام را در این مورد قدری بالا برده است.

در ضمن جدول‌هایی هم برای کاربران گروه‌هایی مختلف وجود دارند که امکان سنجش نزدیک بودن افراد یک گروه خاص در زمینهٔ موسیقی را فراهم می‌کنند.[۳۹]

جدول‌های جهانی[ویرایش]

لست.اف‌ام فهرستی از موسیقی‌هایی که در سطح جهان شنیده می‌شوند، تهیه می‌کند. این فهرست شامل ۴۰۰ آهنگ برتر و هنرمند برتر است. البته برای جلوگیری از اینکه تکرار زیاد یک ترانه توسط یک کاربر فهرست را تحت تاثیر قرار ندهد این فهرست بر اساس تعداد شنونده‌ها و نه براساس بار شنیده‌شدن آهنگ ایجاد می‌شود.

این نتایج، با نتایج جدول‌های موسیقی سنتی مانند ۴۰ بهترین آهنگ‌های بریتانیا، مجلهٔ بیلبورد، سانداسکن و غیره می‌باشد که براساس فروش یک آهنگ یاپخش‌های رادیویی ایجاد می‌شوند، متفاوت می‌باشند. جدول‌های لست.اف‌ام به‌سختی قابل تغییر سریع هستند، ممکن است آلبوم های جدید ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد در جدولی جا باز کنند. برای مثال گروه بیتل‌ها که همیشه جز ۵ هنرمند برتر لست.اف‌ام هستند واین نشان دهنده این است که ترانه‌های آن‌ها با وجود اینکه فروش چندانی ندارند، هنوز محبوب هستند. البته اتفاق‌هایی مانند وارد شدن یک آلبوم جدید که مورد توجه واقع شود، به بازار یا مرگ یک هنرمند در جدول می‌تواند تغییراتی ایجاد کند.[۴۰]

جدول جهانی برچسب‌ها، فهرستی از ۱۰۰ برچسب برتر می‌باشد که خواننده یا آلبوم یا ترانه‌ای را توصیف کرده‌اند. این جدول ربطی به تعداد شنونده‌ها رادیو برچسب مربوط ندارد و به تعداد استفاده از برچسب مورد نظر برای آهنگ بستگی نشان می‌دهد.[۴۱]

رادیو لست.اف‌ام[ویرایش]

رادیوی براساس فلش لست.اف‌ام

لست.اف‌ام امکان رادیوهای شخصی شده مستمر بر اساس آهنگ موجود در کتابخانهٔ شما در وبگاهش را به شما می‌دهد.

ایستگاه‌های رادیویی می‌توانند براساس نمایهٔ شخصی کاربر، یا همسایگان کاربر و یا حتی آهنگ‌هایی که کاربر برچسب مورد علاقه زده است، باشد. گروه‌ها و برچسب‌ها نیز در صورتی که تعداد کافی شنونده داشته باشند یا برچسب به تعداد کافی مورد استفاده قرار گرفته باشد، دارای ایستگاه رادیویی می‌شوند. ایستگاه‌های رادیویی می‌توانند در حالت مرور نیز ایجاد شود. صفحه‌های هنرمندان این امکان را به شما می‌دهد که رادیوی هنرمندان شبیه و طرفداران را بشنوید. تا تاریخ دسامبر ۲۰۰۶ امکان ایجاد ایستگاه‌های رادیویی که شامل بیش از هنرمند باشند وجود نداشت. لست.اف‌ام اشاره کرد که این به دلیل محدودیت‌های کپی‌رایت است.[۴۲] در ماه مه ۲۰۰۹، لست.اف‌ام رادیوی تجسمی را ارائه داد. این نسخهٔ توسعه‌یافتهٔ رادیوی اصلی لست.اف‌ام بود که با ارائهٔ نسخهٔ جدید امکاناتی نظیر عکس‌های هنرمندان، ایستگاه‌های تلفیقی (به کاربران اجازه می‌داد تا رادیویی از ۳ هنرمند با هم ایجاد کنند) به لست.اف‌ام اضافه گشت.[۴۳]

تحت شرایط جدید ایستگاه‌های رادیویی، شما اجازهٔ انتخاب یک آهنگ خاص (البته به جز حالت پیش نمایش) یا تغییر ترتیب آهنگ‌ها را ندارید. البته این امکان وجود دارد که آهنگی را از فهرست حذف کنید یا از آهنگی به آهنگ دیگر بپرید. بر اساس قوانین بریتانیا، برای هر بار پخش آهنگ‌ها از رادیو مبلغی به شرکت‌های صاحب امتیاز ترانه داده می‌شود. موج رادیویی از فرمت ام پی ۳ با کیفیت ۱۲۸ کیلوبیت درثانیه و ۴۴ کیلوهرتز استفاده می‌کند.این فایل‌ها توسط پخش کنندهٔ فلش داخل سایت یا پخش کنندهٔ لست.اف‌ام که روی رایانه قابل نصب است، قابل شنیدن هستند. البته دیگر پخش کننده‌های غیر رسمی و معمولی با استفاده از پروکسی مخصوص می‌توانند از رادیو لست.اف‌ام پشتیبانی کنند.

در ۲۴ مارس ۲۰۰۹ بود که لست.اف‌ام اعلام داشت، تمامی کاربرانی که خارج از بریتانیا، آمریکا و آلمان زندگی می‌کنند باید مبلغی بالغ بر ۳ یورو را برای استفاده از رادیو لست.اف‌ام به عنوان حق اشتراک پرداخت کنند.[۲۲] البته این سیستم قرار بود در تاریخ ۳۰ مارس اجرا شود[۴۴] ولی تا ۲۲ آوریل به تأخیر افتاد.[۴۵] این تصمیم مخالفت‌های زیادی را ایجاد کرد. بیشتر این مخالفت‌ها در وبلاگ لست.اف‌ام نمود پیدا کرد.[۴۶]

پخش‌کنندهٔ لست.اف‌ام[ویرایش]

Last.fm Player
Lastfm red.png
Last.fm-software.png
نرم‌افزار لست.اف‌ام در حال اجرا روی ویندوز
انتشار پایدار ۱.۵.۴.۲۷۰۹۱[۴۷] / ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰
وضعیت توسعه فعال
سیستم‌عامل گنو/لینوکس، مک او اس، ویندوز
گونه موسیقی
پروانه گنو جی پی ال
وب‌گاه http://www.last.fm/download


پخش کنندهٔ در صفحهٔ لست.اف‌ام از تکنولوژی فلش استفاده می کند. در صورتی که فلش روی کامپیوتر شما نصب نشده باشد، لست.اف‌ام شما را به سایت فلش برای نصب فلش متصل می کند. بدون فلش امکان استفاده از این سیستم وجود ندارد. برای اسکروبل کردن (انتقال اطلاعات آهنگ شنیده شده روی رایانهٔ شخصی به نمایهٔ کاربر در لست.اف‌ام) نیاز است که برنامهٔ کاربردی لست.اف‌ام بر روی رایانه نصب شود.

قبل از اوت ۲۰۰۵، لست.اف‌ام رادیویی را ایجاد می کرد که به‌راحتی در هر نرم‌افزار پخش کنندهٔ موسیقی قابل استفاده بود. البته پشتیبانی از چنین سیستمی بسیار مشکل بود و برای همین لست.اف‌ام دیگر این روند را ادامه نداد. در حال حاضر تنها سیستمی که به طور رسمی قابلیت اجرا رادیو را دارد پخش کنندهٔ رسمی لست.اف‌ام می‌باشد. نسخه کنونی عملیات رادیوی اینترنتی و اسکروبل را با هم دارا می‌باشد و به قدرت جایگزین سیستم جدای پخش کننده و برنامهٔ اسکروبل شد. البته این نرم‌افزار آزاد می‌باشد و تحت اجازه نامه گنو منتشر می‌شود.نسخه‌های گنو/لینوکس، مک او اس ایکس و ویندوز به‌راحتی از سایت لست.اف‌ام قابل دریافت می‌باشند.[۴۸]

پخش کننده این امکان را می دهد که کاربر با وارد کردن یک برچسب یا یک هنرمند به رادیو مشابه در عین حال امکان کاربر توانایی شنیدن رادیوی پیشنهادی و همچنین رادیو شامل ترانه های شخصی را نیز دارد.

نرم‌افزار پخش کننده، ترانهٔ در حال پخش، آلبوم، طول آهنگ و همچنین تصویر جلد آلبوم رد صورت وجود را به نمایش می گذارد.در عین حال امکان نمایش آهنگ‌ها و هنرمندان شبیه به و همچنین بهترین طرفداران نیز وجود دارد. دکمه های متفاوتی وجود دارند.علاقه، تنفر یا پرش. دکمهٔ علاقه ترانه را به فهرست ترانه های مورد علاقه ی شما اضافه می کند.دکمه تنفر شما را مطمئن می کند که ترانه دوباره برای شما پخش نشود.هر دوی آن ها نمایه شما را تحت تاثیر قرار می دهد. دکمهٔ پرش تاثیری بر روی نمایه شما ندارد و فقط آهنک بعدی را به شما نشان خواهد داد. دکمه های دیگر امکان برچسب گذاری یا توصیه ترانه را فراهم می کنند. از دیگر امکانات ارائه شده توسط نرم‌افزار عبارتند: ویرایش جزئی مشخصات کاربر از جمله پاک کردن فهرست آهنگ‌هایی که هم اکنون شنیده شده با آهنگی از لست ترانه های مورد علاقه، ممنوع کردن پخش یک ترانه، تغییر فهرست آهنگ‌های قبلی؛ تغییر فهرست دوستان و همسایه ها، تغییر فهرست برچسب‌ها و رادیوهای مربوط به کاربر. کابران همچنین قادرند که صفحهٔ شخصی خود در لست.اف‌ام را با این برنامه باز کنند.(به صورت مستقیم)[۴۹][۵۰]

برنامهٔ کاربری این امکان را به کاربر می دهد که افزونه های پخش کننده ها را بر روی رایانه نصب کند.بعد از آن پخش کننده های جدا از لست.اف‌ام توانایی اسکروبل را پیدا می کنند.[۵۱]

در آخرین نسخهٔ موجود پخش کنندهٔ لست.اف‌ام امکان معرفی یک نرم‌افزار های پخش کنندهٔ خارجی نیز وجود دارد. وقتی این انجام شد.لست.اف‌ام به کاربر یک پیوند داخلی ارایه می دهد که در آن آهنگ‌های لست.اف‌ام به صورت پروکسی پخش می‌شوند. کاربران این امکان را دارند که این ادرس را با پخش کنندهٔ مستقل خود باز کنند.همچنین امکان رادیو میکس (رادیویی که بر اساس علاقهٔ شما آهنگ را دسته‌بندی و پخش می‌کند.)به آن اضافه شده است.[۵۲]

لست.اف‌ام در عین حال نرم‌افزار هایی برای سکوهای موبایلی مانند آیفون، آندروید و بلکبری ایجاد کرده است.[۵۳][۵۴]

افزونه آدیواسکروبلر[ویرایش]

لست.اف‌ام امکان ساختن نمایه کاربر را براساس موسیقی که کاربر بر روی رایانهٔ خود گوش می دهد، را دارد. کاربران باید افزونهٔ مربوط به پخش کنندهٔ خود را پیدا کنند و بعد ازنصب آن به صورت خودکار تمامی آهنگ‌هایی که کاربر تا نیمه (۴ دقیقهٔ اول) گوش می دهد به همراه هنرمند مربوطه در لست.اف‌ام ثبت می‌شود. آهنگ‌هایی که طولشان کمتر از ۳۰ ثانیه (۳۱ ثانیه در آیتونز) یا متا دیتای (آی دی ۳، سی دی دی بی و …) مناسب نداشته باشند در لست.اف‌ام ثبت نخواهند شد. برای اینکه این نرم‌افزار توسط کاربران دیال آپ نیز قابل استفاده باشد، توانایی کش نیز به افزونه لست.اف‌ام اضافه شده است.

نرم‌افزار های پخش کنندهٔ سازگار لست.اف‌ام[ویرایش]

برنامه های زیر به صورت بومی امکان ارسال اطلاعات به لست اف را دارند:

سیستم هایی که از خوراک های آهنگ‌های قبلی شنیده شده استفاده می کنند:

افزونه های کاربردی برای نرم‌افزار های زیر موجود می‌باشد:

سخت‌افزارهای پشتیبانی شده[ویرایش]

در لست.اف‌ام از برخی از دستگاه های قابل حمل پخش کنندهٔ موسیقی پشتیبانی می‌شود. از آنجا که بیشتر این نرم‌افزار ها به صورت آفلاین استفاده می‌شوند، لست.اف‌ام به صورت ذخیره سازی و انتقال در حالت آنلاین کار می کند. نرم‌افزار هایی که از حالت انتقال دست جمعی[واژه‌نامه ۷۵] پشتیبانی می کنند:

  • نوکیا ان ۹۰۰ با کمک mafw-lastfm بر روی میمو
  • آی پاد: جدیدترین نسخه لست.اف‌ام برای وندوز و مک این امکان را پشتیبانی می کند. البته این امکان در نسخه های قبلی نیز وجود داشت ولی به درستی کار نمی کرد.[۵۵]
    • افزونه لست.اف‌ام برای آیپاد اسکروبل در ریتمیکس باکس
    • سیستم حایگزین کنندهٔ راک باکس
    • foobar2000 پخش کنندهٔ لست.اف‌ام بر روی ویندوز می باشد (با استفاده از افزونه)
  • آی پاد لمسی و آیفون: برای آی پاد لمسی و سیستم عامل نسخه 2.0 آیفون، کاربر رسمی لست.اف‌ام وجود دارد[۵۶] البته بعد از جیل برک کردن آیفون، امکان نصب نرم‌افزار موبایل اسکروبلر که هم رادیو ی لست.اف‌ام را پخش می کند و هم آهنگ‌ها را از طریق وای فای و ۳ جی و ادج اسکروبل نی کند موجود است. سیستم ذخیره آهنگ‌های شنیده شده مانند آیتونز است به صورتی که باید ۵ ثانیهٔ آخر آهنگ شنیده شود تا آهنگ ثبت شود و این با سیستم لست.اف‌ام که پس از ۵۰٪ آهنگ، آن را ذخیره می کند. هنگامی که آیپاد با آیتونز هم پوشانی می کند، تعداد گوش دادن به آهنگ‌ها نیز منتقل می‌شود و لست.اف‌ام از همان استفاده می کند.البته آی سکروب هم وجود دارد که در پس زمینه با لست.اف‌ام اسکروبل می کند و نیازی به جیل برک ندارد.
  • دستگاه های شنیداری فرانتیر سیسلیکون بیسد
  • پخش کننده های متنوع دیگر:که با سیستم راکباکس پشتیبانی می‌شوند.تمامی داده های ذخیره شده توسط این پخش کننده ها را می توان در لست.اف‌ام قرار داد. برای این کار نیاز به نرم‌افزار هایی نظیر دپ-اسکروب و برنامهٔ نوشته شده بر مبنای کیو تی کیوتی اسکروبلر
  • زون ماکروسافت با استفاده از زوسه[۲]
  • زنزس[واژه‌نامه ۷۶] برنامهٔ کاربردی متن بازی می‌باشد که با دستگاه های بر مبنای ام تی پی نظیر آی رویور سیلیکس[واژه‌نامه ۷۷]، توشیبا گیگابیت لاین[واژه‌نامه ۷۸]، سانسای سن دیسک[واژه‌نامه ۷۹]، سری وای پی سامسونگ[واژه‌نامه ۸۰]، زون مایکروسافت و دستگاه های زن کراتیو[واژه‌نامه ۸۱] سازگاری دارد. این نرم‌افزار امکان ذخیرهٔ تعداد گوش دادن به آهنگ در لست.اف‌ام، دیدن جدول ها و همچنین اضافه کردن فهرست های پخش خود در لست.اف‌ام را برای شما فراهم می کند. زنزس اولین برای کار کردن با سری ویژن کراتیو زون طراحی شده بود:ام مدیا پلیر، به حر حال این نرم‌افزار با همهٔ دستگاه های سازگار با ام تی پی کار می می کند. نسخه جدیدی از این نرم‌افزار توسط آدام لیوزلی[واژه‌نامه ۸۲] در حال توسعه می‌باشد.[۵۷]
  • ترک استور وایبز[واژه‌نامه ۸۳] با استفاده از ایت گات وایبز[واژه‌نامه ۸۴]
  • پی اس پی با نرم‌افزار غیر رسمی لایت ام پی تری[واژه‌نامه ۸۵]
  • گوشس های آندروید گوگل از کاربر رسمی لست.اف‌ام استفاده می کنند که می‌شود آن را به صورت رایگان از آندروید مارکت دریافت کرد.
  • موبلر[واژه‌نامه ۸۶] برای گوشی های سیمبیان. با موبلر، آهنگ‌ها به صورت زنده از طریق اینترنت اسکروبل می‌شوند، البته امکان ذخیره و ارسال در آینده نیز وجود دارد. این نرم‌افزار امکان پخش رادیو لست.اف‌ام را در کنار همهٔ امکانات دیگر دارد.
  • اسپی پلیر[واژه‌نامه ۸۷] برای گوشی های هوشمند سیمبین وقتی موبلر کار نمی‌کند مانند سامسونگ آی ۸۵۱۰
  • تلفن همراه آی ان کیو ۱ در نرم‌افزار چند رسانی خود لست اف را به صورت پایه ای پشتیبانی می کند.
  • اسکیوز باکس (پخش کنندهٔ موسیقی در یک شبکه) اسکروبل و پخش رادیو لست.اف‌ام را پشتیبانی می کند.

برنامه های کاربردی دیگر[ویرایش]

نرم‌افزار های پشتیبانی شده توسط لست.اف‌ام[ویرایش]

  • ساخت لست.اف‌ام

از مارس ۲۰۰۸ وبسایت لست.اف‌ام قسمتی به عنوان ساخت اضافه کرده که در آن کاربران می‌توانند نرم‌افزار هایی که برای لست اف طراحی کرده‌اند به نمایش بگزارند و مورد بحث قرار دهند.[۵۸]

لست.اف‌ام در عین حال در جشنوارهٔ اس ایکس اس دبلیو با نرم‌افزاری در زمینه گروه های طرفدار به جمع اطلاعات آماری هنرمندان حاضر پرداخت.[۵۹]

سایر کاربردها[ویرایش]

تصویری از میحط شل اف ام
  • آی اسکروب[واژه‌نامه ۸۹] نرم‌افزار کامل و آنلاین برای اسکروبل کردن از طریق آیفون و آیپاد تاچ در پس زمینه[۶۰]
  • iScrobble لست.اف‌ام Scrobbler زنده با سابقه غیر بیدرنگ Scrobbling موجود برای آیفون است.[۶۱]
  • LastFmLib.net برای استفاده از خدمات وب در VB.Net لست.اف‌ام / سی شارپ[۶۲]
  • لست.اف‌ام متصل به جاوا BSD برای استفاده از خدمات لست.اف‌ام وب در جاوا[۶۳]
  • لست.اف‌ام آهنگ‌های اخیر برای سیستم عامل مک ایکس نمایش تازه‌ترین بازی کاربر آهنگ.[۶۴]
  • ویدجت اپرا برای لست.اف‌ام می‌تواند آخرین آهنگ‌های پخش شده توسط کاربر را نشان دهد، ولی روی سیستم هایی کار می کند که در آن ها اپرا کار می کند.
  • ویدگت لست.اف‌ام برای مک او اس ایکس پیام های کاربر را در شات باکس کاربر نشان می دهد.[۶۵]
  • لست توتییت[واژه‌نامه ۹۰] جلد آلبوم آهنگی که پخش می‌شود را نشان می دهد، همچنین با توییتر سازگار است.[۶۶]
  • فاکسی تونز[واژه‌نامه ۹۱] افزونهٔ فایرفاکس برای لست.اف‌ام که امکان نمایش داده های مربوط به آهنگ در حال پخش در نوار وضعیت را دارد.[۶۷]
  • ۴یو۲ استریم[واژه‌نامه ۹۲] می‌تواند محتوای لست.اف‌ام را برای دستگاه های مجهز به آپ اپ پی پخش کند.[۶۸]
  • اکزیت ا هد[واژه‌نامه ۹۳] آهنگ‌هایی که به نمایهٔ کاربر در لست اف نزدیک هستند را در ای بی می یابد.[۶۹]
  • هایپ ماشین می‌تواند آهنگ‌های که شما گوش می دهید را با لست.اف‌ام اسکربل کند.[۷۰]
  • سانگ استوری، نرم‌افزاری برای آیفون که برای هر آهنگ در حال پخش اطلاعات جالبی ارایه می دهد.[۷۱]
  • شل.اف‌ام نرم‌افزاری برای استفاده از لست.اف‌ام در محیط ترمینال[۷۲]

جدال‌ها[ویرایش]

تعمیرات اساسی در طراحی سایت[ویرایش]

لست اف‌ام قبل از طراحی جدید

در ژوئیه ۲۰۰۸ لست.اف‌ام ظاهر خود را به طور کلی تغییر داد. این تغییر باعث از دسترس خارج شدن تعدادی از امکانات سایت و همچنین اضافه‌شدن بعضی امکانات جدید شد.[۱۳] البته این تغییرات نظر همهٔ کاربران را به خود جلب نکرد. بعضی از کاربران طراحی جدید را زشت و غیر کاربرپسند معرفی کردند.[۱۶][۱۵][۱۴] طراحی جدید قسمت بیشتری از بخش های مربوط به آدیواسکروبل را از دید خارج کرد. البته ۱ ماه بعد از طراحی مجدد سی‌بی‌اس در کنفرانس مطبوعاتی گفت که بازدید از لست.اف‌ام بعد از طراحی مجدد حدود ۲۰٪ افزایش یافته است.[۱۷]

اجباری شدن اشتراک[ویرایش]

تغییر سیاست شنیدن رایگان در ماچ ۲۰۰۸ اعلام شد. بنا به نوشته وبلاگ[۷۳] "[...] در ایالات متحده، انگلستان و آلمان، هیچ چیز تغییر نخواهد کرد. در همه کشورهای دیگر، گوش دادن به رادیو لست.اف‌ام به زودی از اشتراک سه یورو در هر ماه امکان پذیر خواهد بود [...]" این تغییرات در ۲۲ آوریل ۲۰۰۹ ترتیب اثر پیدا کرد. این تغییرات موجی از ناامیدی بین کاربران لست.اف‌ام ایجاد کرد. به طوری که تعداد زیادی از کاربران از ثبت اطلاعات آهنگ‌های خود خودداری کردند. همچنین تعدادی نیز حساب کاربری خود رابه طور کامل پاک کردند.[۷۴]

ادعای نشت اطلاعات به انجمن صنعت ضبط آمریکا[ویرایش]

در فوریه ۲۰۰۹ سایت تچ‌کرانچ اعلام کرده بود که لست.اف‌ام اطلاعات آهنگ‌هایی را که هنوز به طور رسمی منتشر شده‌اند، را به انجمن صنعت ضبط موسیقی آمریکا می‌رساند.[۷۵] این موضوع پس از آن توسط لست.اف‌ام انکار شد.[۷۶] این موضوع زمانی مورد بحث قرار گرفت که آلبوم جدید گروه یو ۲ به نام هیچ خطی در افق نیست[واژه‌نامه ۹۴] قبل از انتشار رسمی توسط شبکهٔ پی‌توپی (P2P) و بیت‌تورنت مورد اشتراک قرار گرفت.

سه ماه بعد تک‌کرانچ ادعای خود را در مورد لست.اف‌ام تکرار کرد. اما این‌بار شرکت مادر لست.اف‌ام یعنی سی‌بی‌اس را مسئول این امر دانست.[۷۷] سی بی اس و لست.اف‌ام هیچ‌یک از این اتهامات را نپذیرفتند.[۷۸]

حذف پیش‌نمایش[ویرایش]

در ۱۲ آوریل ۲۰۱۰ لست.اف‌ام اعلام کرد که دیگر امکان گوش دادن به کل آهنگ موجود نیست. برای این منظور کاربران به سایت هایی نظیر ماگ[واژه‌نامه ۵] و هایپ ماشین[واژه‌نامه ۷] منتقل خواهند شد. البته این کار واکنشی منفی را میان کابران لست.اف‌ام ایجاد کرد. در عین حال این امکان را از هنرمندان گمنام گرفت که خود را از طریق موسیقی آزاد مطرح کنند.[۷۹]

حذف امکان پخش رایگان رادیو[ویرایش]

در تاریخ ۷ فوریه ۲۰۱۱ لست.اف‌ام با ارسالی ایمیلی به کاربران و همچنین نوشتن در وبلاگ خود اعلام کرد که از تاریخ ۱۵ فوریه ۲۰۱۱، دیگر به پخش کننده‌های بر روی دستگاه‌های قابل حمل و تلفن‌های همراه و همهٔ دستگاه‌هایی که امکان پخش رادیوهای لست.اف‌ام را دارند، به جز نرم‌افزار رسمی که بر روی رایانه اجرا می‌شود، اجازهٔ پخش رایگان موسیقی نمی‌دهد و همهٔ کاربران ملزم به خرید حق ثیت نام ۳ دلار در ماه می‌باشند تا بتوانند از این دستگاه‌ها استفاده کنند. این تغییر شامل نرم‌افزارهای سکوهای آیفون، آندروید نیز می‌شود. در عین حال این وبگاه برای امتحان کردن سیستم، تمامی کاربران مقیم آلمان، بریتانیا و آمریکا را ۳ ماه رایگان آبونه کرد.[۸۰] کاربران زیادی در انجمن گفتگوی این وبگاه به اعتراض پرداختند.[۸۱]

خدمات مشابه[ویرایش]

واژه‌نامه[ویرایش]

  1. Whitechapel
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Scrobbel
  3. Rating
  4. Dashboard
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ MOG
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Spotify
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Hype Machine
  8. OnebyOne
  9. AlbumPlayer
  10. AIMP
  11. aTunes
  12. Audacious
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Banshee
  14. Billy
  15. BMPx
  16. cmus
  17. Cog
  18. EMMS
  19. Exaile
  20. Ezmo
  21. Guayadeque
  22. Helium Music Manager
  23. iScrobble Pick 'n' Mix
  24. iScrobble Premium
  25. Herrie
  26. Listen
  27. LobsterTune
  28. MediaMaster
  29. MediaPortal
  30. MP3Toys
  31. MusicIP Mixer
  32. Pocket Tunes
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ Songbird
  34. Vagalume
  35. Vibe Streamer
  36. VLC media player
  37. Vox
  38. VUPlayer
  39. Xbox 360
  40. PlayStaion3
  41. PSP
  42. XBoxMediaCenter
  43. YamiPod
  44. Rhobbler
  45. AmigaAMP
  46. Beep Media Player
  47. DeaDBeeF
  48. foobar2000
  49. DivX Connected
  50. gmusicbrowser
  51. iTunes
  52. LAUNCHcast
  53. J. River Media Center
  54. MediaMonkey
  55. Muine
  56. MPD
  57. musikCube
  58. MXPlay
  59. Napster Web Radio
  60. Noatun
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ Pandora
  62. Pocket Player
  63. Rhapsody
  64. Rhythmbox
  65. ۶۵٫۰ ۶۵٫۱ Slacker
  66. Quintessential Player/QCD
  67. Quod Libet
  68. RealPlayer
  69. SlimServer
  70. Windows Media Player
  71. XMMS
  72. XMMS2
  73. XMPlay
  74. Yahoo Music Engine
  75. batch
  76. Zenses
  77. iriver clix
  78. Toshiba's Gigabeat line
  79. SanDisk's Sansa
  80. Samsung's YP series
  81. Creative's Zen
  82. Adam Livesly
  83. TrekStor Vibez
  84. It'sGotTheVibez
  85. LightMP3
  86. Mobbler
  87. Aspy Player
  88. SXSW
  89. iScrob
  90. last.tweet
  91. FoxyTunes
  92. 4u2Stream
  93. ExitAhead
  94. No Line On The Horizon
  95. Batanga
  96. deezer.com
  97. Grooveshark
  98. iLike
  99. imeem
  100. ionsonic.com
  101. Libre.fm
  102. Live365
  103. Jamendo
  104. Jango
  105. MeeMix
  106. Moozone
  107. Musicovery
  108. Playlist.com
  109. Radiolicious
  110. ShareTheMusic
  111. SpiralFrog
  112. Tunewiki
  113. We7
  114. Zune Social

پانویس[ویرایش]

  1. Last.fm Radio Announcement
  2. Last.fm Acquired By CBS.
  3. سایت دومین تولز تاریخ ثبت دامنه
  4. الکسا
  5. «Last.fm Radio Announcement». blog.last.fm، ۳۰ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  6. «CBS ups social networking ante with Last.fm acquisition». computerworld، ۳۰ می ۲۰۰۷. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۸. 
  7. «Website offers new view of music». BBC News، ۲۷ مارس ۲۰۰۳. بازبینی‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۰۸. 
  8. «Last.fm:Das letzte Radio». Spiegel.de، ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  9. «Last.FM». EUROPRIX، ۳ سپتامبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  10. «Digital Music Award winners announced | News | techradar». techradar، ۴ اکتبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۹. 
  11. Viacom Still Buying Last.fm for $450 Million
  12. «BBC News | Tech | Music site Last.fm bought by CBS». BBC News، ۳۰ مه ۲۰۰۷. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «Last.fm: The Next Generation». blog.last.fm، ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۸. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «Last.fm's Buggy, New Design». Erick Schonfeld. washingtonpost، ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۸. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «Last.fm revamp criticised». webuser.co.uk، ۲۱ ژوئیه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۸. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «Some Last.fm Users Revolt Over New Look». Paid Content UK، ۲۱ ژوئیه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۷. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «Last.fm claims controversial re-design a success». Ben Cardio. Music Week، ۱۵ اوت ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  18. «CBS Radio to use Last.FM programming on HD-2 channels in four major markets». Radio-info.com، ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  19. «Last.fm Secures Series A Funding From Index Ventures». prnewswire.co.uk، ۸ مه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  20. «Last.fm Radio Announcement». blog.last.fm، ۲۴ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۸. 
  21. «Message from the Last.fm founders, Felix, RJ and Martin». blog.last.fm، ۱۰ ژوئن ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۱۹ فوریه ۲۰۱۰. 
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ "Last.fm – the Blog · Last.fm Radio Announcement". Blog.last.fm. 2009-03-24. Retrieved 2009-05-26. 
  23. «User Profiles». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  24. «Watch and Learn: How Recommendation Systems are Redefining the Web». Joshua Porter. ۱۳ دسامبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  25. «Groups». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  26. «Events». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  27. «Last.fm events calendar». Alf Eaton، ۲۱ اکتبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ «Subscribe to Last.fm». last.fm. بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۰۸. 
  29. «Getting started with Last.fm on the Xbox 360». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  30. «Frequently Asked Questions». last.fm. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  31. «CBS Radio to use Last.FM programming on HD-2 channels in four major markets». Kate Holton. رویترز، ۷ فوریه ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  32. «April 12 Site Update - track page beta, streaming changes». last.fm، ۱۲ آوریل ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  33. «Site update, and what is coming next». last.fm، ۳۱ اکتبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۰۷. 
  34. «Free the Music». blog.last.fm، ۲۳ ژانویه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  35. «Site update, and what is coming next». last.fm، ۳۱ اکتبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۰۷. 
  36. «Frequently Asked Questions». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  37. «Open Research - the Data: Lastfm-ArtistTags2007». sun.com، ۱۰ ٰژوئن ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  38. «Multi Tag Search». last.fm. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  39. «Last.fm Radio Station Question(s)». last.fm، ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  40. «مایکل جکسون پس از مرگ اول شد.». last.fm، ژوئیه ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  41. «Frequently Asked Questions-Charts». last.fm، ۱۳ دسامبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۰. 
  42. «Where is my multiple artist radio? WTF C'mon guys.». last.fm، ۲۱ دسامبر ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  43. «Last.fm Visual Radio». blog.last.fm، ۶ می ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  44. «Q&A for users outside the US, UK or Germany». ۲۴ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۹. 
  45. «Radio Announcement Revisited». blog.last.fm، ۳۰ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۹. 
  46. «Radio Subscriptions». blog.last.fm، ۲۲ آوریل ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۶ می ۲۰۰۹. 
  47. «Change Log». ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  48. «Last.fm Client». last.fm. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  49. «Last.fm Client». last.fm. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  50. «Ubuntu: Last.fm client». Anoj. ۱۴ فوریه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  51. «Read this to get started (old beta!)». last.fm، ۳ آوریل. بازبینی‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۰۶. 
  52. «Client update October 28th». بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  53. «The Official Last.fm Android App». last.fm. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  54. «Get Last.fm on your iPhone». last.fm. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  55. «1.4.0.56174 - iPod stopped srcobbling». last.fm، ۸ دسامبر ۲۰۰۷. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  56. «Last.fm for iPhone and iPod Touch». last.fm، ۱۳ ژوئن ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  57. «گروه استفاده کنندگان از زنزس در لست.اف‌ام لست.اف‌ام». لست.اف‌ام. بازبینی‌شده در ۲۳ نوامبر ۲۰۰۹. 
  58. «Build». blog.last.fm، ۲۸ فوریه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۰۸. 
  59. «We're here to help: Last.fm's SXSW Band Aid». blog.last.fm، ۲ مارس ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۰۸. 
  60. «Last.fm scrobbler for iPhone and iPod touch». http://iscrob.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  61. «AudioScrobbler plugin for MacOS X». iscrobbler. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  62. «About LastFmLib.Net». lastfmlibnet. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  63. «last.fm API bindings for Java». www.u-mass.de. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  64. «Last.fm Radio». apple.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  65. «Last.FM Widget Player». opera.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  66. «Show your recent Twitter status inside Last.fm's sidebar.». lasttweet.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  67. «FoxyTunes». foxytunes.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  68. «4u2Stream». ustreamhome. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  69. «ExitAhead». exitahead.co.uk. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  70. «ABOUT THE HYPE MACHINE». hypem.com. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  71. «SongStory - learn more about your favorite song». songstory.php. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  72. «Shell.FM». shell-fm. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  73. «Radio Announcement». blog.last.fm، ۲۴ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۵ می ۲۰۰۹. 
  74. «Last.fm to charge for streaming». بی بی سی، ۲۵ مارس ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲ جون ۲۰۰۹. 
  75. «Did Last.fm Just Hand Over User Listening Data To the RIAA?». techcrunch.com، ۲۰ فوریه ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۵ می ۲۰۰۹. 
  76. «"Techcrunch are full of shit"». blog.last.fm، ۲۳ فوریه ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۵ می ۲۰۰۹. 
  77. «Deny This, Last.fm». techcrunch.com، ۲۲ می ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۵ می ۲۰۰۹. 
  78. «Another Blanket Denial By Last.fm». techcrunch.com، ۲۳ می ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۵ می ۲۰۰۹. 
  79. «April 12 Site Update - track page beta, streaming changes». last.fm، ۱۲ آوریل ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. 
  80. «Last.fm Radio becomes a premium feature on mobile and home entertainment devices». blog.last.fm، ۷ فوریه ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۱. 
  81. «February 7th announcement - Future of streaming on mobile and hardware devices.». لست.اف‌ام، ۷ فوریه ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۱. 

منابع[ویرایش]

هنگام نوشتن این مقاله، از مقالهٔ "Last.fm.‎" در ویکی‌پدیای انگلیسی استفاده شده‌است:

Wikipedia contributors, "Last.fm," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Last.fm&oldid=387695298.

پیوند به بیرون[ویرایش]

برای مطالعه بیشتر[ویرایش]